Линктер

шейшемби, 23-июль, 2019 Бишкек убактысы 21:26

Кыргызстан

Атамбаевдин Кытай сапары эс алуу менен уланууда

Президент Алмазбек Атамбаев расмий сапар менен Кытайга барып, кыска мөөнөттүү эмгек өргүүсүн бул өлкөдө өткөрөрү коомчулуктун сынына кабылды.

Мамлекет башчысы өткөн жылы төрт жолу кыска мөөнөткө эс алууга чыккан. Саясий чөйрөдө анын улам өргүүгө чыгып, чет өлкөдө эс алганы түрдүү түкшүмөлдөргө жем таштады.

Президенттик аппараттын маалымат саясаты бөлүмү мамлекет башчысы Эмгек кодексинде белгиленген эмгек өргүү мөөнөтүнүн чегинен чыкпаганын айтып, анын иш жөндөмдүүлүгүнөн шек саноого негиз жоктугун билдирди.

Кыска мөөнөттүү тыныгуулар

Президент былтыр алгач 1-февралда кыска мөөнөткө эс алган. Андагы эс алуу күндөрүнүн саны так көрсөтүлгөн эмес. Андан үч айдан кийин президент Алмазбек Атамбаев үч күнгө кыска эмгек өргүүсүнө чыккан. Ошондой эле президент БУУнун Башкы ассамблеясына баратып, бирок учакта саламаттыгы начарлап, Түркияда калган. Кийин буга байланыштуу президент Алмазбек Атамбаев 20-сентябрдан 1-октябрга чейин эмгек өргүүсүндө болору жарыяланган.

Ошондон кийин 5-декабрда президент кайрадан эмгек өргүүсүнө чыгып, бирок анын канчага созулары ачык жарыяланган эмес. Президент эс алууга чыгардын алдында берген маалымат жыйынында ал эс алуу учурунда өлкөнүн 2040-жылга чейин өнүгүү стратегиясын жазуу менен алек болорун айтканы бар.

Андан соң президент Алмазбек Атамбаев жакында Кытайга расмий сапар менен барып, андан ары ал жакта үй-бүлөсү менен эс ала турганы маалымдалды. Анын бул жолку кыска мөөнөттүү эмгек өргүүсү 9-январдан 14-январга чейин уланары маалымдалды.

Оппозициялык саясатчы Равшан Жээнбеков президенттин эс алууга чыга берүүсүнүн себептери коомчулукка ачык болууга тийиш деп эсептейт:

- Президенттин соңку мезгилде чет өлкөлөргө көп чыга баштаганы жана адаттан тышкары көп эс ала баштаганы коомчулукта ар кандай суроолорду жаратты. Айрыкча соңку расмий сапарынан кийин Кытайда эс алуу үчүн калып калганын айтсак болот. Биринчиден, "президенттин саламаттыгы жакшыбы? Эмне үчүн Кытайга барып эс алууга чыкты?" деген суроо турат. Анткени ал жакында эле эс алууга чыккан болчу. Экинчиден, эс алуусу өз эсебиненби же Кытай тарап төлөп берип жатабы? Же болбосо бул эс алуу ансыз да каржалып бүткөн мамлекеттик казынанын эсебиненби? Анткени президент чет өлкөгө учак менен учат, аны кайтаруу жана тейлөө кызматы коштойт. Ошонун бардыгынын акчасын ким төлөп жатат? Мына ушуга окшогон суроолор сөзсүз түрдө жаралат. Соңку мезгилде президент сыртка көп чыгып, өтө эле көп эс алып жатканы байкалат.

“Президент эс алуу чыгымдарын өзү төлөйт”

Анткен менен президенттин аппараты “президент Алмазбек Атамбаев ашкере көп эс алып, эмгек өргүүлөрүнүн көбүн мамлекеттин эсебинен чет өлкөлөрдө үй-бүлөсү менен өткөрөт” деген дооматты оппозициянын кезектеги көбүртүп-жабыртуусу катары кабыл алды.

Президенттик аппараттын маалымат саясаты бөлүмүнүн башчысы Алмаз Үсөновдун айтымында, мамлекет башчысы Эмгек кодексинде чегерилген эс алуу күндөрүнөн ашыкча дем алууга чыккан эмес.

Ошол эле кезде Алмаз Үсөнов президент эмгек өргүүсү учурундагы эс алууга кеткен чыгымдарын өзүнүн эсебинен төлөп келгенин белгиледи:

- "Президент төрт жолу эмгек өргүүсүнө чыккан” деп жазып жатышпайбы. Бул чындыкка коошпойт. Анткени мамлекет башчысы төрт жолу өргүүгө чыкканы менен ар бир жолкусунда 4-5 күнгө эле кыска мөөнөткө чыкты, 30 күн алган жок да. Эмгек кодексинин талабы боюнча президентке бир жылда 32 эс алуу күнү каралган. Аны мамлекет башчысы бөлүп-бөлүп алып, ылайыгына жараша 4-5 күндөн эмгек өргүүсүн өткөрдү. Бул жолу президент Алмазбек Атамбаев Кытайдагы сапары бүткөндөн кийин ал жактан 9-январдан 14-январга чейин созулган кыска мөөнөттүү эмгек өргүүсүнө чыкты. Эмгек өргүүсү учурундагы чыгымдардын бардыгы президенттин өзүнүн жеке эсебинен жүргүзүлөт.

Индия сапары ишенимди актайбы?

Индия сапары ишенимди актайбы?

Соода жүгүртүүнүн көлөмү жыл санап начарлап бараткан Индия менен алаканы оңдоого президенттин сапары салым кошобу? Кыргызстан менен Индиянын мамилесинин келечеги барбы?

Ошол эле кезде саясий чөйрөдө мамлекет башчынын чет өлкөлөргө жасаган соңку расмий сапарларынын маани-маңызы жана ал жакта эмгек өргүүсүн өткөргөн учурлары боюнча пикирлер бир кылка эмес. Парламенттин мурдагы депутаты Бактыбек Калмаматов протоколго каршы келбегени менен, чет өлкөгө расмий сапар менен барып, анан анда калып эс алуу дипломатиялык этикетке дал келбеген түшүнүк экенин белгиледи:

- Президенттин бул сапарларынын деле дайыны болгон жок. Анткени кандайдыр бир пайдалуу келишимдерге кол коюлганы деле айтылбады. Мамлекет башчысы чабарман катары эле ал жакка расмий сапар менен барганы кадимки саякаттан эмнеси менен айырмаланат? Мүмкүн бул жолугушуулардын расмий бөлүгүнө караганда көшөгө артындагы сүйлөшүүлөрү маанилүү болгондур. Бирок анысы коомчулукка белгисиз да. Сапардан кийин президенттин ал жакта эмгек өргүүгө чыгып, калып кеткени кандай бааланышы керек? Бул эми бирөөнүн үйүнө конокко барып, анан “андан ары кичине жүрүп кетейин” дегендей маселе эмес да. Бул жерде президенттин расмий сапар менен Кытайга барып, андан ары эс алууга калып калганы ар кандай күмөн ойлорду жаратат.

Мыйзам боюнча президенттин чет өлкөдөгү расмий же иш сапарларына кеткен чыгымдар мамлекеттин эсебинен төлөнөт. Бирок мамлекет башчысы эмгек өргүүсүнө чыккандан кийинки эс алуусуна же дарылануусуна кеткен чыгымдарды каржылоонун тартиби мыйзам тарабынан кандайча жөнгө салынары белгисиз. Баш мыйзамда президент жана анын үй-бүлөсү мамлекеттин эсебинен камсыз болору көрсөтүлгөн.

Буга чейин президенттин чет өлкө сапарларына, анын ичинде эс алуусуна же дарылануусуна кеткен чыгымдар ачык расмий түрдө жарыяланган эмес.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Тасманын тилин таптаган чебер

Темиркан Дүйшөкеев

Кинорежиссер жана спорт ишмери Темиркан Дүйшөкеевдин сөөгү Чоң-Арыктагы мүрзөгө коюлду.

Маркум айтылуу “Ак кеме”, “Эрте келген турналар” аттуу тасмаларда эмгек жолун баштап, кыргыз киносундагы режиссерлордун үч мууну менен иштешип келген. Замандаштары маркумду акыркы сапарга узатып жатып, анын улуттук кино өнөрүндө кыргыз тилинин туура сүйлөнүшүнө жана Көк бөрү федерациясынын түптөлүшүнө кошкон салымы жогору болгонун белгилешти.

Темиркан Дүйшөкеев 1970-жылдардан тарта бүгүнкү күнгө чейин “Кыргызфильм” киностудиясында режиссерлордун дээрлик бардыгы менен иштешти. Жакында аягына чыккан Эрнст Абдыжапаровдун “Саякбай” тасмасын тартууга катышып, Темир Бирназаровдун “Буюк” тасмасына кол кабыш кылып жаткан болчу.

Кыргыз кинематографисттер бирикмесинин жетекчиси Таалай Кулмендеев Темиркан Дүйшөкеев тасма жаратууда кадр сыртында туруп, кыргыз киносуна зор салым кошкон инсандардын бири болгонун айтып берди:

- Болот Шамшиевдин бардык тасмаларында, Төлөмүш Океевдин “Ак илбирстин тукуму”, Артык Сүйүндүковдун “Кайчылаш жол”, Бакыт Карагуловдун да бир нече тасмаларында иштеди. Кыргыз киносун жараткан экинчи толкундун өкүлдөрү Актан Арым Кубаттын “Свет-аке”, “Кентавр”, Нурбек Эгендин “Аталар керээзи” тасмаларында иштеди. Акыркы жылдары тартылган тарыхый-эпикалык чыгарма “Курманжан даткада”, Темир Бирназаровдун жакында тартылып бүтүп калган “Буюк”, Эрнст Абдыжапаровдун “Саякбай” тасмаларында редактор катары иштеп келген. Чынында Темир агабыздын кыргыз киносундагы орду зор эле.

Кулмендеев Дүйшөкеев жогоруда аталган тасмалардын биринде экинчи режиссер катары эмгектенсе, айрымдарында редактор кызматын аткарып, айрыкча сценарийлерди кыргызчалап, диалог түзүп, кино тилин жаратууда адабий кеңешчи катары мыкты адис болгонун кеп кылды.

Режиссер Садык-Шердин айтымында, улуттук кинодо кыргыз тилин бузбай колдонуу, сөздөрдү жагдайга жараша туура басым коюп сүйлөө тасманы көркүнө чыгара турган негизги боёктордун бири. Андыктан орус тилинде билим алган, орусча ойлонгон кыргыз кереметин жараткан режиссерлордон баштап, азыркы муундагы режиссерлордун тасмасына чейин сөздөрдүн туура айтылуусун тактоодо Дүйшөкеев көп эмгек кылгандардын бири:

- Кинонун диалогун кыргыз жыттанган сөздөр менен сүйлөөгө жеткирүүдө Темир агабыздын эмгеги зор. Мындай адистер биздин тасмаларды кыргызча ойлонууга, кыргызча туура сүйлөөгө жардам берип турат. Мисалы, кыргыз тилинде “кел” деген эле сөздү маанайга жараша жыйырмадан ашык үн кубулушу менен айтса болот. Ал ошол басым коюлуп айтылышына карата тасманын мазмунун, маанайын түшүндүрөт. Тактап айтканда сөздөрдү туура, так колдонууга Темир агалардай редакторлор зор салым кошот.

"Курманжан датка" тасмасын тартуу учурунан бир көрүнүш.
"Курманжан датка" тасмасын тартуу учурунан бир көрүнүш.

Режиссер Темир Бирназаров маркумду жерге берип келатып "эми мындан кийин улуттук кинодо кыргыз тилин туура колдонуу боюнча атайын адис чыкпай калат го" деп түйшөлүп баратты:

- Азыр болбой эле “күлкүмүштүү” деген сөздү колдонуп жүрүшөт. “Дары” деген сөздү “даары” деп айтып калышат. Диалог түзүүдө сөздү, тексттерди ашыкча адабиятташтырып жиберип, ал дагы сүйлөп жатканда актерлордун тилине жатпай калууда. Сөз деген ар бир каармандын мүнөзүнө жараша ылайыкташыш керек.

Бирназаров адистердин жетишпестигинен улам кээ бир тасмаларда кыргыз тили туура эмес колдонулуп жатканы коомчулуктун сынына кабылып келерин кыстарды.

Көк бөрү
Көк бөрү

Темиркан Дүйшөкеев Көк бөрү федерациясын түптөгөн демилгечилердин бири болуп, узак жылдар бою анын баш катчысы катары эмгектенип келген. Бул тууралуу коомдук ишмер Аскар Салымбеков кеп салды:

- Темир Дүйшөкеевдин көк бөрүнүн жаңы эрежесин элге таратуу боюнча эмгеги зор. Болот Шамшиев менен Темир Дүйшөкеев 1997-жылы мага келишип, жаңы стадионду жаңы эрежелер менен баштаганбыз. Темике өзүнүн эмгекчилдиги менен кара жумуштун баарын жасаган адам болчу. Болот байке көбүнчө тапшырмаларды гана берип, ал эми негизги жумуштардын баарын Темике аткарды. Кагаз иштерин, уюштуруу маселелерин, стадионду салууну да ушу киши аткарды. Аттарды Астанага, Тажикстан, Ооганстан, Өзбекстанга алып барып, айтор бардык жерге өзү барып, жаңы эреже менен өткөн турнирлердин баарына катышып жүрдү.

Салымбеков учурда жемишин берип жаткан улуттук спорт түрү - көк бөрү анын демилгечилеринин эмгегинин үзүрү экенин белгиледи.

Темиркан Дүйшөкеев 1943-жылы Ысык-Көл облусунун Саруу айылында жарык дүйнөгө келген. 7-январда 74 жашында көз жумду. Сөөгү 9-январда Чоң-Арыктагы мүрзөгө коюлду.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Питчинг

Тамплиер чебинин көрүнүшү, Франция

Жаңыл Жусупжандын жол дептеринен кино тууралуу жаңы блогу.

Тамплиер чебин жолдон баратып кокусунан көрүп калдым. Кылымдарды карытып, дубалдары үбөлөнүп жатса да кан суудай аккан замандарды эске салып, каардуу дүпүйөт.

Франция менен тамплиер желектери желбиреп турган дарбазадан кирип, ичин бир сыйра айландык.

Ошондо өткөн августта Болот Шамшиев агайга кокусунан жолугуп калганымды эстедим. Ош шаарындагы «Царский Двор» деген ресторанда чогуу болгон элек.

Кетип жатканда агай мени колдон алып, «Жаңыл, мен сага бир фильмдин сценарийин жиберейин. Продюсер караштырбайсыңбы» деди.

Такси күтүп жатканбыз. Түн ортосу болуп калган, чекеси бак-шактуу Ленин көчөсүнүн четинде турган агайдын чачтарын бубак баскан, кийгени ак шым, ак куртка. Сүйлөгөнү шар, кыймыл-аракети шайдоот.

Ал кандай сценарий экенин сурадым.

«Тамплиерлер жөнүндө, алардын ордосун талкалашканда, айрымдары качып, Франциядан Ысык-Көлгө чейин келишкен экен».

Агай тарыхты айтып жатабы же киносунбу деп ойлодум, бирок сөзүн бөлгөн жокмун.

Орто кылымдарда дүйнөнү дүңгүрөткөн тамплиерлер Жакынкы Чыгышта мусулмандар менен кармашып, кийин Иерусалимден куулуп Францияга кайтышканда алардан акча ала берип карызга баткан падыша тамплиерлердин кыйнаганын кыйнап, өрттөгөнүн өрттөп жок кылдырганын уккан жайым бар эле.

