Линктер

шейшемби, 23-июль, 2019 Бишкек убактысы 01:31

Кыргызстан

“Белизгейт” чыры күчөдү

Белиз мамлекетинен келди деген документтер.

«Альфа Телеком» компаниясынын айланасындагы талкуу-талаштар кайрадан күч алып, “компроматтар согушу” уланууда.

Бийлик бул компаниядагы коррупциялык иштерге оппозициячыл “Ата Мекен” партиясынын мүчөлөрү аралашкан деген айыптоосун далилдөөгө аракет кылып жатса, оппозициячыл депутаттар бийликтин кинесин курулай жалаа деп атап, өз документтерин жарыялады.

“Белизгейт” саясий жаңжалын “Арай көз чарай” берүүсүндө талкууладык. Ага Жогорку Кеңештин “Ата Мекен” фракциясынын депутаты Алмамбет Шыкмаматов жана Социал-демократтар фракциясынын депутаты Узарбек Жылкыбаев катышты.

“Азаттык”: Бүгүн “Ата Мекен” фракциясынын лидери Өмүрбек Текебаев маалымат жыйынын куруп, “Альфа Телеком” боюнча УКМКнын тараткан маалыматтарына жооп кайтарды. Текебаев мырза бул ишке алардын катышы жоктугун далилдеген документтер Белизден келгенин айтууда. Жеке сизди анын айткандары ынандыра алдыбы?

Жылкыбаев: Текебаев мырза бул ишке катышы жоктугун мурдатан эле айтып келатат. Бүгүн да айтты. Эгерде чындыгында эле актыгын далилдеген кагаздарды алган болсо, расмий органдарга бериши керек деп ойлойм. Прокуратурага, бул маселе боюнча түзүлгөн депутаттык комиссияга берсин. Анын жыйынтыгы менен гана кандайдыр бир пикир айтууга болсо керек.

“Азаттык”: Алмамбет мырза, сиздердин “Альфа Телекомдун” 51 пайыз акциясын сатууга кызыкчылыгы болгон деген маалыматты УКМК улам-улам таратып жатат. Сиздер болсо аны төгүндөөгө аракет кылып жатасыздар. Негизи мындай кырдаал эмнеден кабар берет?

Шыкмаматов: Бул УКМКнын айласы кетип калганынан кабар бергендей. Себеби, бизге келген расмий документтерде “Соутфилд” деген компанияда биздин эч кандай үлүшүбүз болбогонун далилдеп жатат. Муну окуучуга айтсаң да түшүнөт. Бирок УКМК көгөрүп, түшүнгүсү келбей, массалык түрдө жалган маалымат таратып, элди ишендирүүгө аракет кылып жатат. Коомдук канал айтып жатса, УКМК, президенттин маалымат катчысы айтып жатса, бечара эл ишенет да. Мунун артында эң биринчи максат - бизди дискредитациялоо, үч саясатчыны элге жаман көрсөтүү жатат.

“Азаттык”: Узарбек мырза, “Ата Мекен" айткандай, УКМК, бийлик өз милдеттеринен аша чаап кетип жатабы?

Жылкыбаев: Ага мен баа бере албайм. Бул иштин акыр аягына сот чекит коюшу зарыл. “Ата Мекен” тарап сотко кайрылса керек. Эгер калп болуп чыкса, УКМКнын жетекчиси жооп бериши кажет. Бул орган деле маалыматты тараткан соң өздөрүнүн ишенген фактылары бардыр.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Милиционерлер кыйноого шектелүүдө

Сүрөттүн окуяга тиешеси жок.

Чүй облусунун Москва райондук соту үч жаранды кыйноо боюнча айыпталган милиция кызматкерлеринин ишин кароого киришти. Тартип сакчыларына кылмыш иши 2015-жылдын жазында ачылып, былтыр ноябрда сотко ашкан.

Андан бери сот ишине чекит коюлбай, улам создугуп келе жатканына жабырлануучулар жана укук коргоочулар нааразылык билдирип келишет. Ал эми милиция кызматкерлери өздөрүнө тагылган айыпты четке кагып, кыйноого барбаганын айтышууда.

Москва райондук ички иштер бөлүмүнүн оперкызматкерлери Бекзат Тажибаев, Таалай Иманалиев жана Изат Масиркуловдор Абдусамат Мусабаев, Саринжи Манапбек уулу жана Нариман Чоноевди кыйнаган деп айыпталууда. Буга чейинки соттук териштирүүлөр улам артка жылып келген. 18-январда жабырлануучулардын бири Нариман Чоноевдин келбегенине байланыштуу сот өтпөй калганы укук коргоочулардын нааразылыгын жаратып, натыйжада 28-январда райондук сот ишти карай баштады. Жабырлануучу тарап менен адвокаттар Чоноевге кысым көрсөтүлүп жаткандыктан келбей калды деген жүйө менен кийинки жараянга аны мажбурлоо менен алып келүүнү сурап, судья бул өтүнүчтү канааттандырды.

Жабырлануучулардын арыз-арманы

22 жаштагы жабырлануучу Саринжи Манапбек уулу мурдагы жылы достору менен биргеликте Сокулук районунун Новопавловка айылынан 20 миң сомдой акча уурдоого шектелип кармалган. Ал милицияда 28 саат мыйзамсыз кармалып, үч саат бою кыйноого алынганын “Азаттык” радиосуна айтып берди:

- Башыма желим баштык кийгизип алып, уруп-сабашты. Таалай Иманалиев өз каалом менен макул болушумду, болбосо баары бир кыйноо жолу менен макул болууга аргасыз болорумду айтты. Мен “жок” дедим. Андан кийин уруп-сабашып, башыма желим баштык кийгизип кыйнашты.

Саринжи Манапбек уулу кыйноодон кийин саламаттыгы начарлап, өзүн жаман сезип жүргөнүн кошумчалады. Бул окуя жабырлануучулардын бири Абдусамат Мусабаевдин ата-энеси баласы прокуратурага жана укук коргоочуларга кайрылгандан кийин ачыкка чыккан. Мусабаевдин апасы Мехриайдын айтымында, балдардын күнөөсүз экени аныкталганы менен милиция кызматкерлерин жоопко тартуу аракети кечеңдеп жатат. Ал азыркы кезде дагы милиционерлер ишти өз ара сүйлөшүү жолу аркылуу жаап коюуга умтулуп, Нариман Чоноевден көрсөтмөсүн өзгөртүүгө далалаттанып жатканын белгилейт:

- Чоноев кѳрсѳтмѳсүн ѳзгѳртүп, айыпталуучулар жѳнүндѳ эч нерсе айтпайм деп жатыптыр. Сотко да келбей койду.

Күнөөлөнүп жаткан тартип сакчылары ушул тапта боштондукта. Сот териштирүү бүткүчө аларды убактылуу иштен четтеткен. Жабырлануучулардын адвокаты Мунарбек Супатаев алардын эркиндикте жүрүшүнөн улам балдарга кысым көрсөтүлүп жатканын айтат:

- Сотко жабырлануучулардын бири келбей жатат. Булар аны коркутуп коюшканбы же келбегенге макул кылышканбы, айтор келбеди. Анын шылтоосу менен жараян артка жылып жаткан. Укук коргоочулардын кийлигишүүсү, жалпыга маалымдоо каражаттарынын көңүл буруусу менен териштирүү башталып, иш аз да болсо алдыга жылды.

Супатаевдин билдиришинче, кыйноонун натыйжасында жабырлануучулардын экөө "уурулук" тууралуу айыпты моюнга алып, кийин четке какса, Абдусамат Мусабаев алган эмес.

Айыпты четке каккан милиция кызматкерлери

Ошол эле кезде милиционерлер өздөрүнө тагылган кинеге макул эмес. Алардын адвокаты Эркин Алымкулов да тартип сакчыларга жалаа жабылганын жана жабырлануучулардын үчөө тең мурда соттолгонун "Азаттыкка" билдирди:

- Милиция кызматкерлери кыйноого барган эмес. Муну экспертиза аныктаган. Бул балдардын үчөө ар кайсы убакта кармалган. Арада 2-3 күн айырма бар. Себеби, алгач бирин кармап, андан кийин ал кийинкилери тууралуу маалымат берген да. Ошондуктан, денесине жаракат келтирилсе, көк-ала тактар ар кандай болушу керек эле. Бирок, экспертизанын жыйынтыгында баары бирдей жана бир убакытта болгондой көрсөтүлүп калган. Балдардын үчөө тең мурда соттолуп, шарттуу түрдө бошотулгандар. Прокуратурага кайрылышкандан кийин алар милиционерлердин үстүнөн арыз жазгыла деген экен, жазышты. Сотко жабырлануучулардын бири Нариман Чоноев келбей калса, аны да "коркутту" деп бизден көрүп, шылтап атышат. Биз алардын жанына баргандан чочулап, өзүбүз араң жүрөбүз. Анан кантип коркутабыз? Барсаң эле чагым кыла турган түрлөрү бар.

Ошол эле маалда жабырлануучулар тосмо арыз берилгенин четке кагышууда.

Жазасын албаган кыйноо фактылары

Кыргызстанда кыйноо фактылары байма-бай чыгып турат.​ Кыйноолорго каршы улуттук борборго быйыл зомбулук фактысы боюнча 200дөй арыз түшкөн. Укук коргоочу Асел Койлубаева ички иштер бөлүмдөрүндөгү кыйноолор боюнча териштирүүлөр жылдап созулуп, акырына чыкпай келе жатканы көндүм адат болуп калганын белгиледи:

- Мындай иштер түйшүк менен каралууда. Мисалы, кыйноо боюнча 2009-жылдан тартып чечим чыга элек иштер бар. Жада калса, коррупция жана башка беренелерге байланышкан иштер Жазык-процессуалдык кодекс боюнча 2-3 айда каралып бүтөт. Ал эми кыйноо маселесине келгенде эле иштер созулуп кетет.

Буга чейин жергиликтүү укук коргоочулар УКМКнын тергөө абагында кыйноого кабылганын айтып даттанган жаран менен жолуга албай жатканын жарыялашкан. Алардын маалыматына таянсак, өлкөдө зордук-зомбулук көрсөткөн күч кызматкерлери боюнча акыркы 13 жыл аралыгында бир гана өкүм чыгып, эки милиция кызматкери соттолгон.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Сыдыкбаев: Бийлик мураскерге токтоло элек

Чолпонбек Сыдыкбаев

Жогорку Кеңештин экс-депутаты, азыр чет жакта жашаган оппозиционер Садыр Жапаров март айында Кыргызстанга келерин жарыялады. Быйыл Кыргызстанда президенттик шайлоо өтөт. Андыктан оппозициянын биригүү мүмкүнчүлүгү канчалык? Ал эми бийлик кандай талапкерге токтолот? Жалпы эле өлкө ичиндеги саясий абал кандай? “Азаттык” саясат талдоочу Чолпонбек Сыдыкбаевди кепке тартты.

Сыдыкбаев: Садыр Жапаровдун бул аракети сөзсүз түрдө жакында бейрасмий түрдө старт берилүүчү президенттик шайлоого байланыштуу.

Бийлик да азырынча мураскерин тактай албай жаткандыктан оппозиция кандайдыр бир чоң мүмкүнчүлүк бар деп кыймылга келе баштады. Тыштагы оппозиция өкүлдөрү эле эмес, ичтегилер да аракетке өтүүдө.

Бул аракетке баа кырдаалга жараша берилет.

Негизи кыргыз саясатында ар кандай окуялар болуп кетиши мүмкүн. Ким катуураак кыйкырып, жалындуу сөздөрдү көбүрөөк сүйлөсө, эл аны ээрчип кеткен учурлар көп эле.

“Азаттык”: Кырдаалдын өзгөрүшүнө, 2005, 2010-жылдардагыдай окуя чыгышына өбөлгө болчу жагдайлар барбы?

Сыдыкбаев: Албетте кырдаалдын нугун ошол жакка бурганга оппозиция аракет кылат. Бирок ага жетпей эле шайлоого старт берилсе, негизги саясий күчтөр шайлоодо мыйзамдуу түрдө жеңип чыгуунун аракетин көрүп, даярданып калышы мүмкүн.

Дагы бир фактор – бул Кумтөр маселеси. Кумтөр жана Кыргызстандын масштабында саясатташкан башка ар кандай көйгөйлөр элди бийликке каршы мобилизациялоонун бир куралы катары колдонулушу ыктымал.

Баары бийликтин аракетине жана анын президенттикке кандай талапкерди мураскер катары алып чыгуусуна жараша болот. Эгер татыксыз, орто заар саясатчыны тандай турган болсо, анда элдин пикири да тескери жакка кетип, оппозициянын да утуп чыгуу мүмкүнчүлүгү анык.

“Азаттык”: Азыркы шартта бийликтин талапкер тандоосу кайсы факторлорго негизделет деп ойлойсуз?

Сыдыкбаев: Башынан эле белгилүү болуп келаткан түндүк-түштүк фактору чоң роль ойнойт. Анан дагы кайсы бир саясатчынын артында электораты канчалык экени маанилүү.

Азыр аты аталып жаткан айрым саясатчылардын, мисалы, Кремль колдойт деген бир-экөөнү айтып жатышат, алардын артында электораты жок. Ал эми электораты бар саясатчылардын дагы өз кемчиликтери болууда. Президент деле азыр үч-төрт адамдын ортосунда баш катырып, бир чечимге келе албай жаткандай ой калтырат.

“Азаттык”: Алар кимдер, атай аласызбы өз божомолуңузду?

Сыдыкбаев: Менин оюмда, азыркы премьер-министр Сооронбай Жээнбеков, Аалы Карашев, Сапар Исаков жана бардык параметрлери, электораты, коомдогу кадыр-баркы, эл аралык саясаттагы таанымалдыгы боюнча дагы бир талапкер болушу мүмкүн.

“Азаттык”: Ал эми оппозициядан бирдиктүү талапкер чыгышы канчалык ыктымал жана ал ким болушу мүмкүн?

Сыдыкбаев: Негизи классика боюнча оппозиция бийликтен окчун туруп, “программалык, идеялык жактан алардан өйдө турабыз, программабыз такыр башка” деген топ болушу керек эле. Тилекке каршы, ушул жаатта биздегилер көп жагынан аксап жатат.

Менин оюмда, азыркы премьер-министр Сооронбай Жээнбеков, Аалы Карашев, Сапар Исаков жана бардык параметрлери, электораты, коомдогу кадыр-баркы, эл аралык саясаттагы таанымалдыгы боюнча дагы бир талапкер болушу мүмкүн.

Бийликке таарынып, бийликке жетпей калып оппозицияга чогула беришет. Акаевдин, Бакиевдин убагындагы чиновниктер, азыркы бийликте анча-мынча иштеп калып таарынгандар баары аралашып, бир фронкто биригип жатат.

Бизде реформалардын, мамлекеттик саясатта жыйынтыктардын оң жагына өзгөрбөй жатышынын бир себеби – ар кошкондор чогулуп алат, аларды идея да, программа да бириктирбейт.

“Эптеп бийликке жетсек, андан аркысын көрө жатарбыз” деген көз караш.

Андан кийин кандай болуп жатат? Ар кимиси арабаны ар жакка тартып, эч жыйынтык чыкпай келет. Идея, принцип жок. Либералдар менен социалисттер, капиталисттер менен коммунисттер бириге берет. Тилекке каршы, бул кыргыз саясатындагы чоң кемчиликтердин бири.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Максим Бакиевдин жери кимге сатылган?

Максим Бакиевдин жери кимге сатылган?
please wait

No media source currently available

0:00 0:05:14 0:00

Данисте: билимдүүгө дүйнө жарык...

Данисте: билимдүүгө дүйнө жарык...
please wait

No media source currently available

0:00 0:30:08 0:00

Текебаев Атамбаевдин байлыгын териштирет

Текебаев Атамбаевдин байлыгын териштирет
please wait

No media source currently available

0:00 0:02:11 0:00

Текебаев Атамбаевдин бизнесин иликтейт

Алмазбек Атамбаев менен Өмүрбек Текебаев.

Жогорку Кеңештеги “Ата Мекен” фракциясынын лидери Өмүрбек Текебаев президент Алмазбек Атамбаевге байлыгы, бизнестери тууралуу маалымат алуу үчүн депутаттык суроо-талап жөнөтүп жатканын билдирди.

31-январдагы маалымат жыйынында президенттин соңку он жылда төлөгөн салыгы, социалдык төлөмдөрү, ошондой эле баалуу кагаздары боюнча да тиешелүү мамлекеттик орган-мекемелерге кайрылганын маалымдады. Атамбаевдин таламдаштары муну жөнсүз териштирүү деп баалап жатат. Президент анын байлыгы жетиштүү экенин, убагында эң ийгиликтүү бизнесмендерден болгонун такай айтып келет.

