Линктер

жекшемби, 21-июль, 2019 Бишкек убактысы 12:28

Кыргызстан

Бишкек интернетти Кытайдан алууну чечти

“Кыргызтелеком”, Бишкек

“Кыргызтелеком” Кытайдан интернет тартып келүү боюнча меморандумга кол койду. Ага ылайык учурда кытай интернети тесттик режимде сыноодон өтүп жатат.

Алдыда сыноолор ийгиликтүү аяктаса, Кыргызстан өз тарыхында биринчи жолу Кытайдын интернетин сатып алуу боюнча келишимге кол коймокчу. Бирок телекоммуникация жаатында адистер кытай интернетинин аты гана болбосо, колдонууга келгенде Кыргызстан үчүн ыңгайсыз экенин айтышууда.

Иш ордунан жылганда...

Өткөн жайда Казакстан күтүүсүздөн интернеттин баасын үч эсе көбөйткөндөн кийин Кыргызстан дүйнөлүк желени сатып алуу үчүн альтернативдүү булактарды издей баштады. Натыйжада буга чейин көңүл сыртында калып келген Кытайдын интернетинин актуалдуулугу жаралып, кыргыз өкмөтү өткөн жылдын аягынан тарта сатып алуу боюнча сүйлөшүүлөрдү баштаган.

Интернет начарласа иш аксайт

Интернет начарласа иш аксайт

Мамлекеттик маалымат технологиялары жана байланыш комитетинин төрагасы Бакыт Шаршембиевдин “Азаттыкка” билдиришинче, учурда Кыргызстан кытай интернетин сатып алуу боюнча бардык аянтчаны түздү. Алдыда провайдерлер келишим түзүп, Кытайдан интернетти алып, тарката берсе болот.

- Кытайдын өкүлчүлүктөрү Кыргызстанга келип, биз менен жолугуп кетишти. Техникалык жактан Кыргызстан толук даяр, керектүү шаймандардын бардыгы туташтырылды. Ал эми баа саясатына биздин кийлигишкенге акыбыз жок, ошондуктан провайдерлер өздөрү баасын бычып, сүйлөшүүсү керек.

Кыргызстанда эң ири интернет провайдер бул “Кыргызтелеком”. Бирок ишкана азырынча Кытайдан интернетти алып келүүгө шашкан жок. Ошентсе да Кытайдын China Telecom компаниясы менен меморандумга кол коюлуп, учурда Кыргызстанда 1 гигабит кытайдын интернети сыноодон өтүп жатат.

“Кыргызтелекомдун” директорлор кеңешинин төрагасы Бекзат Үсөнкановдун билдиришинче, кытай интернетинин баасы Казакстанга караганда төмөн болмокчу. Ошондой эле China Telecom компаниясынын интернети Казакстандыкы менен тең катар иштей берет.

- Кытай интернетинин баасы бир нече факторго көз каранды болот. Эгерде биз көбүрөөк көлөмдө интернет сатып алабыз деп келишимге кол койсок, албетте баасы дагы арзандайт. Бирок кандай болгон учурда дагы казак интернетине караганда арзан болот. Тажрыйба көрсөткөндөй Кыргызстан жалгыз бир өлкөдөн сатып албастан, альтернатива дагы болушу керек. Себеби бир жак үзгүлтүккө учуруганда, экинчи өлкөнүн интернети менен колдоно бергендей болушу керек.

Кытай интернети сапатсызбы?

Анткени менен Кытай интернетинин аты гана бар болсо, заты көңүл жубатпай турганын айткандар четтен табылат.

Кытай интернетинде тескерисинче орус сайттары аябай кеч ачылат. Биз орус сайттарына Кытай аркылуу кирип калабыз. Башкача айтканда, бул сол колубуз менен оң кулагыбызды чукуганга эле барабар болуп калат.
Азамат Аттокуров

Телекоммуникация жаатындагы эксперт Азамат Аттокуров кытай интернетинин стандарттары кыргыз колдонуучуларын түйшүккө саларын айтууда. Анткени кытай желеси көбүнесе дүйнөлүк сайттарга бурулса, ал эми кыргызстандык колдонуучулардын 80 пайызы маалыматты Орусияга таандык ru. аймагынан алышат.

- Кыргызстан ru. зонага киргендиктен бизде Одноклассники, mail.ru, Википедия жана башка маалыматтардын бардыгы Орусиянын сайттарынан алынат. Ага ылайык бизде бул сайттар өтө тез ачылып, көп жүктөлбөйт. Кытай интернетинде тескерисинче орус сайттары аябай кеч ачылат. Биз орус сайттарына Кытай аркылуу кирип калабыз. Башкача айтканда, бул сол колубуз менен оң кулагыбызды чукуганга эле барабар болуп калат.

Ал эми "Кыргызтелекомдун" мурдагы вице-президенти Акыл Түгөлбаев Кытай интернетин алып келүүдө жарандар үчүн ыңгайсыздыктар жаралбасына ишенет. Бирок колдонууга келгенде айрым мүчүлүштүктөр келип чыгаарын да танбайт.

Казакстан интернет соодасынан салык алат

Казакстан интернет соодасынан салык алат

Казакстанда дал ушундай жол менен соода кылган ишкерлер каттоого туруп, мамлекетке салык төлөөгө милдеттендирилди.

- Азыр Кытай интернети тесттик режимде иштеп жатканда катачылыктар көп билинбеши мүмкүн. Бирок жалпы колдонууга келгенде кээ бир сайттардын ачылбай калуу тобокелдиги бар. Себеби биздин колдонуучулар ачып, колдонуп жүргөн сайттар учурдагы тестке кирбей калышы мүмкүн. Кийин интернет колдонуучулардан керектүү сайттар ачылбай жатат деген негизде арыз-дооматтар келши мүмкүн. Ошондуктан Кытай интернетине иш жүзүндө колдонуп баштаганда гана баа берилет деп ойлойм.

Өткөн жылдын август айында Казакстандагы интернет провайдерлер Кыргызстанга сатылуучу интернеттин баасын жогорулаткан. Алар муну Орусиядан алынып жаткан баалардын кымбатташына байланыштырган эле. Бирок ЕАЭБдин антимонополия башкармалыгы Орусия тараптан баалар көтөрүлбөгөнүн аныктап чыккан.

Андан соң “Кыргызтелеком” ишканасынын мурунку жетекчиси Эмил Ешеналиев казакстандык эки интернет провайдер менен бир жылдык мөөнөткө келишим түзүп, интернеттин 1 мегабитин 30 доллардан сатып алууга макулдук бергенин Жогорку Кеңештеги депутаттык комиссия аныктаган. Көп өтпөй, бул факты боюнча кылмыш иши козголуп, Ешеналиев кызматтан алынган.

10-январда “Кыргызтелеком” Казакстандан келүүчү интернеттин 1 мегабит баасы 13 долларга чейин арзандаганын кабарлап, эски баасынан да төмөн баа менен келе баштагынын билдирди.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Митинг коштогон мэр шайлоо

Өздөрүн Албек Ибраимовдун тарапташтары атаган жүзгө чукул адам мэрия алдында шайлоо бүткөнгө чейин ураалап турушту.

Албек Ибраимов шаардык кеңештеги 45 депутаттын 29унун колдоосу менен экинчи мөөнөткө мэр болуп шайланды.

Бишкек мэрин шайлоо митинг менен башталды. Өздөрүн Албек Ибраимовдун тарапташтары атаган жүзгө чукул адам мэрия алдында шайлоо бүткөнгө чейин ураалап турушту. Алардын катарында бириккен элдик кошуун, ооганчы, баткенчи деген кыймылдардын өкүлдөрүнөн баштап, Марат Аманкулов сыяктуу парламент депутаттарына чейин жүрүштү. Айрымдары эгер Ибраимов шайланбай калса, шаардык депутаттарга көргүлүктү көрсөтөрүн да айтып жиберишти.

Шайлоо алдында талапкерлерге өз программаларын айтууга мүмкүнчүлук берилген жок. Депутаттар дароо эле добуш берүүгө өтүштү. Соңунда 43 депутаттын 29у Албек Ибраимовго добуш берсе, Нурдин Абдылдаев 12 гана добуш алды. Эки депутат экөөнө тең каршы чыкты.

Мэр менен депутаттын жубайларынын бизнеси

Мэр менен депутаттын жубайларынын бизнеси

Бишкектин мэри Албек Ибраимов жана Жогорку Кеңештин депутаты Исхак Пирматовдун жубайлары ээлик кылган фирманын айланасында жаңы жагдайлар белгилүү болду.

“Өнүгүү-Прогресс” фракциясынан мэрликке ат салышкан Нурдин Абдылдаев шайлоо бийлик уюштурган митингчилердин басымы менен өткөнүн, добуш берүү бурмаланганын айтууда. Ал шайлоонун мыйзамсыз өткөнүн сот аркылуу далилдейм деди.

- Депутаттардын добушун сатып алуу болду деп айта албайм. Аны далилдеш керек. Бирок сатып алуу болду деген сөздөр, ушактар бар. Мындан тышкары жокко чыгарылган бюллетендер боюнча фальсификация болду. Мен муну сот аркылуу далилдейм. Анткени бюллетендер алдын ала белгиленгени тууралуу маалыматтар бар.

Абдылдаев шайлоо алдында атаандашын түз эфирдеги теледебатка чакырган. Бирок Ибраимов “Сентябрь” каналындагы беттештен баш тартып койгон.

Экинчи ирет калаа башчылыгына шайланган Ибраимов журналисттердин суроолоруна жооп берип жатып, буга чейинки иштерин улантарын айтты. Ал негизги иши катары төмөнкүлөрдү санайт:

- Эң биринчиси – активдүү башталган жол куруу маселесин улантуу. Ал өзүнө көп долбоорлорду камтыйт. Андан кийин тазалык маселеси, парковка. Мындан тышкары жашылдандыруу жана социалдык объекттердин курулушу турат. Буйруса, жаңы мектептер, бала бакчалар курулат.

Албек Ибраимов кайра мэр болду
please wait

No media source currently available

0:00 0:04:41 0:00

Шайлоонун жыйынтыгы мурдагылар сыяктуу эле күн мурунтан белгилүү болчу дегендер басымдуу. Алардын бири - саясий эксперт Азамат Аттокуров. Ал Ибраимов таштанды кутуларын жаңылоо, жаңы жылдык балатыны көркөм кооздоо сыяктуу майда-барат иштер менен шаардыктарга жакты деп эсептейт. А бирок борбор калаанын стратегиялык жактан өсүп-өнүгүшү үчүн Ибраимов эч нерсе жасай элек деген ойдо:

- Бишкектеги стратегиялык маселелер эмне болору белгисиз. Борбор калаага бюджеттин үлүшү кандай болот? Жол, коопсуздук маселеси эмне болот? Азыркы учурда күнүмдүк эле маселелер чечилип жатат. Ибраимов стратегиялык мааниге ээ маселелерди чечип, Бишкектин өсүп-өнүгүшүн камсыз кылса жакшы болмок, - дейт Азамат Аттокуров.

50 жаштагы Албек Ибраимов алгач ирет 2016-жылдын февралында мэрликке шайланган. Бул аралыкка чейин ал "Кыргызавтомаш", Бишкек эркин экономикалык аймагы, "Дастан" заводу, "Манас" аэропорту сыяктуу ишканалардын жетектеп, майлуу-сүттүү кызматтарды аркалап келген. Ал президент Алмазбек Атамбаевдин чарбалык иштерин бүтүргөн жакын адамы катары да сыпатталып келет.

"Арай көз чарай": Мэр шайлоо ачык өттүбү? 11-январь, 2017-жыл

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Аёосуз кыйылган дарактар

Шаар тургундары бактарды кыюуга каршы
please wait

No media source currently available

0:00 0:03:42 0:00

Бишкек шаардык прокуратурасы Токтоналиев жана Айни көчөлөрүнүн кесилишиндеги балдар аянтчасына үй куруу аракетин текшерип чыгып, 57 дарак мыйзамсыз кыйылган деген негизде кылмыш ишин козгоду.

Ал арада аталган аймактын жашоочулары мэриянын алдында митинг өткөрүп, шаар бийлигинен бак-дарактарды кыйганды жана курулушту токтотууну талап кылышты.

Бишкек шаардык прокуратурасы "Слоники" деп аталган балдар аянтчасында бак-дарактар мыйзамсыз кыйылганын аныктады. Маалыматка караганда, курулушка уруксатсыз эле бак-дарактарды жок кылууга жол берилген. Бул багытта козголгон иш Экономикалык кылмыштарга күрөшүү башкармалыгына өткөрүлүп берилгенин Башкы прокуратурадан кабарлашты.

Көркү качкан Бишкегим...

Көркү качкан Бишкегим...

Кыргызстандын борбору Бишкекте акыркы жылдары курулуш күч алып, көк тиреген кабат-кабат үйлөр салынууда. Бирок курулуштарды бир багытка бурган архитектуралык-композициялык талап жок болгондуктан көз тайгылткан үйлөр менен өткөн кылымдын эстелиги катары калган жепирейген тамдар катар орун алып, борбор шаардын көркү бузулууда.

Мекеменин басма сөз катчысы Алманбет Абдрамановдун “Азаттыкка” билдиришинче, курулуш аракети жергиликтүү жашоочулардын нааразылыгынан кийин текшериле баштаган:

- Интернет сайттарына чыккан маалыматтан кийин бул маселеге көңүл бурулган. Шаардык прокуратурага тиешелүү органдар менен бирге аны текшерип чыгуу тапшырылган.

Ал тапта 11-январда скверге көп кабаттуу үй куруу аракетине каршы 20 чакты жаран мэриянын алдында тынчтык митингине чогулуп, аны токтотуу талабын коюшту. Жергиликтүү жашоочулар менен бирге акцияга катышкан «Шаардык демилгелер» коомдук фондунун жетекчиси Раушан Саркеева мэрияны курулуш компаниясына каршы чара көрүүгө чакырды:

- Декабрдын этегинде бул балдар аянтчасындагы дарактар кыйыла баштаган. Кийин билсек курулуш компаниясы бул жерден аянтчаны алып, анын ордуна көп кабаттуу үй курганы жатыптыр. Алардын аракети мыйзамсыз экени билинди. Анткени курулуш иштерине уруксат алган эмес.