Бүгүн Ирак, Сирияда өз элине кыргын салган, Европада бейкүнөө элди атып, машина менен сүздүрүп жаткан, дүйнөдөгү эң бай террордук уюм саналган халифатчыларды айрымдар "диндин сакчылары" деп чаң жугузгулары келбейт.

Тамплиерлер диндин тазалыгы үчүн ар кошкон элдер менен гана согушпастан, өз мекендештеринин, башка европалыктардын көзүн оюп, тилин кесишкенин Батышта баары жакшы билет. Анткени мектепте тарыхтан окушат.

Ошол эле мезгилде ал кездеги эң бир байманалуу диний жана согуштук уюм саналган Тамплиер орденин эр жүрөктүүлүктүн, чынчылдыктын үлгүсү катары туу туткандар күнү бүгүнгө чейин бар.

Оштун жылуу кечи эле. Элдер улам келген такси менен бир четинен кетип жатышты. Болот агай колумду кармаган бойдон орусчалап сүйлөп жатты.

«Качкын тамплиерлер кеме куруп, Ысык-Көлдүн ортосуна барып, ошол жерде туруп калышыптыр. Аларга көчмөндөр сүзүп жете албаптыр. Ошондо кытайлар кайыктарды алып келип, аларды жеңишиптир» деди.

Көз алдыма караңгы түндө көл үстүндө калкып турган ай, алтын кайыктагы зоот кийген куралчан рыцарлар, аларды кебелбестен заңкайып карап турган Теңир-Тоо тартылды.

Батышта тамплиер фестивалдары, жарыштар уюштурулат, бул темада тартылган «Да Винчи коду» тасмасы чоң экранга 2006-жылы эле чыккан, анын жаратуучулары 758 миллион доллар тапкан.

«Сиз да ушундай глобалдык тематикада кино тартсаңыз укмуш болмок» дедим.

«Бул телесериал болот» деди агай.

Ал арада такси келип калды. Ошону менен кош айтыштык.

Кино өнөрүндө «питчинг» деген түшүнүк бар. Режиссер өз тасмасы кандайча тартыларын 10 мүнөттө сүрөттөп бериши керек.

Эгер жактырышса продюсер табылат. Питчингдин жол-жобосун атайын курстарда үйрөтүшөт. Кээде питчингде эле фильм долбоору сыйлык алып, атактуу болуп кетет.

Болот Шамшиев агай 1960-жылдары киного жаңы келгенде питчинг деген болгон эмес. Режиссерлорду мамлекет өзү даярдап, бардык шартын түзүп берген.

Буга караганда Болот агай питчингди сонун өздөштүрүптүр деп баа бердим.

Айткандай эле тез эле агайдан сценарийи келди. «Англисчеси да бар, сапатын айта албайм, эмгегимди баалап, АУЦАнын ректору өзү бекер эле которуп берди» деп жазыптыр.

Жакында бир фестивалда продюсерлер менен чогуу отуруп калганда Болот агайдын сценарийин сөзгө кыстара койдум.

«Маймылды» тарткан режиссербу?» деп сурады бири. «Жок, ал кийинки муундан. Болот Шамшиев советтик кинодон чыккан» дедим.

«Канча жылдан бери кино тарта элек?» деп сурады экинчиси билгендей.

20-25 жылдан бери кино тартканын укпаган элем. Казакстанда театрда иштеп келгенин билем.

Бир ирет көлдө болгон окуяны эстедим. Мындан 4-5 жыл илгери болсо керек. Ак-Суудан Караколго маршруткада баратканбыз.

Айдоочу 20лардагы илбериңки бала эле. Жанындагы орто жаштардагы киши менен Мухаммед пайгамбардын жашоосун жети атасынын санжырасын айткандай эле жобурап жатты.

Сөздүн ыңгайы келип калып калганда «Ак кемени» билесиңби?» деп сурадым. Унчукпай калды.

«Болот Шамшиевдин фильмичи?» десем, мени машинасынын күзгүсүнөн бир азга тиктеп туруп, билбейм дегендей ийнин куушурду.

Мен деле унчуккан жокмун. «Дааватчы го, мектепке барбаса керек» деп койдум.

Анан кайра «Айда-жылда бир эмгеги элдин көзүнө көрүнүп, сөзгө илинип калбаса, адам ушинтип унутулат экен да» деп ойлодум.

Агай кийин дагы эки тасманын сценарийин жөнөттү. Ар бири 150-200 беттен экен. Күнү-түнү иштеп жатaт окшойт. Өзү бир ирет «Акаевден күттүм, ал акча берген жок, Бакиев да бербеди. Камераларымды тартып алышты, акчамды уурдашты, мага кино тарттырышпайт» дегени эсимде.

«Туризмге пайдасы тийет деп Темир Сариев тaмплиер ордосу тууралуу киного жардам берем деди эле, аны алып түшүштү. Мурда бизди орусташтырып келишсе, эми Жээнбековдордун түрткүлөөсү менен элди арапташтырып жатышат» деп кан какшаган.

Берлиндеги жолугушууда германиялык продюсер өкүнгөн түр менен сөзүн улады.

«Африкада мурда саналуу адамдар кино тартып, Франция көп жардам берген улуу муундун режиссерлеру бар. Алар азыр жаштарды сындашат, бирок өздөрүнүн колунан кино чыкпай калган» деди менин оюмду билип жаткансып.

«Кино жашка карабайт го? Фредерик Вайсманды (америкалык кинодокументалист) караңыз, 86 жашка чыкты, жылда жаңы кино тартат» дедим.

«Кеп жашта эмес, Гитлердин режиссеру Лени Рифеншталь 99 жашында эки кино тарткан" деди берки продюсер.

«Кеп режиссердун тыңдыгында, анан мамлекеттин саясатында. Мисалы, менин тасмама биздин Маданият министрлиги акча бөлсө, мен аны Канадада тартсам, Канаданын өкмөтү мага ошончо акча бөлөт. Бул орток келишимде каралган».

Ал дагы сөзүн улап, Европада киносу күчтүү өлкөлөрдө мамлекеттик кинематография органы гана эмес, ар бир областтын маданият бөлүмү ай сайын 60-70тен киного грант бөлөрүн, чет өлкөлүк болсоң да жергиликтүү студиялар менен кызматташсаң, гуманисттик маңыздагы күчтүү долбоор жазылса, каражат бөлүнүшү мүмкүн экендигин айтып отурду.

Нарын областы Конго Демократиялык Республикасынан же Буркина Фасодон келген режиссерлерго кантип акча бөлүп жатканын элестетип күлүп жибердим.

Кыргызстанда былтыртан баштап тарыхта биринчи жолу конкурс аркылуу киного грант бөлүнө баштады, бирок ал кандай шартта берилерин билбейт экенмин.

«Өзүбүздү даңазалагандан башка тема өтпөйт болсо керек» деп айтайын деп баратып, «Бөлгөндө деле улуттук темадагы гана тасмалар өтсө керек» деп оңдоп кеттим.

Берки продюсер сөз катпай калды.

Анан «Сценарийдин англисчесин мага жибергиле» демиш болду.

Жиберип көрөйүн, анан көрө жатарбыз, чынбы?

Франциядагы Тамплиер чебинен сүрөттөр:
Тамплиерлер Иерусалимге барган христиан зыяратчыларды коргойбуз деп XII кылымдын башында азыркы Франциянын аймагынан Жакынкы Чыгышка жөө-жалаңдап жөнөшкөн.
Тамплиерлер Иерусалимге барган христиан зыяратчыларды коргойбуз деп XII кылымдын башында азыркы Франциянын аймагынан Жакынкы Чыгышка жөө-жалаңдап жөнөшкөн.

Сүрөттө: чептин чиркөөсү. Эки кылым бою Тамплиер ордени Рим Папасынын кеңири колдоосуна ээ болуп, Жакынкы Чыгыштагы христиандар негиздеген мамлекеттерди коргоп турушкан.
Сүрөттө: чептин чиркөөсү. Эки кылым бою Тамплиер ордени Рим Папасынын кеңири колдоосуна ээ болуп, Жакынкы Чыгыштагы христиандар негиздеген мамлекеттерди коргоп турушкан.

Сүрөттө: чептин планы. Египеттик султан Палестинадан кууп чыккандан кийин тамплиерлер соода-сатыкка өтүп, жомоктогудай байышкан.
Сүрөттө: чептин планы. Египеттик султан Палестинадан кууп чыккандан кийин тамплиерлер соода-сатыкка өтүп, жомоктогудай байышкан.

Сүрөттө: чептин дубалынын көрүнүшү. Акыры тамплиер ордосунун түбүнө байлык жетет. XIV кылымдын башында алардын алдында карызга баткан Франциянын падышасы тамплиерлерди артынан түшүп жок кылдырган.
Сүрөттө: чептин дубалынын көрүнүшү. Акыры тамплиер ордосунун түбүнө байлык жетет. XIV кылымдын башында алардын алдында карызга баткан Франциянын падышасы тамплиерлерди артынан түшүп жок кылдырган.

Каракол: батир берүүчүлөр нааразы

Каракол: батир берүүчүлөр нааразы
please wait

No media source currently available

0:00 0:02:53 0:00

Нарында көмүр тартыш

Нарында көмүр тартыш
please wait

No media source currently available

0:00 0:02:40 0:00

Батирчилер жаңы мыйзамга каршы

Күнүмдүк ижарага берилген батир.

Караколдо батирлерин күнүмдүк ижарага бергендер нааразылык билдирип чыгышты. Алар жакында кабыл алынган батирди күнүмдүк ижарага берүүгө тыюу салган мыйзамга каршы болушууда. Мыйзам 10-январда күчүнө кирет.

Шаар тургундары Караколго келген туристтерге күнүмдүк батир берип келгенин айтып, бул мыйзам көп адамды кирешесинен ажырата турганын билдиришүүдө.

"Мыйзам наныбыздан ажыратат"

8-январда Каракол шаарынын борбордук эс алуучу бакчасына чогулган батир берүүчүлөр президенттен жана Жогорку Кеңеш депутаттарынан мыйзамды өзгөртүүнү суранышты. Алардын көбү батирлерин ижарага берүү менен жан багып келаткандарын айтып, бул кабыл алынган мыйзам жеп жаткан наныбыздан карандай ажыратып жатат дешүүдө:

- Жаңы мыйзамга кабатырланып, нааразы болуп турабыз. Бул бизди нансыз калтырганы жатат. Бул жактагы эл туристтик бизнестен гана үмүт артат. Эгер Чолпон-Ата жайы менен бул бизнес менен алектенсе, бизде жай да кыска болот. Негизинен кышкы туризм, тоо лыжа базасы менен акырындан оокатыбызды таап жатабыз. Азыр болсо ушул мыйзам менен биз кирешебизден ажыраганы турабыз, - деди батирин ижарага берип иштеткен шаар тургуну Анна Попова.

Караколго лыжа тепкени келген туристтер.
Караколго лыжа тепкени келген туристтер.

Назира Абдраева болсо беш жылдан бери ушул иш менен алектенип келатканын, өкмөткө салык төлөп мыйзамдуу иштээрин, эс алуучуларга да жакшы шарт түзөм деп насыя акча алып алганын айтып, кабыл алынган мыйзамга каршылыгын билдирди:

- Туристтер келип, толугу менен өзүнүн үйүндөдөй жашаганды каалашат. Тамагын жасап ичет дегендей. Телевизор коюп бергиле деп, ар кандай нерселерди талап кылышат. Анан алардын талаптарын аткарып, биз насыяларды алып алганбыз. Мисалы, менин эки кредитим бар, атайын ошол патенттин негизинде алгам. Ал кредитти жөнү жок эле короткон жокмун да, телевизор алдым, терезелерди алмаштырдым, үйдү ремонт кылдырдым. Азыр анын бары эле оңой акча болбойт да. Мыйзамдуу түрдө беш жылдан бери салык төлөп иштетип келебиз.

Нааразылык билдирип чыккан батирчилер.
Нааразылык билдирип чыккан батирчилер.

Жаңы мыйзамдын иштешине нааразы болгон батир берүүчүлөр мындан эки күн мурун шаар жетекчилигине кайрылышкан. Каракол мэри ордунда болбогондуктан, кийинки жумага жолугушуу пландалган. Шаар башчысы Данияр Арпачиев менен байланышканыбызда, батир берүүчүлөр боюнча оюн мындайча билдирди:

- Мен эми суткалык батирлердин ижарага берилишине каршымын. Биздеги шаардын борбордук бөлүгүндөгү электр карагайлардын баарына эле сааттык, суткалык деп эле жарнама баракчаларын жайнатып эле чаптап жатышат. Анан мен өзүм мыйзамды окуй элекмин, анан таанышкан соң ошого жараша иш алып барабыз да. Алардын укугун да карашыбыз керек.

Мыйзам эс алуучулардын санын кыскартабы?

Аталган мыйзамды кээ бир серепчилер жеке кызыкчылыктардан улам кабыл алынган деп божомолдошууда. "Кыргызконсепт" ишканасынын жетекчиси, коомдук ишмер Эмил Үмөталиев эң өнүккөн Европа өлкөлөрүндө мындай кызмат көрсөтүүлөр өнүгүп, тескерисинче эл ошол жол менен киреше табаарын белгиледи:

- Бул мыйзам элдин пайдалануучу мүмкүнчүлүктөрүн кыскартып жатат. Киреше тапкан, өз оокатын кылган адамдардын ишине бөгөт коюуда. Чакан, орто ишкердиктин санын кыскартат. Эгерде мейманканалар эс алуучуларды квартираларга бардырбайбыз, бизге келсин, биз жыргайбыз деп ойлоп жатса, аларга дагы коноктор аз келе баштайт. Эгерде Кыргызстанга коноктор көп келип, ар кайсы жерге жашоого мүмкүнчүлүктөрү болсо, бизди көбүрөөк адам таанып, жакшы маанай калыптанат. Алардын арасында мейманканада жашагандары да, батирлерде жашагандары да болот. Эгер батирде жашагандардын саны азайса, анда дегеле бардык коноктордун саны сөзсүз түрдө азаят.

Эмил Үмөталиев.
Эмил Үмөталиев.

"Мыйзам элдин суранычы менен кабыл алынган"

Аталган мыйзамды Жогорку Кеңеш быйыл 16-ноябрда кабыл алган. Депутаттар мындай чарага шаардыктардын даттануулары негиз болгонун билдиришкен эле. Мыйзамды жактагандардын бири - парламент депутаты Мирлан Жээнчороев "Азаттыкка" буларды маалымдаган.

- Көп кабаттуу турак үйлөр жай тургундардын жашоо шартына ылайыктуу, үй-бүлөлөр тынч жашашы үчүн салынат. Тилекке каршы акыркы жылдары ошондой үйлөр мейманкана, арак ичүүчү жай, сойкуканага айланып калды. Бул жөнүндө мен шаардык кеңеште иштеп турганда тургундар абдан көп кайрылчу. Балдарыбызды ээрчитип короого чыга албай калдык деп арызданышкан. Бул азчылык эмес, көпчүлүктүн колдоосу менен ишке ашкан мыйзам. Ал эми аткарылышын биз көзөмөлдөйбүз. Ошондой эле жарандык коом, жергиликтүү бийлик, милиция биргеликте иштейт.

Каракол шаарында болжолдуу жети миңдей батир болсо, алардын сексенге чукулу гана салык төлөп, мыйзамдуу иш алып барышат.

Батир берүүчүлөрдүн айтымында, алар бир айда 10 000 сомдун тегерегинде киреше табышат.