Депутаттын президентке суроосу көп

Өмүрбек Текебаев маалымат жыйынында президент Алмазбек Атамбаев байлыгын кантип топтогонун иликтеп жатканын жарыялады. Мамлекет башчынын өзүнө расмий суроо-талап жөнөткөнү жатканын билдирди. Андан сырткары Салык кызматына, Социалдык фондго жана Баалуу кагаздар рыногуна да кайрылганын, анда Атамбаевге таандык деген ишканалардан соңку он жылда канча акча түшкөнү, канча акция катталганы да такталарын айтты:

- Атамбаев бардык жерде “мен абдан бай адаммын, мага ал байлыкты кудай берген” деп айтып жүрөт. Мен ал байлыгын каяктан топтогонун таба албай жүрөм. Мисалы, Бабанов бензин, Турсунбеков ун, Артыкбаев дары сатып байыды. Бирөө кыш, дагы бирөө цемент чыгарат, дагы бирөө эшик-терезе жасайт, дагы бирөө тамак жасайт. Атамбаев эмне чыгарарын мен билбейм. Ошондуктан мен ага расмий кайрылайын деп жатам. "Ыйман" жылы деп айттыңыз, ыймандай сырыбызды ачкандан баштабайлыбы, жомоктогудай байлыкты кайдан алдың, канча жумуш орун түздүң, Социалдык фондго канча төлөм төлөйсүң, канча салык төлөйсүң, байлыгың каяктан келип жатат, ошонун баарын ачык айталы, мен да айтайын, баарыбыз айталы деп кайрылып жатам. Мен дагы, башкалар деле Атамбаев бир буюм жасайт экен дегенди уккан жокпуз.

Президентке импичмент жарыялоо демилгеси

Президентке импичмент жарыялоо демилгеси

“Ата Мекен” фракциясынын жетекчиси Өмүрбек Текебаев президент Алмазбек Атамбаевге импичмент жарыялоо жол-жобосун баштоону сунуштады.

Текебаев буга чейин Атамбаевдики делген ишканалар боюнча документ чогултуп жатканын кошумчалады. Байлыгынын бир топ бөлүгү 2010-жылдан кийин жыйналганы тууралуу маалымат иликтенерин белгиледи:

- “Кыргызавтомаш”, “Автомаш-Радиатор” деген бир нече фирмасы бар экен. Кийин да бул тууралуу толук маалымат берем. Ал жерде Атамбаевдин бир дагы пайыз үлүшү жок экен. Эң чоң акционер Черных деген орус киши экен. Балким ал Кыргызстандын деле жараны эмес болушу мүмкүн. Атамбаев “Автомаш-Радиатор” радиатор жасайт деп айтып жүрөт эле. Бирок ал дагы Атамбаевдики эмес экен. Ал дагы Орусиядагы бир ишкананын курамына кирип кетиптир. Атамбаев убагында менчиктештирип алган заводдорун жерин жердей, темир-тезегин темир-тезектей кылып бөлүп сатып жибериптир. Анда эч нерсе калбаптыр. Бирок мен суроо-талаптарды жөнөттүм. Ошентип Атамбаевдин бизнесинин сырлары ачылганы калды. Анын бир топ байлыгы 2010-жылдан кийин топтолуптур. Байлыкты кудай берди деген иш кылбай эле өзү келип калды дегенди билдирет да. Эгер адам иш кылса, жүздөгөн адамдарды жумуш менен камсыз кылса анда ушул байлыкты кудай берди дебейт, эл-журт менен кошо таптым дейт. Кудай ага байлыкта кантип бергенин мен буюрса жакында тактайм.

Атамбаевдин Кой-Таш айылына салып жаткан үйү.
Атамбаевдин Кой-Таш айылына салып жаткан үйү.

Президенттик аппараттын жообу

Текебаевдин соңку билдирүүсү тууралуу комментарий берген президенттик аппараттын маалыматтык саясат бөлүмүн башчысы Алмаз Үсөнов ​“Ата Мекендин” лидерин “адал акчаны морадерлуктан табылган акча менен чаташтырып жатат” деп сындады:

- Мурда эле анын ушул оюн ишке ашыруусуна ага эч ким тоскоол болгон эмес. Бирок Өмүрбек Текебаевдин билдирүүлөрүн окуган сайын, анын дайыма калп айтканына жана фактыларды бурмалаганына көнүп деле калдык. Адамдарды алдабаш керек. Совет жылдарында эле кантип байыганын Алмазбек Атамбаев эч убакта жашырбаганын кыргызстандыктар жакшы билишет. Алгачкы миллиондорду ал жүз миңдеген нускада китеп чыгаруу менен иштеп тапкан. Ал китептерди вагондоп Орусияга жана башка республикаларга жөнөтүп турган. 80-жылдардын аягында жана 90-жылдардын башында бул абдан кирешелүү бизнес болчу. Андан түшкөн акчаларга А.Атамбаев ар кандай ишканалардын акцияларын сатып алган. Болгондо да ал акцияларды алардын ээлеринен, экинчи рыноктон сатып алган. Текебаев өзү деле Атамбаев заводдорду миллиондорго сатканын айтпадыбы. Дагы бир жолу айтам, ал акцияларды менчик ээлеринин өз колунан сатып алган. Декларацияда баары көрсөтүлгөн. Бул адал акчалар! Анан Ө. Текебаевдин “Бул кайдан келген акчалар? деп аңкоолонгонуна таң каласың. Муну уккандар мурдагы физик Өмүрбек Чиркешовичтин же логикасында, же ден соолугунда бир мандем бар, же уят деген улуу журтту унуткан экен деп ойлошот го.

Ал эми Жогорку Кеңештеги Социал-демократтар фракциясынын мурдагы депутаты Мээрбек Мискенбаев “Ата Мекендин” лидеринин суроо-талабын жөнсүз деп баалады:

- Биринчиден Текебаев 2010-жылдан кийинки мүлктөрү, морадерчулук тууралуу жооп берсин. Булар эмне кылганын карапайым эл билет да. Атамбаев илгери оппозицияда жүргөндө Текебаевдин бир сом жок болчу. Атамбаев ошондо эле колунда бар киши болчу. Азыр Атамбаев ким, Текебаев ким? Атамбаев Акаевдин тушунда эле байыган, бай адам. Байлыгын маңдай тери менен тапканын кыргыз эли бүт билет. Ошол эле учурда Текебаев 2010-жылга чейин кантип жашаган, андан кийин кантип байып кетти деп мен депутат болуп турганда баарын иликтегем. Биринчи өзүнө жооп берсин. Атамбаев менен анын кандай иши бар экен.

"Президент байлыгын ачыктабайт"

Анткен менен Өмүрбек Текебаевдин суроо-талабы менен президент өзүнүн байлыгы жана анын таржымалы тууралуу ачык маалымат береринен күмөн санагандар көп.

Атамбаевдин үйү: прокуратуранын жүйөсү

Атамбаевдин үйү: прокуратуранын жүйөсү

Башкы прокуратура Алмазбек Атамбаевдин үй салынып жаткан жеринин айланасындагы Өмүрбек Текебаевдин айткандарын президенттин тапшырмасы менен текшерген.

Саясат таануучу Даниел Кадырбеков эгер президент ошол кадамга барса, анда саясаттын деңгээлин көтөрмөк деп эсептейт:

- Эгер президент өзүнүн байлыгы тууралуу ачык айтып берсе, анда өз маңдай тери менен топтогон турбайбы деп ага ишеним жогоруламак. Андан сырткары жөнөкөй жарандарга дагы үлгү болот. Көмүскө экономиканы дагы сыртка чыгарганга жардам берет. Эгер президент байлыгын ачык көрсөтсө, анда бул чоң саясий маданияттын үлгүсү болмок. Эгер маалымат бербей койсо бүдөмүк ойлор көбөйө баштайт. Бирок мен алты жыл иштедим, мынча акчам бар болчу, азыр мынча болду деп айтса, бул акчаны мен бул жерден таптым деп түшүндүрүп бериши керек. Себеби эртең жаңы бийлик келсе аларда деле ушундай суроо туулат. Азыр эми Текебаев 2010-жылдан кийин эле байып кетти деп айтып жатпайбы, эми ошону такташы керек же төгүнгө чыгарышы керек. Бирок менин жеке оюмча Атамбаев ага барбайт го. Биринчиден, өчөшүп деле барбайт, экинчиден, мен анын байлыгынын таржымалы тууралуу шек санагым келбейт, бирок 90-жылдары бизде легалдуу акча табуу мүмкүн эмес болчу. Ошондуктан акчаны чындап каяктан тапканын, "Мерседестерди" кайсы акчага алганын ачык айтышы керек болот да.

Атамбаев байлыгы тууралуу

Алмазбек Атамбаев байлыгы жетиштүү экенин ыңгайы келген учурда такай айтып жүрөт. Былтыр күзүндө бир катар өлкөлөрдүн элчилерин кабыл алганда президенттерден дагы кымбат унаа айдаган учурлары болгонун, ошонун айынан азап чеккенин, саясатка да кокусунан аралашып калганын кеп кылган жайы бар:

- Мен дагы убагында бизнесмен болгом. Мен ушул өлкөдө эң бай адам болгом. Мен Кыргызстандагы биринчи “Форум” деген менчик фирманы 1989-жылы, ССРдин, Горбачевдун тушунда ачкам. Ошол учурда мен “Мерседес” айдап жүргөндө президент Аскар Акаев “Вольвада” жүрчү. Ошондуктан алар мени каралап башташты го деп ойлойм. Жыйынтыгында мен оппозиционер, саясатчыга айландым. Өздөрү деле ошол кылыктарына өкүнүшсө керек. Мен бизнес жана чыгармачылык менен гана алектенгим келген. Мага саясат такыр жакчу эмес. Мен эң өткөөл мезгилде бизнес менен алектенип байып кеткем.

Текебаев Атамбаевдин байлыгын териштирет
please wait

No media source currently available

0:00 0:02:11 0:00

Алмазбек Атамбаевдин былтыркы тапкан кирешеси боюнча маалымат азырынча жарыялана элек. Мурдагы жылдагы декларациясында ошол жылы айлыгы 1,3 миллион сомдой болгону жазылган, ал эми чыгымы 34 миллион сом деп көрсөтүлгөн. Анын аялы 182 миңдей сом маяна алган, 110 миң сомдон ашык акча мурда салган акчанын үстөк пайызы катары келген. Биринчи айымга бир унаа токтоочу жай жана эки батир да катталган. Ошондой эле “Медифорум” ачык акционердик коомунун 86 пайыз үлүшүнө ээлик кылганы тууралуу маалымат чыккан. Президент жана анын үй-бүлөсүнө таандык, бирок, убактылуу башка адамдардын башкаруусуна өткөрүлүп берилген 116 квадрат метр имараты менен кошо 2,7 гектар жер жана дагы бир бак-шактуу 6,7 гектар жер бар.

А.Атамбаев: Жаңы элита таптайбыз
please wait

No media source currently available

0:00 0:15:23 0:00

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Бозгундагы саясатчылардын дымагы

2013-жылдын 5-мартында Караколдо депутат Садыр Жапаровдун тарапкерлеринин митингинен бир көрүнүш

Чет өлкөлөрдө баш паанектеп жүргөн айрым оппозициялык саясатчылар жандана баштады.

Буга чейин интернеттеги социалдык түйүндөрдө тайпаларды түзүп, ал аркылуу тарапташтарды тарткан саясатчы, “Мекенчил” саясий партиясынын лидери Садыр Жапаров жер-жерлерде өкүлчүлүктөрүн ачып, Кумтөр алтын кени боюнча эл аралык сотко арыз берүү демилгесин көтөрүп, кол топтоо акциясын баштады.

Мындан сырткары өлкөдөгү коомдук-саясий абалга баа берген оппозициялык саясатчы жакында Кыргызстанга кайтып келерин жарыялады. Буга карабастан алардын мурдагы өнөктөштөрү четтеги саясатчылар мекенинде болбогондуктан өз таасирин эбак жоготкон деп эсептешүүдө.

Соцтармактардагы кайрылуу

Өздөрүнө козголгон кылмыш иштерин саясий куугунтук катары санаган айрым оппозициячыл саясатчылар Кыргызстандан чыгып кетишкен. Алардын бири Ош шаарынын мурдагы мэри, “Улуттар биримдиги” партиясынын төрагасы Мелисбек Мырзакматовдун учурда каякта экени белгисиз.

“Ата-Журт” партиясынын мурдагы теңтөрагасы Садыр Жапаров болсо 2013-жылы чет өлкөдөн инисин дарылатканы кетип, ошол бойдон келе элек. Буга чейин социалдык түйүндөрдө байланыштарын жайылткан саясатчы Садыр Жапаров былтыртан бери чет өлкөлөрдөгү кыргызстандык эмгек мигранттары менен жолугуша баштаган.

Садыр Жапаров жакын арада өлкөгө кайтып келерин айтып, учурдагы саясий кырдаалга төмөндөгүчө мүнөздөмө берди:

- Буюрса, Кыргызстанга 25-мартта барып калам. Азыр эми өлкөнүн ичиндеги оппозициялык күчтөр биригип жатканын байкап жатабыз. Эгер биригүү болсо, баарыбыз жеке кызыкчылыктардан алыс болуп, алдыбызда “Кыргыз мамлекетинин мындан аркы жолун канткенде түздөп кете алабыз” деген гана маселе турушу кажет. Учурда өлкөбүздөгү коомдук-саясий абал жакшы эмес. Бийлик менен оппозиция кырды-бычак абалда турат. Кырсыктын артынан кырсык болуп жатат. Жакында эле учак кулап түшүп, кыркка чукул адам өлүмгө учурап жатса, бийлик андагы адамдарды тез арада куткарып, жабыркаган адамдардын жанында болуунун ордуна дайынсыз болуп кеткени таң калтырат. Мунун бардыгын элибиз көрүп турат.

Чет өлкөдө жүрүп, Кыргызстанда “Мекенчил” саясий партиясын түптөө менен алектенген Садыр Жапаров көпчүлүк жаңы тарапташтарын интернеттеги социалдык түйүндөр аркылуу тапкан. Жакында коомчулукка кайрылуу жасаган саясатчы Садыр Жапаров Кумтөр алтын кени долбоору боюнча канадалык тарапты эл аралык сотко берүү демилгесин көтөрдү.

Эл аралык сотко кайрылуунун тартиби

Бирок Жогорку Соттун мурдагы төрагасы Курманбек Осмонов келишим боюнча өкмөт гана эл аралык сотко кайрылууга укугу бар экенин эске салды:

- Кол топтоо менен өзүбүздүн өкмөттү эл аралык сотко кайрылууга түрткүлөсө бир жөн. Бирок жөнөкөй жарандар өзүнүн атынан эл аралык сотко бул маселе боюнча кайрыла албайт. Кайрылган күндө дагы эл аралык сот аны өндүрүшкө кабыл алышы күмөн. Анткени келишим боюнча эл аралык сотко кайрылууга тараптардын гана укугу бар. Биз тараптан башынан бери эле өкмөт болуп жатпайбы. Ошол үчүн өкмөт арыз бериши керек. Эл аралык сотко кайрылуунун дагы мыйзамдарда каралган тартиби бар да.

Ошол эле кезде “Мекенчил” партиясы “Кумтөр” маселесинин алкагында башка саясий күчтөр менен азырынча кызматташа элек.

“Ата-Журт” партиясынын саясий кеңешинин мүчөсү Нурлан Шакиев четтеги саясатчылардын өлкөнүн ичиндеги саясий жараяндарга таасир этишине анчейин ишене албайт:

- Сыртта жүргөн саясатчылар менен тыгыз байланыш жүргүзүү мүмкүн эмес. Анан дагы алардын өлкөнүн ичиндеги саясий таасири баары бир мурдагыдай болбойт. Анткени алар көп убакыт бою чет өлкөдө болуп, өздөрүнүн бул жактагы тарапташтары менен, жалпы эле мекендештери менен байланышы үзүлүп, ортодо ажырым болуп калганы белгилүү. Ошондуктан кандай маселе болсо да алар сыртта туруп алып, саясатка таасир эте алат дегенден алысмын. Алар тыштан туруп, моралдык колдоо көрсөтө алышы гана мүмкүн.

Буга чейин өкмөт “Кумтөр” боюнча сүйлөшүүлөр жүрөрүн жана соттошуу боюнча маселе азырынча күн тартибинде жок экенин айткан болчу. Саясатчы Садыр Жапаров келтирилген 3,5 миллиарддык зыян боюнча эл аралык сотко арыз берүү үчүн калктын 60 пайызынын колдоосу керек экенин коомчулукка кайрылуусунда белгилеген. Ал өзү депутат кезинде эксперттик деңгээлде атайын иликтөө жүргүзүп, келишимдерди талдап чыгып, чыгарылган жыйынтык боюнча келтирилген зыяндын өлчөмү мына ошого барганын кошумчалады. Бирок учурунда аталган иликтөө тобунун чыгарган тыянагын парламент карап чыгып, бирок колдоого алган эмес.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Сөөк коюу: тирүүлөрдүн шору

Маркумду жерге берүү.