Аталган аянтчага көп кабаттуу турак жай салууну пландап жаткан TS-групп фирмасынын коммерциялык директору Мирлан Рыскулов курулуш баштала электе атайын даярдалган төрт-беш адам каршылык көрсөтүп жатат деген пикирин билдирди:

- Ал жер бизге тиешелүү эмес. Биздин өнөктөштөргө таандык. Биз алар менен бирге турак жай салуу маселесин карап жатканбыз. Курулуш башталган эмес. Болгону балдар ойноочу жерди оңдоп, футбол аянтын куруу максатыбыз бар эле. Ага карабай, эч нерсе боло электе аз адамдардын тобу нааразы болуп чыгышты.

Курулушка каршы жарандар 5-январда да нааразылык акцияга чыгышкан. Ошондон кийин Бишкек мэриясы балдар аянтчасынын жанына көп кабаттуу үй курууга уруксат бербегенин кабарлаган болчу. Башкы прокуратура да курулуш компаниясынын ишинин мыйзамдуулугун текшерүүгө киришкен.

Бишкекте балдар аянттарына жана эс алуу парктарына үй куруу аракеттерине нааразылыктар буга чейин да болуп келген. Эмгек сиңирген архитектор Эсен Бекташев курулуш компанияларынын көпчүлүгү эреже бузуп, ал эми шаар бийлиги башкы планды эске албай жатат деген оюн ортого салды:

- Эреже бузуулардын көбөйүшүнө акча негизги роль ойноп жатат. Курулуш компаниялар баарын акчага сатып алууда. Бул туура эмес. Илгери "жашыл шаар" атка конгон Бишкекте жердин баарын эле ушинтип алып алышып, башаламан кылып жатпайбы.

Айни жана Токтоналиев көчөлөрүнүн кесилишиндеги балдар аянтчасына турак жай салуу аракети азыр токтоп турат. Бирок TS-групп компаниясынын сайтында бул жерде он кабаттуу “Эне-Сай” аттуу комплекс курулары жарыяланып, кардарларды тартуу боюнча жарнама илинүү. Анда көп кабаттуу үй 2019-жылы бүтөрү жазылган. Ал эми Экономикалык кылмыштарга каршы күрөшүу башкармалыгы 57 бак-даракты мыйзамсыз кыйгандарга кандай жаза берери азырынча белгисиз.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Албек Ибраимов кайра мэр болду

Албек Ибраимов кайра мэр болду
please wait

No media source currently available

0:00 0:04:41 0:00

Мектеп менен мечитти салыштыруу туурабы?

Кыргызстанда мектептерге караганда мечиттердин саны көбөйдү. Канча медресе иштеп, кандай билим берилээри көпчүлүккө белгисиз. Социалдык тармакта мечиттер менен мектептин санын салыштыруудан чыккан талкуу катышуучуларды экиге бөлдү.

Эмне үчүн Кыргызстанда мектептен мечит менен медресе көп салынып жатат? Мектеп менен медреседеги билимдин деңгээлин салыштырууга болобу?

“Арай көз чарай” талкуусуна Кыргызстан Муфтиятынын диний билим берүү бөлүмүнүн башчысы Замир Ракиев, Билим берүү министрлигинин башкы адиси Кылым Сыдыкназарова жана коомдук активист Канат Мидин уулу катышты.

“Азаттык”: Канат мырза, сиз Фейсбуктагы баракчаңызга мечит менен мектептин санын салыштыруу логикага карама-каршы келет деп жазган пикириңиз социалдык тармактагы коомчулукту экиге бөлгөндөй болду. Мындай көрүнүш кыргыз коомунун мектептин милдети менен медресенин милдетин ажырата билбегендигиненби же кайдыгерликтен кабар береби? Мектепке караганда мечит менен медресенин көп курулуп жатканы жаш муунга оң таасир береби же терс таасир тийгизеби?

Медресеге ыктаган өспүрүмдөр

Медресеге ыктаган өспүрүмдөр

Учурда Кыргызстандагы мечиттердин кыйласы мектеп курагындагы балдар үчүн кезектеги жайкы окутуу лагерлерин уюштуруу иштери менен алектенүүдө.

Канат Мидин уулу: Мечит менен мектептин санын салыштыруу туура эмес. Себеби алардын функциясы эки башка. Ал эми мечит менен медреселердин көп салынышы жакшы эле болуш керек. Албетте, көп санда болсо же чегинен ашып кетсе терс таасир бериши да мүмкүн. Алардын арасында мектепке барбаш керек же мамлекеттик башкаруу туура эмес дегендер болсо терс таасир тийгизээри белгилүү. Алардын ишмердигине тиешелүү тартип коргоо органдары сөзсүз көз салышы керек.

“Азаттык”: Замир мырза, Кыргызстанда ушул тапта иштеп жаткан канча медресе жана диний окуу жайы бар? Анда жылына орто эсеп менен канча окуучу билим алат? Алардагы окутуу программасын кайсы мекеме, кандай стандарттын негизинде бекитет? Деги диний окуу жайларда билим берүүнүн негизги максаты эмне?

Замир Ракиев: Ушул тапта 90дон ашык медресе бар, ал эми иш жүзүндө иштеп жаткандарынын саны 72. Аларда окуп жаткан балдардын саны алты миңден ашык.

Ал эми мечит менен медресе көп салынып жатат деген сын туура эмес. Жалпы калктын муктаждыгы болгон үчүн мечиттер салынып жатат. Бул элдин мүдөөсү, элдин талабы. Ага динден артта калган же ага көрө албастык кылгандар эле туура эмес ойду таратып жатышат.

Жалал-Абад облусундагы медреселерде окуган балдарды текшергенде бир гана араб тилин окуп, башка сабактардан кабарсыз калышкандыгы белгилүү болгон.

Кыргызстан мусулмандар башкармалыгында аалымдардан турган кеңеш бар. Андан тышкары тогуз казыят бар жана аларда билим берүү боюнча бөлүмдөр бар. Программаны окумуштуу профессорлордун катышуусу менен түзгөнбүз. Анда башка мектептерде кандай билим берилсе, дал ошондой эле сабактар киргизилген жана андан тышкары дин боюнча билим берилет. Ал жерде диний билим менен айкалыштырып радикализм, экстремизм, терроризм деп айтылып жаткан коркунучтарды айрып билүү боюнча мааламыттар берилет.

“Азаттык”: Кылым айым, Кыргызстанда дин тутуу эркиндиги бар деген жүйө менен медреселердеги билим берүү программасын, кимдер окутаары такай текшерилбейт. Былтыр жүргүзүлгөн аттестация кейиштүү көп кемтикти көрсөттү. Демек, мамлекеттин келечеги болгон жаш муундун кандай билим алып жаткандыгын текшерүү зарыл го? Билим берүү министрлиги бул маселени эмне үчүн Жогорку Кеңештин, Коргоо кеңешинин деңгээлинде көтөрө албай жатат?

Кылым Сыдыкназарова: Албетте, мектеп менен медресени салыштырууга мүмкүн эмес, анткени ортосунда зор айырмачылык бар. Медресени бүткөн окуучулар билими тууралуу эч кандай документ алышпайт жана андан ары окуусун мамлекеттик окуу жайларда улантууга мүмкүнчүлүгү жок.

Ата-энелердин балдарынын убактысын бекерге кетирип, медресеге берип жатышкандыгы өтө өкүнүчтүү. Билим берүү министрлиги диний окуу жайлардагы окутуу программасын текшербейт, себеби көзөмөлдөөгө укугу жок. Бардык мыйзамдарда мамлекет динге кийлигишпейт деп жазылган. Бирок, албетте окуучулардын мектепти таштап медресеге кетип калууларынын негизинде тартип коргоо органдары текшерип, мектепке кайра тарткан учурлар болуп жатат. Мисалы, Жалал-Абад облусундагы медреселерде окуган балдарды текшергенде бир гана араб тилин окуп, башка сабактардан кабарсыз калышкандыгы белгилүү болгон.

90-жылдары Кыргызстанда болгону 39 мечит болсо, азыр алардын саны 3 миңге жакындап кетти. Мечиттердин башаламан курулушу көп терс жагдайды жаратып, бул кыргыз мечити, өзбек мечити, дунган мечити деп, эл арасындагы ич ара бөлүнүү, ажырымды да пайда кылган.

Мечиттердин курулушуна жана медреседе кандай билим берилип жаткандыгына аябай катуу көзөмөл керек. Акыркы учурда диний радикализмдин күчөп кетишине мечиттердин көп курулушу өз таасирин тийгизди деген ойдомун.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

УКМК президентти сындагандарды издей баштады

УКМК соцтармактарда президент Алмазбек Атамбаев тууралуу маал-маалы менен терс пикир жазып жүрөт деген адамдарды иликтеп, айрымдарын суракка чакырып жатканы белгилүү болду.

10-январда интернетте Улуттук коопсуздук боюнча мамлекеттик комитеттин төрага орун басары Болот Сүйүнбаевдин Жогорку Кеңештеги Социал-демократтар фракциясынын депутаты Ирина Карамушкинага жөнөткөн каты жарыяланды. Анда атайын кызмат Фейсбукта президентке акарат келтирди деген жалпысынан 45 адам аныкталганы айтылат жана онунун аты-жөнү ачык көрсөтүлгөн.

УКМКнын соңку аракети коомчулукта кызуу талкуу жаратты.

Тизмедегилердин таржымалы

Атайын кызматтын төрага орун басары Болот Сүйүнбаевдин депутат Ирина Карамушкинага жолдогон расмий катында аты аталган он адамдын арасында Фейсбукта Сава Сыргатай деген ат менен отурган Савринса Сыргатаева дагы бар.

Жалал-Абад облусунун Базар-Коргон районунун 55 жаштагы тургуну, дыйканчылык менен алектенген Сыргатаева президент Алмазбек Атамбаевге акарат келтирген делген адамдардын катарына кирип калганына таң калып отурат:

- Мен андай катты, катта менин аты-жөнүм бар экенин интернетке жарыяланганда гана билдим. Мага айрым тааныштарым “эже, сиз дагы жүрөсүз" деп айтышты. Мен Атамбаев тууралуу терс пикир жазган эмесмин. Негизи Атамбаевди шылдыңдап, ар кандай сүрөттөр менен келекелөөнү жаман көрөм. Ал жакшыбы, жаманбы, президент болуп тургандан кийин аны шылдыңдаганды туура көрбөйм. Адам катары өзүн сыйлабаса да, отурган ордун, ээлеген кызматын сыйлаш керек деп эсептейм. Мен аны шайлабасам да аны кайсы бир адамдар шайлады да. Мага УКМКдан эч ким чалган да, чакырган да жок. Ошол катта аты аталган адамдар чет өлкөдө дешкен экен. Мен чет өлкөдө эмес, Базар-Коргондо жашайм.

Савринса Сыргатаева
Савринса Сыргатаева

Сыргатаева айрым учурда парламенттеги “Ата Мекен” фракциясынын лидери Өмүрбек Текебаевге байланыштуу айтылган оң пикирлерди, маалыматтарды жактырып, бөлүшүп коюп жүргөнүн, балким ушундан улам атайын кызматтын "кара тизмесине" илинип калган да болушу мүмкүндүгүн боолголойт:

- Мен Фейсбуктан жаңылыктарды окуйм. Илгери гезит окучу элек, азыр эми интернетке өтпөдүкпү. Дүйнөдө, өлкөдө эмне болуп жатат деп кызыгып турам. Макал-лакаптар, кыргыз тили тууралуу ой-пикиримди жазам, бөлүшөм. Мен буга чейин жазгандарымды барактап көрсөм Өмүрбек Текебаев боюнча жазылгандарды жактырып, бөлүшүп койгон экенмин. Азыр эми балким ушул шылтоо болдубу, айтор билбейм. Мен өзүмдүн актыгымды далилдегенге даярмын. Эгер атайын кызмат далилдей албаса, анда алар мени каралаганы үчүн кечирим сурашы керек.

УКМКнын катында Тойчубек Акматали уулу дегендин да аты аталган. Буга байланыштуу Түркияда билим алып жүргөн айрым кыргыз жаштары аны коргоп, атайын кызматка жана коомчулукка кайрылуу жолдоду. Анда Акматали уулу Түркияда былтыртан бери билим алып жатканы, президентке байланыштуу терс пикир жазбай турганы айтылган. Депутаттарга, атайын кызматка ”мындай майда нерселер менен алектенбей, учурдагы маанилүү маселер менен алектенишсин” деген кеңеш айтылган.

Депутат чара көрүүнү өтүндү

Атайын кызмат Алмазбек Атамбаевге акарат келтирген дегендердин сары изине түшкөнү боюнча азырынча түшүндүрмө бере элек. Катта аты аталбаган, президентти маал-маалы менен сындап жүрөт деген дагы 35 адамды аныктоо иштери жүрүп жатканы айтылат.

Ал арада Жалал-Абад облусунун ондон ашык тургуну социалдык тармактарда Алмазбек Атамбаев тууралуу жазгандарына байланыштуу коопсуздук кызматына бир канча күн сурак бергени, айрымдары эскертүү алганы маалым болду. Бирок УКМКнын аймактагы бөлүмү бул маалыматты бышыктай элек.

Биз чуулгандуу кат тууралуу депутат Ирина Карамушкинадан комментарий алууга аракет жасадык. Ал “Вести.кж” сайтына гана түшүндүрмө бергенин, анын пикири менен ошол жактан таанышып алышыбыз керектигин айтты.

Бул сайтка берген түшүндүрмөсүндө Карамушкина Атамбаевге акарат келтиргендер тууралуу атайын кызматтын төрага орун басарынан кат келгенин ырастаган. Ал каттын таржымалын учкай айтып берген. Ага ылайык, былтыр октябрь айында депутатка шайлоочулардан президентти социалдык тармактарга жамандагандарга чара көрүлүшү керек деген өтүнүч менен кайрылуу келген. Ошол кайрылуунун негизинде депутат УКМКга кайрылган.

Карамушкина сөз эркиндигин урматтай турганын, бирок атайын кызмат президент тууралуу айткандарды тескеп турушу керектигин белгилеген.

Жогорку Кеңештеги Социал-демократтар фракциясынын мурдагы депутаты Мээрбек Мискенбаев да ушундай пикирге кошуларын айтты:

- Мен депутат болуп турганда бул маселени бир канча жолу көтөргөм. Президентибизди эл шайлаган. Анан ар ким эле Фейсбукка кирип алып, түшүнүп-түшүнбөй эле ар нерсени жаза бергени туура эмес. Булардын баарын көзөмөлдөш керек. Шайлап алган президентибизди жөнсүз сындаган туура эмес. Сын деле туура айтылышы керек. Президентти келекелегендерге, шылдыңдагандарга чара колдонулушу керек.