Стамбулда кыргызстандыктар текшерүүгө кабылууда

Стамбул.

Стамбулдагы түнкү клубга кол салууга шектүү адам борборазиялык болгон деген кабарлардан кийин Түркияда жашап-иштеген кыргызстандыктар текшерүүлөргө кабылып жатканын билдиришүүдө.

Жаңы жыл түнүндө Стамбулдагы "Рейна" түнкү клубуна чабуул жасап, 39 кишини өлтүргөн адам табыла элек. Ал кылмышка шектүү борборазиялык экен деген чуулуу имиштер жай тургундарга да кесепетин тийгизди.

Айрыкча таптакыр тиешеси жок кыргызстандык соодагердин сүрөтүнүн дүйнөлүк маалымат каражаттарына тарап кетиши кыргызстандыктарга, соцтармактарды кеңири колдонгон студенттерге ого бетер ыңгайсыздык жаратууда.

Жаңы жылдагы Стамбулдагы терактта 39 киши каза болгон.
Жаңы жылдагы Стамбулдагы терактта 39 киши каза болгон.

Мармара университетинин магистранты Назгүл Султанова социалдык тармактарда эскертүүлөр пайда боло баштаганын, кооптуу кырдаал түзүлгөнүн айтты:

- Социалдык тармактарда "бүтүк көздүүлөр" бул күндөрү сыртка чыгышы кооптуу деген комментарийлер пайда боло баштады. Алар чыкса түрктөр тарабынан кысымга алынары белгилүү эле. Көп өтпөй эле Стамбулдун Пендик аймагында түркмөн жаранын көчөдө сабап кетишкен. Себебин жаңы жылдагы кол салууга шектүү адамга окшош экен деп билдиришти. Азыр эң көп ошол түрктөр айткан "кылый көздүүлөр" окуяга шектүүнүн тез арада табылышын каалап жатышат. Анткени чынында эле азыр биз кооптуу абалда жашап жаткандайбыз.

Стамбулдун Зейтинбурну аймагы - ар өлкөдөн келген мигранттардын отурукташкан жери. Ошондуктан, полиция бул аймакты көп текшерип жатканын "Кыргыз түрктөрү" коомунун жетекчиси Курманбек Кутлу билдирди:

- Зейтинбурну негизинен мигранттар көп жашаган жер. Мурунтан бери эле ал жерде кыргыз, казак, өзбек, татар, Балкандан, Европадан көчүп келгендер жашашат. Азыр эми оогандар, сириялыктар, Кытайдан келген уйгурлар да отурукташа баштады. Кыргыздардын он чакты үй-бүлөсү да жашайт. Зейтинбурнудагы байкемдин баласы эртең менен жумушка кетип баратса, полиция анын документин сурап текшериптир. Анткени шектүү кыргыз, өзбек, уйгур деп айтышкандан кийин алардын көп жашаган жери Зейтинбурнуну да көп текшерип калышты.

Күчөтүлгөн текшерүүлөр Түркияда расмий эмес иштеп жүргөн мигранттарга кыйынчылык туудурчудай. Журтташыбыз Азамат Абылгазынын айтымына караганда, полиция көчөлөрдө ортоазиялыктарга түспөлдөштөрдү токтотуп, документтерин тыкыр текшерип жатат:

- Мен өзүм мындай текшерүүлөргө кабылган жокмун, бирок укканым боюнча документтери туура эмес же визасы бүткөндөрдү кармап жатышыптыр. Кыргыздар бүгүн эртең деп визабызды жасабай жүрө бергендиктен убактысы өтүп кетет же туура эмес болуп калат. Аларга бул текшерүүлөр кыйынчылык алып келет.

Стамбулдагы терактка шектүү деп изделип жаткан адам.
Стамбулдагы терактка шектүү деп изделип жаткан адам.

Анткен менен миграция иштери боюнча серепчи Мустафа Барак кыргыз жараны кылмышка шектүү деген маалыматтын виза саясатына кесепети тийбейт деп ишендирди:

- Соттолбогондугу тууралуу документти сурашы мүмкүн. Буга чейин Ички иштер министрлиги өзбек, түркмөн эркектерден талап кылчу бул документти. Эми кыргызстандык эркектерден да сурашы мүмкүн. Муну менен катар өлкөнүн кириш-чыгыштарында өзгөчө ортоазиялык эркектерди текшерүү кылдаттык менен болот.

Стамбул канабайрамына ИМ жоопкерчилик алды

Стамбул канабайрамына ИМ жоопкерчилик алды

Стамбул шаарында түнкү клубга кол салуу жоопкерчилигин “Ислам мамлекети” террордук уюму алды. Жаңы жыл түнү кол салуудан 39 адам өлүп, ондогондор жарадар болгон. Түрк бийлиги кол салган адамды издөөдө.

Түрк маалымат каражаттары терактка шектүү адам тууралуу текшерилбеген алгачкы кабарды жаңы жылдагы кол салуунун эртеси таратып, ортоазиялыктарга түспөлдөш үч жигиттин сүрөтүн телеканалдарга чыгарышкан. Көп өтпөй сүрөтү жарыяланган үч казак жигити тең кол салууга тиешеси жок экенин далилдешти. Ал эми анын эртеси сабалган түркмөн жараны визасыз Стамбулда жүргөнү тастыкталып өлкөсүнө депортацияланган. Мамлекеттик TRT каналы кыргызстандык Яхъё Машраповду "Рейна" түнкү клубундагы кол салууга шектүү деп, анын паспортун көрсөтүп, кабар тараткан. Ал маалыматты Кыргызстан төгүндөгөндөн кийин ТРТ социалдык тармактардан ал материалдарын өчүрүп чыкты.

Түрк бийлиги Стамбул теракты үчүн “Ислам мамлекети” аталган террордук уюмду айыптаган. Түркиянын вице-премьер-министри Вейси Кайнак ал уйгур улутундагы адам болуш ыктымалдыгын айтты.

Ал эми акыркы кабарларга караганда, Стамбулдагы кол салууну жасаган адам өзбекстандык да болушу ыктымал. Полициянын маалыматтарына таянып, түрк маалымат каражаттарынын жазышынча, кол салууга шектүү деп саналган адам Абдулгадир Машарипов деп болжолдонууда. Ал "Абу Мухаммед Хорасан" деген каймана ат менен жүргөн.

Тергөөнүн жүрүшүндө белгилүү болгондой, кол салуудан соң ал түнкү клубдун ашканасы аркылуу чыгып кеткен. Учурда ал кармала элек.

Ак-Сай: калың кар малды тоютсуз калтырды

Ак-Сайдагы малчы.

Ат-Башы районундагы Ак-Сай кыштоосуна жааган калың кардан улам 40 миң баш мал тоютсуз калды.

Калың жааган кардан улам Ат-Башыдагы Ак-Cай өрөөнүндө байланышсыз калган 54 үй-бүлөгө азык-түлүк жана малга тоют жеткирилди. Бул тууралуу Өзгөчө кырдаалдар министрлигинен кабарлашты. Маалыматка ылайык, аталган министрликтин өкүлдөрү жана райондук бийлик 13 жүк ташуучу унаага жүктөлгөн жардамды Ак-Сайга жеткирип кайтышты. Учурда Ак-Сайда 50дөн ашык түтүндүн 200 үй-бүлө мүчөсү бар.

Кыштоого кеткен жол кар көчкүдөн улам жабылып, Өзгөчө кырдаалдар министрлиги жолду тазалоо ишин 7-январда баштады.

Көп жылдан бери Ак-Сай өрөөнүндө мал баккан Эркинбек быйылкыдай жааган карды мурда көрбөгөнүн айтат. Ак-Сайдагы кыштоого жылына кар аз жаап, мал кол карачу эмес. Эми минтип бир метрге чукул кардан улам кыштоодогу жалпы 40 миңге чукул малга кыйын болду дейт аксайлык чабан.

- Ак-Сайдын Терек деген кыштоосунда мал багам. Негизи жылына минген атыбызга гана кичине чөп жыйнап алганыбыз болбосо, колдогу малды кыштай талаага жайып, чөп жыйначу эмеспиз. Бирок быйыл кар белчеден жаап, малды жая албай калдык. Өзүбүзгө болсо тамак-ашты күзүндө эле жазга жеткидей кылып камдап алганбыз. Андан маселе жок. Бир гана малга тоюттун жоктугу кыйнап жатат. Эми жол ачылса, малдын теңин жакага түшүрбөсөк, мынча малга тоют ташып алып келе албайбыз.

Ак-Сай-Кында автожолу калың жааган кардан улам буга чейин эле жабылып калган. Бирок Ак-Сайда кыштап жаткан жалпы 54 үй-бүлөнүн мал жандыктарына жардам көрсөтүү, Ат-Башы –Торугарт айланма жолу аркылуу тоют жеткирип баруу үчүн Өзгөчө кырдаалдар министрлигинин Нарын облустук башкармалыгы тарабынан атайын топ түзүлгөнүн аталган башкармалыктын жетекчисинин орун басары Дөөлөт Ибраев билдирди.

- Малчылар жолду ачып берсеңер малдын теңин айылга алып келебиз деп жатат. Азыр Ат-Башы райондук жол тейлөө башкармалыгынын кар түрткөн автоунаасы жана Өзгөчө кырдаалдар министрлигинин райондук бөлүмүнүн техникалары жолду ачууга аракет жасап жатат. Жол ачылса өкмөттүн Нарындагы өкүлчүлүгү менен сүйлөшүп, Ак-Сайдагы малдын канчасын жакынкы айылга айдап келиш керек экенин малчылардан билип, анан кошумча техникаларды бөлөлү деп жатабыз.

Кыштоо.
Кыштоо.

Ат-Башы районунун акими Жакыпбек Субакожоев жергиликтүү бийлик малчыларга барчу жолду тазалагандан тышкары, зарыл болгон жардамдарды көрсөтүп жатканын билдирди.

- Жолду ачуу үчүн иштеп жаткан балдардын тамак-ашына деп райондук администрация беш миң сомго азык-түлүк алып бердик. Биздин чамабыз чак. Бирок ошентсе да колдон келген жардамыбызды берип жатабыз. Эми бүгүн барып келишсе, жолду ачууга дагы эмне керек экени билинет. Эгер дагы кошумча техникалар же башка жагынан жардам керек болсо биз тийиштүү жерлер менен сүйлөшүп, чечебиз.

Райондук акимчиликтин маалыматы боюнча учурда Ак-Сай кыштоосунда 14 миңден ашык майда жандык, 10 миңдей топоз жана 11 миңден ашык уй-жылкы бар.

Конституциянын беш беренеси бир жыл "күттүрөт"

28-декабрда Кыргызстандын президенти 2016-жылдын 11-декабрындагы референдумда кабыл алынган “Кыргыз Республикасынын Конституциясына өзгөртүүлөрдү киргизүү жөнүндөгү” мыйзамга кол койду.

Өзгөргөн Баш мыйзамдын айрым беренелери эмне үчүн 2017-жылдын 1-декабрынан баштап күчүнө кирет?

"Арай көз чарай" талкуусуна юридика илимдеринин доктору Бекбосун Бөрүбашев, «Коомдук анализ институту» бирикмесинин жетекчиси Рита Карасартова жана өзгөргөн Конституцияны колдоо тобунун жетекчиси Алга Кылычев катышты.

"Азаттык": Президент Алмазбек кол койгон “Кыргыз Республикасынын Конституциясына өзгөртүүлөрдү киргизүү жөнүндө” мыйзамдын негизги бөлүгү 2017-жылдын 15-январынан күчүнө кире турган болсо, беш беренеси 2017-жылдын 1-декабрынан иштей турган болууда. Башкача айтканда бир Конституциянын эки бөлүнүп ишке киришине эмне себеп болду?

Рита Карасартова: Биз 2017-жылы 1-декабрда күчүнө кире турган бийликтин ыйгарым укуктары боюнча талкуу болгондо азыркы бийлик эмне үчүн өзгөртүүлөргө барып жатат деген суроо койгонбуз: бир жыныстуулардын үйлөнүшүнө тыюу салууну киргизүү, Азимжан Аскаровдун иши эгемендүүлүгүбүздү жоготот деген сыяктуу маселелер көз боёмочулук кылып, элдин көңүлүн башка жакка буруш үчүн жасалган. Ошондуктан бийликке тиешелүү беренелердин бир жылдан кийин күчүнө кирип жатышы менен азыркы бийликтин чыныгы жүзүн эми көрсөк болот.

Конституциядагы өзгөртүүлөрдүн күчүнө киришин президенттин мөөнөтү бүткөн жылга алып барып такап жатышы азыркы бийликте өзүн сактап калуу, бийлигин бекемдөө максаты бар экендиги көрүнүп калды.

Бекбосун Бөрүбашев: Референдум аркылуу Баш мыйзамыбызга 24 беренеге өзгөртүү киргизилсе, анын 19у 2017-жылдын 15-январында күчүнө кирсе, калган беш берене келерки жылдын 1-декабарынан ишке кирет. Ошол беш берене тең парламентаризмди өнүктүрүүгө арналган беренелер болчу.

Мен Рита айткан сөздөргө кошулат элем. Бул жерде коомдук кызыкчылыктан саясий кызыкчылыктардын жогору экендиги көрүнүп турат. Анткени иш жүзүндө маанилүү деп эсептелген беш беренени бир жыл кое туралы, алдыда чоң саясий өнөктүктөр, президенттик шайлоо турат дегени көрүнүп калды, бул туура эмес кадам болду.

Алга Кылычев: Жогоруда айтылган пикирлердин эч негизи жок. Чечмелеп айтсак, муну эки негизде карасак болот. Саясий өңүттө алсак, айтылып жаткан беш беренени январдан баштап күчүнө киргизип койгондо, ушул убакка чейин Конституцияны өзгөртүүгө каршы чыгып келген саясий топтор тарабынан чоң саясий оюндар болмок. Президентибиз кийинки бийликке келгендер ажыдаар болуп кетпесин деп ушундай өзгөртүүлөргө барып жатам деп ачык эле айткан.

"Азаттык": Кол коюлган мыйзамга ылайык Конституциянын өзгөртүлгөндөн кийинки 70, 72, 75, 81 жана 87-беренелери 2017-жылдын 1-декабрында күчүнө кириши көп талкууга түшүүдө. Мисалы, 70-беренени чечмелеп көрөлүчү. Анда «Парламенттик көпчүлүктүн фракцияларынын коалициядан чыгуу жөнүндөгү чечими фракция депутаттарынын жалпы санынын үчтөн экисинен кем эмес добушу менен фракция тарабынан кабыл алынат. Фракциянын чечими анын токтому менен таризделет жана фракциядан чыгуу үчүн добуш берген ар бир мүчөсү ага кол коет” жазылган жобону 2017-жылдын башынан эле күчүнө кирсе кооптуу жагдайлар жаралат беле?

Бекбосун Бөрүбашев: Кооптуу болмок эмес. Анткени парламенттик, партиялык демократия деген бар. Бирок, биздин партияларда партиялык демократия жок, партия лидерлеринин диктатурасы бар. Кайсы мандатты ким берет, канча акчага сатарын партия лидери жеке чечет. Азыр айтылып жаткан 70, 72-беренелер дал ушуга бөгөт болчу. Ушул жобону 2017-жылдын 15-январынан эле күчүнө кирет деп койсо болмок. Мындай жобонун иштеши партиялык курулушту бекемдемек.