Журналист Султан Жумагулов бул ирет кыргыздын жана Кыргызстанды мекендеген башка элдердин сөөк коюу жөрөлгөсү, чыгымдары жана түйшүктөрү тууралуу баянын сунат. “Бир кыргыздын өлүмүн бүт улуттун проблемасына айлантып жаткан жокпузбу?” деп кабыргадан суроо салат автор.

Кыргыз болуу кыйынчылыгы

Санаалаш инилердин бири жакында эле башынан өткөргөнүн жазып жибериптир. “Жалгыз иштейм, келинчегим балдар менен үйдө. Кайненем айылдан катуу ооруп келип, ары-бери ташып дарылаттык. Турмушу орто кайнилерим болуп акча чыгардык. Бирок, кайненем 6-7 ай бою оорудан оңоло албай, кете берди, биздин да пул куруду. Ыйлап-сыктап айылга алып келдик. Анан баары башталды. Сөөк жууган аялга пальто, күмүш шакек (аны чылапчынга илип коюшат экен), 3 метрлик кездеме, маасы көлөчү менен, сөөктү кармашкан аялдарга да маасы көлөч, кездеме берилди. Бир кара мал (50 миң сомдой болду), 2 кой союлду, 50 килдей аш демделди (Өзгөндүн 105 сомдук жайдары күрүчү, ак майы 1000 сомдой). Дасторконго кеткен чыгымды санаган жан жок. 25 сомдук нандан 400дү алсак, ал жетпей калып, дагы 100дү сатып келдик. Жаназа окуган молдого атап жайнамаздын кымбатынан, 1500 сомдук чепкен жабылды, тигиге-буга деп толтура көйнөк алынды. Баса де, жакшы аял эле деп кездеме сатып келип, четинен кыркып, жыртыш таратылды. Кудагыйлар, аяштар апкелген көк жоолуктарды бириникин бирине алмаштырып берип жатышты. Жакындарынын көк кийдисине деп калың көк көйнөк, жашыл жоолук тартуулашты. Кыскасы, сөөк коюлган 2 күндө жалгыз менден эле 100 миӊдей сом кетти, аны ар кимден карыздап алдым. Жоролордон, аяштардан түшкөн кошумча анын жарымын гана жапты. Эсти жыйганча кырк ашы келип калды. Кыркы тойдой эле болду. Себет жасалып, мал союлуп, келген аялдарга калп айтпасам 150-200дөй кытайдын көк чынысы, ага кошуп бирден кол аарчы чачык таркатылды. Келинчегим түтпөй кетип, арыдан-бери болбойлубу деди эле аке-эжелери “эл эмне дейт?” деп, жаагын басышты. Мына азыр мен балдарымды багыштын ордуна карызды жапканга иштеп жүрөм. Арга кетип, 150 миӊ сом кредит алганга туура келди. Жакында жылдыгы болот, ал дагы өзүнчө түйшүк, чоң чыгым...”.

Мындай окуя анча-мынча оош-кыйышы эле болбосо Кыргызстандын бардык жерине бирдей көрүнүш. Бир жерде чүпүрөккө көп кетсе, бир жерде көп мал союлат. Казакстанда иштеген бир таанышым кайнатасынын ашына келип, кайындарына кошумчага, кийитке (көӊүл айтмай, ээк бүтөмөй ж.б.у.с.) бир-эки жылда тапкан акчасынын баарын салып берип, жер алам деген максаты таш каап, кайра жылаңач бойдон Казакстанга аттанган эле...

Баарыбыз эле жамандыктан калбайлы деп, топурак салганы, куран окуганы көп жерге барабыз. Эмесе, акылга сыйбай турган айрым гана көрүнүштөргө токтоло кетейин. Бир айылда улгайган аял маркумга арналып келген тоодой үйүлгөн килемдерди басып жатат, утур-утур көзү илинип кеткенине кайыл ордунан жылбай кайтарганы кайтарган. Ар бир килемде алып келген ээсинин аты жазылуу, эртеси бири-бирине алмаштырып таратып беришти. Дагы бир жерде жыты жакын эркек атпайларга бел боо деген көк чүпүрөк таратылды. Баасы 70 сомдон 700 сомго чейин дешти. Мурда Өзбекстандан жасалып келчү экен, азыр Кытайдан арзандап келип жатыптыр.

Кыргызда сөөк чыккан үйгө өлүм менен кошо тозок келерин мен биринчи айтып жатпасам керек. Келин-кесек боорсок жасап, тынымсыз чай куюп, тасмалды кайра-кайра жаңыртып, ал ортодо балчайта басып киргендердин калдыгын шыпырып, алды чарчагандан же уйкусурап чалыштап жүрөт. Эркектер отун жарып, мал союп, эт бышырып, аш басып, келген-кеткенди киргизип-чыгарып, кудаларды тосуп, аларды ар жерге жаткырып, өзүнчө убара. Чыт курсак балдарга да түйшүк жетет, алар эки-үч күн окуудан калат, суу ташыйт, самоор же титан кайнатат, колго суу куят, кыскасы, аягы жок майда иштерден бели бекчейип алар жүрүшөт...

Сөөк жаткан үйгө топурап келе беришет, келе беришет, чай ичишет, аш же беш бармак жешет, пакеттерге боорсогу менен токочун, момпосуюн, устукандарын, башкаларын ороп кетип жатышат. Жылдык ашына кудалар бирден кой союп келет, кайра ошончо этти жеп жана кешикке деп пакетке шыкап кетишет.

Айылдан жакыныбыз өтсө, куда-сөөктүн, дос-жоролордун баары ишин таштап, машина менен чубап жөнөшөт. Кайра шаарга келгенде катышына жараша кафеге же ресторанга 200-500 киши чакырып, куран окутмай. Канча иш күн, канча бензин, канча бөөдө чыгым? Бир кыргыздын өлүмү бүт улуттук иш-чарага айланып жаткан жокпу?

Бишкектеги фирмалардын бири “жумушка чакырабыз, европа тектүү адамдар гана кайрылгыла” деп жарыя берди. Мен намыстанып, бу силер эмне элди бөлүп жатасыңар деп чалдым. Орустар да кыргыздан бетер копол, бетке чапма келишет эмеспи, “кыргыздар өтө тууганчылсыңар, ырым-жырымыӊар эч качан бүтпөйт, баланчам өлдү, түкүнчөмдүн ашы деп сурана эле бересиӊер” деп телефонду тарс коюп салды... Туура сөзгө эмне дейсиң?

Эми биз менен жанаша жашап жаткан башка этностогу мекендештерибиз сөөктү кандай коёт – ошону көрөлү. Албетте, бир аз оош-кыйыш болушу мүмкүн, бирок андан чындык бузулбайт деле.

Мисалы, өзбек туугандарда сөөк кандай коюларын журналист кесиптешим аркылуу тактап туруп жаздым.

Өзбектерде ким бирөө өткөндө керектүү даректерге дароо кабар айтылып, тажия (жаназа) убактысы белгиленет. Тажияга өкүрүп-кыйкырбастан, башты жерге салып келишет. Келгендерге дасторкон жайылбайт, алдына эт-аш, казы-карта коюшпайт. Сөөк чыккан үйдө үч күн бою казан асылбайт, тамак жасалбайт. Үй ээлерине, аза күткөндөргө туугандары же кошуналары тамак апкелип турушат.

Эгер маркум түшкө чейин өтсө, сөөктү кийинки күнгө калтырбай жайга беришет. Бейшембиге чейин күн сайын таң заардан батага келе беришет. Түштөн кийин келишпейт. Анткени аза күткөндөрдүн да тирилиги бар. Биринчи бейшембиде бир кой союлат же керек өлчөмдө эт сатып алынып, аш демделет. Келген мартабалуу аксакалдарга жартыдан жилик тартылып, калган меймандарга жөн гана эт тууралган аш берилет. Андан кийинки бейшемби күндөрү эртең менен туугандары гана келип, бата кылып кетишет. Дүр-дүйүм тамак болбойт.

Ошону менен жылына эки жолу айт күндөрү гана бата кылынат. Анда же кой союлат же зарыл өлчөмдө эт алынат, азыраак аш демделет. Жылдыгында бир кой союлуп, тууган-урук гана келет. Кыргыздыкындай сүрмө топ бастырып кирбейт, аза күткөн адамга сарпай (кийит) кийгизүү, кара мал союп, килейген жилик тартуу, казан-казан аш демдеп, бүт элдин курсагын тойгузуу жок.

Эми дунган жердештердикин көрөлү. Ал тууралу чогуу окуган дунган окумуштуу кыскача жазып берди.

Дунгандарда сөөк коюу жөрөлгөсү өтө жупуну, болушунча чыгымсыз уюштурулат. Ызы-чуу болбойт, маркумду көп кармабай жерге беришет. Анан сөөк чыккан үйгө келип, куран окуган соӊ тарап кетишет. Бул күнү сөөк чыккан үйдө тамак жасалбайт. Отуруп алып эт же аш жемей, пакеттерге кешик чогултмай жок. Алыстан келген туугандарга адатта коӊшулар тамак берип жөнөтүшөт. Андан кийинки жетилик, айлык, кыркылык жана жылдык тажияларга негизинен туугандары келишет да, бирин-экин салат жасалат жана келгендерге чактап палоо басылат. Устукан, кийит-сарпай дегендер болбойт.

Сөөк коюу жөрөлгөсүндө ким кандай түйшүк, канча чыгым тартарын өзүӊүздөр көрдүӊүздөр. Ушундан кийин Кыргызстанда кыргыздар эң кедей жашайт, башкалар бай, эпчил деп кыйкырышыбыз канчалык орундуу?

Атадан калган салт, жөрөлгө экен деген - куру шылтоо. Салт, үрп-адат, ырым-жырым деген догма эмес, тарыхый, экономикалык, башка шарттарга жараша өзгөрүп, кээси жарактан чыгып турат. Мисалы, көчмөн кыргыздар 6-7-кылымдарга чейин адам өлгөндөн кийин сөөгүнөн этин бөлүп алып, “кылыч менен кырдыртып, кымыз менен жуудуртуп” (“Манастан”) тазалап, табытка салчу экен. Этинен ажыраган сөөктү өрттөп жиберип, күлүн гана алып калганы тууралу кытай жазма булактарында жазылган.

Сөөк демекчи, дагы бир көрүнүшкө токтолбой кете албайм. "Ала-Арча" көрүстөнүндө иштеген бир тааныш жакында ал жактан чыгып кетти. Анткени бул мартабалуулар коюлчу көрүстөнгө жакынын көмөм дегендер, ал турсун өзү да ошол жерге коюлсам дегенде эки көзү төрт болуп, керээз калтыргандар азыркы акча бийлеген заманда толтура дейт. Кийинки кезде жер сайган сайын адамдын сөөктөрү чыга берип, жүрөгү чыдабай калганда баса бериптир...

Баса, "Ала-Арча" көрүстөнүнөн эмне гана мүрзөлөрдү, күмбөздөрдү көрбөйсүз! Биринен бири өткөн архитектуранын шедеври четтен чыгат. Чет элдик кесиптешим кыргыз айылдардагы көрүстөндөрдү көрүп, анан "Ала-Арчага" кирип чыккандан кийин “эмне, кыргызда тирүүлөргө сапаттуу үй салбай, өлгөндөргө мармар күмбөз салуу улуттук өзгөчөлүкпү?” деп какшык аралаш сураса, жерге кирип кете жаздаган элем...

Азыр Бишкекте жана борборго жакын жерде, Ошто өлгөн адамга жер тартыштыгы күч. Ошондуктан, көр сатуу кадыресе бизнеске айланды. Шаарга жакалаш айылдарда бир жарым-эки кадам жердин баасы 20 миңден 150 миңге чыкты! Ал бизнесте айыл өкмөттөрүндөгүлөр, “каралар” отурганынан, көр коррупциясы боюнча соттук териштирүүлөрдөн үрөйүбүз деле учпай калды. Буга байланыштуу эл акыны Шайлообектин ташка тамга баскандай саптарын эске сала кетейин:

Көндүк го көз жаш акканга,

Көкөйдү кескен дарттарга.

Көналбай койдум мен бирок,

Көмгүн деп көрдү сатканга.

Өкүмүң келсе ободон,

Өмүрдү ажал торогон.

Өлчөөсү тайкы калк белек,

Өлүктөн акча тоногон?

Эш тутаар салт-нарк ою бар,

Эгеге жетер колу бар.

Эл эмес белек түгөнгүр,

Эки миң жылдык жолу бар.

Көк тулаң түздө зоо болбойт,

Көккө учкан жанда доо болбойт.

Көр сатпа кыргыз, суранам,

Көр саткан өлкө соо болбойт!

Азыр Бишкектен сөөктү тоо төштөгү көрүстөнгө жеткирүү өзүнчө азап. Жүздөгөн машиналар чубап, алды топурак салып бүткөндө арты жаңы жетип жаткан болот. Кыязы, дагы ончакты жылдан кийин Бишкектин тегерегинде көр көйгөйү шаар ичиндеги машиналардын тыгынындай эле чечилгис абалга келчүдөй. Арга түгөнгөндө бабалардын сөөктү өрттөп, күлүн алып калуу жөрөлгөсүнө кайтат окшойбуз.

Азиянын көп өлкөлөрүндө жер тартыштыгына, диний көз карашка же санитардык-гигиеналык талаптарга жараша сөөктөрдү өрттөп же сууга салып жиберишет. Европада да өрттөп, күлүн сактагандары бар, ал эми көрүстөнгө маркумду көмгөнгө чакталуу гана кишилер киргизилет. Жалпы улутка эмгеги сиӊген инсандар өтүп кеткенде гана мамлекеттик деңгээлде мамиле жасалып, тажияга каалаган адамдын баары катыша алат. Анын үстүнө сөөктөн уулуу заттар бөлүнүп чыккандыктан, тирүүлөрдүн жашоосуна жана жер кыртышына зыяны тийбесин деген да ой өкүм сүрөт.

Дүйнө тынымсыз өзгөрүп жатат. Жер, суу, башка жер байлыктары үчүн атаандаштык, согуштар басылчудай көрүнбөйт. Ошого жараша көп өлкөлөр, улуттар жашоо образын, салт-санаасын кайра карап, сарамжал, жупуну жашоого бурулууда. Мындай шартта кыргыздар эскирип жарактан чыккан, түйшүктүү жана опсуз чыгымдуу ырым-жырымдарынын, үрп-адаттары менен салттарынын басырындысында калбасак болду эле.

Султан Жумагулов, журналист

PS: Автордун пикири "Азаттыктын" көз карашын чагылдырбайт.​ ​
"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Канторунда отурса Карадөө, камаларда эле Алымкан...

Сот залы.

Бүгүн “Фабула”, “Кыргыз туусу”, “Эркин тоо”, “Мантыш”, “Вечерний Бишкек” гезиттери жарык көрдү.

“Фабула” гезити жаңы санын “Бажы кызматын бизнеске айланткан “Куба миллион” менен “Раим-миллиондун” таржымалы...” деген баштема менен ачып, “Коррупция буруксуйт” деген рубриканын алдындагы макаланы тартуулады. Асан Акматовдун “Кадыры кеткен кадр маселеси” деген, “Чагым жыттанган Текебаевдин чакырыгы” деген, “Жапаровго чара көрүңүз” деген макалалар, каттар жарыяланды. “Замандаш” партиясынын тең төрагасы Жеңиш Молдакматовдун “Демократия жана сөз эркиндиги деп адепсиз жана ыймансыз нерселерди жасоо туура эмес” деген, экс-министр Камила Талиеванын, ырчылар Айбек Касымов менен Саламат Токтосун уулунун маектери, профессор Назаркул Ишекеевдин Сабыр Иптаров тууралуу макаласынын соңку бөлүгү да ушул санда.

“Эркин тоо” гезити Михаил Фрунзе жана анын атындагы үй музейи тууралуу Асел Барыктабасованын макаласын жана Асан Жунусовдун “тогуз коргол” оюну тууралуу ой толгоосун жарыялады.

“Кыргыз туусу” гезити бул санын “Баш мыйзамыбыздын боосу бек болсун!” деген теманын алдында 27-январда президент Алмазбек Атамбаев Кыргыз Республикасынын Конституциясынын ырасмий текстин жарыялоо жөнүндө жарлыкка кол койгонун кабарлап, ал тууралуу жазып чыкты. Журналист Мырзакат Тыналиев макаласын “Омуроологондо соо, жооп берерде оорулуу болуп калабы?” деп атап, биздин жарандардын канына укуктук нигилизм илдети ушунчалык сиңгендиктен айрымдар талаш маселелерди чечүүдө мыйзамды эмес, күчтү колдонууну артык көрүшөрүн белгилеп, айрым соттор канторунда отурганда Карадөөгө айланып, камаларда Алымкан болуп ооруп жыгыларын, иши кылып, укуктук маселелерди күч менен чечкиси келгендердин бетпардасын сыйырды.