"Президентибизди жактайм"

“Азаттык” бул катты Фейсбукка Нургүл Кожомбердиева аттуу колдонуучу жайгаштырганын, Ирина Карамушкинага кайрылуу жөнөткөнүн иликтеп чыкты.

Биз Кожомбердиеванын өзү менен байланыштык. Ал президентке акарат келтиргендерге чара колдонуу тууралуу депутатка кайрылганын бышыктады жана муну атуулдук милдет деп түшүндүрдү:

- Былтыр октябрь айында Фейсбукта мурунку президент Курманбек Бакиевди колдогон, Атамбаевди жамандагандар менен айтышып кеткем. Алар азыркы президентке жаман сөздөрдү айтып, ага сөз тийгизишкен. Мен аны коргосом шылдыңдап, мазакташкан, айтпагандын баарын айтышкан. Кимдир бирөөлөр атайлап отуруп алып, мурунку бийликти мактап, азыркы президентти каралап, түндүк-түштүккө бөлүп, бул үчүн акча да алып, чагым уюштуруп жатат. Мен ушундан улам досторумдун кеңеши менен атайын кызматка кайрылгам. Ал жактан мага депутаттарга кайрылсам болорун айтышкан. Мен парламенттин коомдук кабылдамасына барып 120 депутаттын баарына кайрылуу мүмкүн эмес болгондуктан Ирина Карамушкинанын атына кайрылуу жазгам. Ал жакка терс пикир жазгандар тууралуу маалымат, ошол жазылгандардын көчүрмөлөрүн да тиркегем. Мен өлкөмдү, президентибизди жактадым. Бул - менин атуулдук парзым.

УКМК "Мурчту" Жети-Өгүздөн издеди

УКМК "Мурчту" Жети-Өгүздөн издеди

Фейсбукта "Мурч" шакаба баракчасына тиешеси бар деп Жети-Өгүз районунун тургуну Жоомарт Жамгырчиевди УКМК кызматкерлери аңгемелешүүгө чакырды.

Атайын кызматтын социалдык тармактарды колдонуучуларды тескей баштаганы коомчулукта кызуу талкуу жаратты. Анда бул аракеттерди айыптаган, сөз эркиндигине, демократиялык принциптерге басым катары баалаган пикирлер арбууда. Атайын кызматтын мурдагы төрага орун басары Марат Иманкуловдун ырасташынча, чекисттер ыйгарым укугунан аша чаап жатат:

- Бул атайын кызматтын ыйгарым укугу эмес. Эгер алар андай эле кыйын болсо президент гана эмес, башка адамдар тууралуу жазылган терс пикирлерди, каралап-жамандагандарды да текшеришсин. Анда алар мындай адамдардын баарын табышсын. Башка адамдарды, саясатчыларды, бийликте отурбагандарды да жамандап, ыплас сөздөрдү жазып жатышканын көрүп эле жатпайбызбы.

УКМКнын социалдык тармактын колдонуучуларын суракка чакырган учуру буга чейин да болгон. Өткөн айда чекисттер Ысык-Көл облусунун Жети-Өгүз районунун тургуну Жоомарт Жамгырчиевди Фейсбуктагы "Мурч" деп аталган шакаба баракчасына тиешеси бар деп суракка алган эле.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Акимов: Эркин сүйлөө жагынан Атамбаев өзү "үлгү"

Турат Акимов

УКМК депутат Ирина Карамушкинанын катына жооп кайтарып, президент Алмазбек Атамбаевди сындап жазгандардын тизмеси түзүлүп жатканын билдирди. Интернетте өз пикирин билдирген адамды жоопко тартуу мүмкүнбү? "Азаттык" талдоочу Турат Акимов менен маектешти.

"Азаттык": Кыргызстандын атайын кызматы Фейсбук колдонуучуларын тескей баштаганы туурабы?

Акимов: Фейсбук мыйзам чегинде массалык маалымат каражаты деп бекитилген эмес. Дүйнөлүк мыйзам мейкиндигинде «жеке пикирге болгон укук» деген түшүнүк бар. Мисалы, Испанияда бир колдонуучу ушундай укуктун негизинде жөөттөргө карата геноцид тууралуу пикирине байланыштуу сотту утуп алган. Испаниянын соту “жеке пикир” деген чечим чыгарган. Себеби ал эч кимди тукурган эмес, жар салып, козуткан эмес.

Экинчиден, Кыргызстанда сөз эркиндиги абдан күчтүү. Мисалы, президентибиз каалаганын “теке” дейт, каалаганын “койсуңар” деп коет. Анын баарын массалык маалымат каражаттары аркылуу көрүп, угуп эле жатпайбызбы.

“Азаттык”: Ал эми укуктук жагынан алып карагандачы? Бизде интернетке жазган пикирге баа берип, тескеп, ошол адамды аныктап, күнөөлүү экенин далилдөөгө шарт түзүүчү мыйзамдар, ченемдер барбы?

Акимов: Эгер кайсы бир пикирге таарынган, нааразы болуп, иренжиген жеке адам болсо ал “аброюма шек келди” деп кайрылса болот. Анда тергөө органдары иш жүргүзөт. Эгер президент өзү жазбаса, карап көрүш керек, депутат Карамушкинага укук берилди беле же ал өзү эле чуркап жүрөбү?

Ошол эле Өмүрбек Текебаев же Өмүрбек Суваналиев өз дарегине карата айтылган сөздөргө байланыштуу эч кандай укук коргоо органдарына кайрылган эмес.

Бул жерде маселе адамдар укук коргоо системасына кайрылабы же жокпу дегенде эле. Эгерде кайрылса, албетте, тергөө болуп, жарандык сот мейкиндигинде чечилиши мүмкүн.

“Азаттык”: Айрым интернет колдонуучулар мамлекет башчы Алмазбек Атамбаевдин жеке өзүнө мындай тескөө аракеттери кереги деле жоктур, балким ага жагынууну каалагандар бар деген пикирин жазууда. Сиз мындай ойго кошуласызбы?

Акимов: Кошулам. Анткени президент өзү эркин сүйлөгөн киши, көңүл деле бурбайт. Бирок ага жагалданып чуркап, камчысын чапкандар көп боло берет. Ошондуктан Карамушкинаныкын билиш керек, ага ошондой укук берилгенби же жокпу.

“Азаттык”: Ал шайлоочулардан президентти Фейсбуктан сындагандар тууралуу кат келгенин, ошонун негизинде УКМКга кайрылганын айтып жатат.

Акимов: Карамушкина билип коюшу керек, дүйнөлүк түшүнүктө “сөз эркиндигин аныктоодо демократия компетенттүү эмес” деп айтылат. Сөз эркиндиги адам төрөлүп, бул дүйнөгө келгенде эле берилет. Аны эч ким токтото албайт.

Албетте, эгер эл алдына чыгып, кимдир бирөөгө зыян келтирүүчү чакырыктарды таштаса, бул экстремизм деп аталат. Эгер, мисалы, президентти атыш керек же жок кылыш керек деп чыкса. Анан эч нерсеге үндөбөстөн, Фейсбуктан жөн гана пикир алышып жаткан болсо, миллиард колдонуучунун жазышканын АКШнын АНБ менен ЦРУсу деле көзөмөлдөй албайт.

Саясий деңгээлдеги маселелерди жарандык маселелер менен чаташтырбаш керек. Адамдын пикир алмашуусу ашканада деле боло берет. Бирине Акаев жакпайт, экинчисине Бакиев, дагы бирине Атамбаев... Анын баары кечиримдүү болушу керек. Сиз деле бирөөгө жакпайсыз балким, мен дагы...

“Азаттык”: Фейсбук жана башка социалдык түйүндөр жарандык журналистиканын бир түрүнө айланып калды деп жатышпайбы. Демек, ага тоскоолдук жарата алчу техникалык да, логикалык да жагдайлар түзүлүшү мүмкүн эмес десек болобу?

Акимов: Ооба. Негизи интернет дүйнөлүк глобалдашуунун инструменти катары жаралган. Ал сөз эркиндигин жайылтууда. Эртең мындай түйүндөр көбөйгөнү көбөйө берет. Мисалы, Фейсбук бир күнү жок болуп же банкрот болуп, сатылып кетиши мүмкүн, бирок анын ордуна башкалар чыгат. Адамдын акылы бир жерде токтоп калбайт да.

“Азаттык”: Демек, муктаждык боло берет...

Акимов: Албетте, боло берет. Мейли, бүгүн сиздин Фейсбуктагы Гүлбарчын деп аталган баракчаңызды жаап коюшту дейли. Эртең Жоогазын деп ачып алсаңыз болот. Сиздин компьютериңизди тартып алышмак беле? Иликтөө-издөө иштерине санкцияны ким берет? Башкы прокурорду чакырып сураш керек болот.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Эсенгул: Обама үмүттү актаганга аракет кылды

Президенттик мөөнөтү аяктап жаткан Барак Обаманын сегиз жылдык ишмердиги тууралуу эл аралык мамилелер боюнча серепчи Чынара Эсенгул “Азаттыкка” маек курду.

Барак Обама 10-январда Чикаго шаарында президенттик коштошуу сөзүн сүйлөп жатып, АКШ акыркы сегиз жылда бир топ өзгөрүүлөргө туш болгонун, дүйнөлүк саясаттагы ордун дагы да бекемдегенин белгиледи.

“Азаттык”: Барак Обаманын администрациясы өткөн сегиз жылда Орусия, КМШ мамлекеттерине карата кандай саясат жүргүздү? Акыркы сегиз жыл ичинде бул кеңири аймактын АКШ менен алакалары жакшырдыбы, жакындадыбы?

Чынара Эсенгул: Барак Обама алгач президент болуп келгенде Орусияда Дмитрий Медведев мамлекет башчы эле. Ал кезде Москва менен Вашингтондун мамилелери дурус болгон. Бир канча келишимдерге кол коюлган. Эл аралык коомчулукта бул ымалага карата үмүт жакшы болчу.

Барак Обама коштошуу сөзүн сүйлөө учурунда. Чикаго, 10-январь, 2017-жыл.
Барак Обама коштошуу сөзүн сүйлөө учурунда. Чикаго, 10-январь, 2017-жыл.

2012-жылы Владимир Путин тактыга келгенде абал өзгөрдү. Мамилелер өйдө-ылдый болду десек болот. Сирия, Ливия, Украинадагы окуялардан улам эки өлкөнүн көз карашы дал келбей жатканына күбө болдук. “Магнитский тизмеси” сыяктуу түрдүү терминдер пайда болду. Санкция киргизүүлөр күчөп, абал терс жактан көбүрөөк курчуду.

Эми күтүп жатабыз, балким Трамптын келиши менен эки мамлекеттин президенттери тил табышаар.

“Азаттык”: Кыргызстан "Манас" транзит борборун жаап, Вашингтон менен атайын кызматташтык тууралуу келишимди бир тараптуу токтотту. Айрым байкоочулар ошону менен АКШ-Кыргызстан алакалары салкындап кетет деп боолгошкон. Чын эле ошондой болдубу? Азыр эки мамлекет ортосундагы мамилени кандай баалайт элеңиз?

Чынара Эсенгул: Кыргызстан кичинекей өлкө болгондуктан, Бишкек жана Вашингтондун мамилеси АКШ менен Орусиянын ымаласына да көз каранды. Бизге маалым, Атамбаев президенттикке келе электе эле Кремль менен мамилеси жакшы болгон. Базаны чыгарууну Алмазбек Атамбаев менен Владимир Путиндин ишенимдүү кызматташтыгынын жыйынтыгы десек да болот. Сөзүнө туруп, аягына чыгарды дегендей кеп. Ошентип, стратегиялык жактан Орусияга ыктадык. Экинчи ири өнөктөш деп Кытайды карап жатабыз. АКШдан алыстоо саясаты ишке ашкандай болду.

“Азаттык”: Мындан аркы мамилени кандай болжолдосо болот?

Чынара Эсенгул: Дипломатиялык эрежелер менен алгылыктуу деңгээлде мамиле боло берет. Кызматташуу боюнча жаңы келишим керек. Ал иштелип жатат. Азимжан Аскаровдун ишинин кайра каралып жатышы да таасир этип, кызматташтык жаңы нукка түшө баштаган кези.

“Азаттык”: Барак Обама Демократиялык партиянын өкүлү. Эми республикачылардын өкүлү Дональд Трамп бийликке келгени турат. Бул эки партиянын Борбор Азияга карата саясатында айырма барбы?

Чынара Эсенгул: Жалпысынан алганда, эки партиянын тышкы саясаттагы көз карашын алып көрсөк, республикачылар прагматикалык жактан натыйжалуулукка көбүрөөк ыкташат. Ал эми демократтар болсо адам укуктарына, демократиялык баалуулуктарга көбүрөөк көңүл бурат.

Доналд Трамп президентикке 20-январда киришет
Доналд Трамп президентикке 20-январда киришет

Трамптын келиши менен мунай, унаа, дегеле ишкердикке байланыштуу ири долбоорлорго басым жасалары күтүлүүдө. Ушул эле жаатта Ооганстан, Пакистан жана Борбор Азияны байланыштырган чоң долбоорлор болушу ыктымал. Ал эми демократиялык жактан бир аз артка кетенчиктөө байкалышы ыктымал. Бирок өтө чоң өзгөрүү болот деп айтууга негиз деле жок.

“Азаттык”: Барак Обамага ал президент болуп шайлангандан кийин бат эле тынчтык жаатындагы дүйнөлүк Нобель сыйлыгы берилген эле. Обама дүйнөдөгү тынчтыкты бекемдөөгө, согуштарды азайтып, элдин бакубат жашоосун камсыздоого өзгөчө бир салым кошо алдыбы?

Чынара Эсенгул: Чынын айтканда, Обамага башында аванс катары бул сыйлыктын берилгени менимче туура эле болгон. Анткени, Обама аны актоого дурус эле аракет кылды. Куба жана Иран менен солгундаган мамилелер жакшы жакка өзгөрө баштады. Дүйнө жүзүндө, эл аралык деңгээлде согуштарды азайтып, жаңжалды сүйлөшүү жолу менен чечүүгө чакырык жасап, ушул жаатта бир топ аракеттерди көрдү. Бирок анын ишке ашышы бир гана Барак Обамага көз каранды эмес да. Экинчи тараптын көз карашы, аракети да роль ойнойт.