Кыргызстанда биз парламентаризм курабыз деп жатпайбызбы, анын негизи партиялар аркылуу калыптанат. Тилекке каршы, бизде партиялардын аты болгону менен заты партия эмес. Бул жоболорду дагы бир жылга жылдырып жатышы адилеттүүлүктөн, демократиядан саясий кызыкчылык жогору туруп, үстөмдүк кылып жатканы көрүнүп калды.

Талкуунун толук варианты менен видеодон таанышыңыз:
​"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Казакстан кара жолун жабаарын эскертти

Кыргыз-казак чек арасындагы "Ак-Жол" бекети.

Казакстан өз аймагынан кыргыз товарларын автоунаа менен ташууга тыюу саларын эскертти.

Расмий органдарга келген катта быйылтан тарта ветеринардык көзөмөлдөн өткөрүүгө зарыл болгон товарлар Казакстандын аймагы аркылуу темир жол менен гана ташылышы керектиги айтылган. Адистер мындай билдирүү Бажы биримдигинин келишимдерине каршы келерин белгилешүүдө.

"Күтүлбөгөн эскертүү"

Казакстан кара жол менен ташылчу товарларга тыюу саларын быйыл 3-январда эскерткен. Анда коңшу өлкөнүн Айыл чарба министринин орун басары кыргыз расмий органдарына кат жазып, мындан ары ветеринардык көзөмөл талап кылган товарлар Казакстан аймагы аркылуу темир жол менен гана ташылышы керек деген кат жөнөткөн. Анда казак бийлиги мындай чечимди Бажы биримдиги боюнча келишимдин талабы менен түшүндүргөн.

Кыргызстандын Ветеринардык жана фитосанитардык коопсуздук боюнча мамлекеттик инспекциясынын төрагасы Калысбек Жумаканов казак тараптын мындай эскертүүсү күтүүсүз болгонун жашырбайт. Жумакановдун жүйөсүндө, коңшулардын талабы эки өлкө ортосундагы жана Евразия экономикалык биримдигинин алкагындагы бир катар келишимдерге каршы келет:

- Мындай чара Евразия экономикалык биримдигине кирип жаткандагы макулдашууга каршы келет. Учурда эмне себептен мындай кат жиберилгенин тактап жатабыз. Бирок азыр чек арадан өтүүдө тоскоолдук жок.

Жумаканов учурда бул талап дипломатиялык жолдор аркылуу такталып жатканын кошумчалады.

Кыргыз-казак чек арасы.
Кыргыз-казак чек арасы.

Казакстан эскерткени менен азырынча Кыргызстандан чыккан товарлар Казакстан аймагы аркылуу башка өлкөлөргө тоскоолдуксуз ташылып жатат. Муну Орусияга жүк ташыган айдоочулар да “Азаттыкка” ырасташты. Алардын бири Акылбек Алдабергеновдун айтымында, айдоочулар казак тараптын жаңы талабынан кабарсыз:

- Бизге эч ким эч нерсе деп эскерткен эмес. Чек арадан мыйзам чегинде салыгыңды төлөп өтө берсең болот. Болгону ташыган жүгүңдүн ичинде мыйзамгө туура келбеген ок атуучу курал же маңзат болбошу керек. Калганы баары мыйзам чегинде эле өтүп жатат.

ЕАЭБ: өргө тартпаган өнөктөштүк

ЕАЭБ: өргө тартпаган өнөктөштүк

Санкт-Петербург шаарында уюмга мүчө мамлекеттердин башчылары Евразия экономикалык биримдигинин алгачкы эки жылдыгынын жыйынтыгын чыгарышты.

Негизинен Казакстандын аймагы аркылуу бардык эле товарлар өтө бербейт. Бул айрыкча тамак-аш продукцияларына тиешелүү. Кыргызстан Евразия экономикалык биримдигине кошулганда бул уюмдун талаптарына жооп берет делген 15 атамекендик ишканага өз продукциясын Орусия, Казакстан, Беларус жана Армениянын аймагында тоскоолдуксуз сатууга уруксат берилген.

Темир жол кымбатка турат

Бул ишканалар өз товарларын Казакстандын аймагы аркылуу жогоруда аталган өлкөлөргө чыгарып сатып келген. Эми жаңы талапка ылайык, алар өз продукциясын темир жол менен гана ташууга уруксат берилсе, бир топ кыйынчылык жараларын айтышууда. Маселен, ишкер Райымбек Жумановдун пикиринде, эгер жүктү автоунаа менен эмес темир жол аркылуу ташууга туура келип калса, анда чыгаша бир топ көбөйөт:

- Бизге темир жол менен кымбат түшүп калат. КамАЗ менен ташыгандан өтөрү жок. Жүктү темир жолго чейин да унаа менен алып барып, андан түшүргөндөн кийин үчүнчү унаага которуу көп чыгашага алып келет. Оор жүк ташыган унаалар бул жерден жүктөлгөн жүктү туура базарга алып барат.

Айрым серепчилердин пикиринде, Бажы биримдиги боюнча түзүлгөн келишимдердин негизинде иш алып барууда Кыргызстан өз кызыкчылыктарын жетиштүү коргой албай келет. Буга чейин казак тарап жашылчаны эч бир текшерүүсүз өткөрөбүз деп, бирок иш жүзүндө андай болбой калган. Мындан улам дыйкандардын картошканын баасы беш сомго түшүп кетип зар какшаган учурлары болгон. Ошол эле учурда Кыргызстандын айыл чарба азыктары Евразия экономикалык биримдигинин стандарттарына шайкеш келбей жатканы да айтылып келет.

ЕАЭБдеги тоскоолдуктар

Жогорку Кеңештин мурдагы депутаты Равшан Жээнбеков кыргызстандык жүктү Казакстан аркылуу ташып өтүүдө пайда болуп жаткан тоскоолдуктардын үч себебин санап өттү:

- Адатта мамлекетти бир адам башкарган өлкөлөрдө мыйзамдар иштебейт. Эки тараптуу, көп тараптуу мыйзамдар иштебейт. Андай мамлекеттерде авторитардын көз карашы өзүнүн мамлекетинин кызыкчылыгынан дагы, керек болсо эки мамлекеттин ортосунда түзүлгөн саясий-экономикалык кызыкчылыктардан да жогору турат. Ошондуктан алар каалаган учурунда келишимдин иштешин токтотуп турушат. Экинчиден, Казакстан же Орусия биздин мамлекетти, биздин жетекчилерди теңине алгысы келбейт. Үчүнчүдөн, биздин айыл чарба товарларыбыз Евразия экономикалык биримдигинин стандарттарына туура келбей жатат. Бул биздин жетекчилердин күнөөсү.

Равшан Жээнбеков
Равшан Жээнбеков

Жээнбековдун пикиринде, бул аракет жүктү темир жол менен ташуу аркылуу пайда табууну көздөгөн Казакстандагы айрым саясий- экономикалык топтордун демилгеси болушу да мүмкүн.

Евразия экономикалык биримдигинин алкагында Кыргызстан менен Казакстандын ортосунда айыл чарба азыктарына байланыштуу бир нукка түшпөй келаткан бир нече маселелер бар.

Анын бири – эки мамлекеттин ортосунда көптөн бери талкууланып келаткан ветеринардык көзөмөл тууралуу жыйынтыктуу чечим кабыл алынбай келет.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Апта: Атамбаевдин сапары, Түркиядагы алаамат...

Стамбулдагы терактка шектүү делген адам.

Узап бараткан жумада Түркиядагы терактка кыргыз жаранынын тиешеси бар деген маалыматтар ырасталган жок. Президент Алмазбек Атамбаев Кытайга жумуш сапар менен барды. Кошмо Штаттарда бийлик алмашуу алдында Орусия темасы дагы күч алды.

Алдастаганда айтылган сөз...

31-декабрдан 1-январга караган түнү Түркияда коркунучтуу теракт жасалды. Автомат менен куралданган адам Стамбул шаарындагы "Рейна" түнкү клубуна кирип келип, ал жерде жаңы жылды тосуп жаткан адамдарды аткылай баштаган. Андан 39 адам өлүп, 69 жарадар болгон. Кылмышкер окуя болгон жерден качып кеткен.

Түрк тартип коргоо органдары шектүүнү издеп, ушул кезге чейин таба элек. Жума соңунда Түркиянын вице-премьер-министри Вейси Кайнак кылмышкер өлкөдөн чыгып кетиш мүмкүндүгүн айтты.

Түркиядагы бул теракт Кыргызстанды да кыйгап өтпөдү. Түрк маалымат каражаттарында аны аткарган адам Кыргызстандын же Өзбекстандын жараны болушу мүмкүн экени айтылып, ал бара-бара жайыла берди. Мына ошол тенденциянын негизинде Кыргызстан жараны Яхъе Машраповдун паспортунун көчүрмөсү түрк интернет мейкиндигинде пайда болуп, ал террорго шектүү адам катары дүйнөгө тарады.

Кыргыз жараны Машпаровдун паспортунун сүрөтү.
Кыргыз жараны Машпаровдун паспортунун сүрөтү.

Кыргызстандыктар мекендешибиз террорчу болуп чыктыбы деп кыжалатка батты. Соода иштери менен Түркияга көп каттаган Яхъе Машрапов 3-январда Стамбул аба майданында бир саат суракка алынып, терактка тиешеси жок экени аныкталган.

Мына ошол сурактан кийин Яхъе Машраповдун паспортунун көчүрмөсү интернетте пайда болуп, дүйнөлүк маалымат каражаттары кыргыз жаранын террорчу катары көрө баштады. Паспорт көчүрмөсүнүн жайылышына себепкер болгон түрк тартип коргоо органдары жана бийликтери Машраповдун терактка тиешеси жоктугун айтып билдирип койгон эмес.

Яхъе Машрапов такталбаган маалыматтардын жайылышына нааразылык билдирди:

- Биринчи текшерип андан кийин маалымат чыгарышса деп каалайт элем. Ал маалымат чыккандан бери үйүмдөгүлөр, ата-энем да, өзүм да жаман болдум. Террорчу кылып коюшпаса экен деп ойлонуп кыжалаттандым. Ошондуктан тактап туруп, анын чыгарышса туура болмок.

Машрапов: Мен террорист эмесмин
please wait

No media source currently available

0:00 0:04:13 0:00

Кыргызстандын Түркиядагы элчиси Ибрагим Жунусов Яхъе Машраповдун кызыкчылыгын коргоого аракеттер жасалып жатканын билдирди. Ошондой эле терактка Кыргызстан жарандарынын тиешеси бар деген маалыматтардын тарашы жана Машраповдун паспортунун көчүрмөсүнүн интернетке чыгышы боюнча териштирүү жүрүп жатканын белгиледи:

- Ошол боюнча териштирүү жүрүп жатат. Бул маселе боюнча эки мамлекеттин ортосунда да сүйлөшүүлөр болуп жатат. Менин оюмча анын аягына чыгышат. Бул каяктан чыгып жатканы анык болот. Бирок кайсы бир тараптын айыптуу экенин түрк бийлиги билдириши керек. Бүгүнкү күндө түрк бийлиги андай билдирүү жасай элек.

Түрк бийлиги Стамбул теракты үчүн “Ислам мамлекети” аталган террордук уюмду айыптаган. Акыркы билдирүүсүндө вице-премьер-министр Вейси Кайнак ал уйгур улутундагы адам болуш ыктымалдыгын айтты.

Ал эми акыркы маалыматтарга караганда, Стамбулдагы кол салууну жасаган адам өзбекстандык болушу мүмкүн. Полициянын маалыматтарына таянып, түрк маалымат каражаттарынын жазышынча, кол салууга шектүү деп саналган адам Абдулгадир Машарипов деп болжолдонууда. Ал "Абу Мухаммед Хорасан" деген каймана ат менен жүргөн.

Тергөөнүн жүрүшүндө белгилүү болгондой, кол салуудан соң ал түнкү клубдун ашканасы аркылуу чыгып кеткен. Учурда ал кармала элек.

Түркияга ар тараптан чабуул...

Түркияда акыркы кезде тынымсыз теракттар жасалууда. Бийликтердин белгилешинче, ал теракттар үч тараптан уюштурулууда. Анын биринчиси жана эң коркунучтуусу катары 15-июлдагы төңкөрүш жасоого аракеттенген ФЕТО же гүленчилер тобу аталган. Экинчиси - күрт жикчил топтору болсо, үчүнчүсү - “Ислам мамлекети” террордук тобу. Түркиядагы теракттарга Борбор Азия мамлекеттеринин жарандарынын тиешеси бардыгы жөнүндө сөз болгондо, ушул чөлкөмдөн Сирияга аттанган “жихадчылар” эске келет. Сирияда “Ислам мамлекетине” каршы операция жүргүзүп жаткан Түркия ал террордук уюмдун бутасына алынууда.

Измирдеги теракт. 5-январь, 2017
Измирдеги теракт. 5-январь, 2017

Түркия ошентип ар тараптуу чабуул астында калууда. Өлкө бийлик башчылары ФЕТО жана күрт жикчилдерин батыш колдоодо деп шекшийт. Президент Режеп Тайып Эрдоган ошондуктан Түркия азыркы кезде “көз карандысыз тышкы саясат” үчүн күрөшүүдө дейт. Борбор Азия мамлекеттеринин жарандары үчүн визасыз режим түзүп, Кытайдагы уйгурларды коргоодо үн катып турган Түркиянын ушундай оор абалда бул чөлкөм тургундарынан же “туугандарынан” сокку алуусу канчалык тарынычтуу жана адилетсиз экенин сезүүгө, байкоого болот.

Атамбаевдин Кытайга сапары..

Кытай демекчи, президент Алмазбек Атамбаев 5-январда Кытайга сапар алды. Бээжинде ал Кытай лидери Си Цзинпин менен жолугушуп, сүйлөшүү өткөрдү.

​Кытай учурда Кыргызстандын эң ири кредитору эле эмес, эң ири донорлорунун бирине айланган мезгил. Бээжин 2015-жылдан бери бөлүп-бөлүп берип жаткан 1 млрд юань гранттын эсебинен кыргыз бийлиги бир канча социалдык маселелерди чечип, анын ичинде Бишкектин айрым жолдорун оңдоп жатканы маалым.

Алмазбек Атамбаев Кытай президенти менен.
Алмазбек Атамбаев Кытай президенти менен.

Кытай насыялары менен "Датка-Кемин" электр линиясы тартылып, түндүк-түштүк альтернативдик жолу курулууда жана Бишкек жылуулук борбору модернизацияланууда. Учурда кыргыз-кытай бийлигинин алдында Кытай-Кыргызстан-Өзбекстан темир жолун баштоо сыяктуу ири долбоор турат. Бирок ал долбоор 15-20 жылдан бери алдыга жыла элек.

Президент Алмазбек Атамбаев өткөн жылдын акырында Иран президенти Хасан Роухани менен Бишкектеги жолугушуусунун соңунда Ташкенге жана Бээжинге жасаган сапары учурунда Кытай-Кыргызстан-Өзбекстан темир жолун куруу долбоору негизги маселелерден болорун билдирген эле:

- Кытай-Кыргызстан-Өзбекстан-Түркмөнстан-Иран темир жолун курууга биргелешкен кызыгуу билдирилди. Буга кошумча иретинде айта алам, жакында боло турган менин Өзбекстан жана Кытай Эл Республикасына сапарымда бул негизги темалардан болот.

Президент Атамбаевди Кытай сапарында коштогон делегация курамында президенттин кеңешчиси, мурунку транспорт жана коммуникация министри Калыкбек Султановдун жана Темир жолун долбоорлоо бөлүмүнүн башчысы Канат Абдыкеримовдун бар экени да темир жол негизги темалардан болорунан кабар берет.