Журналист Болотбек Таштаналиев “Мамлекеттик наамдар... өгөй бала, өз бала...” аттуу макаласында ардак наамдар, аларды ыйгаруудагы калыстык, унутта калгандар тууралуу сөз кылды. Бактыгүл Мундузованын “Компьютердин зыяндуу таасиринен көздү кантип коргой алабыз” деген, Бермет Маткеримованын “Азыркы замандын маңкурттары” деген, “Үмүтүбүз акталабы, жашыбыз кургайбы?” деген макалалар, жазуучу Темирбек Жолдубаевдин “Актоко” аттуу тарыхый повестинин уландысы басылды.

“Вечерний Бишкек” гезити “Дайыма жапжаш” аттуу макаласында “Балдар менен өспүрүмдөрдүн республикалык “Сейтек” борбору 80 жылдыгын белгилегенин, буга байланыштуу президент Алмазбек Атамбаев улуттук борборго миллион сомдун сертификатын тапшырганын, Жогорку Кеңештин атынан келишкен депутаттар Ирина Карамушкина, Наталья Никитенко, Жанарбек Акаевдер куттукташканын, маданияттын борбору болгон бул жерде 3 миңден ашуун бала, 18 бий жана музыкалык коллективдер тарбияланып, иштеп, түрдүү иш-чараларга катышып турарын, “Сейтекте” ошондой эле таэквондо жана ушу мектептери, сүрөт, көркөм кол өнөрчүлүк боюнча түрдүү студиялар, футбол жана шахмат секциялары, кыргыз жана англис тилдерин үйрөтүү класстары да иштеп келатканы жөнүндө кеп кылды.

Сергей Швецтин “Рулда жүргөндө сүйлөбө” деген макаласында машина айдап баратып телефон менен сүйлөшкөн айдоочулар, анын азабынан айрым учурда аварияга учураган кырсыктар болору тууралуу жазды. Бермет Маликованын макаласы “Евразиялык союз: биринчи таймын биз уттурдук” деп аталса, Ольга Дядюченконун макаласы “Жашыруун террор” деп аталып, Марат Кунакуновдун соттолгону тууралуу баяндады. Нина Ничипорованын макаласы “Таластагы өзүмбилемдик” деген ат менен жарык көрдү.

“Мантыш” гезитинде Нурзада Ташбаева “Кыргыз балетинин чолпон жылдызы” деген ат менен бийчи Рейна Чокоева тууралуу, ырчы Талант Кадыров атасы, обончу Алтымыш Кадыров тууралуу, Камчы Кадыров Сталин тууралуу макалаларын жарыялашты. Гезит булардан тышкары “Төбөлдөргө төрт собол” деген теманын алдында суроолорду, “Айлыкка жашаган Кеңешбек Дүйшөбаев мынча байлыкты кантип жыйнаган?” аттуу макаланы сунуш кылды.

Кыргызстандын намыска жараган кыздары

Валентина Шевченко жана Айсулуу Тыныбекова

Өткөн жумада Кыргызстандын спортчу кыздары бир катар жеңиштерге жетти.

Эркин күрөш боюнча Орусиядагы эл аралык "Иван Ярыгин-2017" гран-при мелдешинде Айсулуу Тыныбекова алтын медалга ээ болду. Ал эми эрежесиз UFC мушташында Валентина Шевченко венесуэлалык атаандашын жеңип чемпиондук курга жакындады.

Ишенимди актаган Айсулуу

Красноярсктагы турнирде Айсулуу Тыныбекова финалга чейин кандай ишенимдүү күрөшсө, чечүүчү беттешти да экинчи таймдын аягына чыгарбай он упай айырмачылык менен жеңди. Ошентсе да Айсулууга сүрөөнчүсү, эркин күрөш боюнча кыз-келиндердин башкы машыктыруучусу Нурбек Изабеков оор тапшырма берген.

Изабеков “Азаттыкка” билдиргендей, Орусияда өткөн дүйнөлүк мелдеште Айсулуу атаандаштарын жөн гана утпастан, бир дагы упайды бербеши керек болчу:

- Финалга чейин эки орус, бир монгол кыз менен күрөшүп, Айсулуу бир дагы упай бербей жакшы келаткан. Бардыгын 10:0 эсеби менен же эки далы менен басып, таза жеңишке жетип жатканбыз. Тилекке каршы финалда бир орус кызына 3 упай алдырып жиберди, бирок Айсулуу 13 упай алып, аны дагы убакыт бүткөнчө утуп алды. Негизинен жеңишке аябай канааттанып турабыз.

Айсулуу Тыныбекова Красноярсктагы "Иван Ярыгин" турнирине ушуну менен төртүнчү жолу катышып жатат. Буга чейинки эң жакшы көрсөткүчү - 2015-жылы 2-орунду алган, ал эми 2017-жыл кыргыз кызы үчүн ири жеңиш менен башталып отурат.

Спортчулар 30-январда гана таңга жуук Кыргызстанга учуп келишти. Машыктыруучу Нурбек Изабеков алдыда Европадагы ири турнирлер турганын айтып, Айсулуу үчүн негизги максат албетте Олимпиада медалы бойдон калат деди:

- Швецияда чоң турнирлердин бири февраль айынын аягында болот. Бирок, бизде виза алууда көйгөйлөр чыгып жатат. Документтербиз бүтүп калса Айсулуу менен чогуу 5-6 кызыбыз барат. Ал эми негизги максат 2020-жылы Токиодо өтчү Олимпиада болуп калат. Ошондуктан биз азыр упай топтоп жатабыз. Айсулууга бир да упай уттурба деп жатканыбыз ушул. Лицензияны ишеничтүү алып, Олимп оюндарына даярдануу зарыл.

"Сары кыздын" жеңиши

Айсулуу Тыныбекова алтын медаль менен Орусияны дүңгүрөтсө, дагы бир кызыбыз Валентина Шевченко эрежесиз мушташ боюнча океандын аркы өйүзүнөн маанилүү жеңишке ээ болду. Ал UFC алкагында күчтүү делген венесуэлалык Жулиана Пенья менен беттешип, ал дагы экинчи раундда, мөөнөтүнө чейин жеңишке жетти.

Бул утуш кыргызстандыктар арасында кызуу талкууланып, социалдык түйүндө Шевченкону сүрөп, куттуктап, "сары кыз" лакап атын бергендер да болду.

Январь айында Валентина Шевченко UFCдеги жеңил салмактагы рейтингинде биринчи орунда турса, Пенья экинчи орунда келаткан. Андыктан бул беттеш биринчи орунга ким татыктуу деген суроого да жооп болчу.

- Көпчүлүгү бул беттешке чейин менден “Валентина, сен мушкерсиң, Жулиана болсо мыкты күрөшөт, сен аны кантип жеңесиң” деп сурап жатышты. Бирок мен MMA мушкеримин, мен ар тараптан төп келген мушкермин. Мен катуу даярдандым, акыркы учурда тек гана Жулиана менен мушташка даярдандым. Өзүмдүн машытыруучума, командама ыраазычылыгымды билдирем, даярдыктын жыйынтыгын болсо өзүңөр көрдүңөр, - деди сүйүнүчүнө кубанган кыргызстандык мушкер айым.

Валентина Шевченко рейтингде биринчи орунда экенине карабай, чемпиондук кур бразилиялык Аманда Нуньезде турат жана кийинки беттеш дал ушул мушкер айым менен болмокчу.

Буга чейин Шевченко Нуньез менен беттешип, упайлык көрсөткүчтө утулуп калган. Бирок, өч алуу беттешинде кыргыз мушкери мурда кетирген кемчилигин кайталабасын айтып, чемпиондук курду алаарына ишенүүдө.

Ал арада бразилиялык мушкер Аманда Нуньез да Шевченко менен кайра мушташса, жеңиш кайра эле өзүндө калаарын билдирип чыкты. UFC федерациясы бул чемпиондук кур үчүн беттеш качан өтөрүн азырынча айта элек.

Тыныбекова менен Шевченконун ийгилиги
please wait

No media source currently available

0:00 0:02:26 0:00

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Тыныбекова менен Шевченконун ийгилиги

Тыныбекова менен Шевченконун ийгилиги
please wait

No media source currently available

0:00 0:02:26 0:00

Кыйноого кабылган Кунакунов жабык соттолду

Жогорку Кеңештин мурунку депутаты Максат Кунакунов 10 жылга эркинен ажыратылды.

Ал 2015-жылы жайында камакка алынган жана “террорчулукка кол кабыш кылган, курал-жарактарды мыйзамсыз сактаган, мамлекеттик төңкөрүш жасоого аракеттенген жана карактоо" өңдүү айыптар тагылган.

Кунакуновдун ишин тергөө да, соту да баштан аяк жабык өттү. Укук коргоочулар ал атайын кызматтын тергөө абагында аёосуз кыйноого туш болгонун да айтып чыгышты. Улуттук коопсуздук боюнча комитет мындай дооматтарды негизсиз деп билдирген.

Бишкектеги Биринчи май райондук соту Максат Кунакунов жана анын өнөктөштөрү делген сегиз адам боюнча 27-январда өкүм чыгарды. Ага ылайык, Кунакунов 10 жылга эркинен ажыратылганы белгилүү болду. Калган сегиз киши болсо 17 жылдан 28 жылга чейин кесилди. Мамлекеттик айыптоочулар Кунакуновду 30 жылга эркинен ажыратууну, үй-мүлкүн конфискациялоону сурап жаткан эле.

УКМКдагы кыйноо: Кунакуновдун арызы

УКМКдагы кыйноо: Кунакуновдун арызы

“Бийликти күч менен алууга даярданган” деген айып менен соттолуп жатышкан Максат Кунакунов жана Алтынбек Жумагазиев атайын кызматтын тергөө абагында кыйноого дуушар болушканын айтып, акыйкатчыга даттанышты.

Сот органдары менен атайын кызмат бул иш боюнча комментарий берүүдөн баш тартып келет. Буга чейин Кунакуновдун туугандары анын абалы боюнча “Кылым шамы” укук коргоо уюмуна арызданган. Аталган бейөкмөт уюмдун жетекчиси Азиза Абдирасулова тергөө иштери жана сот жараяны бир катары мыйзам бузуулар менен коштолду деп эсептейт:

- Анын адвокаттарына дагы чектөөлөр коюлуп, тууган-уругу менен кабарлашып, маалымат алууга мүмкүнчүлүгү болбой отурган. Экинчиден, бул аябай чоң кыйноого кабылган. Ошол кыйноого кабылганы тууралуу кабарлоого да мүмкүнчүлүгү болгон эмес. Туугандарынын айтымында, анын баш коргоо чарасын кароо боюнча сотко алып келгенде анын мойнуна темир каргы байлап, колу-бутуна кишен салып алып келген. Менин 15 жылдык укук коргоо иш тажрыйбамда айыпталган адамдын мойнуна чейин каргы, кишен салып алып келген учур болгон эмес. Туугандары анын ошондой абалын көргөндөн кийин аябай чочуп-коркуп, бири-бири менен сүйлөшпөй калган абалда да болушкан экен.

Акыйкатчынын абак жайларына көзөмөл жүргүзгөн адистер тобу Максат Кунакунов жана Алтынбек Жумагазиев менен жолугушуп, даттануусун уккан. Кубат Оторбаев эки соттолуучу буга чейин дагы кыйноолор тууралуу арыз менен кайрылганын айткан.

- Биздин кызматкерлер сүйлөшкөн учурда Кунакунов “мени кармаган кезде тамагыма жана ичкен суума бир нерсе кошту окшойт, ошондон кийин өзүмдү жаман сездим” деп айткан. Ал эми Жумагазиев ага карата оор кыйноолор болгонун билдирген. 2016-жылдын апрель айында мен УКМКнын тергөө абагына кирген учурда дагы мага Максат Кунакунов жолугушууну суранып, ага карата кыйноолор болгонун айткан болчу. Биз анда Башкы прокуратурага кайрылып, ал Аскер прокуратурасына тапшырып, аягында ал иликтөөнүн жыйынтыгында “кылмыштын курамы болбогонуна байланыштуу” иш токтотулганын билдирген.

УКМК акыйкатчынын мындай маанидеги билдирүүсүн чындыкка коошпогон маалымат катары жокко чыгарган.

Былтыр күзүндө бир катар маалымат каражаттар Максат Кунакуновдун сотто сүйлөгөн сөзү деген аудиожазууну жарыялаган. Анда мурунку депутат күнөөлөрү далилденбегенин айтып, дооматтардын баарын четке каккан, атайын уюштурулган жалаа катары сыпаттаган. Анын өнөктөштөрү деген адамдарды тергөө абагында биринчи жолу көргөнүн, ага каршы көрсөтмө берди деген адам күмөндүү экенин билдирген.

Акыйкатчы баштаган укук коргоочулар Максат Кунакунов тергөө абагында кыйноого кабылганын, акыл-эсти маң кылуучу каражаттар берилип жатканын айтып чыгышкан. УКМК мындай айыптоо негизсиз деп билдирген.

Максат Кунакуновдун санаалашы, Оштогу жарандык активист Сонунбек Жунусбаевдин пикиринде, экс-депутат саясий куугунтуктун курмандыгы болду:

- Анын ушундай иштерди уюштура турган, демөөрчү боло турган деле каражаты жок болчу. Ал Атамбаевдин режимине каршы күрөшүп жатып эле ошол иштердин курмандыгы болду окшойт. Анткени оюн ачык айтып чыккан жаштардын бири болчу да. Региондорду кыдырып жүргөн. Азыр эми саясий атаандаштарын террорчу, же дагы башка аттарга жабыштырып эле камап жатат.

Жогорку Кенештеги Социал-демократтар фракциясынын депутаты, Эл аралык иштер жана коопсуздук комитетинин мүчөсү Анвар Артыков бийликтин куугунтугу деген дооматты четке какты:

- Азыр эми бир нерсе болсо эле уурусу да, башкасы да мени куугунтуктап жатат деп чыга келишет. Эми бул иш тергелди, терроризм тууралуу сөз болуп жатат. Террорчуларды каржылаган, мамлекетке чыккынчылык кылган деген айып тагылып жатат. Ал “Жаштар өкмөтү” дегенди түзгөнү менен, ошол иши үчүн куугунтуктагандай мамлекетке ошондой эле чоң коркунуч келтирди беле? Андан катуу сүйлөгөндөр деле эч нерсе болбой эле жүрбөйбү. Бирөөгө мыйзам буздуң десе эле мени куугунтуктап жатат деп айтып чыккан бизде салт сыяктуу эле болуп калды. Кунакуновдун саясий ишмердүүлүгү үчүн куугунтукталып жатканына мен чынында ишенбейм.

Максат Кунакунов 2007-2010-жылдары ошол кездеги президент Курманбек Бакиевдин “Ак жол” партиясынын тизмеси менен Жогорку Кеңештин депутаты болгон. Ага чейин, 2005-жылы “Либералдуу-прогрессивдүү” жаштар партиясын түптөгөн.

2010-жылы бийлик күч менен алмашкандан кийин эки-үч жылдай дээрлик көмүскөдө жүргөн. Кунакунов саясатка 2014-жылдан тарта активдүү аралаша баштаган. Ошол жылы “Жаштар өкмөтү” деген кыймыл түзүп, региондорду кыдырып, Бишкекте куруптай өткөргөнгө да жетишкен. Анда бийликти кескин айыптаган билдирүүлөрдү жасаган:

- Кайсы гана бийлик болбосун биздин оозубузду тыя алган эмес. Азыркы бийлик да андай кыла албайт. Биз жер-жерлерди кыдырабыз. Канчалык тоскоолдук жасалса да биз баары бир алдыга жылабыз. “Жаштар өкмөтү”, "Жаңы муун" 20 жылдан бери келаткан саясатчыларды биз жок кылабыз. Бирөө оппозиция, бирөө позиция болот, кайра орун алмашат, биз ушундай көрүнүштөн тажадык. Биз жаштар биригип туруп Кыргызстанды баары бир оңдойбуз.

Максат Кунакунов 2015-жылы 20-июлда "Манас" аба майданында чет өлкөгө кеткени жатканда камакка алынган. Экс-депутатка андан төрт күн мурда Бишкекте атайын операция менен жок кылынган террорчулар менен байланышы болгон жана аларды каржылаган, курал-жарак менен камсыздаган, аларды банктарды жана айрым адамдарды карактоого шыкактаган деген айып тагылган.

Атайын операцияда төрт адам өлтүрүлүп, дагы жетөө колго түшкөн. Арасында ошол топтун ана башы делген казак жараны Жанбулат Амиров, кримчөйрөдө “Тоха” деген каймана ат менен таанымал Тариел Жумагулов болгон.