Барак Обаманын коштошуу сөзү

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Чехияда үй курган кыргыз уста

Чехияда үй курган кыргыз уста
please wait

No media source currently available

0:00 0:06:30 0:00

Шумкардын электр жадысы

Шумкардын электр жадысы
please wait

No media source currently available

0:00 0:02:47 0:00

Албек Ибраимов мэр болуп шайланды

Албек Ибраимов.

Бишкекте шаардык кеңештин депутаттары жаңы мэрди шайлашты.

Шайлоо жыйынтыгында шаардык кеңештин депутаттарынын 29у Албек Ибраимовго, ал эми 12cи Нурдин Абдылдаевге добуш беришти. Эки депутат баарына каршы болушту.

Бишкек шаардык кеңешинде 45 депутат бар. Мэр болуу үчүн талапкер кеминде 23 добуш алууга тийиш. Бишкек шаар башчысы төрт жылга, жаңыдан ишин баштап жаткан шаар кеңеш депутаттарынын ыйгарым мөөнөтү аягына чыкканга дейре шайланат.

Бишкек шаардык кеңешинин мэрди шайлоосуна эки талапкер катышты. Шаар башчылыкка “Өнүгүү-Прогресс” партиясынан Нурдин Абдылдаев жана Социал-демократтар партиясы баштаган көпчүлүк коалициядан мэрдин милдетин аткаруучу Албек Ибраимов көрсөтүлгөн.

Шайлоо өтүп жаткан кезде сырттан Албек Ибраимовдун колдоочулары үн күчөткүчтөр аркылуу кыйкырып турушту. Нурдин Абдылдаев муну шайлоо учурунда депутаттарга басым катары баалады.

Кечээ шайлоо алдында “Сентябрь” телеканалында эки талапкердин дебаты уюштурулду. Бирок Албек Ибраимов ага катышуудан баш тартты. Мэр шайлоого байланыштуу мэриянын имаратын күч кызматкерлери катуу кайтарып турду.

Албек Ибраимов кайра мэр болду
please wait

No media source currently available

0:00 0:04:41 0:00

Тууганга берилген мандат

Жарандык коом өкүлдөрү жогорку кызмат адамдары туугандарын бийликке түрткөн көрүнүштөр көбөйүп жатканын коңгуроо кагышууда.

Алардын бир мисалы катары БШК төрайымы Нуржан Шайлдабекованын эки бир тууганы бир эле учурда Чүйдөгү жергиликтүү кеңештерге төрагалыкка көрсөтүлгөн жагдай айтылды.

Бирок Нуржан Шайлдабекова анын бир туугандары мурда эле жергиликтүү кеңештерде төрага жана депутат болуп келгенин айтып, алардын кызматтан көтөрүлүшүнө анын тиешеси жоктугун билдирди.

Шайлдабековдордун кызматтык “жүрүштөрү”

Борбордук шайлоо комиссиясынын төрайымы Нуржан Шайлдабекованын эки бир тууганы тең бирдей Чүй облусундагы жергиликтүү кеңештердин төрагалыгына көрсөтүлгөн. Алардын бири Турат Шайлдабеков Ысык-Ата районундагы Люксембург айылдык кеңешинин төрагасы болуп шайланды. Анын экинчи бир тууганы Азатбек Шайлдабеков ошол эле Ысык-Атадагы Кант шаардык кеңешинин төрагалыгына ат салышууда.

БШК төрайымынын жакындарынын мындай кызматтык жүрүштөрү жергиликтүү деңгээлдеги туугандык-кландык бийликти орнотуу катары кабыл алынууда.

“Жаңы муун” жаштар кыймылынын теңтөрагасы Мавлян Аскарбеков мында бийликтеги тууганчыл байланыштардын таасири бар деп эсептейт:

- Жогорку саясий кызматтагы БШК төрайымынын бир туугандарынын жергиликтүү кеңештерге төрагалык кызматтарга барып жатышы коомчулукта терс кабыл алынууда. Анткени биз буга чейин мурдагы президенттер Акаев менен Бакиевдин бир туугандары, жакындары жана керек болсо куда-сөөктөрү да айылдан баштап чоң шаарларга чейин чоң кызматтарга ар кандай жолдор менен отургузулган учурларды баштан өткөргөнбүз. Азыр да ошол тенденция кайрадан баш көтөрө баштагандай. Эми бул жерде жергиликтүү кеңештин төрагасын депутаттар шайлайт, ага “БШК төрайымынын эч кандай тиешеси жок” дегенге эч ким деле ишенбейт. Анткени депутаттар шайлана турган адамдын тууганы ким экенин эң мыкты түшүнүп турушат. Мүмкүн анын бир туугандарына шайлоодо кандайдыр бир колдоосу же таасири болгон чыгаар. Бул жерде кызыкчылыктар кагылышы бар экени көрүнүп турат. Бул терс өнөкөт кайрадан жайыла баштады.

Мавлян Аскарбеков.
Мавлян Аскарбеков.

Мыйзам тыюу салбайт

Мамлекеттик кызмат боюнча адистер жергиликтүү кеңештерге депутаттар шайлоо жолу менен келип, андан ары төрагалыкка талапкерлигин көрсөтүүгө жогору жактагы кызмат адамы ага таасир эте албайт деген көз карашта. Жергиликтүү кеңештер шайланма орган болгондуктан төрага дагы депутаттардын добуш берүүсү менен өтөт. Ошондуктан адистер бул жерде бир туугандар бирин-бири колдогон кызыкчылыктардын байланышын далилдөө мүмкүн эмес деген жүйөнү келтиришти.

БШК төрайымы Нуржан Шайлдабекова анын бир туугандары мурда эле жергиликтүү кеңештерге шайланып келгенин айтып, анын буга эч кандай тиешеси жок экенин белгиледи:

- Азатбек Кант шаардык кеңешинде төрт жылдан бери төрага болчу. Аны кесиптештери кайра шайлоого талапкерлигин көрсөтүшүптүр. Биз ага эч кандай таасир эте албайбыз. Мен жумушу жок жүргөндө эле менин бир туугандарым өз алдынча карьера жасашкан. Мен аларга бул кызматка барба деп айта албайм. Бул - алардын укугу. Анткени мага чейин эле алар элдин ишенимине кирип, татыктуу кызматтарда жүрүшкөн. Ал эми экинчиси айыл аймактарынын башчыларын түз шайлоо учурунда бир ирет айыл өкмөтүнүн башчысы, анан айылдык кеңеште депутат болуп жүргөн. Мындай нерселер эмне себептен жазылып жатканы түшүнүктүү. Себеби Кант шаардык кеңешине төрагалыкка атаандаш болгон тарап “Республика-Ата Журт” партиясынан чыгып жатат.

Нуржан Шайлдабекова.
Нуржан Шайлдабекова.

Бийлик партияларынын “сүймөнчүктөрү”

Анткен менен Ысык-Ата районундагы жергиликтүү кеңештердин айрым депутаттары БШК төрайымы Нуржан Шайлдабекованын бир туугандарынын жергиликтүү кеңештер аркылуу кызматтык жогорулоосуна анын кыйыр түрдө таасири бар деп эсептешет.

Бийликтеги тамырлашкан тууганчылык

Бийликтеги тамырлашкан тууганчылык

Кыргыз коомчулугунда бийликтеги, жогорку мамлекеттик кызматтагы үй-бүлөлүк, туугандык байланыш тууралуу талкуу жанданды.

"Азаттыкка" өзүнүн ысымын ачык атоону туура көрбөгөн Кант шаардык кеңешинин депутаттарынын бири жергиликтүү кеңештердеги бир тууган Шайлдабековдор тууралуу мындай дейт:

- Биринчиси мурун “Абдыш-Ата” компаниясында иштеген. Мурдагы чакырылышта бизде төрага болгон. Азыр талапкерлигин дагы койду. Ага чейин ал “Ак жол” партиясында жүргөн. Мына ошол “Ак жол” аркылуу 2008-жылы жергиликтүү кеңешке депутат болгон. Негизи ал бийликте кайсы партия турса, ошол партияда жүрө берет. 2010-жылы КСДП бийликке келгенден кийин ага өтүп, 2012-жылы КСДП партиясынан шайлоого барган. Анын башка бир тууганы Люксембург айылдык кеңешине жакында эле төрага болуп шайланды. Бул эки бир тууган азыр эжесине таянып алып, Ысык-Атада жергиликтүү деңгээлде өзүнчө бир үй-бүлөлүк бийлик кланын түзөлү деп жаткан окшойт деп калдык.

Шайлоо мыйзамдары Борбордук шайлоо комиссиясынын төрайымынын же анын мүчөлөрүнүн жакын туугандарынын жергиликтүү кеңештерге депутат катары катталуусуна тыюу салбайт. Ошол эле кезде аймактык шайлоо комиссиялары жергиликтүү кеңештердин төрагалык кызмат орундарына шайлоолорго көз салышат. Бирок мында дагы Борбордук шайлоо комиссиясынын ал шайлоолорго түздөн-түз таасир эткен учурлары буга чейин катталган эмес. Кант шаардык кеңешинин төрагасын шайлоо быйыл 11-январга дайындалган.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

"Хот-дог, сэндвич дегендерди дегеле сатып албайм"

Иллюстративдик сүрөт.

Бүгүн “Вечерний Бишкек” гезити гана жарык көрдү.

Аталган гезит курулуш компаниясынын демөөрчүлүгү менен социалдык жактан өп-чап жашаган үй-бүлөлөр үчүн Беловдск айылында “Кулун” деген аты бар балдар бакчасы салынганын, ата-энелерге да, балдарга да жакшы болгонун Айжан Мамбеталиеванын макаласы аркылуу сүйүнчүлөдү.

“Вечерний Бишкек” гезити ошондой эле Бишкектеги көчөлөрдүн эң эле узуну Ден Сяопин атындагы көчө экенин, ал 20 жыл мурда 22-Партсъезд атындагы көчө болгонун, көчөнын чыныгы тарыхына кайрылсак, ар кандай аталып келгендиги жагынан бул көчөнү көчөлөрдүн чемпиону деп койсо да болорун, шаар Пишпек кезинде жергиликтүү эл аны Купеческий деп атаганын, совет бийлиги орноп, борборубуз Фрунзе болгондо– Гражданский деген атка которулганын, бир аз жылдардан кийин кыргыз өкмөтүнүн ошол кездеги башчысы Абдыкадыр Орозбеков атындагы көчөгө айланганын, андан көп өтпөй Сталиндин атына которулуп, Сталин жамандалгандан кийин 22-Партсъезд атындагы көчө болгонун, ошентип бул көчөнүн көчө болгонунан бери 150 жыл өткөнүн, быйыл анын мааракесин өткөрсө да болорун журналист Александр Тузовдун “Эң узун, эң байыркы” деген макаласын окуганда билесиздер.

Гезит кабарчысы Вячеслав Аникин макаласында көчө бойлорундагы көрүнгөн жерден тамактана койгондун айынан уулангандар арбын болуп жатканын, мындай жерден сатылган азык-түлүктүн көбү сапатсыз болорун кенен кеп кылды. Аталган гезит вице-премьер-министр Чолпон Султанбекованы сөзгө тартып: “Сиз көчөдөн азык-түлүк сатып аласызбы?” деп сурады эле, Султанбекова:

-Мен эч качан көчөдөн азык-түлүк сатып алган эмесмин. Хот-дог, сэндвич дегендерди дегеле сатып албайм. Алардын кандай эттен жасаларын билбей туруп кантип сатып алам? Шаардын мэриясындагылар, акимчиликтегилер, санитардык инспекция дегендер шаардын көчөлөрүндөгү ой-келди сатылган тамак-аштардын сапатын катуу текшерүүгө албаса дүйнөгө уят болобуз, эң башкысы, ден соолугубуздан ажырайбыз,- деп жооп берди.

Бул боюнча ойлорун айткандардын айрымдары көчөдө сатылган азык-түлүктөрдүн баары эле жаман эместигин, мисалы Өнөржайчылар менен ишкерлер Союзунун президенти Жыргалбек Сагынбаев туздалган да, туздалбаган да жашылчаларды дайыма бир кемпирден сатып аларын, анын саткандары таза, сапаттуу экенин айтса, Үсөнбаев көчөсүндө балык саткан Мелис Абакиров, туулуп-өскөн айлында анын эки гектар жери барын, бирок техника жоктугунан, болсо да от акысы көптүгүнөн, жерди иштеткенден көрө деп, ушинтип дүңүнөн саткандардан товар алып көчөгө чыгып алып балык сатып үй-бүлөсүн багып келаткандыгын айтты.

“Вечерний Бишкектин” бүгүнкү санынан сиздер Зинаида Сорокинанын “Депутат болгон кандай сонун!” деген, Александра Василькованын “Өзүң күнөөлүүсүң” деген, Бермет Маликованын “Паспорт эпопеясы эми башталат” деген, Евгений Денисенконун “Мигранттарга–медициналык камсыздандыруу жана пенсия” деген, Сергей Швецтин “Муз жөн жылбай асфальтты кошо ала кетип жатат” деген макалаларын жана башкаларды окуйсуздар.

Жетекчисин айыптаган милиционер иштен кетти

Иллюстрация

Кара-Көл шаардык ички иштер бөлүмүнүн кызматкери жетекчисин кылмышкерлерди калкалап жатат деп айыптоодо.

Жетекчинин жумушка кийлигишүүсүнөн улам милиция кызматкери убактылуу ишин таштоого аргасыз болгон. Азыр бул ишти облустук прокуратура тергөөгө алууда. Ал эми милициянын облустук башкармалыгы болсо баарын төгүнгө чыгарууда.

Кара-Көл шаардык ички иштер бөлүмүнүн баңги заттарды көзөмөлдөө тобунун оперативдүү кызматкери Равшан Матиев үч айлык тыныгуудан кийин эки күн мурда ички иштер органдарынан кетүү тууралуу арыз жазды. Анын себебин ал тартип сакчыларынын тартипсиздигине жана мыйзамсыз аракеттерине каршы чаралар көрүлбөгөндүгү менен байланыштырат.

- Эч бир жерде акыйкаттык жок экен. Ошого байланыштуу "кызматтын кулу болгончо эркин жүргөнүм жакшы" деп арызымды жазып чыгып кеттим.

Матиев төрт жылга жакын убактыттан бери Кара-Көл шаардык ички иштер бөлүмүндө эмгектенип келген. 2016-жылдын жаз айларында кызматка келген жаңы башчы менен тил табыша албай, акыры ушул чечимге келди. Ал "баңги зат менен кармалган кылмышкерлерди жетекчи кийлигишип бошотуп жиберчү" деди.