Президент Атамбаев Кытайга барды
please wait

No media source currently available

0:00 0:00:51 0:00

Кыргызстандын мурунку тышкы иштер министри Аликбек Жекшенкулов бул темир жолдун курулушу боюнча карама-каршылыктуу маселелерди козгоду:

- Долбоор Акаевдин убагынан бери келатат. Ал кездеги план боюнча темир жол Кытай-Кыргызстан-Өзбекстанга салынмак. Өткөндө Бишкекке келгенде деле Иран президенти бул маселе боюнча ачык пикирин билдирген жок. Бул жерде чоң көйгөй бар. Мисалы, Кыргызстандын курабыз деп айтып, кайра курбайбыз дегенин Кытай жетекчилиги кандай кабыл алат? Бул долбоор Акаев, Бакиев убагында эмнеге башталган жок? Өзбекстандын мурдагы президенти буга каршы же макул деген пикирин билдирген эмес.

Аликбек Жекшенкулов.
Аликбек Жекшенкулов.

Президент Алмазбек Атамбаев 2010-жылы бийликке келгенден кийин Кытай-Кыргызстан-Өзбекстан темир жолунун курулушуна каршы чыгып, анда көрө Тажикстан-Кыргызстан-Казакстан-Орусия темир жолун курабыз деп демилге көтөргөн. Бирок бул фантастикалык демилгеге эч кайсы тараптан колдоо болгон эмес. Ал эми акыркы жылдары Алмазбек Атамбаев Кытай-Кыргызстан-Өзбекстан темир жолунун курулушу боюнча кайрадан көбүрөөк сөз кыла баштады.

Кытай болсо жаңы “Жибек жолу” долбоорунун алкагында темир жолдору менен Европа жана Жакынкы Чыгышка товарларын жеткирүүнү ишке ашыра баштады. Мына ошол долбоордун алкагында Кытай темир жол аркылуу Англияга биринчи жолу товар жөнөткөнү кабарланды. Кытайдан чыккан поезд Казакстан, Орусия аркылуу Европага, андан ары Британияга жетмекчи. 18 күнгө созулган бул сапарда поезд 12 миң чакырымды басып өтөт.

Кытай батышка карай темир жолду бир нече багытта пландаганы белгилүү. Анын бир багыты Орусия аркылуу Европага барат. Экинчиси - Казакстан аркылуу. Ал курулуп, иштей баштады. Үчүнчүсү - Кыргызстан аркылуу, дагы бир варианты - Тажикстан аркылуу куруу пландаштырылган. Кытай-Тажикстан-Ооганстан-Иран багытын Душанбе жана Иран колдоп келатат. Кытайдын батышка Пакистан аркылуу да жол чабууда. Бээжин жана Исламабаддын экономикалык коридор долбоорунун алкагында Кытайдан Пакистандын "Гвадар" портуна темир, унаа жолдорун салып, Инди океанына чыгат. Бул долбоорго Бээжин 46 млрд доллар бөлгөнү маалым.

Мэрликке аттангандар

Узап бараткан жумада Кыргызстан коомчулугу Бишкек шаарынын мэрлигине талапкерлерди көрсөтүүгө күбө болду. Мэрди шайлоо болсо 11-январда өтмөкчү.

11-декабрдагы Бишкек шаардык кеңешине шайлоодо беш партия жеңишке жетишкен. Алардын ичинен КСДП, “Республика-Ата журт” жана “Кыргызстан” фракциялары көпчүлүк коалиция түзгөн. Алар азыркы мэр Албек Ибраимовдун талапкерлигин кайрадан көрсөтүшкөн. Оппозициялык “Өнүгүү-Прогресс” фракциясы Нурдин Абдылдаевдин талапкерлигин сунуштады.

Албек Ибраимов.
Албек Ибраимов.

Ошондуктан 11-январга белгиленген шайлоодо азыраак болсо интрига түзүлүүдө. Анын үстүнө Нурдин Абдылдаев Албек Ибраимовду теледебатка чакырып, Ибраимов аны кабыл алганы да маалым болду. Бирок дебат уюштурулбасын, ал мыйзамда каралбаганын Бишкек шаардык шайлоо комиссиясынын төрагасы Кайрат Маматов билдирди:

- Бул бир талапкердин өзүнүн эле демилгеси болуп атат. Аларды эл шайлабайт. Бишкек шаардык кеңешинин депутаттары гана шайлайт. Бүгүн, 6-январда эки талапкерди каттоого алдык. Алар расмий түрдө Бишкек шаардык кеңешине талапкер болуп калышты. Ошондуктан алар эми депутаттар менен, фракциялар менен шайлоого чейин иштеше алат.

Бишкек шаардык кеңешинде 45 депутат бар. Алардын ичинен 30 мандат көпчүлүк коалицияга таандык. Ал эми оппозициялык “Өнүгүүдө” 8 мандат бар. Оппозиция же бийликчил экени аныкталбаган “Мекеним Кыргызстанда” 7 мандат бар.

Түртүшкөн дөөлөр...

Дүйнөлүк саясатта орчун окуялар узап бараткан жумада Сирия жаңжалы, Түркия, Орусия жана АКШ ортосундагы мамилелерге байланыштуу өнүктү. Сирияда 30-декабрда жетишкен ок атууну токтотуу жана Астанада сүйлөшүүнү баштоо келишимине коркунуч туулганы жума башында маалым болду. Сирия бийлиги менен сүйлөшүүгө макулдук берген оппозициялык "Эркин Сирия армиясы", бийлик жана “Хезболла” Дамаскка жакын Вади Барада жергесине кол салып, ок атышпоо келишимин бузду деп айыптады. Алар мындай шартта Астана сүйлөшүүсүнө даярдыкты токтоторун жарыялашты. Сирия бийлиги өз кезегинде куралдуу оппозиция Вади Барадада Дамаск шаарын суу менен камсыздоо системасын бузуп, элди суу менен камсыздоону үзгүлтүккө учуратып жатат деп айыптады.

Сирия.
Сирия.

Мына ушундай айыпташууларга карабай, Астана сүйлөшүүсү 23-январга белгиленди. Муну Анкара жана Москванын эрки катары баалоого болот. Анткени Сирия оппозициясынын артында турган Түркия жана Сирия бийлигинин негизги колдоочусу Орусия эки тарапты сүйлөшүүгө отургузууда чечкиндүү бойдон калууда. Түрк президенти Режеп Тайып Эрдоган Астана сүйлөшүүсүнүн ийгилигине үмүт артып жатканын билдирди:

​- Сирияда, аль-Бабдагы операциябызды ылдам бүтүрүүнүн жаңы планын даярдадык. Кудай буюрса, ал жакында ишке ашырылат. Биз Манбижде баштагандай эле башка региондорду да террордук уюмдардан тазалоодо чечкиндүүбүз. Бул жерде Орусия менен биргеликте Сирияда ок атууну туруктуу токтотуу жана карама-каршылыктарды саясий жол менен чечүүгө киришүүдө ийгиликке үмүт бар.

Орусиянын президенти Владимир Путин менен Түркиянын мамлекет башчысы Режеп Тайып Эрдоган.
Орусиянын президенти Владимир Путин менен Түркиянын мамлекет башчысы Режеп Тайып Эрдоган.

Түркиянын Сириянын ал-Баб шаарында “Ислам мамлекети” террордук тобуна каршы операциясындагы кыйынчылыктар жана жоготуулар АКШ менен чарпышуусуна алып келди. Анкара АКШ баштаган коалиция бул күрөштө Түркияны дурустап колдобой жатат деп айыптады. Анын артынан, террорчулукка каршы күрөштө колдоо көрсөтпөгөн АКШ баштаган коалициянын Инжирликтеги базада калуусунун канчалык зарылдыгы бар деген сөздөр түрк бийлигинде чыга баштады.

АКШнын мамлекеттик катчысы Жон Керри АКШнын “Ислам мамлекети” террордук уюмуна каршы күрөштөгү салымын санап, Сириянын Кобани шаары, Ирактын Рамади, Фалужжа, Тикрит шаарлары бошотулганын, Мосул шаары бошотулуу алдында турганын белгиледи.

Пентагондун маалымат катчысы Жеф Дейвис эки жылдан бери АКШ баштаган коалициянын “Ислам мамлекети” террордук тобуна каршы күрөшүн айтып, Инжирлик базасынын жалпы коопсуздук үчүн маанилүү экенин белгиледи:

- Инжирлик бул өтө маанилүү экенин билесиздер. Биз көп жылдан бери Инжирликтебиз. “Ислам мамлекетине” каршы күрөш башталганга чейин эле бул жердебиз. Бул Сирия жана Ирактагы операциялар үчүн эле эмес, Европаны коргоо үчүн да стратегиялык мааниси бар база. Бул жерде туруу стратегиялык артыкчылык экенин билебиз, бирок ал АКШ үчүн эле эмес. Сиздер бул коалиция экенин билесиздер. Мына ошол коалициянын башка мүчөлөрү да Инжирликти колдонууда. Биз аны “Ислам мамлекетин” жок кылуу үчүн колдонуп жатабыз, аны жоготууда АКШ менен Түркия бирге.

Түрк бийлиги менен Обама администрациясынын ортосунда күрт топтору боюнча курч да келишпестик бар. Мына ошол эки тарапты араздаштырып келатканы маалым. Анкара АКШнын жаңы президенти Дональд Трамп күрт топторуна карай кандай саясат жүргүзөрүн күтүүдө. Ошого жараша Түркия-АКШ мамилесинин өнүгүшү күтүлөт.

Узап бараткан жумада АКШ Сенатынын Куралдуу күчтөр боюнча комитети хакерлик боюнча угууларды өткөрдү. Анда АКШнын атайын кызматтары Америкадагы президенттик шайлоо учурунда Орусиянын хакерлиги боюнча маалымат беришти. Кошмо Штаттардын атайын кызматтарынын башын бириктирген Улуттук чалгындоосунун башчысы Жеймс Клеппер хакерлик орус бийлиги тарабынан уюштурулган дегенди ырастап, бул боюнча атайын баяндама коомчулукка да жарыяланарын билдирди.

Клеппердин сөзүн ырастаган АКШнын Улуттук коопсуздук боюнча агенттигинин жана кибер тобунун башчысы Майкл Роджерс Орусия хакерлери АКШ эле эмес башка өлкөлөрдө да агрессивдүү аракеттенет деди:

- Сиздер билгендей, орус кибер-топторунун башка өлкөлөрдүн өкмөттөрүнүн инфраструктурасына, керек болсо шайлоо системасына агрессивдүү хакерлик жасаган тарыхы бар. Мен белгилегендей, аларга Улуттук коопсуздук боюнча агенттик жана АКШнын кибер командасы өзгөчө көңүл бөлө берет.

Бул айыптоолорду Орусия четке кагып келет. Москва аны түз четке какса, 20-январда АКШда президенттик кызматка кирише турган Дональд Трамп ага өтө чоң шек менен кароодо. Анын себеби бар. Анткени Орусиянын хакерлик чабуулу Дональд Трамптын жеңишине салымын кошту, Трамптын жеңишинин артында Кремл турат дегендей сөздөр ал үчүн кабыл алгыс. Ошондуктан Трамп АКШнын атайын кызматтарынын баяндамасын “чылгый саясат” деп баалап жатат.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Сузак: жер көчкү айылдын тынчын алды

Жалгыз-Жаңгак айылы, Сузак

Сузактын Жалгыз-Жаңгак айылында соңку үч күндөн бери активдешип жаткан жер көчкү жашоочулардын тынчын алууда.

Элеттиктердин эң алды айылдан коопсуз жайга конуш которо баштады. Өзгөчө кырдаалдар министрлигинин адистери жер көчкү коркунучу башка аймактарда да сезиле баштаганын айтып, тийиштүү тараптарга адам өмүрүн сактоо боюнча эскертүүлөрдү берип жатат.

Акырындык менен жылган жер көчкү Рашид Бышаковдун үйүнө жакындап калды. Ал арада үй-бүлө мүчөлөрү турак жайындагы акыркы буюмдарын жыйнап, көчүүгө камынып жатышат.

60 сотых жерди байырлаган ата конушун таштап кетүү Рашид үчүн кыйын болсо да, үй-бүлөсүнүн өмүрү үчүн көчүүгө аргасыз.

- Көчкү жүрө баштаганына үч күндөй болуп калды. Акыркы күндөн бери анын жылуусу тездеп жатат. Биздин үйгө 15 метр жакындап калды. Буга чейин башка жактан жер тилкесин алып, там салып койгонбуз. Бул жерге мал үчүн келип кыштачу элек. Чоң атам ушул жерде жашаган. Бак-шактуу, жайыты кенен жер болчу. Көчпөскө аргабыз жок.

Тоо боорунан бери жылып келе жаткан жер көчкүнүн көлөмү болжол менен 40 млн куб метр экендиги айтылууда. Мындан улам айылдагы 16 үй-бүлө коопсуз жерге көчүрүүгө муктаж. 6-январда Өзгөчө кырдаалдар министрлигинин адистери көчө турган үй-бүлөлөрдү тактап чыгышты. Министрликтин облустук башкармалыгынын башчысынын милдетин аткаруучу Абдишарип Бекилов буларга токтолду.

- Айылда жер көчкү коркунучу 1990-жылдары пайда болгон. 1994-жылы биздин мониторинг кызматынын атайын тизмесине алынып, элди көчүрүү талабы коюлган. Быйыл кыш жаан-чачындуу болуп, жер титирегенге байланыштуу бул жерде көчкүнүн активдешкени байкалат. Учурда 16 үй-бүлөнү кооптуу аймактан көчүрүү керек. Булардын көпчүлүгүнө кезегинде көчкү тууралуу айтылган, башка жактан жер тилкелери берилген. Азыр жергиликтүү бийлик менен бул багытта сүйлөшүп жатабыз.

Кыянбек Сатыбалдиев
Кыянбек Сатыбалдиев

Көчкү коркунучунда калган айылга 6-январда өкмөттүн облустагы өкүлү Кыянбек Сатыбалдиев барып, жергиликтүү тургундар менен жолукту. Ал тургундарды коопсуз жайга көчүрүүгө аракеттенерин, мамлекет жардам берерин айтты. Ал эми жардам алган үй-бүлөлөрдөн коопсуз жакка көчүп кетүүсүн суранды.

- Убагында жардам алгандар туура түшүнүп, мыйзамды сыйлап, бул жерден көчүп кетсеңиздер. Ал эми калган жарандарды мамлекет көчөдө калтырбайт. Кыштын күнүндө бирөөнүн үйүнө батуу кыйын, аны да туура түшүнөбүз. Мен өзүм баш болуп жеринен көрүп кетейин деп келдим. Ушул жердеги бардык тийиштүү адистер үч-төрт күн ичинде кандай чара көрүү керектигин айтсаңар. Мен ошого жараша өкмөткө маселе коем. Силерге сөзсүз түрдө тийиштүү жардам берилет.

Бирок айыл тургундары жергиликтүү бийликтин сөзүнө канааттанган жок. Айыл аксакалы Нурхалик Нарбаев айылга жер тилкесин бөлүү маселесин көтөрдү.

- Жолдун бул тарабындагы турак жайлар эмне болот? Анда согуштун жана эмгектин ардагерлери, чал-кемпирлер жашайт. Ушул маселени мурда эле чечүү керек болчу, жер жылып баштаганда келбей. Жыл сайын айыл өкмөт көчкүлө деп айтат, кээ бирлери көчүп кеткени менен кайра келип жатышат. Ушул маселени тезирээк чечүү керек. Мына көчкүнүн келе жатканын өзүнөр көрдүңөр.