Абайла, адалсынган террорчу (Ыңгайсыз суроолор, 27-июнь, 2016)
Абайла, адалсынган террорчу
please wait

No media source currently available

0:00 0:09:05 0:00

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Нарындык хоккейчилердин кыялы

Нарындык хоккейчилердин кыялы
please wait

No media source currently available

0:00 0:05:42 0:00

"Сүрөт өнөрүн түшүнгөндөр аз"

"Сүрөт өнөрүн түшүнгөндөр аз"
please wait

No media source currently available

0:00 0:02:51 0:00

Бейшеналиев: Чөжө - кыргыз-казактын акыны

Бейшеналиев: Чөжө - кыргыз-казактын акыны
please wait

No media source currently available

0:00 0:06:54 0:00

"Мегаком": УКМК менен "Ата Мекендин" тиреши

Улуттук коопсуздук боюнча мамлекеттик комитет “Мегаком” уюлдук операторуна байланыштуу 2010-2012-жылдардагы коррупциялык иштерди тергөөнү өз колуна алганын маалымдады. Ошону менен атайын кызмат Елисеевдин адвокаттык лицензиясынын узартылганы үчүн ошол кездеги юстиция министринин милдетин аткаруучу, азыркы Жогорку Кеңеш депутаты Аида Саляновага козголгон кылмыш иштерин да тергей турганын билдирүүдө.

Ал арада "Ата Мекен” партиясынын лидерлери УКМКнын “Белизгейт” боюнча айыптоолору толугу менен төгүндөлгөнүн айтып чыкты.

Кайрадан калкыган "Мегаком" чатагы

УКМКнын 27-январда тараткан билдирүүсүндө 2010-жылы Максим Бакиевге таандык “Альфа телеком” компаниясынын 49% үлүшүн гана мамлекетке өткөрүп, калганын Penwell Business Limited компаниясына сактоого берүү мыйзамсыз болгону белгиленген. Маалыматта жазылгандай, “Альфа телекомдун” 51% үлүшүн алган Penwell Business Limited компаниясы акцияны биротоло өзүнө менчиктеп алуу үчүн 2010-жылдары жогорку даражалуу кыргыз чиновниктерине өтө ири суммада пара бергенин коопсуздук кызматы аныктап чыкканын айткан.

УКМКнын маалыматында “Ата Мекен” партиясынын лидерлери чет жактардан акча алып жүргөнү тууралуу аталган партиядан мурда депутат болгон Өмүрбек Абдрахмановдун айтып жүргөнү да мисал кылынган. Өмүрбек Абдрахманов өзү “Азаттык” буларды билдирди:

- “Мегафон” компаниясынын өкүлдөрү келип, сүйлөшүү өткөргөн. Жолугушууга мен катышкам. Ал эми акча бергенин билем. Мен бул тууралуу мурда маалымат каражаттарына да жарыялагам. УКМК мени чакырып сураганда да ошону айттым.

Бирок "Ата Мекен" партиясы Абдрахмановдун айткандары жалган экенин билдирүүдө. Партиядан билдиришкендей, Абдрахмановдун “Ата Мекен” партиясын “Мегакомго” байланыштырып, айткан маалыматтары буга чейин эле сот тарабынан жалган деп табылып, ал 100 миң сомдук айыппулга жыгылган.

УКМК төрагасы Абдил Сегизбаев жана "Ата Мекендин" лидери Өмүрбек Текебаев.
УКМК төрагасы Абдил Сегизбаев жана "Ата Мекендин" лидери Өмүрбек Текебаев.

Атайын кызматтын маалыматында аты аталган "Ата Мекен” партиясынын мүчөлөрү Өмүрбек Текебаев менен Алмамбет Шыкмаматов УКМКнын “Белизгейт” боюнча айыптоолору толугу менен төгүндөлгөнүн билдирип келишет. Депутат Алмамбет Шыкмаматов бул бийликтин айрым иштерин ачык айтканы үчүн “атамекенчилерге” атайын жасалып жаткан чабуул деп белгиледи:

- 2010-жылы эмне үчүн 100% алган эмес деген суроолорду кайра көтөрүп чыгып, бизге чаптагылары келип жатат. Мунун баары суу кечпейт, анткени, ал кезде Убактылуу өкмөттүн экономикалык маселелери азыркы президент Алмазбек Атамбаевдин көзөмөлүндө болчу. Экинчиден, УКМКнын эксперти Рыкунова деген аял экен. Баарыбызга белгилүү, Рыкунова ошол “Мегакомдон” миллиондогон акчаларды жеди деп айыпталып, соттолуп, түрмөгө отуруп чыккан. Эми аны эксперт катары колдонуп жатышканы - жанагы Абдулла Юсупов дегенди эксперт кылгандай эле сөз.

“Атамекенчилер” жакын арада Белиз өлкөсүнөн дагы маалыматтар алынарын, алар УКМКнын документтеринин жасалма экенин тастыктайт деп бекемдешүүдө.

Penwell Business Limited компаниясы буга чейин Максим Бакиевге эч кандай тиешеси жоктугун маалымдаган. Компания тараткан маалымат боюнча, Penwell Business Limited 2010-жылы сот аркылуу «БиМоКом Лтд» компаниясындагы 51% үлүшүн калыбына келтирген жана сот чечими боюнча, 2010-жылы 13-декабрда «БиМоКом Лтд» компаниясындагы 51% үлүшүнүн мыйзамдуу ээси катары Кыргызстандын Юстиция министрлигинен каттоодон өткөнүн маалымдаган.

УКМК: Салянова узарткан лицензия Латвияда компания ачууга негиз берген

27-январдагы билдирүүсүндө УКМК мындан сырткары 2010-жылы, ошол кезде юстиция министринин милдетин аткаруучу Аида Салянова тарабынан издөөдөгү Алексей Елисеевдин адвокаттык лицензиясынын узартылышын да мыйзамсыз деп тапкан. Маалыматта Алексей Елисеевге издөө 2010-жылдын 5-майында эле жарыяланганы белгиленип, Елисеев лицензиясынын мөөнөтүн узартып берүү өтүнүчү менен юстиция министрлигине 7-июнда кайрылганы айтылат. Ошондой эле УКМК юстиция министрлиги Елисеевдин соттолгону тууралуу маалыматты тактоо максатында ИИМге 18-июнда кайрылганын, бирок ИИМдин жообун күтпөй эле, 28-июнда Елисеевдин лицензиясын узартып бергенин белгилейт.

"Белизгейт": аныгы менен арсары

"Белизгейт": аныгы менен арсары

Жогорку Кеңеш УКМК төрагасы Абдил Сегизбаевдин Белизден келди деген документтер боюнча маалыматын териштирди.

Коопсуздук кызматы бул узартылган лицензиянын негизинде Елисеев Латвияда «Central Asia Consulting» деп аталган компания түзгөнүн бекемдөөдө. Салянованын партиялашы жана кесиптеши Алмамбет Шыкмаматов УКМКнын маалыматы аша чаап кеткен деген пикирде. Анын ою боюнча, Кыргызстандан берилген лицензия Елисеевдин Латвиядан ишмердүүлүк кылуусуна эч кандай шарт түзүп бере алмак эмес:

- Балтика өлкөлөрүндө консалтинг компаниясын ачуу үчүн Кыргызстандын лицензиясынын эч кандай кереги жок. Бизге жакында Латвиядан да жооп келет, ал жактагы тийиштүү органдарга бул тууралуу суроо-талап менен кайрылганбыз. Элдин баарына эле түшүнүктүү болуп турат. Бул ачык-айкын эле саясий негизде козголгон кылмыш иши. Эгерде мыйзам, тергөө баарына бирдей боло турган болсо, учурда коомчулукка коркунуч туудурган коррупциялык жана башка үрөй учурган кылмыш иштери толтура. Аны ошол КСДПнын жана президенттин айланасындагылар жасап жатканы үчүн, аларга эч ким кылмыш ишин козгобойт.

Бул иш боюнча Башкы прокуратура 26-декабрда Кылмыш-жаза кодексинин 304-беренеси (кызматтык абалынан кыянаттык менен пайдалануу) менен Саляновага кылмыш ишин козгогон, ишти тергөө Башкы прокуратуранын тергөө башкармалыгына тапшырылган.

Аида Салянова.
Аида Салянова.

Баш прокурорлук кызматын тапшырып, кийинчерээк парламентке “Ата Мекен” партиясынын тизмеси менен келген Аида Салянова өзүнө кылмыш иши козголушун саясий куугунтук деп баалап келет.

Эки ишти тең УКМК тергейт

“Мегаком” компаниясына байланыштуу коррупциялык иштер жана Елисеевдин лицензиясы узартылганына байланыштуу козголгон кылмыш иштерин мындан ары УКМК тергөөгө алмакчы. Коопсуздук кызматынын басма сөз катчысы Рахат Сулаймановдун “Азаттыкка” билдиргени боюнча, Башкы прокуратура тергөөнү УКМКга өткөрүп берди:

- “Мегаком” уюлдук операторуна байланыштуу 2010-2012-жылдардагы коррупциялык иштер боюнча 2012-жылы 8-сентябрда токтотулган тергөө иши кайрадан жанданат. Мындан тышкары Аида Саляновага козголгон кылмыш иши боюнча тергөө башталды.

Сулаймановдун кошумчалоосу боюнча, бул эки ишти тең УКМКнын тергөө башкармалыгы карайт.

Коопсуздук кызматы тергөө учурунда чет өлкөлүк компаниялардын өкүлдөрү да сураларын, бул үчүн суроо-талаптар жиберилгенин да маалымдоодо.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

"Секонд хенд": бизнеске айланган гумжардам

Бишкектеги "Секонд хенд" дүкөнү

Дүйнө жүзүндөгү "секонд хенд" деген ат менен белгилүү мурда колдонулган кийимдер менен буюмдарга суроо-талаптар Кыргызстанда да жогору.

"Секонд хенд" (second hand) – түз котормосу “экинчи кол” дегенди түшүндүрөт. Ал буюм буга чейин бир колдо болсо, эми кайра экинчи колго сатылып жатат. Башкача айтканда, "секонд хенд" - бул мурда колдонулган буюм.

Кыргызстанда "секонд хенд" дүкөндөрү айрыкча 90-жылдардын ортосунда көбөйгөн. Бул түйүндөрдүн кийимдери мурда кийилгени менен баасы, сапаты жагынан өзүнүн туруктуу кардарларын таап жатат. Анткени Европанын өзгөчөлөнгөн кийимдерин кийүүнү каалган чөнтөгү жукалар үчүн "секонд хенд" товарлары жакшы мүмкүнчүлүк болуп жаткандай.

Кийимдер баасы менен утат

Бишкектеги "секонд хенд" дүкөндөрүн кыдыра келгенде, жөнөкөй соода бутиктерине салыштырмалуу анда кардарлар көп экенин байкоого болот.

Туруктуу кардарлар "секонд хенддин" көпчүлүк түйүндөрүн билип, жаңы товарлардын келишин, акция, арзандатуулардан бери аңдып турушат да экен.

Өзүн Айнура Чекирова деп тааныштырган кардар, "секонд хенд" дүкөндөрүнөн кийимдерди дайыма сатып алаарын, азыр дагы арзандатууларды угуп келгенин айтып берди.

- Менин үч балам бар. Күйөөмө, өзүмө кийимдердин бардыгын ушул жактан алам. Азыр шаарыбызда "секонд хенд" көп болуп кетпедиби. Арзандатуу, акция болуп жатканда дайыма мындай дүкөндөрдү кыдыра коём. Мына азыр ушул Европанын "Секонд хендинде" кийимдердин килограммы 800 сомдон экен. Акчасы бизге аябай туура келип атпайбы. Бир четинен карасаң кийимдердин сапаты дагы аябай жакшы. Кичинекей балдар кийимди бат-баттан кирдете бергендиктен, аларды машинкага жуусаң сапаты, өңү кетпейт. Мына азыр толгон-токой кийим алдым, болгону эки миң сом болду. Бул акчага базарда бир шым, бир жемпир эле алмакмын.

Кээ бир түйүндөр кийимдерди килограммдап саткандыктан, кардарлар кийимдердин көлөмү менен утушка ээ болот.

Химикат жыттанган кийимдер

Бирок "секонд хенддин" кийимдери бардык эле аны сатып алууну каалагандарга жага бербейт. Дүкөндүн ичинде жолугуп калган Клара Кудайкулова биринчи жолу "секонд хендге" келген. Кийимдердин көптүгүнө таң калганы менен, өзүнө ылайыктуу кийим тапкан жок, анын үстүнө кийимдерди жыты Клара айымды көбүрөөк үркүткөндөй.

- Ооба, бир кызыктай жыты бар экен. Кийимдер көп, бирок мага ылайыктуу эч нерсе тапкан жокмун. "Секонд хендде" чоң размерлер басымдуу кылат окшойт, анан кыздарга да кийимдер көп экен. Ал эми мендей болгон кыска бойлуу, орто куракка жок окшойт.

Кыргызстанга Европадан колдонулган кийимдерди ташыган Евгения Гусеванын айтуусунда, бул жыттын колдонуучулар үчүн зыянынан пайдасы көп. Себеби кийимдердин бардыгы Европада чогулган соң, ошол жактан эле формальдегид жана атайын газ менен дезинфекцияланат. Бул процедурадан кийин кийимдеги бардык микроб, бактериялар өлтүрүлүп, анан гана башка өлкөлөргө жөнөтүлөт.

- Бизде кийимдин жытынан ууланып же өзүн жаман сезген учурлар каттала элек. Бул кийимдерди дезинфекциялабаса дагы болбойт. Себеби адамдын кийимге сиңген жыты, бактериясы менен сатсак, мына ошондо көбүрөөк зыян болот. Кийимдерди биз дезинфекциялабайбыз, бул Европадан эле тазаланып келет. Анткени комплекстүү текшерүүдөн өтпөсө биздин чек ара, бажычылар да кийимди сатууга уруксат бербейт.

Жытты кантип кетирет?

Анткен менен кыргызстандыктар деле "секонд хенд" кийим-кечектеринин жытын кантип кетиришти жакшы өздөштүрүп алгандай. Сатып алуучу Рахат Токторбаева секонддун кийимдерин көбүнесе балдарына алып берерин айтып, кийимдеги жыттан арылуу сыры менен да бөлүштү.

- "Секонд хендден" кийим алганга жараша балдарга эле алыш керек. Себеби чоң кишилерден бул кийимдерди башында ар кандай адамдар кийиши мүмкүн. Ал эми балдар бат эле өсүп кеткендиктен, европалыктар кийимдерди бир кийип өткөрүп салышып, кийимдер бизге келип атат. Балдар таза болот, экинчиден, булардыкы нукура пахта материалдан тигилген. Алган кийимди алып келип эле ошол бойдон кийгизбеш керек. Азыр эмне көп - жыт кошулган айна көп. Ошо менен бир сыйра жууп койсоң, жыты ошол бойдон жоголот. Кийимди үтүктөп койсоң жаңы кийимден да сонун болуп калат. Негизинен жаңы кийимди бир гана "секонд хенд" эмес, башка базардан алган учурда деле бир сыйра жууп туруп кийген оң.

Азербайжандагы "Секонд хенд" дүкөнү
Азербайжандагы "Секонд хенд" дүкөнү

"Секонд хенд" дегенде кыргызстандыктар көбүн эсе кийимдерди элестетишет. Негизинен колдонулган буюмдар, тиричилик техникалары, бут кийим, аппарат, эмерек жана башкалар да бар.

Европа жана АКШда колдонулган буюмдарды саткан дүкөндөр жок деп айткандар жаңылышат. Ал эми Кыргызстанга колдонулган буюмдарды алып келүү оор болгондуктан, азырынча кийимдер гана киргизилүүдө жана бул ишкерлер үчүн чоң бизнеске айланды.

Гуманитардык жардамга марыгандар

“Элим, барсыңбы?” кайрымдуулук фондунун жетекчиси Хабиб Арзыкулов "секонд хенддин" кийимдери өлкөгө гуманитардык жардам катары арзыбаган акчага келгени менен, ишкерлер кызыл кулактык кылып 300 миң долларга чейин киреше көрө турганын ачыктады.

- Бул кийимдер Европа, Корея өлкөлөрүндө ар кандай кайрымдуулук фонддор тарабынан бекер чогултулат. Керек болсо кээ бир өлкөлөрдө кийим ээлери түйүндөргө буюмдарын тапшырып жатып, анын үстүнө акчасын да кошуп беришет. Ал фонддор кийимди чогултуп, сорттоп, дезинфекциялап, гумжардам катары бизге жөнөтөт. “Элим, барсыңбы?” фонду жылына эки жолу атайын фура менен 8-10 миң долларга кийим алып келебиз. Биз болгону жол киреге гана төлөйбүз, кийим өзү бекер болот. Бирок бул тармакты бизнес кылып алгандар көбөйдү. Ишкерлер Европадан кийимдерди гумжардам катары алып келип, аны сатып дагы чоң көлөмдө пайда көрүп жатышат.

Боорукер адамдар

2015-жылы британиялык Charities Aid Foundation фонду Кыргызстанды берешен, кайрымдуу өлкөлөрдүн катарына киргизген.

Мына ошондуктан "Секонд хенд" кийимдери гумжардам катары келгендиктен баалары дайыма төмөн бойдон кала бермекчи. Ал эми өлкө боюнча канча "секонд хенд" түйүнү, дүкөнү бар экендиги тууралуу мамлекетте так эсеп жок.