- Убактылуу кармоочу жайдын жетекчиси Куштарбек Чопоев менен Зулуев Эркинбек деген участковыйлар 2016-жылдын июль айында Ош облусунун Маматов Урмат деген тургунун маңзат менен кармашкан. Бул окуя боюнча мен телефон аркылуу жетекчиликке кабар бергем. Тийиштүү кагаздарды бүтүрүп жаткан учурда жетекчи Калык Айтбаев "мага уяттуу кишилер чалып жатат, аз эле өлчөмдөгү маңзат менен кармалыптыр, бошотуп жибергиле" деп буйрук берди. Анан биз ал баланы бошотконбуз. Бул материалдарды чогултуп, мен жетекчимдин үстүнөн арыз менен УКМКга жана прокуратурага кайрылгам. Анткени бул иштер биринчи жолу эмес болчу.

Кара-Көл шаардык прокуратурасы Матиевдин арызынын негизинде текшерүү иштерин жүргүзүп, милициянын жооптуу кызмат адамына Кылмыш-жаза кодексинин 304-беренесинин (кызмат абалынан кыянаттык менен пайдалануу) негизинде кылмыш ишин козгогон. Бул тууралуу облус прокурорунун улук жардамчысы Талгат Тойтонов мындай дейт.

- Ички иштер министринин өздүк коопсуздук кызматына жана УКМКнын облустук башкармалыгына Кара-Көл шаардык ички иштер бөлүмүнүн оперативдүү кызматкери кайрылып, маңзатка байланыштуу окуя боюнча маалымат берген. Аталган билдирүүнүн негизинде Кара-Көл шаардык прокуратурасы текшерүү иштерин жүргүзүп, анын жыйынтыгы менен Кылмыш-жаза кодексинин 304-беренесинин 2-бөлүмү менен кылмыш ишин козгоп, облустук прокуратуранын тергөө бөлүмүнө өткөрүп берген. Учурда аталган кылмыш иши боюнча тергөө амалдары жүргүзүлүп жатат.

Матиев жетекчинин жумушуна кийлигишүүсүнөн улам аны менен бирге иштеше албастыгын айтып, үч ай мурда облустук ички иштер башкармалыгына башка регионго которуу боюнча рапорт жолдогон. 28-декабрда бул багытта “Азаттыкка” маалымат берген соң гана Матиевди эртеси күнү Аксы райондук ички иштер бөлүмүнө өспүрүмдөр менен иштөө инспекторлугуна которгон. Бирок милициянын лейтенанты жаңы жумушуна чыккан жок.

- Мен башында турмуш шартка байланыштуу Ноокен районунда жашагандыктан ушул жерге жакынырак район-шаарларга которууну сурангам. Кылмышкерди калкалаган жетекчинин мага берген сөгүшү менен жумушумдан төмөндөтүп, Аксыга айдап жиберишиптир. Анын өзүнө ички иштер органдары эч кандай чара көргөн жок. Кара-Көлдө буга чейин үч жетекчи менен иштештим, алар менен мындай мамиле болгон эмес. Келгенине беш ай болбой экөөбүздүн жумуштан улам мамилебиз ушул даражага жетти. Азыр эми менин арызым боюнча козголгон ишти УКМКга жөнөтүшүптүр. Жакшылап карап, ага карата да жаза колдонушу керек.

Кыргыз тартип сакчылары.
Кыргыз тартип сакчылары.

Кара-Көл шаардык ички иштер бөлүмүнүн башчысы Калык Айтбаев “Азаттыкка” комментарий берүүнү каалаган жок. Ал эми облустук ички иштер башкармалыгынын басма сөз кызматы Матиевдин айткандарын оозеки түрүндө гана төгүнгө чыгарды.

Тийиштүү кагаздарды бүтүрүп жаткан учурда жетекчи Калык Айтбаев "мага уяттуу кишилер чалып жатат, аз эле өлчөмдөгү маңзат менен кармалыптыр, бошотуп жибергиле" деп буйрук берди.

Милициянын эс алуудагы ардагери Сейдалы Жаналиев тартип коргоо кызматынын жетекчилери кылмышка шектүүлөрдү гана эмес, ири бизнеси бар байларды да коргоого алат деген ойдо:

- Бул эмне деген шумдук окуя! Азыр бардык эле жерде ушундай көрүнүш. Кызматкери араң кылмышкерди кармаса, жетекчиси билмексен болуп кое берип жатат. Милициянын жетекчилери өздөрү коррупциялашып кетишти. Ошол себептүү алардын коомдо аброю жоголуп баратат. Азыр алардын ири бизнестери да өркүндөп жатат. Жашагандарын карасаң укмуш, кантип ошол айлыкка жашап жатат дейсиң. Буларга да люстрация мыйзамын колдонуш керек. Илгери 10 миң сомдон ашып кеткен киреше үчүн катуу жооп беришчү. Азыр кызмата иштеп жатып миллион сом тапса деле эч кимдин иши жок. Укук коргоо органдарынын жетекчилерин кызматка тандоодо ак пейилдигин, кол алдындагы кызматкерлери, эл менен иштөөсүн жана маңдай тери менен тапкан гана айлыкка жашаганына карап тандап алыш керек.

Ички иштер министрлигин реформалоо боюнча бир топ жыл мурун демилге көтөрүлгөнү менен ал ишке ашпай келет. Коомчулукта болсо укук коргоо органдарынын ичинде мыйзамга каршы аракеттер орун алары айтылып, кээде ачыкка чыгууда.

Былтыр жылдын башында Жалал-Абад облустук ички иштер башкармалыгынын жооптуу кызмат адамы ири өлчөмдө курал-жарак сатууга аракеттенип, УКМК тарабынан кармалган. Бул аракеттерге ал жалгыз эмес, жетекчиликтеги кызмат адамдарынын катышуусунда барары айтылган.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

ЕАЭБ: Казакстандын кысымы

Иллюстрация

Казакстандын Айыл чарба министрлиги Кыргызстандан айыл чарба товарларын темир жол менен гана алып кирүү талабын коюуда.

Кыргыз тарап кошуна өлкөнүн бул кадамы Евразия экономикалык биримдигинин жоболоруна каршы келерин айтууда. Эки өлкө ортосундагы мындай абалдын түзүлүшүнүн негизги себеби кайда, Кыргызстан ветеринардык жана фитосанитардык эрежелерди эмне үчүн жөнгө салбай жатат? Ушул жана башка маселелерди “Арай көз чарай” берүүбүздө талкуулайбыз.

Талкууга Жогорку Кеңештин агрардык саясат комитетинин мүчөсү, депутат Мирлан Бакиров жана Кыргыз Республикасынын ветеринардык жана фитосанитардык коопсуздук боюнча мамлекеттик инспекциясынын төрагасы Калысбек Жумаканов катышты.

ЕАЭБ: өргө тартпаган өнөктөштүк

ЕАЭБ: өргө тартпаган өнөктөштүк

Санкт-Петербург шаарында уюмга мүчө мамлекеттердин башчылары Евразия экономикалык биримдигинин алгачкы эки жылдыгынын жыйынтыгын чыгарышты.

“Азаттык”: Мирлан мырза, Казакстандын Айыл чарба министрлиги өз аймагынан Кыргызстандын айыл чарба азыктарын автоунаа менен ташууга тыюу саларын эскертти. Анын себебин эмне менен түшүндүрүп жатышат?

Мирлан Бакиров: Биринчиден, бул билдирүү биз үчүн күтүүсүз болду. Ошондуктан 10-январда Жогорку Кеңештин агрардык саясат комитетинде биринчи маселе катары карап, маалымат алганбыз. Ветеринардык инспекциянын жетекчиси Калысбек Жумакановдун айтуусу боюнча бул бейрасмий маалымат.

Бирок бүгүн биз интернет булактарынан окуп жатабыз, аларга караганда ал билдирүүнү казак тараптын расмий билдирүүсү катары кабыл алсак болот. Эксперттер казак тараптын бул билдирүүсү Евразия экономикалык биримдигинин талаптарына каршы келерин айтып жатышат...

“Азаттык”: Мирлан мырза, Казакстандын айыл чарба боюнча вице-министри Гүлмира Исаева "Кыргызстан Бажы биримдигине киргенден кийин бир топ талаптарды, эрежелерди аткарышы керек болчу" деп айтты. Кыргызстан өзү даяр болбой жаткан жокпу?

Жеке пикиримде, казак тарап Кыргызстандын товарларынын башка өнөктөш мамлекеттерге өтүшүнө кызганыч менен мамиле кылып, тоскоолдук жаратып жатат...
Мирлан Бакиров

Мирлан Бакиров: Биз Евразия экономикалык биримдигине бир топ маселелер боюнча даяр болбой туруп киргенибиз чындык. Ошого карабай лаборатория, фитосанитария, идентификация, ветеринария боюнча ЕАЭБ комиссиясы мен билгенден эки жолу Кыргызстанга келип, өздөрүнүн оң баасын берип кеткен. Комиссия башчысы биздин өкмөт башчы менен жолукканда Кыргызстан кыска убакыт ичинде жакшы даярдыктарды көргөнү айтылган. Ошентсе да Орусия, Казакстан, Беларус тараптан айрым майда маселелер боюнча талаптар аткарылбай жатат деп каттар келгени анык. Бирок аларды жоюу үчүн убакыт гана керек болууда.

“Азаттык”: Мирлан мырза, Казакстан ветеринардык жана фитосанитардык талаптарды жөнгө салуу үчүн Кыргызстанга 100 миллион доллар бөлөт деди эле анын тагдыры эмне болду? Ушул каражаттын чечилбей жатышы да көп маселелерди алдыга жылдырууга кедергисин тийгизип жаткан жокпу?

Мирлан Бакиров: Кедергисин тийгизип жатат, келишим болгондон кийин кыргыз тарап ал акчаны күтүп отуруп же бюджетинен акча бөлбөй убакыттан уттуруп койдук. Ал 100 миллион доллар 2016-жылдын декабрь айынын аягында Санкт-Петербург шаарында өткөн ЕАЭБдин жогорку деңгээлдеги жыйынында чечилди, аны да бөлүп-бөлүп бере турган болууда. Эгер ал акча бир жыл мурда бөлүнгөндө даярдыктар угабында бүтүп калмак.

“Азаттык”: Калысбек мырза, казак тарап товарларды темир жол менен гана алып кирүүнү киргизүү талабын койгонун Эл аралык эпизоотикалык бюронун эрежелерине ылайык келтирип жатканы менен түшүндүрүүдө. Ал кандай эрежелер, Кыргызстан аларды аткара албай жатабы?

Казак тараптын автоунаа менен товар ташууну жаап, темир жол менен ташууга уруксат беребиз дегени түшүнүксүз болууда.
Калысбек Жумаканов

Калысбек Жумаканов: Евразиялык экономикалык биримдигине кирген мамлекеттер ортосундагы келишимдерде мүчө мамлекеттер бири-биринен жол сурап же транзит алышы керек деген жобо жок. Ошондуктан казак тараптын автоунаа менен товар ташууну жаап, темир жол менен ташууга уруксат беребиз дегени түшүнүксүз болууда. Кыргызстандын кайра иштетүүчү 18 ишканасы бир жылдан бери өз товарларын Казакстан аркылуу Орусияга эркин чыгарып, сатып активдүү иштеп жаткан, эч кандай маселе жок болчу...

“Азаттык”: Казакстан өкмөтү Кыргызстандан келе турган малдын жугуштуу ооруларынын жайылып кетүүсүнөн сактанып, алдын алып жатканы менен түшүндүрүүдө. Бизде эпизоотикалык абал кандай деги?

Калысбек Жумакунов: 2016-жылы ЕАЭБдин абройлуу эксперттери Кыргызстанга эки жолу келишти. 23 адамдан турган эксперттер өткөн жылдын декабрь айында эле келип кеткен. Эл аралык эпизоотикалык бюродон, Орусия, Беларус, Казакстандан да келишип, бир жума бою Кыргызстандын аймагындагы ишканаларды, лабораториялар, өткөрмө пункттарды кыдырып чыгышты. Биз дагы баарын ачык көрсөттүк. Ошонун жыйынтыгы менен 21-декабрда Москвада жыйын болду. Жыйынга катышкан уюмга мүчө мамлекеттердин өкүлдөрү, өкмөт башчынын орун басарлары деңгээлинде Кыргызстан ЕАЭБдин талаптарына жооп берет деген чечимге келишкен. Кыргызстанда эпизоотикалык абал тынч деп баасын беришкен.

Малдын жугуштуу транс чек аралык ооруларына байланыштуу "Кыргызстандын эти таза" деп бүтүм чыгарышкан. Бирок уюмга мүчө мамлекеттердин баары Кыргызстандын бир жыл ичинде жасаган аракетин жогору баалаганына карабай Казакстан кол койбой койду. Эгер уюмга мүчө мамлекеттердин бирөө эле кол койбосо, ал күчүнө кирбейт, документ долбоор боюнча жатат...

Мирлан Бакиров: Кыргызстан ушул уюмга киргенден бери Казакстан менен соода алакада бири-бирин түшүнгөн, жылуу мамиле кыла албай келатабыз. Бул маселеде бир гана экономикалык кызыкчылык эмес, саясат аралашып кеткендей сезилет. Албетте, ар бир мамлекет өз базарын, өз кызыкчылыгын коргоого аракет кылат. Менин жеке пикиримде, казак тарап Кыргызстандын товарларынын башка өнөктөш мамлекеттерге өтүшүнө кызганыч менен мамиле кылып, тоскоолдук жаратып жатат...

(Талкууну толук варианты менен видеодон таанышыңыз)

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

ЕАЭБ: Казакстанга жооп кайтаруу демилгеси

Кыргыз-казак чек арасы.

Жогорку Кеңештин айрым депутаттары Казакстан тараптан Кыргызстан товараларын ЕАЭБ өлкөлөрүнө экспорттоого чектөө киргизилип жатканына байланыштуу өкмөткө каршы чараларды көрүүнү сунуштады.

Бул жөнүндө Жогорку Кеңештин экономикалык жана фискалдык саясат боюнча комитетинин отурумунда айтылып, Кыргызстан Казакстандын жумуртка, ун жана башка айыл чарба продукциясына бөгөт коюусу керектиги белгиленди.