Адистердин айтымында, жаан-чачындын көп жаашы жана жер титирөөлөрдүн арбын орун алышы жер көчкүнүн пайда болуусун шартоодо. Мындан улам Сузактын Кызыл-Кыя жана Алмалуу-Булак айылдарында да жер көчкүнүн активдешкени байкалат. Буга байланыштуу тез арада калктын өмүрүн сактоо максатында жергиликтүү бийликке тапшырма берилди.

Жалал-Абад облусунун аймагында 1700дөн ашык үй-бүлө учурда кооптуу деп саналган аймакта жашайт. Былтыр жазында Алмалуу-Булак айылында жер көчкү жүрүп, мектеп окуучусун басып калган. Өкмөт тарабынан өз убагында коопсуз жайдан жер тилкеси бөлүнүп берилбеген соң ал жердеги 150 үй-бүлө ушул жылдын апрелине чейин кайрадан кооптуу аймакта кала беришти. Адистер болсо алдын ала быйыл жазында жаратылыш кырсыктары жылдагыдан арбын орун алышы мүмкүндүгүн эскертишет.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Караколдогу рождество майрамы

Караколдогу рождество майрамы
please wait

No media source currently available

0:00 0:01:02 0:00

Алтын ташыгандардан акы алуу сунушталды

Чоң-Алай районунун Дароот-Коргон айылындагы алтын кени

Экономика министрлиги алтын кошулмасын сыртка чыгарууга экспорттук бажы төлөмүн киргизүү демилгесин көтөрүүдө.

Бирок бул долбоордун үстүнөн иштеген мекемелер аралык комиссия анын өлчөмү кандай болору тууралуу маалыматты ачык жарыялай элек.

Ошол эле кезде айрым адистер жана мамлекеттик бийлик органдарындагы жетекчилер алтын же башка баалуу металл кошулмасын сыртка чыгарууга жол бербей, аны жеринде иштетүүгө чет элдик кен иштетүүчү компанияларды мажбурлоо зарылчылыгын сунушташууда.

Төлөм киргизүү зарылчылыгы

Экономика министрлиги азыркы учурда өлкөнүн кен казуу тармагындагы алтын кошулмасын иштетүүгө жөндөмдүү өндүрүш кубаттуулугунун жоктугунан улам кенди жана баалуу металл кошулмаларын чет өлкөгө чыгаруунун көлөмү жогору экенин белгилеген. Мына ушуга байланыштуу көзөмөлдү күчөтүү жана ага экспорттук төлөм киргизүү шарттарын иштеп чыгуу боюнча министрликке караштуу мекемелер аралык комиссия түзүлгөн. Бирок бул комиссия киргизиле турган экспорттук төлөмдүн өлчөмүн так аныктай элек.

“Кыргызалтын” мамлекеттик ишканасынын мурдагы жетекчиси, учурда парламент депутаты Осмонбек Артыкбаев мындай деди:

- Алтын менен кошо жез, күмүш же мышьяк сыяктуу минералдар болушу мүмкүн. Мисалы, аларды бири-биринен ажыратып алуу технологиясы бир топ татаал. Ошондуктан буга чейин эле аны Казакстанга, Кытайга же Орусияга алып барып, ошол жактан иштетип жүрүшкөн. Азыр бизде ошондой жогорку технологиядагы алтын тазалоочу жана ар бир минералды ажыратып ала турган өндүрүш курулганга чейин ага экспорттук пошлина киргизилгени туура эле. Бирок негизги башка кошулмасы азыраак же жок алтын концентранты биздин өзүбүздө эле иштетилгени оң. Анткени жумушчу күчү, энергия бизден алынат. Бул жакта өндүрүлгөн алтынды кымбат баада сатып, андан түшө турган салык дагы көп болот.

Талды-Булактын алтыны таламайга түшкөнбү?

Талды-Булактын алтыны таламайга түшкөнбү?

Кыргызстандын ондогон тонна алтын корун ичине камтыган тоо-кен тармагы эл аралык чайкоочулардын оңой олжосуна айланууда.

Буга чейин Чоң-Алайдагы, Чаткалдагы, Ала-Букадагы алтын кендеринен, Чүйдөгү Талды-Булак Сол жээк кенинен жүздөгөн тонна алтын кошулмалары Кытайга, Казакстанга жана Орусияга ташылып кетип жатканы боюнча парламентте маселе көтөрүлгөн. Кен казуучу чет элдик компаниялар муну жеринде алтынды ажыратып ала турган өндүрүштүн жоктугу менен түшүндүрүшкөн.

Өкмөттүн Чүй облусундагы ыйгарым укуктуу өкүлү Бактыбек Кудайбергенов Талды-Булак Сол жээк кенин иштеткен “Алтынкен” компаниясы алтын тазалоочу фабрикасы курулганына карабастан жылына 3 миң тоннага чукул алтын кошулмасын Кытайга ташып кетип жатканын билдирген эле.

Бактыбек Кудайбергенов айрым баалуу металл түрлөрүнө гана экспорттук төлөм киргизүүнү колдоорун айтып, негизги алтын кошулмасын жеринде иштетүү зарылдыгына токтолду:

- Эгерде экспорттук пошлина киргизип, алтынды бул жерде тазалап, иштеткенге караганда дагы көбүрөөк пайда түшө турган болсо, анда анын эмнеси жаман? Мен муну менен аталган министрлик алтын казуучу компаниялардын кызыкчылыгын көздөп жатат дегенден алысмын. Бирок менин азыр деле жеке оюм, жеке позициям – алтынды жеринде иштетүүнү талап кылып, тиешелүү шарттарды камсыздоо зарыл. Мен “Алтынкен” компаниясы боюнча маселе көтөргөндө, ал жакка депутаттык комиссия барып, ага сегиз айга чейин өндүрүштү жолго салууга уруксат беришкен. Андан кийин ошол жердеги алтынды ажыратып алуучу фабрика иштөөгө тийиш. Чечим ушундай болгон.

Сыртка кен ташыгандардын амалы

Былтыр 2016-жылы “Алтынкен” компаниясы Чүйдөгү Талды-Булак Сол жээк кенинен 1170 тонна алтын кошулмасын чыгарып кетип, кийин дагы көлөмү 1800 тонналык кошулманын экинчи партиясын Кытайга алып барып иштетүүгө уруксат сураган.

Өкмөттүн Чүй облусу боюнча ыйгарым укуктуу өкүлү Бактыбек Кудайбергенов анда алтын тазалоочу фабрика турганына карабастан анын кайсы максатта Кытайга ташылып жатканына кызыккан болчу. Себеби 7 миң чакырым алыска – Кытайга алтын кошулмасын вагондор менен ташып барып, ал жактан иштетүү логикалык жактан алганда ашкере чыгымдарды көбөйтүп, өндүрүштүн рентабелдүүлүгүн түшүрөт.

Бул жерде чоң пайданы көздөгөн бир максат алтын казып алууга лицензия алган компания алтын кошулмасынын арасындагы башка кымбат баалуу минералдарды дагы сырттан тазалатып алат. Ал сыртта иштетилгендиктен албетте, каттоого алынбайт. Андан салык дагы алынбайт.
Орозбек Дүйшеев

Анткен менен Тоо-кенчилер бирлигинин төрагасы Орозбек Дүйшеев алтын кошулмасын сыртка ташып чыгып, иштетүүнүн сырларын мындайча чечмеледи:

- Тоо-кен байлыгын бири-биринен ажыратып алуу технологиясы татаал жана кымбат жумуш. Ошондуктан азыр Кыргызстанда кен казып жаткан компаниялар ошондой көп чыгым кылбаш үчүн алтын кошулмаларын чет өлкөгө алып барып тазалатып, иштетип анан сатууга чыгарып жатышат. Бул жерде чоң пайданы көздөгөн бир максат алтын казып алууга лицензия алган компания алтын кошулмасынын арасындагы башка кымбат баалуу минералдарды дагы сырттан тазалатып алат. Ал сыртта иштетилгендиктен албетте, каттоого алынбайт. Андан салык дагы алынбайт. Ошон үчүн кен казуучу компаниялар аз көлөмдө болсо дагы минералдарды ажыратып алууга кызыкдар. Анын сыры мына ушундай.

2011-жылы Чоң-Алайда алтын кенин иштеткен “Кайди” компаниясы дагы тиешелүү бийлик органдарынын тымызын уруксаты менен кенди Кытайга ташып кетип жатканы ачыкка чыккан. Буга нааразы болгон жергиликтүү тургундар бир канча тонна алтын кошулмасы жүктөлгөн оор жүк ташуучу автоунааларды токтотуп кармап алышкан.

Андан кийин Ала-Бука менен Чаткалда кен иштеткен “Иштамберди” жана “Казакмыс” компанияларына байланыштуу дагы ушуга окшогон окуялар катталган болчу. Анда алтын кошулмасы мамлекеттин көзөмөлүсүз сыртка ташылып жатканы боюнча дооматтар айтылган.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Нарын: кышта көмүр түгөндү

Иллюстрция

Нарында он күндөн бери көмүр сатылбай жатат. Бул аралыкта күн сайын мүшөктөп көмүр алгандар отунсуз калышты.

Буга чейин өкмөттүн Нарындагы өкүлү Аманбай Кайыпов "облус кышка толугу менен даяр, көмүр тартыштыгы болбойт" деп эл алдында бир канча жолу убада берип келген.

Нарын шаарынын тургуну Шайык Абдырахманов көмүр издеп, беш күндөн бери базардагы көмүр кампасын шынаарлап жүрөт. Ал үйүндө аялы ооруп жатканын айтып, балдарынын үшүп отурганына кейиди.

- Жылыткыч сайсаң олчойто эсептейт. Чакан пенсиям эмнеге жетет? Бийлик башында отургандар карапайым элди ойлойбу? Көмүрдөн башка эмне жагабыз? Кыш киргенде бир тонна көмүр алып койдум эле. Ал түгөндү. Эми минтип беш күндөн бери көмүр таба албай койдум.

Кара-Кече
Кара-Кече

Нарын шаарынын элине көмүр камдоо үчүн шаарга үч кампа уюшулган. Бирок ал жерде бир аз үйүлгөн көмүрдүн күл майдасы гана болбосо колго илинер көмүр таппайсың. Кампаны иштетүүгө милдет алган жеке ишкер Бакыт Аттокуров көмүр алып келгенге аракет кылып жатам деп актанды.

Ал эми өкмөттүн Нарындагы өкүлү Аманбай Кайыпов буга чейин облус аймагындагы Кара-Кече, Турук көмүр кендеринде иш жүрүп жатканын, кышында эч кандай маселе жаралбай турганын бир канча жолу элдин астында убада берген. Ал азыр да "шаарда көмүр таптакыр жок эмес, бирок бир аз тартыштык болуп жатат" деди.

- Бир бүдүр көмүр жок дегендерге кошулбайм. Көмүр алып келгенге аракет кылып жатабыз. Эки-үч күндө төрт машина көмүр алып келгени жатабыз. Буга чейин көмүр толтура болчу. Эл албай, КамАЗдар көчө кыдырып сатып жүрүштү эле. Ошондо алып калбай, анан көмүр жок калганда чуркап калышты.

Өкмөттүн өкүлү жакында шаарга көмүр келет дегени менен "Кыргыз көмүр" мамлекеттик ишканасынын жетекчиси Мырза Жаманбаев Кара-Кече көмүр кени 13-январдан баштап гана ишти жандантарын билдирди.

- Жаңы жылдык тазалоо иштерине карата 24-декабрдан баштап иш убактылуу токтотулган. Азыр да тазалоо иштери жүрүп жатат. Эми 13-январдан баштап кайра иштей баштайт. Кара-Кеченин көмүр казуу көрсөткүчү былтыркы жылга салыштырмалуу отуз пайызга көп аткарылды. Эл көмүр менен толук камсыз болду.

План аткарылып жатат деп тиешелүү жетекчилер минтип отчетун толтуруп жатканы менен көмүр тартыштыгы карапайым калкта жетиштүү көйгөй жаратууда.

Буга чейинки Кара-Кече жана Турук көмүр кендериндеги чырлар көмүрдүн убагында камдалбай калышына себеп болду дегендер да четтен чыгат. Маселен Кара-Кечедеги жетекчиликке нааразы болгон жумушчулар иш таштарын айтышып, митингге чыгышса, Турук кенинде ишин жүргүзгөн компаниялар тендерге макул болбой, жергиликтүү эл үч жолу нааразычылык акциясын уюштурган.

​Туруктуулукту эңсеген Турук кени
please wait

No media source currently available

0:00 0:03:22 0:00

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Кышкы каникул зериктирбесе

Мектеп окуучулары 12 күнгө созулган кышкы каникулду максаттуу өткөрүүнү каалашат.

Бул жолку окуу планына ылайык, кышкы эс алуу 30-декабрдан тартып жаңы жылдын 10-январына чейин белгиленген. Жогорку класстын окуучулары мектептер тарабынан кышкы каникул боюнча эч кандай максаттуу иштер жүрбөгөндүктөн өтө эле зериктирип жиберерин айтышат. Билим берүү министрлиги пландык иш боюнча кышкы каникул көңүлдүү өтүп жатканына ишендирип келет. Мектеп окуучулары кышкы узак каникул күндөрүн кантип өткөрүп жатышат?

Баткенде жашаган өспүрүм Аликбек кышкы эс алуу каникулун кантип өткөрөрүн айтып берди:

- Мен кечээ таенемдин үйүнө барып келдим. Азыр үйдөмүн. Саар менен үйгө от жакканга көмүр алып келем. Суу ташыйм. Бош маалымда телевизор көрөм. Анан анча-мынча мезгилде сабактарыма даярданып турам. Мисалы, англис тилин кайталап окуйм. Кээде айылдын борборуна чыгам. Чынында ал жерде деле кызыктырарлык эч нерсе жок. Анан апамдан сурап анча-мынча интернет клубдарга барып турам. Биз ошентип өткөрөбүз каникулду.

Баткенден Бишкек шаарынын борборуна тарталы. Жаңы жыл тоскондон кийин, анан калса иш күндөрү болбогондуктан шаарда эл аз. Балдардын ызы-чуусу толуп турган Панфилов паркында таптакыр эле киши жок. Ала-Тоо аянтынын тегерегинде неберелерин жетелеп жүргөн эне бизге ал жерде эмне максат менен жүргөнүн айтып берди:

- Ысык-Ата районундагы Юрьевка айылынан келдим. Аты-жөнүм Абдрахманова Бурул. Өзүм мугалиммин. Балдарды эс алдырыш үчүн атайын паркка алып келдик эле. Эртеден бери кыдырып жүрүп китепканаларды көрсөттүм. Музейди көрсөтүп чыктым...

Бурул апанын Кубанычбек аттуу небересин да кепке тарттык:

- Төртүнчү класста окуйм. Мен шаардагы аябай чоң балатыны, музейди көрдүм. Сүрөткө түштүм. Китептерди көрүп чыктык. Мага аквариумдагы балыктар, ташбакалар жакты.

Кубанычбекке бул көргөндөрүнүн баары жаңылык экени анын бизге берген жоопторунан билинип турду.

Бир аз эле убакытта Ала-Тоо аянтындагы балатыны көрүү үчүн келип, анын жанында сүрөткө түшүп жүргөн көптөгөн окуучуларды кездештирдик. Алардын арасынан кышкы каникулда кылар иши жок зериккенден улам ушул жерге басып келишкенин айткандар да болду. Ошолордун арасында бешиктен бели чыга элек кыздар да бар:

- Менин атым Сезим. Бишкекте 8-класста окуйм. Каникул мага аябай жадатма болуп жатат. Чынын айтканда суукта үйдө отура берип аябай зеригип кеттим. Анан курбум экөөбүз чогуу көчөгө чыгып келели деп чечтик.