Мамлекеттик салык кызматынын бөлүм башчысы Муратбек Жамакеевдин билидиришинче, өкмөт "секонд хенд" үчүн кандайдыр бир өзгөчө салыктык режимди караган эмес. Андыктан бул тармактын ишкерлери башка товар ташыгандар менен бир категорияда.

- Биздин салык боюнча ишкер өзү каалаган салыктык режимди тандап алат. Кааласа жалпы режим, кааласа атайын салык деген түр бар, кааласа патент алып иштейт. Булар жалпысынан дүкөн деп эле эсептелет. Бизде айырмасы жок "секонд хендби" же башка дүкөнбү, мамлекетте атайын "секонд хенд" деп бөлгөн норма жок, андыктан башкалар менен бирдей эле салык төлөйт.

Акыркы жылдары аймактардан шаарга келгендер да "секонд хендден" кийимин сатып алуунун эбин таап алышкандай. Европанын мурда кийилген кийимдери элеттиктердин бир гана капчыгына туура келбестен, сапаты жагынан да артыкчылык берип жатканын түшүнсө болот.

"Секонд хенддеги" бут кийимдер
"Секонд хенддеги" бут кийимдер

Кыргызстанга "секонд хенд" буюмдары катары бут кийимдер да көп келет. Бирок тажрыйба көрсөткөндөй, бут кийимге суроо талап, кийимдегидей эмес. Анын үстүнө дарыгерлер да колдонулган бут кийимди кийбөөгө чакырат. Себеби колдонулган бут кийимден тамандын формасы да өзгөрүп, ден соолукка да зыяны бар. Айрыкча жаш балдарга "секонд хенд" бут кийимин догдурлар таптакыр сунуш кылышпайт. Ал эми колдонулган кийимдер болсо азырынча бир катар адамдарга сапаттуу жана арзан кийим сатып алууга алмаштыргыс альтернативдүү булак бойдон калууда.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Борбор Азиядагы радикализм көйгөйү

Элен Тибо.

Борбор Азиядагы диний маселелерди изилдеген окумуштуулардын тобу Эл аралык кризис тобунун (ICG) Борбор Азиядагы ислам радикализми тууралуу кезектеги баяндамасына байланыштуу кайрылуу жасады. The Diplomat басылмасында чыккан ачык катта окумуштуулар отчеттун айрым жерлери менен макул эместигин билдиришкен. Кол койгондордун бири, Астанадагы Назарбаев университетинин саясий илимдер жана эл аралык байланыштар бөлүмүнүн профессору Элен Тибо «Азаттыктын» суроолоруна жооп берди.

Кайрылуунун авторлору Борбор Азиядагы дин жаатындагы өзгөрүүлөрдү аңдап-билүү маанилүү деп белгилешкен. Элен Тибо түрдүү изилдөө топторунун жыйынтыктары саясатты аныктоодо да колдонуларын белгилеп, өз сөзүн 25 жылдан бери Борбор Азия жумурияттарында дин чөйрөсүндө болуп жаткан өзгөрүүлөр канчалык олуттуу деген маселеден баштады.

Рухий боштук – экстремизмге өбөлгө

Рухий боштук – экстремизмге өбөлгө

Диний экстремизм менен күрөш жүргүзүү милициянын милдети, тартип сакчылары катуураак иштесе эле баары жайында болот, экстремисттердин колунан эч нерсе келбейт деп көңүл тынчытуу жарабайт.

Элен Тибо: Ооба, өзгөрүүлөр болуп келатат. Диний жаңылануу жөнүндө айтып жатышат. Бирок бул термин да тиешелүү адабиятта көп талаш жаратууда. Динге болгон кызыгуу ал өлкөлөрдө өсүп жатат. Албетте, Түркмөнстанга изилдөөчүлөр көп бара албагандыктан, ал жактагы кырдаалды жакшы билбейбиз. Калктын бардык катмарында жаш- кары дебей, динге кызыккандар, дин туткандар көбөйүүдө. Ошол эле маалда Борбор Азияда секуляризм баалуулуктары күчтүү бойдон калууда. Элдин басымдуу бөлүгү мамлекет динден бөлүнүүгө тийиш деген саясий принципти өтө олуттуу кабыл алышат. Муну менен катар, мындайча айтканда, радикалдуураак топтордун пайда болгону да чындык. Андай топтор мурда жок болчу. Аларга көңүл буруу бүгүнкү күндө маанилүү болгону менен, бул феномен анча жайылган эмес, алар азчылыкты түзөт.

"Азаттык": Диний экстремисттердин катарына кошулгандардын көбү колунда жоктор, жакыр үй-бүлөлөрдөн чыккандар, эмгек миграциясында жүргөндөр деп көп эле айтылып келет. Чындап эле жакырчылык менен радикалдашуунун түздөн-түз байланышы барбы?

Элен Тибо​: Кыргызстан менен Тажикстанда кедейчиликтин деңгээли жогору экени чын да. Мисалы, Сирия менен Иракка жөнөгөн борборазиялыктардын арасында мигранттар көп. Албетте, алар жакшы турмуштан бөтөн жерге иш издеп кетишкен жок. Алар баягы эле колунда жоктор. Муну менен кошо маанилүү жагдайды белгилей кетүү зарыл, алар жакырчылыктан эмес, обочолонуудан улам радикалдардын катарын толуктоодо. Мигранттардын Орусиядагы жашоосу оңой эместигин элестетсе болот. Иштөө шарттары оор, кемсинтүү учурлары көп, мигранттар өздөрүн экинчи сорттогу адамдар катары сезишет. Ошондой эле урук-туугандарынан алыста, коомдун сыртында калгандай болушат. Сирия жана Ирактагы “Ислам мамлекети” радикал тобуна кошулгандардын арасында мусулманчылыкты жаңы кабыл алган европалыктар бар. Алар да жогору айткан себептерден улам, социалдык обочодо калгандыктан экстремисттерди ээрчишет. Бардыгы эле колунда жоктор деп айтканга болбойт. Демек, жакырчылык менен бирге изоляцияны, адилетсиздикти да белгилей кетиш керек.

"Азаттык": Кайрылууда ошондой эле салттуу эмес топтор коркунуч жаратат деген ырастоого макул эместигиңиздерди билдирдиңиздер. Региондо дестабилдештирүүнүн булактары деп кайсы топторду атаса болот?

Элен Тибо​: Советтик доордогу адабиятта салттуу эмес ислам агымдары деп вахабилерди аташчу. Азыр болсо кырдаал өзгөрдү. Вахабилер жөнүндө дагы деле айтылып келет, бирок коркунуч катары салафилер каралууда. Казакстанда жакында аларга тыюу салынды. Ал агым расмий түрдө экстремисттик деп таанылган. Бирок бул жерде карама-каршылык пайда болууда. Адамдын салафи же салафи эместигин, салттуу эмес топту ким аныктайт? Аны кантип билсе болот? Бардык эле салафилер радикалдар эмес, бардыгы эле зордук-зомбулукту жакташпайт. Алар ошол зомбулук жактан алганда радикал эмес. Бирок тигил же бул өлкөдөгү коомдогу өзгөрүүлөр жагынан саясаты радикалдуу болушу мүмкүн.

"Азаттык": Кайрылууда постсоветтик Борбор Азиядагы секулярдык өкмөттөр менен диний уюмдардын тирешүүсү жөнүндө да учкай айтылат. Ошондой тирешүү дагы деле уланып жатабы?

Элен Тибо​: Ошондой деп ойлойм. Ал өлкөлөрдүн бийликтери айрым учурларда диний жаңыланууну секуляризмге коркунуч жараткан фактор катары билишет. Советтик доордон калган динди көзөмөлдөө көрүнүшү региондо дагы деле күчтүү. Өкмөттөр диний башкарууга көп кийлигишишет. Балким, тирешүү эмес, көбүрөөк кийлигишүү жөнүндө айтуу туура болмок. Динзарлар кандай кийиниш керек, эмне кылууга укуктуу, эмнелерге акысы жок. Мындайга Тажикстанда көп жылдардан бери күбө болуп келатабыз. Ал өлкөдө региондогу жападан жалгыз диний партияга да тыюу салышканын белгилей кетүү зарыл. Ал байистүү партия террордук уюмдардын тизмесине киргизилген. Алардын мамлекеттик төңкөрүш аракетине канчалык аралашканы, албетте, көп суроолорду жаратат.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Кыйылган өмүр, бычакка үйүр окуучулар

Сүрөттүн макаладагы окуяларга тиешеси жок

Соңку бир жума ичинде үч мектептеги окуучулардын мушташы жана анын баарында бычак колдонулганы кооптонууну жаратты. Мектептердин бириндеги мушташтан бир өспүрүмдүн өмүрү кыйылды, калган балдар милицияда сурак берүүдө.

19-январда Кочкор районунда 10-класстын беш окуучусу мушташа кетип, натыйжада эки өспүрүм бычак жеп бири ошол жерден каза болсо, экинчиси оор акыбалда ооруканага жеткирилген. Ал эми 21-январда Араван районунда мектеп окуучуларынын жаңжалынан үч окуучу бычак жеп, ооруканага түштү. Мектеп окуучуларынын бычакташуусунун себеби эмнеде?

Окуучулар эмне дейт?

Ички иштер министрлигинин маалыматы боюнча, мурдагы жылдарга караганда өткөн жылы мындай окуялар азайган болчу. Бирок, балдар укугун коргоо менен алектенген адистер ачыкка чыкпай, жабылуу бойдон калган фактылар көп экенин белгилешет.

Адегенде эле балдардын пикирин билүү максатында Бишкектеги мектептердин биринде билим алган Акниет менен Аргенди сөзгө тарттым. Алар 8-класстын окуучулары экен. Өспүрүмдөр эмне себептен мушташат деген суроого жарыша мектептеги рекетчиликтен улам деген жооп кайтарышты.

- Чоңдор өздөрүнөн кичинекейлерден акча сурашат. Акча бербесе уруп-сабашат. Андайды бүт эле мектептен көргөнбүз.

Акниет менен Арген да балдар арасындагы тирешти баштан өткөргөн. Бирок, аны мушташка жеткирбөө үчүн кечирим сурап, бири-бирине экинчи тийишпөө тууралуу келишип алышыптыр:

- Бизде деле болгон. Башка мектептеги өзүбүз менен тең балдар менен "эмнеге тигинтип сүйлөйсүң" деп териштирүү болгон. Мушташка жеткирбей эле сүйлөшүп, баарын чечишип алганбыз.

Окуучулардын урушу өлүм менен аяктады

Окуучулардын урушу өлүм менен аяктады

Кочкор районунда 10-класстын беш окуучусу мушташа кетип, натыйжада эки өспүрүм бычак жеп бири ошол жерден каза болуп, экинчиси оор акыбалда райондук оорукананын кайра жандандыруу бөлүмүндө жатат.

Ал эми башкалаадагы башка мектепте окуган Камбардын айтышынча, мушташ баарынан мурда үстөмдүк кылуудан, окуучулар арасындагы ич ара тирештен улам чыгат:

- Бири бирине колу тийип кетсе деле анын арты мушташка айланып кетет. Же болбосо ойноп жатып уруша кетип, кайра достошуп жүргөндөр деле бар.

Окуучулардын билдиришинче, шаарларда балдар көп учурда районго жана мектептерге бөлүнүп алып мушташат. Бирок, алар өздөрү окуган орто билим берүү мекемелерде терс көрүнүштөр орун албайт деп ишендирүүгө аракеттенип, жаман жоруктарга көбүнчө үй-бүлөлүк шарты начар же тарбия көрбөгөндөр бара турганын айтып жатышты.

Мушташкан учурлар кесиптик лицейлер менен шаардык мектептердин жогорку класс окуучуларынын ортосунда да кездешет. Маселен, Акыл былтыр Жалал-Абад облусунда 9-классты аяктап, борбордогу кесиптик лицейлердин бирине тапшырган, бирок чоң муштумдуктун айынан үч айдан кийин окуусун таштап айылга кетип калган. Ал балдар арасында бычак алып жүрүү, мушташуу кадыресе көрүнүш экенин “Азаттыкка” айтып берди:

- Насыбай, тамеки чегишет, анан акча бер дей беришет экен. Лицей жаккан жок, өтө эле башаламан. Айрымдары чоңсунуудан коркуп бычак алып жүрүшөт же кээ бирлери башкаларды коркутуш үчүн салып алышат.

"Өспүрүмдөр арасындагы кылмыштуулук азайды"

​Ички иштер министрлиги берген маалыматка ылайык, былтыр мурдагы жылга караганда өспүрүмдөр арасында кылмыштуулук төмөндөгөн. Мекеменин өспүрүмдөр менен иштөө бөлүмүнүн башкы инспектору Марат Сапаевдин билдиришинче, кылмыштуулуктун азайышына мектеп окуучулары менен иштеген инспекторлордун көбөйгөнү түрткү берген. Бирок, айылдарда алар дале тартыш:

- Ар бир мектепке бирден инспектор Бишкек жана Ош шаарларына эле бөлүнгөн. Калган аймактарда андай эмес. Мисалга Ош облусун алсак, бир эле учурда 5-6 мектепти тескеген инспекторлор бар. Айылдардын аралыгы 30-40 чакырым. Ошентип, инспектор бир жумада 5-6 мектепке барууга үлгүрбөйт. Жакындагы үч окуяга байланыштуу өспүрүмдөр менен иштеген инспекторлордун жоопкерчилиги каралып жатат. ​

- Чоңдор өздөрүнөн кичинекейлерден акча сурашат. Акча бербесе уруп-сабашат. Андайды бүт эле мектептен көргөнбүз.

Марат Сапаев кошумчалагандай, кылмышка барган балдардын көбүнүн ата-энелери мигрант, өздөрү чоң ата, таята, таякелеринин колунда калган болуп чыгууда.

Балдар тарбиясыз калууда

Адистер да өлкөдөгү жагымсыз көрүнүштөргө үй-бүлөлөрдүн социалдык абалы, миграция терс таасирин тийгизип жатканын ырастаганы менен, окуучулар арасында кылмыштуулук кыскарды дегенге кошулбайт. Балдар укугун коргоо боюнча адис Айгүл Кызалакова мындай кылмыштардын көбү каттоого алынбай калган учурлар арбын экенин белгилеп, болочок муунду тарбиялоого мамлекеттик деңгээлде көңүл буруу керектигин айтат:

- Тартип коргоо органдары балдарга укук жактан да маалымат бериши керек. Жаман жолго баргандан кийин эмне болорун, кандай жазага тартыларын окуучулар түшүнүшү зарыл.

Ал эми балдар психологу Уулкан Итикулова тарбиянын башаты үй-бүлөдө, андан кийин мугалимдерде экенин белгиледи. Анын баамында, азыркы тапта ата-энелердин басымдуу бөлүгү балдарды камсыздоо, курсагын тойгузуу менен алектенип, аларга көңүл бурууну, руханий жактан тарбиялоону унутта калтырууда:

- Биринчи кезекте ата-энелер көңүл бурушу керек да. Баласы эмне алек болуп, кандай музыка угуп, кандай тасма көрүп, кандай оюн ойноп жатканын көзөмөлгө алыш керек. Тилекке каршы, азыр мындай жоопкерчиликти бардыгы эле биле беришпейт.

Ошентип, укук коргоочулар, психологдор окуучулар арасындагы жагымсыз окуялар үчүн жоопкерчиликти ата-энелер менен мугалимдерге, андан кийин түшүндүрүү иштерин жүргүзбөйт деген негизде милицияга, мамлекетке жүктөшөт. Окутуучулар болсо мектеп убактысынан башка учурлардагы фактыларга жооп бербей турганын айтып келишет. Өткөн аптада Кочкордо балдардын мушташынан бир окуучу бычак жеп каза тапты. Андан соң Араван районунда, Нарын шаарында мектеп окуучулары бычакташкан окуялар катталды. ИИМ бул үч окуя тең түндө болгонун маалымдады.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Апта: Кыргызча "праймериз", УКМКнын "чоң оюну..."

Көк бөрү.

Узап бараткан жумада кыйраган учактагы жүктүн бир бөлүгү Кыргызстанга келмектиги аныкталды. Саясий күчтөр кыргызча праймеризге өтүштү. Трамп шайлоо алдындагы убадаларын аткарууга киришти.

​16-январда "Манас" аба майданына жакын жерде кыйроого учурап, 35 кыргыз жаранынын өмүрүн алган Боинг-747 учагындагы 77 тонна жүктүн 2 тоннага жакыны Кыргызстанга келмектигин Улуттук коопсуздук боюнча мамлекеттик комитет 27-январда жарыялады. Ал жүк Казакстандык JTI Kazakhstan LLC компаниясына таандык от тутандыргыч же “зажигалка” экени кабарланды. “Азаттыктын” кабарчысы учак кыйраган жерден ал тутандыргычтардын кыргызча нускамаларын таап жарыялаган эле.