Бирок кыргыз өкмөтү азырынча жооп чара көрүүгө болбостугун билдирди. Казакстан өз аймагынан кыргыз товарларын автоунаа менен ташууга тыюу саларын өткөн жумада эскерткен.

Депутаттардын "батыл" сунушу

Жогорку Кеңештин экономикалык жана фискалдык саясат боюнча комитети өлкөдөгү инвестициялык абалды кароого алып, негизги инвестициялык көрсөткүчтөр 2015-жылга салыштырмалуу 16 пайызга төмөндөп кеткени тууралуу маалымат алышты.

Сырттан инвестиция келбей, тескерисинче, акча сыртка кетип жатканын сындаган депутаттар Кыргызстан ЕАЭБдин алкагында дагы өз мүмкүнчүлүгүн тийиштүү деңгээлде колдоно албай жатат деп өкмөттү зекиди.

Казакстан тараптан киргизилген фитосанитардык чектөөлөрдү мисал келтирген депутат Дастан Бекешев Кыргызстандын пикири ЕАЭБдин алкагында эч нерсеге арзыбаганын айтып, Кыргызстан чечкиндүү кадам таштай турган учур келгенин кыйытты.

- Инвесторлордун бардыгы Кыргызстан эл аралык сот, уюмдарда өз укугун канчалык талаша алаарын байкап турушат. Чындыгында эле биз өз таламыбызды керек болсо ЕАЭБде дагы талаша албагандай сезилип жатат. Буга Казакстандын фитосанитардык кызматынын бизге киргизген чектөөсүн айтсак болот. Андыктан, келгиле, биз да казактардын импортуна бөгөт койолу. Эмне үчүн алардан келип жаткан сүт азыктары же жумурткасына чектөө койо албайбыз? Бизге мөөнөтү эскирген жумуртканы экспорттоп жатканы тууралуу маалыматтар келип эле жатпайбы.

Комитет жыйынында дагы бир депутат Экмат Байпакбаев Казакстандын ун тармагына чектөө киргизүү керек деп, кошуна өлкөдөн талаптагыдай ун келбей жатканын билдирди.

Эл өкүлү Казакстандын ветеринардык жана фитосанитардык чектөөсүн курулай шылтоо деп атап, кошуна өлкө өз рыногун атаандаштыктан коргоп жатат деп белгиледи:

- Эмнегедир биз өз рыногубузду коргогубуз келбей жатат. Келгиле, алдыга кадам таштайлы. Биздин мыйзамда Кыргызстанга байытылган ун келиши керек деп жазылган. Бирок чындыгында андай ун келген жок. Бул Казакстандын ун тармагына чектөө киргизүүгө толук негиз болуп бере алат. Эгер биз унга санкция киргизсек, бардыгы өз ордуна келет деп ойлойм.

Өкмөт сунушту колдобойт

Өкмөт өкүлү депутат Бекешевдун сунушун дароо четке какты. Вице-премьер-министр Олег Панкратов товарлар чек арадан өтпөй жатканы Кыргызстандын өзүнүн күнөөсү деген ойдо.

Ошондой эле Панкратов өлкөгө байылтылбаган ун алып кирүүгө мыйзам уруксат берерин кошумчалады. Ал эми ЕАЭБдин кемчилигинен да артыкчылыгы көп экенин белгилеген вице-премьер-министр, бул артыкчылыкты коомчулук журналисттердин айынан сезбей жатат деп актанды.

Олег Панкратов
Олег Панкратов

- ЕАЭБдин алкагында абдан көп алгылыктуу иштер аткарылды. Бир жылдан ашык убакытта биз бул уюмда Кыргызстандын кызыкчылыгын коргой алдык. Бирок маалымат каражаттары ЕАЭБдин быша элек жерлерин улам чагылдырып жатат. Чындыгында бизде толугу менен бажы тоскоолдугу алынды. Товарлар боюнча эч кандай чектөө жок, болгону товарлардын 10-15 пайыз түрү азырынча ветеринардык көзөмөлдүн айынан чыкпай турат. Бирок бул дагы убакыттын иши дейбиз.

ЕАЭБ чабал уюмбу?

Чек арада чыгып жаткан бүгүнкү көйгөйлөрдү мурдагы депутат Өмүрбек Абдрахманов Кыргызстандын ЕАЭБге шашылыш киргенинин кесепети деп эсептейт. Ал аткаминерлердин ЕАЭБге кирбегенде абал мындан дагы оор болмок деген сөзү суу кечпесин айтып, коңшу Тажикстан менен Өзбекстан бул уюмга мүчө болбой эле жылды дурус экономикалык көрсөткүчтөр менен жыйынтыктаганын айтууда. Ал эми депутаттардын Казакстанга жооп кайтаруу демилгесин Абдрахманов жеңил-желпи чечим деп, бири-бирин коркутуудан ашык кете албаган сөздөр экенин айтты.

Өмүрбек Абдрахманов
Өмүрбек Абдрахманов

- Контрсанкцияларды киргизүү бул - эң туура эмес сунуш. Биз чек араны жаап казактарды коркутуп-үркүтө албайбыз. Тоскоолдуктарды алып салуу маселеси сүйлөшүү жолу менен гана чечилиши керек. Негизи башынан ушунун баарын эсептеп туруп ЕАЭБге кирсек жакшы болмок. Эми киргенден кийин президент, өкмөт башчынын деңгээлинде сүйлөшүп, тоскоолдуктарды алыш керек.

Буга чейин Казакстан өз аймагынан кыргыз товарларын автоунаа менен ташууга тыюу саларын эскерткен. Расмий органдарга келген катта ветеринардык көзөмөлдөн өткөрүүгө зарыл болгон товарлар 3-январдан тарта Казакстандын аймагы аркылуу темир жол менен гана ташылышы керектиги айтылган. Ушул тапта аталган маселе боюнча Бишкек менен Астана ортосунда дипломатиялык сүйлөшүүлөр жүрүп жатат.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Жабык жайда өлүм токтогон жок

Адистер Кыргызстандын жабык жайларында шектүү жана айыпкерлердин өз жанын кыйган фактыларын азайтуу үчүн анын себептери менен күрөшүүнү сунушташат.

Жети-Өгүз райондук ички иштер бөлүмүндө мейманканага өрт койгон деген шек менен кармалган адам өз жанын кыйды. Ички иштер министрлигинин басма сөз кызматынын 9-январдагы маалыматына ылайык, ал бут кийиминин боосуна асынып алган. Факты боюнча кызматтык иликтөө жүрүп жатат.

Жабык жайларда өз жанын кыйган окуя биринчи жолу катталып жаткан жок. Былтыр Чүйдөгү №31 түзөтүү колониясындагы айыпкер да жанын кыйган. Ушул маселеде укук коргоочу Абдуназар Маматисламов “Азаттыктын” суроолоруна жооп берди.

“Азаттык”: Жабык жайларда өз жанын кыйган окуялардын катталып жатканынан улам Кыргызстандагы органдарда шектүүлөрдү же айыпкерлерди кармоо эрежелери чабал деп айтууга негиз барбы?

Маматисламов: Албетте, негиз бар. Cебеби, жарандар өз каалоосу менен абакка, убактылуу кармоочу жайга барып отуруп алган жок да. Алар кармалган учурдан тарта коопсуздугу үчүн мамлекет жооп бериши керек. Башкача айтканда, күч органдарынын кызматкерлери тикелей жооптуу. Жабык жайда адамдын оюна ар нерсе келет, андыктан киши өзүн асып алуусуна эч кандай шарт болбошу керек.

Колго түшкөн адамды Убактылуу кармоочу жайга киргизип жатканда бут кийиминин боосун, шымынын курун жана башка ушул сыяктуу буюмдарын милиционерлер алып коюуга тийиш. Эреже ошондой. Убактылуу кармоочу жайдагы кишилердин баары кылмышкер эмес. Күнөөлөрү далилдене элек болгондуктан, айыбы жоктор намыстанып ар кандай жаман ойлорго барышы ыктымал.

“Азаттык”: Камакта отургандарды көзөмөлдөп отурган кызматкердин кандай милдет жана жоопкерчилиги бар?

Маматисламов: Бул жаатта күч органдарынын өзүнүн ички эрежелери бар. Жооптуу кызматкер кайсыл камерадагы шектүүнүн же айыпкердин абалы кандай экенине байкоо салып турууга милдеттүү. Ал тургай кимдин оюнда эмне бар экенин билгенге аракет кылса, мындай кейиштүү окуялар болбойт.

“Азаттык”: Жети-Өгүздөгү милиция бөлүмүндө шектүү бут кийиминин боосуна асынып алганы иликтенип жатат. 2016-жылы Чүйдөгү №31 түзөтүү колониясында бир айыпкер футболкасына муунуп жанын кыйган эле. Ушундай окуяларды болтурбоонун, коопсуздукту күчөтүүнүн кандай жолдорун сунуштай аласыз?

Маматисламов: Мындай окуялардын көбү адилетсиздиктен келип чыгат. Камактагылардын арасында жөн жерден отурганы бар же болбосо жасаган кылмышына жараша эмес, оор жаза алып калган болушу ыктымал. Адам жөн жерден жанын кыйбайт да. Орган кызматкерлери шектүүнү кармаганда анын мойнуна башка да кылмыштарды илгенге аракет кылган учурларды көрүп жүрбөйбүзбү. Күнөөсүз экенин далилдегенге алсыз.

Адамдардын психикалык абалы ар түрдүү. Кээ бирлер зордук менен күнөөнү мойнуна алып, “эми элдин көзүн кантип карайм?” деп ойлонуп, жанынан кечиши мүмкүн. Айрымдар кылмыш жасаганы чын болсо да, камалып калганына намыстанып өлүмгө бет алат.

“Азаттык”: Демек, мында орган кызматкерлеринин гана эмес, жабык жайларда психологдордун иши маанилүү. Кыргызстанда жабык жайларда психологдор иштейби?

Маматисламов: Убактылуу кармоочу жайларда жок, бирок жаза өтөөчү мекемелерде бар. Шектүүлөр менен иштеген милиционерлер, тергөөчүлөр, оперлер өзү да психолог болушу керек. Анткени, алар ар кандай адамдар менен иштейт.

“Азаттык”: Жабык жайлардагы камераларга видеокөзөмөл орнотуу маселени чечиши мүмкүнбү?

Маматисламов: Азыр абактардагы коридордо видеокамералар бар. Бөлмөлөргө орнотуп чыгуу жагын билбейм. Аны эртеден кечке ким тиктеп отурмак эле. Ошентсе да бул ыкма абалды бир аз жеңилдетиши мүмкүн. Бирок мындай жагдайлардын кесепети менен эмес, себептери менен күрөшүү оң натыйжа берет. Андыктан шектүү же айыпкерди жанынан кечүүгө негиз берип жаткан себептерди билгенге аракет кылсак жакшы болмок.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Аскаровдун соту: кезек өкүмдө

Аскаров сотто. 10-январь, 2017

Чүй облустук соту 10-январда июнь окуясында “улут аралык кастыкты козуткан жана милиция кызматкерин мыкаачылык менен өлтүрүүгө катышкан” деген айып менен өмүр бою эркинен ажыратылган укук коргоочу Азимжан Аскаровдун ишин териштирүүнү улантты.

Буга чейинки жараяндарда күбөлөр суралып, тараптардын жарыш сөздөрү аяктагандыктан Аскаровго акыркы сөз берилди. Бүгүн сот өкүмү чыгаары күтүлүп жаткан. Бирок, соттук коллегия 17-январга чейин тыныгуу жарыялап, кеңешүүгө кетти. Мындай чечимге Аскаровдун адвокаттары жана укук коргоочулар нааразы болууда.

Аскаров күнөөсүн четке какты

Териштирүү учурунда адвокаттар Аскаровдун бейкүнөө жерден абакта отурганын, айыпты кыйноо менен моюнга алганын билдиришип, соттон аны актоону жана БУУнун адам укуктары боюнча комитетинин бул багыттагы талабын аткарууну суранышты. Аскаров да акыйкат өкүм чыгарып, өзүн абактан бошотууну өтүндү. Кыргызстанда улуттук азчылык өкүлдөрүнүн укуктары тепселип жатканын жана эл аралык уюмдарга даттануу ниетин белгиледи:

- Кыргызстан эл аралык уюмдар алдындагы милдетин аткарбаса, учурдан пайдаланып БУУнун Адам укуктары боюнча комитетине, Коопсуздук кеңешине кайрылам. Кыргызстандагы этникалык негиздеги кылмыштарды иликтөөчү атайын орган түзүүнү өтүнөм. Кыргызстандын өкмөтүнө эң катаал санкцияларды киргизүүнү үндөйм. Эгер сот акыйкат чечим чыгарбаса, мындан башка арга жок.

Аскаровдун соту. 10-январь, 2017-жыл
Аскаровдун соту. 10-январь, 2017-жыл

Аскаров 2010-жылы Убактылуу өкмөттүн буйругу менен камалганын, анткени ага чейин интернет аркылуу бийликтин дарегине бир топ сын айтканын маалымдады. Милиция кызматкери Мыктыбек Сулайманов ташбоорлук менен өлтүрүлгөн окуяга катышпаганын кабарлап, күнөөсүз экенин далилдөө үчүн калпты аныктоочу детектордон өтүүгө мүмкүнчүлүк түзүп берүүнү суранды:

- Эгерде полиграф менин күнөөмдү далилдесе, анда эң жогорку жаза тартууга макулмун. Эгерде детектордо күнөөм аныкталбаса, жалган көрсөтмө берген күбөлөргө кылмыш иш козгоону суранам. Дагы кайталагым келет, мен кылмыш жасалган жерде болгон эмесмин. Алланын аты менен карганам, мен окуя болгон жерде жүргөн болсом, өзүмдү, үй-бүлөмдү, бала-чакамды Алла-Таала каргасын. Мына, Куран, нан турат.

Аскаровдун соттогу акыркы сөзү
please wait

No media source currently available

0:00 0:03:44 0:00

Азимжан Аскаров калпты аныктоочу детектордон өтүүгө даяр экенин мурдагы жараяндарда да айтып келген. Бирок, мамлекеттик айыптоочулар Кыргызстандын мыйзамдарында мындай ыкма жазылган эмес деген жүйө менен полиграф тестке уруксат берилбесин деп жооп кайтарды. Мындан тышкары Аскаровдун айыбы күбөлөрдүн көрсөтмөлөрү аркылуу далилденгенин билдиришти.

Прокурорлор.
Прокурорлор.