Турмушка эрте бышкан балдар

"Азаттыктын" апталык түрмөгү жаштайынан иштеп, акча тапкан балдарга арналды. Аймактардагы кабарчыларыбыз окуучулар жайкы каникулда кантип акча табышат жана алардын укуктары корголуп жатабы деген маселеге кайрылышты.

Сезимдин айтымында, мектептеги узак мөөнөттөгү каникулдар өзгөчө жогорку класстын окуучулары үчүн өтө эле жадатма. Мектептерде кызыктуу ийримдер, спорттук оюндар дээрлик иштебейт. Мындай кезде өзгөчө колу жука үй-бүлөлөрдүн балдары эмне кыларын билбей көчө таптап калат.

Республиканын билим берүү жана илим министринин орун басары Токтобүбү Ашымбаева “Азаттыкка” министрликтин балдардын каникулдары үчүн атайын түзүлгөн иш-планы бар экенин кеп кылды:

- Ийримдер азыр майрам күндөрүнө карата эле эс алып жатат. Андан кийин башка учурларда каникул бүткөнгө чейин спорттун кышкы түрлөрү боюнча ийримдер иштейт. Бул боюнча ар бир шаардык, облустук, райондук билим берүү бөлүмдөрүнө тапшырмалар берилген. Ошого жараша алар ар бир райондун шартына жараша өз жумуштарын алып барат. Мындан сырткары ар бир мектеп өз шартына жараша өз пландарын иштеп чыккан. Бизде мындай иш-чаралар жыл сайын өткөрүлөт.

Ашымбаеванын айтымында, так ушул каникул күндөрү мугалимдер жетишүүсү начар балдар менен тыгыз иштөөгө жана олимпиадага катыша турган окуучуларды даярдоого тийиш. Кыргызстанда эки миңден ашык мектеп, бир миллиондон жогору окуучу бар.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Операторлор тирешинен бирдик кымбаттады

Иллюстрация

О уюлдук операторунун бирдик толтуруу үчүн төлөмдү кымбаттатканы нааразылык жаратты.

1-январдан баштап аталган мобилдик операторунун абоненттерине бирдик жүктөөдөгү комиссия 5 сомдон 10 сомго көтөрүлгөн. Мындай эки эсе кымбаттоо О уюлдук компаниясы төлөм системасынын операторлорунун демилгеси экенин билдирип чыкты. Ал эми Төлөм системасындагы операторлор ассоциациясы башка жүйөнү келтирүүдө.

Кымбаттоого нааразы болгон О уюлдук операторунун абоненттери социалдык тармактарда уюлдук компаниянын кызматынан баш тартууга чакырган акциясын жүргүзүүдө. Алар “Калк чөнтөгүн какканды токтоткула” деген жазуулар менен нааразычылыктарын билдиришүүдө:

Алсак, Замир Ажыкулов аттуу жаран Баягы "алло" дегенде 60 тыйын ыргыган заман кайталанчудай болуп калды өңдөнөт десе,

Майрам Мукановна аттуу колдонуучу О компаниясынын 10 сом алганы өтө көп. Сураныч, сөзсүз эле бунт кылыштын кереги жок го дейм. Өзүңөрдүн чөнтөгүңөрдү гана эмес, элди да ойлогула, - деп жазган

Кардар капчыгын каккан операторлор

Кардар капчыгын каккан операторлор

Кыргызстандагы уюлдук операторлорго соңку кезде ашыкча акча алып коюп жатат деп нааразы болгондор көбөйдү.

Анткен менен бирдик жүктөөдөгү комиссиянын кескин кымбатташына О мобилдик оператору тиешеси жоктугун ырастайт. 1-январдан тарта баланс толуктоодогу комиссиянын кымбатташы төлөм системасындагы операторлордун демилгеси болгонун айтты аталган мобилдик операторуна ээлик кылган “Нуртелеком” компаниясынын адиси Айжан Мусалиева:

- Биздин абоненттерибиздин мындай кырдаалга кабылганы О мобилдик операторун өкүндүрөт. 2017-жылдын 1-январынан баштап бирдик толуктоодогу комиссиянын өзгөрүшү төлөм системасынын операторлорунун өз алдынча демилгеси. Бул кыймылдарга эч кандай финансылык негиздер жок. О мобилдик оператору тарабынан, төлөм системасынын операторлоруна карата, агенттик акы төлөмүнө өзгөрүү киргизилген жок. Комиссиянын эки эсе негизсиз жогорулашын туура эмес деп эсептейбиз жана бул суроону чечүү үчүн активдүү иш жүргүзүп жатабыз.

“Нуртелеком” компаниясы айтып жаткан төлөм системасындагы операторлор ассоциациясынын жетекчиси Руслан Алишев бирдик толтуруу эмнеге кымбаттаганын мындайча түшүндүрдү:

- Төлөм системасындагы операторлорго О мобилдик компаниясы акча төлөп берүүнүн тарифин азайтуу сунушун киргизген. Мындай учурда төлөм системасындагы операторлорго киреше түшпөй калмак. Азыр кайрадан сүйлөшүүлөр жүрүп жатат.

Ал ортодо өкмөткө караштуу Монополияны жөнгө салуу агенттиги төлөм системасындагы операторлор жана мобилдик компаниялар менен жолугушуу өткөрүп, бул маселе чечилерин маалымдады:

- “Нуртелеком” компаниясы төлөм системасындагы операторлоруна жаңы шарт коюптур. Ал шарттарга берки компаниялар каршы чыгып, ортодогу пикир келишпестиктен улам ушундай маселе жаралыптыр. Бүгүнкү сүйлөшүүлөрдөн кийин маселе оң жагына чечилди.

Монополияны жөнгө салуу агенттиги 6-январда өткөргөн жыйында бирдик жүктөөдөгү төлөм акынын көтөрүлүшүнө байланыштуу абал талкууланып, жыйынтыгында эки тарап баланс толтуруу акысын мурдагы өлчөмдө калтырууга макул болушкан.

Акчаны ким кайтарат?

Айтор, компаниялардын пикир келишпестиги беш күндөн бери жөнөкөй кардардын капчыгын жакшы эле эңшерди. Аталган уюлдук оператордун абоненти Нуразиз Шайырбек бул жагдайга нааразы болууда:

- 1-январдан баштап терминал, күркөлөрдөн болобу, кызмат акысына он сом ала баштады. Бул оператордун кардарлары негизинен жаштар. Анан алар бат-баттан салып турушат. Ар бир салганда эле 10 сомдон ала бергени ашыкча чыгым. Кымбаттоонун себебин эч ким түшүндүргөн жок. Эми кайра калыбына келет деген кабар чыкты. Эки фирма тил табыша албаса бизге күч келеби? Беш күндөн берки ашыкча акчаны кайрып берет бекен? Балким алар сүйлөшүп алып эле ушундай кылып жатышкандыр?

Өлкөдө бирдик салуучу ортомчу фирмалар менен уюлдук операторлордун келишим шарттары өзгөргөн учурда кардар үчүн кызмат акы кымбаттаган алгачкы окуя эмес. Бул жааттагы эксперттер уюлдук операторлор арасында күчтүү атаандаштыктын жоктугунан улам ушундай көрүнүштөр орун алаарын айтышат.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Жумадылов: 100 миң паспорттун бланкы жоголгон

Кыргыз паспорттору көп жыл мурда деле ниети бузук адамдардан чыккан учурлар болгон. Буга эгемендиктин алгачкы жылдарындагы документке шалаакы мамиле себеп болушу мүмкүн дейт ошол кезде өкмөттө иштеген, "Интел линкс" ишканасынын башчысы Таалайбек Жумадылов.

"Азаттык": Таалайбек мырза, сиз 1994-жылы СССР тарагандан кийин Кыргызстан алгач өзү чыгарган паспорттордун 100 миң даанасы жоголгонун өткөндө "Азаттыктын" иликтөө программасында айттыңыз. Азыр теракт жана башка окуяларга байланыштуу кыргыз паспортторунун коопсуздугу тууралуу маселе кызуу талкууланууда. Ошол жоголгон паспорттордун азыркы окуяларга тиешеси болушу мүмкүнбү?

Таалайбек Жумадылов: Кыргыз өкмөтү 1994-жылы канадалык компанияга паспорттордун таза бланктарын тапшырык кылган. Ошол келишим менен Кыргызстанга 3 миллион даана бланк келмек. Мен ошондо өкмөттө иштеп жүргөндө ИИМден канча бланк келгенин сурагам. Расмий түрдө ИИМ 2 млн 900 миң паспорт берилген деп жооп берген.

"Азаттык": Калган 100 миңдин дайыны кайда?

Паспорт мафиясын ким калкалайт?

Паспорт мафиясын ким калкалайт?

Кыргызстанда жасалма паспорт жасоо фактыларынын көбөйүшүнүн себеби эмнеде? Паспорт боюнча көз боёмочулукту кимдер, кантип ишке ашырып жүрүшөт? Соңку окуялар өлкөнүн эл аралык беделине, коопсуздугуна кандай таасир этиши мүмкүн?

Таалайбек Жумадылов: Ошондо атайын тапшырма берилген. Ал 100 миң кайда, эмне болгонун тапкыла дешкен. Анткени, кийин биздин паспорттор 98-жылы Кыргызстанга бастырып кирген "Өзбекстан ислам кыймылы" деген топтун башындагы Жума Наманганиден табылган. Кийин араб мамлекеттерине, Европага сойкулукка чыгып жаткан кыз-келиндерден табылган да.

"Азаттык": Демек ортодо жоголгон 100 миң паспорт ушул адамдарга берилиши мүмкүн экен да?

Таалайбек Жумадылов: 94-жылкы паспорт кол менен толтурулчу. Сүрөт чапталып, анан мөөр басылчу. Демек аны жасоо оңой болчу. Анан ошол паспортторду кийин жаңы үлгүдөгү паспортко алмаштырганга толук мүмкүнчүлүк бар. Бул боюнча мен сегиз жыл мурда “эмне үчүн Кыргызстан тыңчыларга табылга же шылуундарга бейиш?” деп президентке, премьер-министрге, спикерге кат жазгам. "Эгер чара колдонбосоңор анда кыргыз паспорттору эл аралык террористтерде, трансулуттук кылмыш топторунда, маңзат соодагерлеринде жана башкаларда пайда болушу мүмкүн" деп эскерткем.

"Азаттык": Ошондой фактылар болду да кийин. Маселен, мен билгенден эле кыргыз паспорттору чет өлкөлүк эки криминалдык төбөлдөн, тажикстандык жана казакстандык саясий качкындардан, террорчулукка шектелгендерден чыкпадыбы.

Таалайбек Жумадылов: Ошо да. Паспортторду биометрикага өткөрүү азырынча эрте. Анткени, адегенде документти кабыл алуу, ошол документтерди текшерүү, аныктоо системасын түп-тамырынан өзгөртүш керек. Эгерде антпесек, чет өлкөлүктөр биометрикалык паспортторду ала берет да. 94-жылкы үлгүдөгү паспортторду мыйзамдаштырып, ордуна жаңы үлгүдөгүсүн алып коюшкан да эбак эле.

Эгерде адам Кыргызстандын жараны болбосо же Кыргызстанда жашабаса, анда анын паспорт алуусуна мүмкүнчүлүктү толук алып салуу абзел.

Экинчиден, мурда атайын текшерүү бар болчу. Паспорт алыш үчүн документ тапшырганда ИИМ менен УКМК аркылуу текшерчү. "Ушул кайрылган кишиге дооматыңар барбы же жокпу, кылмышкер эмеспи, паспорт берсек болобу" деп. Азыр Мамлекеттик каттоо кызматы тарабынан алынып салынган. Эгер Мамкаттоо кызматкерлери тергөөдө же издөөдө жүргөн кишиге паспорт беришсе юридикалык жоопко тартылбайт. Анткени, булар атайын кызматтар аркылуу текшергенге милдеттүү эмес.

"Азаттык": Эми азыр биздин паспорттор менен кармалып жаткандардын баары эле ошол 94-жылкы жоголгон үлгүнү кийин мыйзамдаштырып алып колдонуп жүрөт деп айтуу кыйын. Мен башка маанини айткым келип атат. Ою жамандарга деп коелу, паспорт үч жол менен тиет деп айтып атышат. Биринчиси - өз паспортун өзү саткандар. Экинчиси - жасалма паспорт жасагандар. Үчүнчүсү - ошол эле паспортту берүүгө жооптуу органдагылар өздөрү саткан учурлар. Бул боюнча ИИМ бир нече кылмыш ишин козгоптур. Демек, ушул жолдор аркылуу кыргыз паспорттору башкаларга өтүп жатабы?

Таалайбек Жумадылов: Чоң кылмыш жасайм деп максат койгон кылмышкер, албетте, документти кынтыксыз даярдаганга аракет кылат. Анткени, паспорт көзөмөлүнөн, чек арадан өткөндө кармалып калышы мүмкүн да. Андан көрө пара берип эле, мыйзамдуу түрдө деле алганы оңой болуп жатпайбы. Аэропорттон, полициядан, көзөмөлдөрдөн кыжаалат болбой, оңой эле өтүп кетет да. Ошон үчүн адегенде Мамлекеттик каттоо кызматын толук реформалаш керек.

Биринчиден, стратегияны кабыл алыш керек. Кайсы документти, кандай максатта, кантип алмаштырат деген. Экинчиден, мамлекеттик маалыматтык ресурс түзүлүүсү зарыл. Текшерүү, тактоо системасы дегендей. Эгерде адам Кыргызстандын жараны болбосо же Кыргызстанда жашабаса, анда анын паспорт алуусуна мүмкүнчүлүктү толук алып салуу абзел. Паспорттун бланкын коргош керек албетте, бирок, анын ичиндеги маалыматты коргоо приоритет болушу шарт. Азыр дүйнөлүк тенденция ушундай.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Депутат активистти доого жыкты

Кыргызстанда интернетте социалдык тармактагы жазган пикири үчүн айыпка жыккан алгачкы соттук прецедент пайда болду.

Бишкектин Октябрь райондук соту КСДП фракциясынан депутат Дастан Бекешевдин "жарандык активист Мавлян Аскарбеков Фейсбуктагы баракчасында аброюма шек келтирди" деген дооматын канааттандырды.

Жарандык кодексте "абройго шек келтирген маалымат үчүн жоопкерчилик массалык маалымат каражаттары аркылуу жайылтылганда каралат" деп көрсөтүлгөн. Бирок интернеттеги Фейсбук социалдык тармагы мыйзам боюнча маалымат каражаты болуп саналбайт.

Депутат Дастан Бекешев кайсы гана жерде болбосун абройго шек келтирүү үчүн соттук жоопкерчилик каралышы керек деген жүйөнү келтирди.

Жүйөлөр четке кагылды

Былтыр жай мезгилинде өткөн жыйында жарандык активист Мавлян Аскарбеков менен Жогорку Кеңештин депутаты Дастан Бекешев Азиздер жана дүлөйлөр коомунун ишине байланыштуу араздаша кетишкен. Анда депутат жарандык активистти залдан чыгып кетишин талап кылган. Кийин Мавлян Аскарбеков Фейсбуктагы баракчасына Дастан Бекешевдин бир тууган иниси Аман Бекешев аталган коомдун бир мүчөсүнө кол көтөргөнүн жана депутаттын башка бир жакындары аларга ыдык көрсөткөнүн жазган. Ушул жазганы депутат Дастан Бекешевдин сотко кайрылуусуна негиз болгон.