Улуттук коопсуздук боюнча мамлекеттик комитеттин маалыматына караганда, Кыргызстанга түшүрүлө турган жүк Стамбулга барып, ал жактан башка учак менен кайра келиш керек экен. Бирок бул бизнес логикасына эле эмес, жөнөкөй эле логикага туура келбеген жумуш катары бааланууда. Анткени Бишкекте түшүрүлө турган жүктү Стамбулга алып барып, ал жерден бажы текшерүүсүнөн өткөрүп, андан соң башка учакка жүктөп, “Манаска” кайра алып келүү абсурд эмеспи.

УКМКнын чырлуу жүк боюнча карама-каршылыктуу жаңы маалыматы эки-үч олуттуу жагдайдан кабар берет. Биринчиден, жүктүн Кыргызстанга түшүрүлөрүн төгүндөөгө кыйын болгон фактылар чыккандыктан, жогору жакта УКМК аркылуу “аз гана жүк түшүрүлмөк” деген маалымат берүү чечилгендей. Ал маалымат өкмөттүн “Манаска эч кандай жүк түшмөк эмес” деген буга чейинки билдирүүсүнө каршы келбеш үчүн, жүк Стамбулга барып, кайра келиши керек эле деп айтуу тандалгандай. Бирок ал “кара көйнөктү ак жип менен тиккендей” болуп турат.

Дагы бир көңүлгө ала турган жагдай, "Манастагы" учак кыйроосу боюнча козголгон кылмыш ишти транспорттук прокуратура иликтөөгө киришкен. Иликтөө жүргүзүп жаткан расмий орган эч кандай маалымат таркатпай туруп эле, УКМК капталдан чыга калып маалымат таратышы да бир топ суроо жаратат.

Кыргызстандын мурунку башкы прокурору Байтемир Ибраев УКМКнын маалымат таратышын тартип коргоо органдарынын саясатташуусу менен түшүндүрөт:

Байтемир Ибраев.
Байтемир Ибраев.

- Эми укук коргоо органдары саясий маселелерге кирип кетип жатат. Улуттук коопсуздук кызматынын азыркы негизги эң биринчи милдети - учактын эмне себептен кыйрашын аныктоо. Биринчи ошого жооп бериш керек. Жүктүн кимге таандык экени экинчи, үчүнчү, төртүнчү маселе. Тилекке каршы, ошол негизги маселеден алаксып, кийинки маселелерге жооп берип жатат. Албетте, муну мыйзамдуу деп айтуудан алысмын, ал саясатташкан маселе болуп жатат.

УКМКнын төрагасынын мурунку орун басары Артур Медетбеков “Манас” аба майданы аркылуу контрабандалык жүк ташуу мурдатан калыптанган дейт:

Артур Медетбеков.
Артур Медетбеков.

- Ошол жүктүн баары болбосо да жарымы “Манаска” түшүрүлмөк. Андан кийин Стамбулдан келди деп, бажы декларациялары жазылмак. Же ал жүккө эч кандай документ жасалбай эле ээсине кетип калмак. Ушундай схемалар Акаевдин, Бакиевдин, Отунбаеванын убагында да жасалган, азыр да жасалып келатат. Мындан мүмкүнчүлүктөрдү чоң таасирлүү адамдар пайдаланып жатат. Азыр эми Кыргызстан Евразия экономикалык уюмуна мүчө болгондуктан аларга да белгилүү болуп, эми алар Кыргызстанга башкача көңүл бурушу мүмкүн.

Кыйраган учакка ээлик кылган түрк компаниясы жүк боюнча карама-каршылыктуу маалыматтарды чыгарган. Адегенде жүк "Манаска" түшүрүлмөк деп, андан кийин бардык жүк Стамбулга багытталган деп маалымдаган болчу.

Кыргызстандык эксперттер түрк менчик компаниясынын билдирүүлөрүнө эч кандай ишеним жок экенин белгилеп жатышат.

Бардыгы 39 кишинин өлүмүнө алып келген учак кыйроосун жана андагы жүктүн кимге таандык экенин депутаттык комиссия иликтөөдө. Ал комиссиянын кыйраган учактагы жүктүн кимге таандыгын эле эмес, түрк компаниясынын учагынын буга чейин Кыргызстанга элүү иреттей конуусунда контрабандалык жүк келген-келбегенин аныктоо өзгөчө маанилүү дейт Артур Медетбеков.

Кандуу жүк кимдики?
please wait

No media source currently available

0:00 0:32:03 0:00

"Белизгейттен" кийинки "белге тебүү"...

УКМК 27-январда учактагы жүк боюнча эле эмес, “Белизгейт” боюнча да маалымат таратты. Анда 2010-жылы Максим Бакиевге 100% таандык "Мегаком" соода маркасына ээлик кылган “Альфа телеком” компаниясынын 49% үлүшүн гана мамлекетке өткөрүп, 51% акциясын Penwell Business Limited компаниясына сактоого берүү юридикалык жактан негизсиз болгон деп бааланган. 51% акцияны Penwellге берүү чечими Башкы прокуратуранын ал кездеги тергөө тобунун башчысы Кылычбек Арпачиев тарабынан кабыл алынганы айтылган. Аида Салянова баш прокурор кезинде Башкы прокуратуранын тергөө башкармалыгын жетектеген Арпачиев 100 миң доллар пара менен 2015-жылы кармалып, камалганы белгилүү.

"Белизгейт": аныгы менен арсары

"Белизгейт": аныгы менен арсары

Жогорку Кеңеш УКМК төрагасы Абдил Сегизбаевдин Белизден келди деген документтер боюнча маалыматын териштирди.

УКМК 2010-жылы ал кездеги юстиция министри Аида Салянова тарабынан издөөдөгү Алексей Елисеевге адвокаттык лицензиясын берүүнү да мыйзамсыз деп тапкан.

Улуттук коопсуздук кызматы “Альфа телекомдун” 51% үлүшүн алган Penwell Business Limited компаниясы акцияны биротоло өзүнө менчиктеп алуу үчүн 2010-жылдары жогорку даражалуу кыргыз чиновниктерине өтө ири суммада пара бергени тууралуу маалымат алганын белгилеген. Андай акча алгандар катарында “Ата Мекен” партиясынын лидерлери бар экенин Жогорку Кеңештин мурунку депутаты Өмүрбек Абдырахманов айтып жүргөнүн да УКМК мисал келтирген.

Бирок, "Ата Мекен" партиясынан билдиришкендей, сот чечими менен Абдрахманов "Мегакомго" байланыштуу партия лидерлери тууралуу жалган маалымат берген деп табылып, 100 миң сом айыппулга жыгылган.

"Ата Мекендин” лидерлери өз кезегинде УКМКнын “Белизгейт” боюнча айыптоолору толугу менен төгүндөлгөнүн билдирип жатат. Алар жакын арада Белиз өлкөсүнөн алынган маалыматтар УКМК башчысы Абдил Сегизбаевдин документтеринин жасалма экенин тастыктай турганын айтууда.

Ал эми "Мегакомдун" 51% акциясы эмне үчүн 2010-жылы мамлекетке алынбаганы үчүн Убактылуу өкмөт учурунда экономика үчүн жооп берген Алмазбек Атамбаевден сураш керектигин Өмүрбек Текебаев айтып олтурат. Ал ошондой эле Алмазбек Атамбаев Орусия президенти Владимир Путин менен жолугушууда "Мегаком" мамлекетке алынбайт, эң башкысы, орус тарап дивиденд жана салыктарды төлөөсү керек деп айтканын мисал келтирген.

“Альфа телекомдун” 51% акциясы төрт жылдан кийин, 2014-жылы мамлекетке өткөрүлгөн. Учурда өкмөт "Мегакомдун" 100% акциясын 18 млрд. сомго сатууга аракеттенип, бирок кызыккан тарап чыкпай турат.

"Кыргызча праймериз"

Кыргызстанда быйылкы жылы күзүндө президенттик шайлоо болот. Анын алдында өлкөдөгү саясий күчтөр, партиялар даярдыгын көрүп, талапкерден талапкер тандоодо. Бул “кыргызча праймериз” же талапкер тандоо эч кандай эрежесиз, көшөгө артында айыгышкан күрөш менен жүрүүдө.

СССРди башкарган КПССтин саясий бюросундагы бийлик үчүн күрөштү “килем астындагы бульдогдордун кармашы” деп Уинстон Черчиль айткандай, Кыргызстанда президенттик дымагы барлар көшөгө артында партиялык, кландык жана регионалдык “праймериздерде” талапкер болуу үчүн айыгышкан кармаш башталды.

Солдон - оңго: Акматбек Келдибеков, Адахан Мадумаров, Камчыбек Ташиев.
Солдон - оңго: Акматбек Келдибеков, Адахан Мадумаров, Камчыбек Ташиев.

Баарын бирге чечебиз деп бириккен Адахан Мадумаров, Камчыбек Ташиев жана Акматбек Келдибековдордун арасынан, Келдибековдун шайлоого даярдык көрүүсү жөнүндөгү маалыматтар да мына ошол “кыргызча праймеризден” кабар берет.

Президенттик амбициясын жашырбаган Темир Сариевге КСДПнын белдүү мүчөсүнө таандык гезит аркылуу тынымсыз чабуулдар жасалып жатышы да “кыргызча праймериздин” бир көрүнүшү.

Үч саясатчы бирикти

Үч саясатчы бирикти

Кыргызстандагы таасирдүү саясатчылардын катарындагы Акматбек Келдибеков, Адахан Мадумаров, Камчыбек Ташиев башында турган саясий топ бир партияга биригип, бир талапкер менен президенттик шайлоого бармай болду.

КСДП партиясынын ичинде да талапкер болуп тандалыш үчүн кармаш жүрүп жатканы белгилүү. Бул партия Сооронбай Жээнбеков, Иса Өмүркулов же дагы башка бир саясатчыга токтолууну чече элек. Албетте, бул партияда чечүүчү добушка президент Атамбаев ээ экени да түшүнүктүү.

Ал эми “Республика” жана “Өнүгүү” партиялары үчүн талапкер тандоодо маселе жеңил. Бул партиялар өз лидерин президенттикке сүрөй алат. Аларда жеңишти камсыз кылуу үчүн башка саясий күчтөр менен биригүү, күчтөнүү маселеси турат.

Трамп айткандарын аткарууга киришкенде...

Дүйнөлүк саясаттын көңүлү узап бараткан жумада 20-январдан тарта АКШда президенттик кызматка киришкен Дональд Трамптын алгачкы практикалык кадамдарына бурулду.

Шайлоо өнөктүгү учурунда айтылгандар “куру сөз” эмес экенин ырастоого шашкан Трамп, адегенде эле Барак Обаманын саламаттык сактоо багытындагы чечимдерин жокко чыгарды. Ошондой эле курамында 12 өлкө бар Транс Тынч Океан соода өнөктөштүк келишиминен АКШ чыкканын жарыялады. Жакынкы Чыгыштагы жети мусулман өлкөсүнөн мигранттардын келишине чек койду.

Мыйзамсыз миграцияга чек коюу убадасын аткаруу максатында Мексика менен АКШнын чек арасында курула турган дубалды каржылоо маселесин көтөрдү. Ал дубалды тикелөөгө кетчү акчаны Мексика төлөш керек деген талапты койду. Ага Мексика президенти Пенья Ньето жооп кылып Мексика эч качан андай акчаны төлөбөстүгүн билдирди:

- Мен Кошмо Штаттардын дубал курулушун улантуу боюнча чечимин колдобойм жана өкүнөм. Бул дубал бир нече жылдан бери бизди бириктирбестен бөлүп турат. Мексика дубалга ишенбейт. Мен кайра-кайра айткандай, Мексика кандай дубал болбосун төлөбөйт.

Дубал куруу боюнча Трамп менен Пенья Ньетонун ортосундагы келишпестик Мексика президентинин АКШга сапарын үзгүлтүккө учуратты. Трамп эми Мексикада өндүрүлүп, АКШга экспорттолгон товарларга кошумча бажы төлөмүн киргизерин жарыялады. Кошуна өлкөлөрдүн соода согушу компанияларга эле эмес, калкка да терс таасирин тийгизери айтылууда.

Дональд Трамптын соода келишимдеринен чыгуусу, кошуна мамлекеттердин товарларына кошумча төлөм киргизүү аракети башка өлкөлөр менен кызматташууну токтотуу дегенди билдирбейт. Президент андай кызматташууларды АКШнын кызыкчылыгына жараша кайра түзүүгө кызыкдар экенин буга чейин бир нече ирет билдирген.

Вашингтондун үстөмдүгү менен түзүлө турган жаңы эрежелерде биринчи, экинчи, үчүнүчү жана андан кийин катарларда турган өнөктөр болмокчу.

Биринчи катардагы өнөктөр Улуу Британия, Канада, Жапония, Израиль болмокчу. Бул өлкөлөрдүн лидерлери мына ошол ээлеген ордуна жараша Вашингтонго чакырылышты. Британия өкмөт башчысы Тереза

Мэй 26-январда АКШга барып, Трамп президенттик кызматка киришкенден кийин аны менен биринчи жолу жолугушкан чет өлкөлүк лидер болуп калды.

Европа Биримдигинен чыгууну чечкен Британия үчүн да Кошмо Штаттар менен өзгөчө мамилени сактоо жана өркүндөтүү канчалык маанилүү экени түшүнүктүү. Жапония, Израиль лидерлери менен да телефон аркылуу сүйлөшүү болуп, алар Вашингтонго чакырылды.

Кошмо Штаттар кызматташууда экинчи катарга койгон мамлекеттер арасында Европа Биримдиги, Индия турчудай. Тынымсыз көтөрүлүп келаткан Кытайды негизги атаандаш деп тапкан АКШ аны ооздуктоодо Индиянын потенциалын пайдаланууну көздөгөндөй. 25-январда Трамп Индия өкмөт башчысы Нарендра Моди менен телефон аркылуу сүйлөшүп, аны жакын арада Вашингтонго келип кетүүгө чакырды. Трамп Индияны “бардык маселелерди чечүүдө чыныгы дос жана өнөк” деп атады. Кытайды болсо бизден жыл сайын 500 млрд доллар чыгарып кетүүдө, жумуш орундарды уурдоодо деп айыптаган. Жакынкы Чыгыш мамлекеттерине да суук же көңүлкош мамиле жасалууда.

Бул чөлкөмдө кандай ыкма менен иштерин туюнтуп Дональд Трамп Сирияда коопсуз аймак түзүүгө даярдык көрүүнү Пентагон менен Мамлекеттик департаментке тапшырды:

- Мен, албетте, Сирияда адамдар үчүн коопсуздук зонасын түзөм. Менимче, Европа миллиондогон адамдардын Германияга жана башка өлкөлөргө кирүүсүнө жол берүү менен абдан чоң ката кетирди деп эсептейм. Мен бул нерсе бизде кайталануусун каалабайм, бул апаатка жеринде көңүл буруу керек. Президент Обама, Хиллари Клинтон жана Керри (мурдагы мамлекеттик катчы) биздин өлкөгө он миңдеген адамдардын киришине жол берген. ФБР мурда террор менен байланышы бардыгын иликтеп жаткан адамдардын саны эң көп. Булар алар киргизген адамдардын тобунан.

АКШнын мурунку президенти Барак Обама Сирияда коопсуз аймак түзүү Орусия менен кагылышууга алып келиши ыктымал, Сирия жаңжалына АКШ өтө терең кирип кетет деп барган эмес.

Ошондуктан Трамптын билдирүүсү Сирияда аскерий операция өткөрүп жаткан Орусиянын тынчсыздануусун жаратты.

Деген менен Орусия жана АКШ президенттеринин 28-январдагы алгачкы телефон сүйлөшүүсүндө Владимир Путин менен Дональд Трамп туруктуулук жана өнүгүү үчүн биргелешип иштөөгө даярдыгын билдиришти. Тараптар эки өлкөнүн алакаларын конструктивдүү, тең укуктуу жана эки жакка пайда алып келчү негиздерге таянып, жүргүзүүгө макул болгонун Кремлдин басма сөз кызматы маалымдады.

Президенттер “Ислам мамлекети” террордук уюмуна каршы күрөштө орус-америка аракеттерин координациялоону калыбына келтирүү, Сириядагы кырдаалды жөнгө салууда бир багытты кармануу тууралуу сүйлөшүштү.

Кремлдин басма сөз кызматы жарыялагандай, Путин менен Трамп эл аралык башка маселелерге да токтолуп, анын ичинде Украина кризисинин негизги багыттарын талкуулады. Маалыматта Путин менен Трамп көзмө-көз жолугушууга даярдык көрүү боюнча тиешелүү тапшырмаларды беришкен.

Трамп менен Путин 40 мүнөткө чукул сүйлөшкөнү маалым болду.

Орус талдоочулары эки президенттин тил табышуу мүмкүнчүлүгүнө сереп салып жатып Трамп Орусия менен мамилени жакшыртуу, Крымды “кечирип”, санкцияларды алып салуу акысы үчүн Москванын Кытайдан оолак болуусун талап кылышы ыктымал экенин айтып жатышат. Бүт Европа, АКШ санкция салып жатканда аларга кошулбаган Бээжинди Кремль таштап кетеби деген суроолор анын артынан жаралууда.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Мигранттарды карактаган "каралар"

Москва

Москвада курулушта иштеген өзбекстандык мигранттардын тобу кыргыз улутундагы балдардан турган чакан кылмыштуу топ  аларды уруп-сабап, эмгек акыларын алып коюп жатканын айтышууда.  Акыркы жаңжалдан кийин бир өзбекстандык жаран реанимацияга түшүп калган.