"Тыныгуунун кереги жок болчу"

Ошол эле кезде соттун 17-январга чейин тыныгуу алып, кеңешүүгө кеткени укук коргоочу, адвокаттардын нааразылыгын жаратууда. Аскаровдун коомдук жактоочусу Төлөкан Исмаилова муну өкүмдү бурмалоо аракети катары баалады:

– Сот өкүмүн чыгаруу үчүн жети күн кеңешеби? Көп болсо бир күн тыныгуу алып, чечимди жарыялаш керек. 17-январга чейин жомок токуса болот.

Бирок, Акыйкатчы Кубат Оторбаев “Азаттык” радиосуна комментарий берип жатып, бүгүнкү чечим туура деген ою менен бөлүштү. Анын айтымында, өкүмдү дароо эле жарыялап коюу ал күн мурун даярдалган деген сындарга жем таштамак:

- Азыр 10 мүнөт тыныгуу деп туруп, андан кийин өкүмдү дароо окуп берсе, “даяр эле чечим чыкты, демек буйрук болгон” деген шек туудурмак. Сот калыс, бейтарап, мыйзамдуу чечим чыгарат деп ишенем.

Кубат Оторбаев сотто Аскаровдун күнөөлүү же бейкүнөө экени так аныкталбай, көптөгөн суроолор бүдөмүк жана ачык калганын да кошумчалады:

- Аскаров өзү Куран, нан кармап айыбы жоктугун айтып жатат, ал эми мамлекеттик айыптоочу тараптын айткандарын уктуңуздар. Он жети милиция кызматкери тополоңдо аны көрдүк дешүүдө. Бул жерде бир нерсе ачык, Аскаров милиционерди өлтүрүүгө түздөн-түз катышкан эмес. Анткени, башаламандык маалында 90 адамдын арасында ал барбы-жокпу деген маселе суроо жаратат. Азимжан Аскаров акыркы сөзүндө окуя болгон жер видеотасмага тартылган деди. Эгер видео болсо, аны алып чыгыш керек болчу. Мыйзамдуу толук тергөө болушу үчүн детекторду деле колдонуп көрсө болмок. Ушул маселелердин баары көп суроо туудурат.

Азимжан Аскаров 2010-жылы июнь окуясында “улут аралык кастыкты козуткан, калайман башаламандык уюштурган жана милиция кызматкери Мыктыбек Сулаймановду мыкаачылык менен өлтүрүүгө катышкан” деген айып менен өмүрүнүн аягына чейин соттолгон. Өткөн жылы апрелде БУУнун Адам укуктары боюнча комитети ал мыйзамсыз камакта отурат деген негизде бошотууну Кыргызстандан талап кылган. Бул сунуштан кийин Жогорку Сот былтыр 12-июлда ишти жаңы ачылган жагдайларга байланыштуу карап чыгып, өзүнүн жана Жалал-Абад облустук сотунун өкүмүн жокко чыгарган. Ишти кайра териштирүүнү Чүй облустук сотуна тапшырып, 4-октябрдан тартып ар аптанын шейшемби күндөрү карала баштаган. Ал эми маркум милиция кызматкеринин жакындары Аскаровдун актоо тууралуу БУУнун талабына каршылык билдирип келе жатышат. Мыктыбек Сулаймановдун жубайы Чынара Бечелова буга чейинки сотто Аскаровду абакта калтырууну суранган:

- Эгер бир ок менен эле кыйналбай өлүп калган болсо, ушинтип чыркырап жүрбөйт болчумун. Өзү милиционер болуп иштегенден кийин жумушу ушул экен деп коймокмун. Ушунчалык кыйналып, мыкаачылык менен өлтүрүлгөн. Алдын ала даярданбаган болушса мындай кыла алышмак эмес.

Аскаровдун иши боюнча сот өкүмү эми 17-январда чыгарылат.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Аскаровдун соттогу акыркы сөзү

Аскаровдун соттогу акыркы сөзү
please wait

No media source currently available

0:00 0:03:44 0:00

Иса пайгамбар, Мариям кыз жана музыка

Январь айынын биринчи декадасында, бүт дүйнөдө Кристмас, же орустар айткандай, Рождество Христово деген майрам майрамдалды.

Албетте, бул биринчи кезекте христиан динин туткандардын майрамы. Ушул күндөрү Иса пайгамбарга, Иисуска жана аны төрөгөн Мариям кызга таазим этүү, элестерине сыйынуу иш-аракеттери бүт дүйнөдө өтүп жатат. Баарынан кызыгы христиандар менен мусулмандар ортосунда ар кандай талаш-тартыштар, диний айырмачылыктар көп, бирок бир маселеде абдан чоң окшоштук бар. Ал окшоштук - Иса пайгамбардын же Иисустун Мариямдан, тагыраак айтсак, кыз Мариямдан төрөлгөнү десек туура болот. Инжилде да, ыйык Куранда да бул маселе боюнча толугу менен макулдук жана окшоштук бар. Ал окшоштуктун мааниси мындай: кудайдын амири менен, бизче айтканда, көкө теңирдин кудурети менен ууздай таза Мариям кыздын боюна бала бүтүп, Иса пайгамбар жарык дүйнөгө келген экен. Ошон үчүн бул майрам айрыкча христиандар үчүн эң улуу майрам. Аны орустар Рождество Христово деп майрамдаса, Батышта негизинен Кристмас деп атап келишет.

Европада Кристмас майрамын Иисус туулган күн, кутмандуу күн дешип, чоң маани менен белгилешет, чиркөөгө ата-энелер бала-чакасы менен келет, коңгуроолор кагылып, диний ырлар (песнопение), хорлор аткарылат, шамдар жагылат, жакын адамдар бири-бирине белек тапшырат.

Христиандардын ыйык китеби Инжилде Куттуу кабар деген өзүнчө тема бар, анда Жебрейил периште (Гавриил) Кыз Мариямга перзенттүү боло турганын кабарлаганы, ал перзент кудайдын амири менен бойго бүткөнү айтылат. Деле Иса пайгамбардын (наристенин) жарык дүйнөгө келгени, ал эпизодду коштогон ар түркүн жышаандар, аяндар менен ишараттар эч бир эстен чыкпай турган образдар, символдор менен айкалыштырып сүрөттөлгөн. Ушул эле окуя Ыйык Курандын 19чу сүрөөсүндөгү 21чи аятта да жазылган. Анда да эч качан турмуш көшөгөсүн ачып көрбөгөн ууздай кыз Мариямга асмандан периште келип: “Кудай таала кудурет сага бала берээр, баланын аты Иса болоор” деген кутман кабарды угузган экен. Айткандай эле тогуз ай, тогуз күндөн кийин эч качан турмуш көшөгөсүн ачпаган кыз Мариям уул төрөгөн экен. Ошондон кийин Мариямды кээде өз аты менен аташып, кээде Virgin Mary, Star of the Sea, Madonna, Богородица, Дева, Девственница ж.б. деп тергешип, Мариям тазалыктын, ууздуктун символуна айланган.

Кыргыз элинде кээде “Умай эне Мариям колдосун” деп же жөн эле “Касиеттүү Мариям колдосун”, “Бүбү Мариям шыпаа кылсын” деп бала-чака ооруп-сыркаганда ырым-жырым кылган учурларыбыз бар. Ырас, Умай эне деген түшүнүк бизде тээ теңирчилик доорунда калыптанган түшүнүк деген ойлор да бар, бир түпкү теги ошол Ыйык Курандагы Мариям менен байланыштуу го деп болжолдогонго толук негиз бар.

Эми бул касиеттүү окуя же кереметтүү жышаан дүйнө маданиятында кандай чагылдырылып, бул теманын тегерегинде көркөм адабиятта, кинодо, айрыкча музыкада кандай улуу чыгармалардын жаралышына себеп болгонуна токтолсок.

Эгер кыскасын айтсак, Мариям дүйнө маданиятындагы чоң темалардын бири. Ал айрыкча сүрөт өнөрүндө көп козголгон жана чагылдырылган. Рафаэл, Леонардо да Винчи, Микеланжело, Тициан, Веласкес…

Бирок бул тема музыка тармагында өтө көп кездешкенин баса белгилешибиз керек. Эң биринчилерден Иоганн Себастьян Бахтын аты аталышы керек го. Андан соң Моцарт, Гайдн, Бетховен, Шуберт, Шуман жана башкалар. Мариям (Европада негизинен Мария деп аташат) тууралуу эң сонун обондор чыгарылган, ырлар жазылган.

Ошол обондордун эң эле атактуусу “Аве Мария”, башкача айтканда, “Кулагыңдын куту сүйүнсүн, умай эне” деген обон го. Бул обонду улуу немис композитору Франц Шуберт 1825-жылы чыгарган. Текстин англиялык улуу жазуучу Вальтер Скотт жазган экен. Ошондон бери “Аве Мария” дүйнөдөгү эң эле кеңири тараган музыкалык хит катары эч бир эл оозунан түшпөй келе жатат. Бул ырды легендарлуу ырчы Мария Каллас менен Жоан Сазерлендден баштап, Лучано Паваротти, Пласидо Доминго, Мария Биешу, Анна Нетребко, Рене Флеминг сыяктуу атактуу ырчылар ырдап келатышат. Биздин Кыргызстанда бул улуу ырды убагында Кайыргүл Сартбаева менен Дарика Жалгасынова аткарып жүрүштү. Бирок аны бүт дүйнөгө эң эле кеңири тараткан, атына затын туура келтирип ырдаган ырчы италиялык Робертино Лоретти болсо керек.

Албетте, Умай эне Мариям тууралуу, анын боюна кудайдын кудурети менен бүткөн наристе Иса пайгамбар тууралуу ондогон, жүздөгөн обондор бар. Бирок ошолордун арасындагы эң эле мыктыларынын бири Silent night, Holy night, башкача айтканда, “Ымырттуу кеч, ыйык түн” деген ыр болсо керек. Бул ыр да жогорудагы “Аве Мария” сыяктуу эң эле эски ыр. Ал 1811-жылы, башкача айтканда, мындан эки кылым илгери Франц Грубер деген композитор тарабынан чыгарылган. Учурда ал дүйнөдөгү эң эле белгилүү үч ыр болсо, ошонун бири катары саналат. Бул обондун терең маанисин жана музыкалык маданияттагы өзгөчө ордун эске алып, 2011-жылы ЮНЕСКО атайын чечим менен өзүнүн алтын казынасына киризип, ырды адамзаттын ыйык мурасы деп жарыялады.

Бул макаланын аудо вариантында Умай эне Мариям тууралуу Франц Грубердин классикалык ырын үч улуу ырчынын: Лучано Паваротти, Пласидо Доминго жана Хосе Каррерастын аткаруусунда уксаңыздар болот. Ыр Лос-Анжелесте жарым миллионго жакын көрүүчүлөрдүн алдында аткарылган.

Ымырттуу кеч, ыйык түн,

Кут даарыган узун түн.

Ак бешикте термелет

Колун сунуп эрмелеп,

Ак нур төгүп жадырап,

Айдың бөбөк магдырап…, - деп ырдалат бул ырда.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Күч органдарынан күч кетти

Иллюстрация

Кыргыз өкмөтү 1994-жылдан бери Ички иштер министрлигин реформалоо аракетин көрүп, төрт жолу атайын программа кабыл алды. Бирок коомдо милициянын кадыр-баркы артып, ишеним көбөйгөн жок.

Буга эмне себеп? Ички иштер министрлигине кадр даярдоо менен тандоо начарбы же эл ишенбей калдыбы? Эмне үчүн бийликтин өкүлүн көзгө илбей, кол салгандар болууда?

“Азаттык” “Арай көз чарай” талкуусунда мына ушул маселени ортого салды.

Талкууга ички иштер министринин мурдагы орун басары Өмүрбек Эгембердиев, саясий серепчи Токтогул Какчекеев, Ички иштер министрлигинин маалымат менен камсыздоо башкармалыгынын башчысы Бакыт Сейитов жана Элдик кошундардын түзүүчүсү Алга Кылычов катышты.

“Азаттык”: Бакыт мырза, Кыргызстан ички иштер органдарын реформалайбыз деп биринчи мыйзам кабыл алгандан бери 22 жыл өттү. Ушул жылы 2013-жылы кабыл алынган төртүнчү программанын мөөнөтү аяктайт. Коргоо кеңеши өткөн жылы комплекстүү чараларды сунуштаган. Бирок чечкиндүү өзгөрүүлөрдү байкаган жерибиз жок. Реформа эмне үчүн ишке ашпай жатат? Негизги себеби эмне?

Ички иштер министрлигиндеги коррупцияга каршы күрөшүү бөлүмү Финансы полициясына берилди. Андан тышкары реформалоого негиз болчу беш мыйзам долбоору кароого берилип жатат.
Бакыт Сейитов

Бакыт Сейитов: 1994-жылы ЕККУнун көмөгү менен реформалоо иши башталган. Ал эми былтыркы жылдан баштап реформалоо маселеси катуу талкууланып жатат. Июль айында жалпы эле тартип коргоо органдарын реформалоо боюнча президенттин жарлыгы чыккан.

Азыркы министр Улан Исраилов ал жарлыкты ишке ашыруу боюнча иштеп жаткан комиссиянын жана башка тараптардын сунуштары менен аракеттерди кайрадан карап чыкты. Анткени, сунушталган долбоор ишке аша турган болсо, ички иштер органдарынын системасына зыян келчүдөй экен. Ошон үчүн азыр бардык түзүмдөр такталып жатат. Ошонун негизинде өз сунуштарыбызды Коргоо кеңешине бердик.

Ички иштер министрлигиндеги коррупцияга каршы күрөшүү бөлүмү Финансы полициясына берилди. Андан тышкары реформалоого негиз болчу беш мыйзам долбоору кароого берилип жатат. Январь айында акыркы чечим кабыл алынат деген ойдобуз.

“Азаттык”: Өмүрбек мырза, ички иштер органдарын реформалоо жүргөн жери жок, ошон үчүн акыркы кезде бийликтин өкүлү деп мурда кол тийбеген милиционерлерди сабап, погонун жулуп, ташбараңга алабыз дегенге чейин барган учурлар болууда. Буга эмне себеп? Милициянын кадыры эмнеден түшүп жатат? Кемтик кадр даярдоодон кетип атабы же тандоодонбу?