Өзбекстандык мигрант Бахтияр Москванын Рязанск көчөсүндөгү Ant Yapi түрк ишканасынын ири курулушунда жалпысынан эки миңдей жумушчу эмгектенерин айтат. Басымдуусу - өзбекстандык мигранттар. Уюшкан чакан топ аларга бир ай мурун кол сала баштаган.

- Рязанск көчөсүндөгү курулушка жакында эле келгенбиз ишке. Кечкисин жумуштан чыгып, бир чакырым алыстыкта жайгашкан жатаканага жөө барабыз. Бул жолдо топтошкон балдар үч-төрт жолу кол салып, сабап, тоноп, акчаларыбызды алып коюшкан. Чымыр денелүү, мындай спорт менен машыккан балдар. 20-январда саат кечки сегиздер чамасында чогуу иштеген Кобулжан Юлдашев жумуштан суранып эрте чыгып кетип аларга кабылган. Ал азыр ооруканада реанимацияда. Мурунтан эле бул белгисиз топ ушинтип жумушчуларды сабап, акчаларын, телефондорун алып кетишчү экен. Полиция чакырган күнү дайыны жок көрүнбөй калышат, анан эмгек акыны алган күнү эле бизди жолдо тосуп алышат.

Бахтиярдын айтуусунда, жумушчуларга кол салып, талап-тоноп жаткан балдар – кыргызстандыктардын уюшкан тобу. Алардын кыймыл-аракети тың, чымыр денелүү, орусча аралаш сүйлөшөт.

Москвадагы Рязанск көчөсүндөгү курулуш.
Москвадагы Рязанск көчөсүндөгү курулуш.

Москвада полиция кызматында иштеген полковник Чыналы Мамадалиев Орусияда кыргызстандык уюшкан кылмыштуу топтордун мүчөлөрү бар экендигин, бирок, акыркы кезде мигранттардын арасында өз алдынча чакан топторго уюшуп алып, талап-тоноп, уурулук кылып жаткандар дагы четтен чыгарын айтты:

- Бул жакта уюшулган кылмыш тобунун мүчөлөрү толуп жатат. Камчы дегендин балдары сыяктуу. Бирок оперативдүү иштер жүргүзүлмөйүнчө, ал же бул болушу мүмкүн деп айтууга болбойт. Андан сырткары, өз ара топтошуп үч-төрттөн биригип алып эле, тигил же бул криминалдык төбөлдүн атына жамынып, кылмыш кылып жүргөндөр дагы көп. Аларды дагы унутпаш керек.

Орусияда “Коля Киргиз” деген лакап ат менен белгилүү Камчы Көлбаевдин криминалдык тобунун мүчөлөрүнөн тышкары Улан Токтосунов (лакап аты «Сакал») жана Эрнис Мурзахметов (лакап аты "Чач") дегендердин кылмыштуу топтору жөнүндө айтылып келет. Былтыр сентябрда Москвада кыргызстандык жарандан акча опузалаган деп Көлбаевдин кылмыштуу тобунун төрт мүчөсү камакка алынган. Андан мурун 2015-жылдын аягында Москвадагы кафелердин биринде массалык мушташтан кийин Токтосуновдун кылмыштуу тобунун бир мүчөсү кармалса, Улан Токтосунов өзү ошол маалда Москвадан Бишкекке учуп барып, аэропортто милиция кызматкерлеринин колуна өз эрки менен түшкөнү маалымдалган.

Москва: үй-бүлөгө кийлигишкен "каралар"

Москва: үй-бүлөгө кийлигишкен "каралар"

Москвада өз алдынча жарандык никеде жашап алып, бирок, үй-бүлөдө чыккан турмуштук келишпестиктерден улам ойго келбес жоруктарга баргандар кездешет.

Кыргыз жамаатынын өкүлү Эгемберди Мырзабековдун айтуусунда, Москвада эки мамлекеттин мигранттары арасында, улуттар арасында мындай окуялар оор кесепеттерге алып келиши мүмкүн.

- Кыргыз кыргызды эле уруп-сабап, тоноп, акчасын алып кеткен окуялар болгон. Бирок мындай кыргызстандыктардын кылмыштуу тобу башка улуттагыларды кысымга алып жатат деп мурун уккан эмесмин. Ал эми тажик, кыргыз же өзбек улутундагы балдар урушуп, талашып, полицияга түшкөнү жөнүндө угуп эле жүрөбүз. Эми Өзбекстандын жарандары шаар ичинде аз көрүнүшөт, көчөдө азыраак жүрүшөт. Алардын ичинде деле көйгөйлөр көп. Өздөрүнүн кылмыштуу топтору, өзүлөрүнүн мекендештеринен эле опузалап акча өндүргөндөрү дагы бар. Мындай нерселер, өзгөчө эки эл, эки улут арасында болуп жаткан нерселер жакшылыкка алып келбейт да. Биздин чет жердеги ар бир кадамыбыз, жасаган иштер түз эле мекенибизге дагы таасир этет.

Расмий түрдө Орусияда 550 миңден ашуун кыргызстандык мигрант иштейт, өзбекстандык мигранттардын саны 2 миллиондон ашуун, ал эми бейрасмий маалыматтар боюнча 4 миллионго чейин жетет.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Ден соолук кайдыгерликтен жабыркайт

Лыжа тебүү

Кыргызстанда саламаттыкка алдын ала кам көрүү маданияты калыптанганбы? Жылына жок дегенде бир ирет догдурдун көзөмөлүнөн өтүп, жөнөкөй кан, заара анализин тапшыруу же рентгенден өпкөсүн текшерткендер барбы? "Азаттыктын" апта түрмөгү ушул суроого арналды.

Башка аймактарга салыштырмалуу Баткенде аялдардын өз саламаттыгына кам көрбөгөнү дарыгерлер үчүн да маселе жаратып, жылдан жылга операция жолу менен төрөгөн энелердин саны өсүп жатат. Аймактагы экономикалык абал жана миграция себебинен жаш энелер толук кандуу тамактанбай, аз кандуулук да күч экен. Баткенден Жеңиш Айдаровдун баянынан толугураак уксак.

Нарында тиши ооруп, чыдатпай калганда догдурга кайрылгандар көп. Ал эми оорунун алдын алып, саламаттыгын текшерткендер бирин-серин эле болбосо жокко эсе. Мунун себебин жергиликтүүлөр көр тирилик деп жүрүп ден соолукка кам көрүүгө убакыт таппаганы менен түшүндүрөт. Теманы кабарчыбыз Мирлан Кадыров улантат.

Автоунаалар көбөйгөнү жол кырсыгынан жабыр тарткандардын саны да арбыды. Ооруканаларда травматологияда жаткандардын 70-80 пайызы машине аралашкан кесепеттен жабыр тарткандар экен. Ушундай кымгуут чакта кантип этият жүрүү керек? Ар кандай кокустуктардан пайда болгон өксүктөрдөн кантип арылса болот? Бул суроолорго Оштон кабарчыбыз Эрнист Нурматов жооп издеп көргөн.

Таласта аябай көп айдалганы менен жергиликтүү калк аны жебейт. Маселен облуста төө буурчактан тамак жасап саткан кафе-ресторандар дээрлик жокко эсе. Таластыктар төө буурчак витаминдерге бай экенин билеби? Муну кабарчыбыз Альбина Сулайманова билүүгө аракет кылды.

Кыргызстанда туура тамактануу, сергек жашоо акыркы мезгилде жаңыдан жанданган көрүнүшкө айлануудабы? Көпчүлүк ден соолукка кам көрүү оорунун алдын аларын эмнеге этибар албайт? Бул тууралуу кабарчыбыз Бактыгүл Чыныбаева сураштырды.

Кыймыл-аракетте болуу бир катар дарттардын алдын алат. Айрыкча дене көнүгүүлөр жүрөк-кан тамыр ооруларынан сактарын окумуштуулар айтып келет. Бул тууралуу Амирбек Азам уулунун кыскача радио баянын сунуштайбыз.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Теридеги сүрөт

Теридеги сүрөт
please wait

No media source currently available

0:00 0:04:20 0:00

Журналисттер этиканы эске алса...

Кыргызстанда журналисттердин Этика кодекси кабыл алынып, атайын комиссия түзүлгөн. Анткен менен бирөөлөрдү жок жерден каралаган журналисттердин катары калың бойдон калууда.

Буга эмне себеп? Басма сөз өкүлдөрү сөз эркиндиги менен социалдык жоопкерчиликти эмне үчүн бирдей деңгээлде сактай албайт? Журналисттер үчүн адамдын кадыр-баркын, ар-намысын басмырлоо бизнеске айландыбы же буга мыйзамсыздык өбөлгө түзүп жатабы?

“Азаттык” кезектеги “Арай көз чарай” талкуусунда мына ушул маселеге кайрылды.

Талкууга Кыргызстан Журналисттер союзунун төрагасы Абдыкадыр Султанбаев, Массалык маалымат каражаттарына даттанууларды териштирүү комиссиясынын мүчөсү Мырзакат Тыналиев жана Жогорку Кеңештин басма сөз кызматынын жетекчиси Ибраим Нуракун уулу катышты.

“Азаттык”: Абдыкадыр мырза, кийинки кезде Кыргызстандагы массалык маалымат каражаттарынын жана алардын айрым өкүлдөрүнүн дарегине адамдын абийири менен намысына шек келтирген маалыматтарды таратты деп сотко кайрылуулар көп, ал элди деле таң калтырбай баратат. Журналисттердин коом алдындагы жоопкерчиликти сезбей, өзүнүн же бирөөнүн кызыкчылыгын көздөгөн маалыматтарды таратуусу көбөйүүдө. Буга эмне себеп? Сабатсыздык жол берип жатабы же мыйзамдардын иштебегендигиби?

Басма сөз каражаттарынын ээлери жана алардын артында турган көп күчтөр бар. Журналисттер алардын кызыкчылыгына жараша маалымат тараткандан улам тенденциялуу көрүнүштөр көп болуп жатат.
Абдыкадыр Султанбаев

Абдыкадыр Султанбаев: Журналисттик кесипте этиканы сактоо маселеси журналистика пайда болгондон баштап жашап келе жатат жана мындан ары да боло бермекчи.

Демократиянын өзү журналисттерге зор укуктук жана этикалык жоопкерчиликти артат. Журналистиканын тарыхына көз чаптырсак, 1990-жылдардан 2000-жылдарга чейин угармандар, окурмандар өз укуктарын жакшы билген эмес. Азыр болсо катардагы эле жарандар өз укук-милдеттерин абдан жакшы билип калды. Ошон үчүн журналисттердин жазгандарынын баарына ишене бербей, өз укуктарын коргоо боюнча даттануулар көбөйүп жатат. Андан тышкары журналисттердин баары эле көз карандысыз эмес. Басма сөз каражаттарынын ээлери жана алардын артында турган көп күчтөр бар. Журналисттер алардын кызыкчылыгына жараша маалымат тараткандан улам тенденциялуу көрүнүштөр көп болуп жатат. Ошон үчүн журналисттердин дарегине айтылган сындар аябай көбөйүп кетти.

“Азаттык”: Мырзакат мырза, журналисттер коомдук аң-сезимди калыптандырган күчтүү кесиптин ээси катары эл алдындагы жоопкерчиликти күчөтөлү деген ниетте 2008-жылы Этика кодексин кабыл алышкан. Сотко жеткирбей нааразылыктарды чечүү үчүн сиз мүчө болгон комиссияны түзүшкөн. Бирок, анын талаптарын мамлекеттик деп эсептелген жана көз карандысыз ММКлар деле карманган жери жок. Ага жакында эле “Азия ньюс” гезитине Ички иштер министринин орун басары Курсан Асанов жөнүндө жарыяланган коллаж жана анын редактору Аслан Сартбаев экөөнүн ортосундагы кармаш жакшы мисал. Бул окуяда Асанов журналистке басым жасап жатат десек болобу же журналист этиканы сактаган жокпу?

Этиканы көзгө илбеген журналисттер адамдардын ортосунда бири-бирин сыйлоо, абийирине шек келтирбөө талаптарын тоготпой жатышат.
Мырзакат Тыналиев

Мырзакат Тыналиев: Бул жерде журналист этиканы сактаган жок. Журналисттик этика эмне үчүн сакталбай жатат деген суроого жооп издөө үчүн мен коомдук жерде сөгүнүүгө тыюу салган мыйзам менен салыштыргым келип жатат. Анткени, ал мыйзамдын ишке ашуусуна көзүм жетпей турат. Туура, коомдук мамилелерди мыйзам менен жөнгө салуу керек, бирок анын ишке ашуусу үчүн коом өзү даяр болушу керек. Ушундай жагдай журналисттерге да тиешелүү. Журналисттерди жазалоодон мурда алардын сабаттуулугу менен маданиятын жогорулатуу ишин жүргүзүү зарыл болуп турат. Бул коомдун иши, ал эми жазалап, мыйзамдын чегинде кармап туруу мамлекеттин иши. Бул эки маселе бири-бирисиз ишке ашпайт. Дагы бир баса белгилей кетүүчү нерсе - биздин комиссияга көп адамдар журналисттердин жазгандары боюнча даттанып, ишин сотко жеткирбей тартипке чакыруу арызы менен кайрылышат.

Алардын аракети туура, анткени алар ММКга же журналистке басым болбосун деген ниетте кайрылышат. Тилекке каршы, чектен чыккан журналисттерибиз комиссиянын мүмкүнчүлүгү менен аларга түзүлгөн шартты түшүнгүлөрү да келбейт. Аларды сотко сүйрөбөс үчүн эки тараптын өз ара түшүнүшүү мамилесин ушул комиссия жөнгө саларын жана ал үчүн Этика кодекси кабыл алынгандыгын да билгиси келишпейт. Ошон үчүн этиканы көзгө илбеген журналисттер адамдардын ортосунда бири-бирин сыйлоо, абийирине шек келтирбөө талаптарын тоготпой жатышат.

“Азаттык”: Ибраим мырза, сиз буга чейин Би-би-сиде иштеген жана азыр парламенттик кабарчылар менен тыгыз байланыштагы жетекчи катары баа берсеңиз, Кыргызстандагы журналисттер кесиптик этиканын талаптарын кандай баалашат жана аткарышат?

Журналист бирөөлөрдөн акча күтпөшү керек же өз материалын сатпашы керек. Адеп-ахлак жылы деп канчалык жарыялабайлы, түкүрбө деген мыйзамдарды, этика кодекстерин кабыл албайлы, ал материалдык жактан көз каранды болсо, албетте бирөөлөрдүн камчысын чабат.
Ибраим Нуракун уулу

Ибраим Нуракун уулу: Кыргызстанда гана эмес чет өлкөлөрдө деле партиялардын, топтордун жана жеке кызыкчылыгын көздөгөн журналисттер бар экендиги белгилүү. Коомдук кызыкчылыкка жеке кызыкчылык үстөмдүк кылган учурда этика бузулат. Көп жылдардан бери журналистиканы инвестициялоого көңүл бурулбай калды. Ошон үчүн азыр бай адамдар, партиялар, оппозициячыл күчтөр же өкмөттүк уюмдар журналисттерге кожоюндук кылышат, журналисттер алардын кызыкчылыгын коргоп, кызмат кылышат. Журналист коомдун кызыкчылыгына иштеши үчүн финансылык жактан көз каранды болбошу керек. Ал бирөөлөрдөн акча күтпөшү керек же өз материалын сатпашы керек. Адеп-ахлак жылы деп канчалык жарыялабайлы, түкүрбө деген этика кодекстерин кабыл албайлы, ал материалдык жактан көз каранды болсо, албетте бирөөлөрдүн камчысын чабат.

Бүгүн оппозициячыл басма сөздө иштеп, бийликти каралап жаткан журналист эртең кожоюну бийликке барып калса сөзсүз оппозицияны жамандап, бийликти коргобойт деп ким кепилдик бере алат? Ошондуктан, журналист финансылык жактан камсыз болушу керек. Андан тышкары журналистти камап, финансылык айып тагылса аны төлөөгө чамасы жетпейт. Ошон үчүн зыян тарткан тарапты кайра-кайра жамандоого бара берет. Аны чечүүнүн бир жолу - журналистиканы мамлекеттик деңгээлде инвестициялоо зарыл деген ойдомун. Анан журналист финансылык жактан көз карандысыз болгондон кийин гана моралдык чыгымды каражат менен кайтарып алса болот. Журналисттин этиканы сактоосу үчүн коомдун өзү да кызыкдар болуп, анын ишмердигин көзөмөлгө алуусу зарыл.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Дагы жүктөңүз

XS
SM
MD
LG