2003-жылы милиционерлер пайка менен алган жеңилдиктердин көлөмү 250 сом болчу, ал эми Улуттук коопсуздук кызматындагылар 1200 сом алчу. Жүгүрүп жүрүп, бир аз көтөрдүк эле. Азыркыга чейин ошол эле көлөмүндө калды, ал эми башка органдардыкы 2500 сомго жетти.
Өмүрбек Эгембердиев

Өмүрбек Эгембердиев: Кыргызстанда милиция институтуна көп милдет жана талап жүктөлгөн. Бирок өкмөт анын абалына көңүл бурган жок. Милициянын коомдук тартипти сактоо милдетин аткаруу менен элдин ишенимине ээ болчу резервдери абдан көп. Бирок мамлекетти коргой жана сактай турган милицияга колдоо жок. Мисалы, 2003-жылы милиционерлер пайка менен алган жеңилдиктердин көлөмү 250 сом болчу, ал эми Улуттук коопсуздук кызматындагылар 1200 сом алчу. Жүгүрүп жүрүп, бир аз көтөрдүк эле. Азыркыга чейин ошол эле көлөмүндө калды, ал эми башка органдардыкы 2500 сомго жетти. Демек, министрликтин жетекчилиги ага көңүл бурган жери жок. Министрлик башында тургандар аны кандай башкарып, кандай реформа жасап, кандай деңгээлге жеткиребиз деген максатты аныктаган жок. Бюджеттен бөлүнгөн 2 миллиард сомдон ашык каражаттын 80% борбордук аппаратта эле калып, башкармалыктарды эле көбөйтүп жатышат.

“Азаттык”: Токтогул мырза, өкмөт, Коргоо Кеңеши милдеттерди алдыга коюп жатат. Бирок парламенттик өлкө катары мыйзам чегинде кардиналдуу өзгөртүү керек го? Чукул реформаларды жасаган мыйзамдарды кабыл алып, анын аткарылышын талап кылууга Жогорку Кеңеш жөндөмдүүбү?

Бизде милиция өзгөргөн жери жок. Ал айдактаган иттей болуп иштегенге гана көңүп калган. Алардын жашоосу менен креслодо отуруп иштеген башка тармактагылардыкы асман менен жердей. Ошон үчүн элдин коопсуздугун сактаган милицияга биринчи кезекте камкордук зарыл.
Токтогул Какчекеев

Токтогул Какчекеев: Конституция өзгөргөн сайын бардык түзүмдөр өзгөрөт, бирок бизде милиция өзгөргөн жери жок. Ал айдактаган иттей болуп иштегенге гана көңүп калган. Алардын жашоосу менен креслодо отуруп иштеген башка тармактагылардыкы асман менен жердей. Ошон үчүн элдин коопсуздугун сактаган милицияга биринчи кезекте камкордук зарыл. Анткени башка тармактагылар төшүн окко тосуп иштебейт. Реформаны жасоо үчүн кадрларды тандап коюш керек. Ал эми парламентте милициянын ишин билген бир киши жок, демек алар кандай реформа керектигин билбейт.

“Азаттык”: Алга мырза, ЕККУнун Кыргызстандын ички иштер органдарын реформалоо долбоорлоруна кеңешчи болуп жүргөн эл аралык эксперт Раймундас Калесникас курал менен жүргөн милицияны жоюп, полицияга айландырып, функцияларын өзгөртмөйүнчө реформа болбойт деп айтып жүрөт. Ал жөндүүбү?

Алга Кылычов: Батыштан келген долбоорлорду туурап эле жасай берүүнүн кереги жок. Алардын сунуштары менен эле алдыга кетерибизге көзүм жетпейт. Кыскасы, күч түзүмдөрү иштебей калганда кандай кыйынчылык болорун билебиз. Аларга жардам берип, шарт түзүү керек.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Жакупованын ордуна спортчу келди

Дүйшөн Төрөкулов Ош шаарындагы машыгуу залында

Жогорку Кеңештеги “Бир Бол” фракциясындагы мандатын өз эрки менен тапшырган депутат Чолпон Жакупованын ордуна Дүйшөн Төрөкулов келди.

Жакупова Баш мыйзамды өзгөртүүгө караманча каршы чыккан жана бул боюнча референдум өтсө мандатын тапшырарын эскерткен.

Анын ордуна келген, эрежесиз мушташтарга катышып жүргөн Төрөкулов тар чөйрөдө “Душка” деген каймана ат менен таанымал. Анын Жогорку Кеңешке келиши жалпы парламенттин азыркы курамы жана сапаты боюнча талкууларды жандантты.

Төрт сапка баткан резюме

Дүйшөн Төрөкулов коомчулукка анча таанымал эмес. 2009-жылдан бери ар кандай мамлекеттик кызматтарды ээлегени менен ишмердиги тууралуу маалымат жок жана ал тууралуу негизинен уюшма кылмыш топторго байланыштуу гана айтылат.

Жогорку Кеңешке жол тапкан “каралар”

Жогорку Кеңешке жол тапкан “каралар”

Шайлоого барчу партиялардын тизмесинде аты чыгып-чыкпаган, мурда-кийин уюшма кылмыш топтун мүчөсү же катыштыгы бар деп милициянын каттоосунда турган, соттолгон адамдар да бар экени белгилүү болду.

“Азаттык” “Бир Бол” партиясынан анын эмгек жолу тууралуу маалымат алды. Ош облусунун Кара-Суу районунда туулган 36 жаштагы Төрөкуловдун резюмеси төрт гана саптан турат.

Ал 2004 - 2009-жылдары Баткен мамлекеттик университетинин аскерге чейинки даярдык факультетин аяктаган. 2009-2012-жылдары Ош мамлекеттик университетинин юридикалык факультетин бүтүргөн.

2009 - 2012-жылдары Бажы кызматынын Ош менен Баткендеги бөлүмдөрүндө ар кандай кызматтарда иштеген. 2012-2015-жылдары Ош шаардык мэриясына караштуу Дене тарбия жана спорт комитетин жетектеген.

“Бир Бол” партиясынын катчылыгынын башчысы Айпери Токтоматова Төрөкулов жөнүндө буларды билдирди:

- Биздин партиянын тизмесинде 15-орунда турган. Жогорку билимдүү, кесиби боюнча юрист. Мамлекеттик кызматка келген ар бир адам тиешелүү органдардын текшерүүсүнөн өтөт жана Жогорку Кеңештин депутаттыгына талапкер болгондо да ушундай эле текшерүү болот. Төрөкулов уюшма кылмыш топтун мүчөсү эмес жана соттолгон дагы эмес.

Ош шаардык кеңештин мурунку депутаты Шайлообек Атазов Дүйшөн Төрөкулов менен убагында иштешип калган экен. Ал Төрөкуловдун кримчөйрө менен байланышы тууралуу маалыматы жоктугун, спортчу катары гана билерин айтып берди жана аны тарыхка кызыккан адам катары сыпаттады:

- Ал эркин күрөш менен алектенип жүргөн. Спорттун чебери. Кийин эрежесиз мушташтарга катышып чемпион дагы болуп жүрдү. Бизде Ошто спорт комитетинин төрагасы болуп турган. Мен шаардык кеңеште депутат болуп турганда аны менен тыгыз иштешип калдым. Анын учурунда шаардык спорт кыйла көтөрүлгөн. Бюджетинде, балдардын ары-бери чыгышында өсүш болгон. Спорт чөйрөсүндө жүргөн, кесипкөй спортчу катары гана тааныйм. Бизнеси, дагы башка чөйрөгө аралашканы, криминал менен байланышы бар экенин билбейм. Жакындан сүйлөшүп отурсаң, идеяларга бай. Кыргыздын тарыхын көп окуган. Өзү китеп жазса да болот. Негизи патриот бала. Эми парламентке келгенден кийин билимин дагы өнүктүрүп алып кетсе жакшы болот.

Интеллектуалдар бийликке керек эмес

Дүйшөн Төрөкуловдун парламентке келиши Жогорку Кеңештин азыркы курамы боюнча талкууларды жандантты.

Бул парламент негизинен олигархтардан жана капчыктуулардан куралды. Бирок ушундай парламент азыркы бийликке ылайыктуу. Аны башкарса болот.
Марс Сариев

Серепчи Марс Сариев Чолпон Жакупованын мандатын тапшырганын дагы парламент тууралуу коомдо айтылып жаткан дооматтар менен байланыштырды. Депутаттарды жетеленме болуп калды деп айыптады:

- Парламентте интеллектуалдар аз. Ушул курамда Чолпон Жакупова элден обочолонуп калган. Анын демилгелери өтпөй калган. Ошон үчүн ал бул парламент эч нерсеге жарабайт дегенди көрсөткүсү келип ушул кадамга барды. Бул парламент негизинен олигархтардан жана капчыктуулардан куралды. Бирок ушундай парламент азыркы бийликке ылайыктуу. Аны башкарса болот. Бийликтин көзүн караган парламент болуп калган. Интеллектуалдар, эксперттер, идеяларды берген кишилер аз.

Жарандык активист Рита Карасартованын пикиринде, парламенттин азыркы курамы жана анын сапаты шайлоо системасы менен түздөн түз байланыштуу:

- Азыркы система депутаттык корпусту жаңылабайт жана сапатын көтөрбөйт. Биздин шайлоо системабызга профессионалдуу шайлоону киргизмейинче абал оңолбойт. Биз партияларды эмес, ошол партиянын тизмесине кирген бул же тигил талапкер үчүн добуш берүүгө өтмөйүнчө парламент азыркыдай система менен жакшырбайт. Азыр болсо партия лидеринин үстөмдүгү орногон система. Лидер кимди кетирип, кимди кетирбей турганын чечип, алдын ала кайсы бир шарттарды коюп, антем-минтем дегени, баарын өзү чечкени туура эмес.

Чолпон Жакупова “Бир Бол” фракциясындагы жалгыз аял депутат болчу. Парламенттеги “Кыргызстан” фракциясында да айым депутаттар калган жок.

Спорт: кылмышка же мелдешке? (Азаттык+ 23.12.2015)

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Кыштан пайдаланган жаш ишкер

Кыштан пайдаланган жаш ишкер
please wait

No media source currently available

0:00 0:03:27 0:00

Турмушу татаал Алайкуу

Турмушу татаал Алайкуу
please wait

No media source currently available

0:00 0:09:16 0:00

Ошурахунова: Депутаттарды эл шайлаган жок

Динара Ошурахунова

Жогорку Кеңештин 2015-жылы шайланып келген кезектеги чакырылышынын курамынын сапаты коомчулуктун түрдүү сынына кабылып келет. Мунун себеби эмнеде? "Азаттык" укук коргоочу, "Демократия жана жарандык коом үчүн" коалициясынын мурдагы башчысы Динара Ошурахунованы кепке тартты.

“Азаттык”: Динара айым, сиз жетектеген уюм Жогорку Кеңештин иши, сапаттык курамына байланыштуу изилдөөлөргө катышып келатат. Айтсаңыз, азыркы чакырылыштагы депутаттар боюнча пикириңиздер кандай?

Ошурахунова: Эгерде парламенттин буга чейинки бешинчи жана азыркы алтынчы чакырылыштагы курамын салыштырып карасак, 2010-жылдагы шайлоодо атаандаштык өтө чоң болуп, чынында эле Жогорку Кеңешке көптөгөн лидерлер келген. Алардын ортосунда ар кандай талаш-тартыш, талкуулар болгон.

Ал эми азыркы, алтынчы чакырылыштагы парламент акча менен келген курам болуп калды.

Баарыбыздын эсибизде, бир жыл мурун абдан көп добуш сатып алуу болгон. Шайланып келгенден кийин аялдардын мандатын алып, башкаларга бергени да белгилүү.

Андыктан, азыркы чакырылыштагы көпчүлүк депутаттарды эл шайлаган жок деп айтсак болот. Аларды парламентке келген фракция лидерлери шайлады. Депутаттардын деңгээлине биринчи кезекте ошолор жооптуу.

Күчтүү парламент демократиянын кепили

Күчтүү парламент демократиянын кепили

“Азаттык”: Бирок Жогорку Кеңеш депутаттарынын билими, интеллектуалдык деңгээли, маданияты тууралуу айтылган түрдүү сын- пикирлерди парламент өкүлдөрү өздөрү четке кагып, анын баары негизсиз экенин айтып келет. Негизи бизде парламенттин ишине баа берүү боюнча бирдиктүү методология барбы?

Ошурахунова: Андай методология иштелип чыгууда. Ооба, башка өлкөлөргө салыштырганда бизде мониторинг жүргүзүлүп жатат. Бирок парламенттеги ар бир фракция, комитет, аппараттын ишине жарандык коомдун айрым гана уюмдары мониторинг жасагандыктан алар баарын камтууга жетишпей жатат.

Ошол эле мезгилде “Парламенттин ичинде өзүн баалаган инструменттер барбы, бул ишти алар жасай алабы?” деген да суроо жаралат.

“Азаттык”: Чын эле, барбы?

Келген депутаттардын көбү демократиялык процедураны түшүнбөгөндүктөн аны карабай, өзү каалагандай бурмалап, эрежелерди өз кызыкчылыгына жараша түзүп алууда.

Ошурахунова: Парламент депутаттары “биз даярбыз”, “биз өзүбүздү өзүбүз баалоого даярбыз” деп айтып жатканы менен андай иш качан болот, ким уюштурат белгисиз. Бир жолу гана жолугушуу өткөрдүк.

Негизи парламент өзү ачык болбогондуктан анын ичинде кандай процесстер жүрүп жатканын айтуу кыйын.

Барып, ичине кирип, алууга мүмкүн болгон маалыматтар чыгып, жарыяланып жатат, бирок парламент өзү өтө чоң институт болгондуктан ал жакта кандай чечимдер кабыл алынып жатканы ачык эмес.

“Азаттык”: Сиз жогоруда азыркы парламенттин депутаттары боюнча чечимди фракция лидерлери эле кабыл алып коюуда деген пикириңизди айттыңыз. Эмне себептен мындай болуп калууда? Шайлоо системасы туура эмес жолдобу?

Ошурахунова: Бизде шайлоо мыйзамдары да, принциптери да бузулуп жатат. Келген депутаттардын көбү демократиялык процедураны түшүнбөгөндүктөн аны карабай, өзү каалагандай бурмалап, эрежелерди өз кызыкчылыгына жараша түзүп алууда.

“Азаттык”: Демек, шайлоо мыйзамдарын өзгөртсөк абал оңолобу?

Ошурахунова: Кеп жалгыз гана мыйзамда эмес. Эл арасында агартуу, түшүндүрүү иштерин жүргүзүү да маанилүү.

PS: "Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Дагы жүктөңүз

XS
SM
MD
LG