Бишкектин Октябрь райондук соту Мавлян Аскарбековду Фейсбук баракчасы аркылуу жазганын төгүндөөнү жана бул жазууну бир ай бою өчүрбөөгө милдеттендирди.

Мавлян Аскарбеков сотко басым болгонун айтып, келтирген жүйөлөрү эске алынбаганын белгиледи:

- Судья Гүлчехра Оморова "мага Ички иштер министрлигинин 10-башкы башкармалыгынан бул сот иши боюнча чалышты" деп ачык эле айтты. Менде бул боюнча аудио жазуу дагы бар. Ошондой сот жараянынан кийин ушундай чечимдин чыгышы анык эле болчу. Мен сотко келтирген өтүнүчтөрдүн бири дагы эске алынган жок. Фейсбук баракчасы – ал менин ой-пикиримди жаза турган жай экени тууралуу сотко айткам. Доо арызда келтирилген жагдайлар боюнча видео тасманы сотко сунуштап, анан окуяга күбө болгон майып адамдарды сотко чакырып келдим эле. Бирок сот алардын айткандарынын бирин дагы күбө катары угуп койгон жок. Ошондон кийин сот чечимин менин катышуумсуз эле чыгара берсе болмок экен деп калдым. Анткени мен аябай убара болуп, убактымды кетирдим эле.

“Жоопкерчилик – бардык жерде”

Бирок Жогорку Кеңештин депутаты Дастан Бекешев жарандык активисттин соттун айыптоо чечимине байланыштуу дооматына макул эмес. Ал Азиздер менен дүлөйлөр коомунун жыйынына бир тууганы жана жардамчысы барбаганын айтып, андагы адамдарга ыдык көрсөтүлгөн эмес деп эсептейт. Бирок Мавлян Аскарбеков сотко көрсөткөн видеодо депутатка караштуу 2-3 адам жыйындын айрым катышуучуларын тынчтандырганы чагылдырылган.

Мавлян Аскарбеков майып адамдардын бири Тобокел уулу Алтынбек сабалган ал окуя боюнча кийин кылмыш иши козголгонун да кошумчалады. Бирок мунун бардыгын жокко чыгарган депутат Дастан Бекешев анын аброюна шек келтирилгенин айтты:

- Туура эмес, жалган маалыматты айтса, аны короонун сыртына жазып калтырса, үйүндө отуруп алып, дептерге жазып, анын барактарын кийин таратса дагы кайсы гана адам болбосун жооп берүүгө тийиш. Ошондуктан социалдык тармак, же башка тармактар аркылуу болобу кара өзгөйлүк менен жалган маалымат тараткан иш боюнча арызды сот карабай койо албайт да. Биздин мыйзамдарда социалдык тармактардагы жалган билдирүүлөр үчүн жоопкерчилик каралбайт деген ченем жок. Мен ага моралдык зыяндын ордун төлөп берүүнү талап кылган жерим жок. Болгону адвокаттын чыгымын төлөтүп берүүнү гана сураган болчубуз.

Жарымы жарыяланып, калганы кечиккен чечим

Ишти караган Бишкектин Октябрь райондук сотунун судьясы Гүлчехра Оморова депутат Дастан Бекешевдин доо арызындагы адвокат жалдоого кеткен чыгымды жоопкерден өндүрүү боюнча талабын канааттандыруусуз калтырган. Жоопкерден соттон утулган тарап катары мамлекеттин пайдасы үчүн 700 сом төлөтүү жагы чечимде көрсөтүлгөн. Бирок сот чечиминин жүйөлөштүрүү бөлүгү кийин чыгары эскертилген.

Конституциялык палатанын мурдагы судьясы Клара Сооронкулова сот өзүнүн чечиминде далилдерди баалоодогу таянган укуктук ченемдери менен бирге негиздеши керек экенин айтты:

- Сот өзү бардык далилдерди карап чыгып, мыйзам чегинде баалап, анан өз чечимин ошол укуктук-ченемдерге карата жүйөлөштүрүп туруп чыгарат. Аскарбеков боюнча соттун чечиминде анын эч нерсеси жок экен. Чечимди окуп, анын жүйөлөштүргөн бөлүгүн кийин чыгарган практика өзү оор же өтө оор иштерди териштирүүдө колдонулат. Бирок мында андай деле оор эмес эле жарандык иш каралып жатпайбы. Ошондуктан сот бул ишти кароого даяр болбогону көрүнүп калдык. Сот чечимин окуп отуруп, биз андан укукка негизделген соттун позициясын көрө алган жокпуз. Мыйзамда “жалган жана абройго шек келтире турган билдирүү жалпыга маалымдоо каражаттары аркылуу жайылтылганда гана жоопкерчилик каралат" деп турат. Бирок мында социалдык тармак ага кирбейт да.

Буга чейин активист Мавлян Аскарбеков депутат Дастан Бекешевди Азиздер жана дүлөйлөр бирикмесиндеги мыйзамсыз иштерге аралашкан деген мазмунда айыптап келген болчу. Ага аталган коомдун мүчөлөрүнүн даттануусу себеп болгон. Бирок муну четке каккан депутат Бекешев аны сотко берген эле. Соттун чечимине нааразы болгон Мавлян Аскарбеков аны шаардык сотко даттана турганын билдирди. Бул сот чечими социалдык тармактардагы жеке баракчага жазылган билдирүү үчүн айыпка жыккан алгачкы соттук прецедент болду. Буга окшогон көрүнүштөр Орусия, Казакстан, Тажикстан жана Өзбекстан сыяктуу өлкөлөрдө катталган.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Кытай компаниясы “Эйр Кыргызстанга" кызыкты

Кытайлык China Southern Airlines авиакопаниясы “Эйр Кыргызстан” мамлекеттик авиакомпаниясынын 49 пайыз акциясын сатып алуу ниетин билдирди.

Учурда шарт-талаптарды тактоо максатында эки тараптуу сүйлөшүү уланууда.

Кыргыз өкмөтү “Эйр Кыргызстандын” теңине жакын акциясын сатуу үчүн былтыр сентябрь айында сынак өткөргөн, бирок инвестор чыккан эмес.

Кыргызстандын Траспорт жана жолдор министрлиги China Southern (Саден) Airlines компаниясы менен сүйлөшүү жүргүзүп жатат. “Эйр Кыргызстан” компаниясынын жетекчиси Жолдошбек Бектургановдун “Азаттыккка” билдиришинче, бул кытайлык компаниянын өкүлү Ли Лян менен Бишкекте жолугушуу болду жана ал кыргыз тараптын талаптарына каршы эместигин билдирди:

- Бул компания учактардын саны боюнча дүйнөдө биринчи орунга чыгыптыр. Булардын 700 учагы бар экен. Жүргүнчүлөрдү ташуу боюнча Кытайда биринчи, ал эми дүйнөдө үчүнчү орунда турат экен. Мамлекетке тиешелүү, учак боюнча маселе жок дейт. Беш жыл ичинде беш-алты учак келиши керек, компанияны өнүктүргөнгө каражат бөлүшү керек, адистерди окутуп техникалык базаны чыңдоо зарыл, биз учпаган жактарга учуп, "кара тизмеден" чыгарыш керек деген шарттар бар. Кытайлык компания биз ошонун баарын кылабыз деп жатат.

Кыргыз өкмөтү “Эйр Кыргызстандын” 49 пайыз акциясын былтыр жайында сатыкка койгон жана баасын 190 миллион сомго жакын деп баалаган. Андан сырткары инвесторго компаниянын 165 миллион насыялык карызын төлөө тууралуу шарт коюлган.

Сынак сентябрь айында өткөн, бирок сатып алууга кызыккан инвестор чыккан эмес. “Эйр Кыргызстандын” башчысы Жолдошбек Бектурганов кытайлык компания менен сатуу-алуу иштерин быйыл жайга чейин бүтүрүүнү пландаштырып жатканына токтолду:

- Кытайдын ресурсу чоң. Кытайдын “Бир жол – бир поезд” деген доктринасына биздин авиакомпания туура келет экен. Бул кытайлык компаниянын тажрыйбасы чоң. Учуу коопсуздугу боюнча дүйнөдө биринчи орунда турат экен. Биз жай айына чейин бүткөрүүнү пландаштырып жатабыз. Атаандаштыкка туруштук бере алат элек. Мисалы, биз Стамбулга, Дубайга атаандаштыкка туруштук бере албай, ал жактарга учпай калдык. Кытайлык компаниянын ресурстарын, транзиттик жүргүнчүлөрүн пайдаланып бир топ өлкөгө учканга мүмкүнчүлүк түзүлөт.

Жарандык авиациядагы араздашуу

Жарандык авиациядагы араздашуу

Транспорт жана жолдор министрлигине караштуу Жарандык авиация департаментинде дагы тиреш жаралды.

Бир катар талдоочулар кытайлык инвесторлордун Кыргызстандын мамлекеттик авиакомпаниясына кызыгуусуна астейдил байкоо салып турат. Экономист Улук Кыдырбаевдин пикиринде, мамлекет өзүнүн карамагындагы киреше алып келбеген ишканаларды башкаруусу, тажрыйбасы мыкты чет өлкөлүк компанияларга сатышы керек:

- “Эйр Кыргызстандын” кытайларга сатылганы чындыгында жакшы демилге чыгаар. Бул чынында эле чоң, бирок негизинен Кытайдын ичинде, жакын жактарга учкан компания экен. Эгер “Эйр Кыргызстан” алар менен иштеп калса балким өнүгүп кетер, эми муну убакыт көрсөтөт. Негизи ким болбосун, ошол эле Кытайда стратегиялык тармактарга чет өлкөдөн эң мыктыларды алып келет. Эгер биз дагы кайсы бир тармак өсүп-өнүксүн десек, дүйнөдөгү эң мыкты компанияларды алып келгенге аракет кылышыбыз керек. Биз ушул жол менен барышыбыз керек.

Ал арада Кыргызстандын жалпы жарандык авиациясы оор абалда турат жана 10 жылдан бери Европа Биримдигинин "кара тизмесинен" чыга албай келет.

Өкмөт авиацияны аксаткандарды жазалайт

Өкмөт авиацияны аксаткандарды жазалайт

Өкмөт авиация тармагында кемчиликтерге жол берген аткаминерлерди аныктап, чара көргөнү жатат.

Премьер-министр Сооронбай Жээнбеков өткөн айда өкмөттүн жыйынында авиация тармагында кемчиликтерге жол берген аткаминерлерди аныктап, чара көрүү тууралуу тапшырма берген. Жарандык авиация боюнча эл аралык уюм аныктап чыккан кемчиликтерди жоюуну буйруган:

- Биз географиялык жактан абдан ыңгайлуу жерде турабыз жана транзиттик, авиа ташууларды өнүктүрүү үчүн чоң потенциалыбыз бар. Жарандык авиация Кыргызстандын бюджет түзүүчү туризм, соода сыяктуу негизги тармактардын өнүгүшүнө өбөлгө болууга тийиш. Өкмөт ондогон өлкөлөрдүн жарандарына визасыз каттам киргизди. Бирок бул жүргүнчүлөрдүн санын бир пайызга гана жакшырта алган. Ички аба каттамды тейлеген аэропорттор чыгашалуу бойдон калууда. Анткени учкан каттамдар жок же саны жетиштүү эмес. Транспорт жана жолдор министрлиги Жарандык авиация агенттиги менен бирге инвесторлорду тартуу максатында кошумча багыттагы каттамдарды иштеп чыгышы жана конкурстун негизде ачык жарыялашы керек.

“Эйр Кыргызстан” мамлекеттик авиа компаниясынын таржымалы 2001-жылдан башталат жана алгач “Кыргызалтын” ишканасынын алкагында “Алтын Эйр” деп түзүлгөн. Азыр карамагында “Боинг” үлгүсүндөгү эки жана Советтер союзунун тушунда жасалган төрт учагы бар. Негизинен ички каттамдардан Ош шаарына, андан сырткары Орусия, Өзбекстан жана Кытайга каттайт. Кыргыз өкмөтү эки жыл мурда бул авиа компанияны “Манас” аба майданы менен бириктирүү чечимин кабыл алганы менен ишке ашыра алган эмес.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Кытай министри “Данакер” орденин алды

Кытай министри “Данакер” орденин алды
please wait

No media source currently available

0:00 0:01:32 0:00

Ишкерди сызга отургузган өрт

Ишкерди сызга отургузган өрт
please wait

No media source currently available

0:00 0:01:48 0:00

Ачылбаган кылмыштын “жоголгон” күбөсү

Камила Дүйшөбаева.

Мындан эки жыл мурунку Камила Дүйшөбаева аттуу студент кыздын табышмактуу өлүмүнө байланыштуу чуулгандуу кылмыш иши ачыла элек.

Жакында “Вечерний Бишкек” басылмасы Ички иштер министрлигиндеги булагына таянып, бул иштеги маанилүү күбөлөрдүн бири, саунанын администратору дайынсыз жоголгонун жазып чыкты. Ошондой эле басылма бул иштеги дагы бир күбө, мурдагы баш прокурордун агасы Калыбек Салянов бизнесин сатып, өлкөдөн чыгып кеткен жагдайлар тууралуу маалымат таратты. Парламент депутаты Аида Салянова бул кылмыш иши учурда саясатташып, ага жана анын жакындарына басым көрсөтүүнүн куралына айланып калганы тууралуу билдирди.

“Чубактын чуусундай” чубалган чуу

Мурдагы баш прокурор, учурдагы парламент депутаты Аида Салянова соңку мезгилде бийликке жакын маалымат каражаттары аркылуу анын агасы күбө катары өткөн кылмыш ишиндеги айрым жагдайларды атайылап бурмалаган маалыматтар таралып жатканына тынчсызданды. Оппозициялык маанайдагы саясатчы айым бул кылмыш иши боюнча анын агасы ондогон күбөлөрдүн бири катары өткөнүнө карабастан, негизги көңүл ага бурулуп, аны бул иште кылмышка шектүү адам катары көрсөтүү далалаты жүрүп жатканын айтты.

2014-жылы жазында киши колдуу болгон Камила Дүйшөбаева аттуу 19 жаштагы студент кыздын өлүмүнө байланыштуу кылмыш иши ички иштер министринин көзөмөлүндө болчу. Андан бери төрт министр алмашты. Ар бир ички иштер министри кызматка киришкенде бул чуулгандуу кылмыш иши ачыларын айтып, бирок изкубарлар ушул кезге чейин анын аягына чыгыша элек.

Жогорку Кеңештин депутаты Аида Салянова бул кылмыш иши саясий кысым көрсөтүүнүн куралына айланып калганын айтып чыкты:

- Убагында мен баш прокурор болуп турганда ушул маалымат чыгып, анан “Салянова башкы прокурор болгондуктан тергөөгө таасир этип, бул кылмыш иши ачылбай жатат” дешкен эле. Бирок менин ал кызматтан кеткениме эки жыл болду. Эгерде мен чын эле ошол ишти ачтырбай, токтотуп, жылдырбай келген болсом, мына өткөн эки жыл аралыгында аны заматта эле ачып, айыптууларды жоопко тартышпайт беле? Мен башынан эле ким күнөөлүү болсо, ал жооп бериши керек деп айтып келе жатам. Анан күнөөсү жок болсо, анда азыркыга окшогон карандай эле каралай берүүнү токтотуу керек. Анткени ал агамдын үй-бүлөсү чоң. Беш баласы бар. Жалган маалыматтарды жайылтуу аларга аябай оор тийип жатат. Анан мен кайсы бир саясий маселе боюнча билдирүү менен сүйлөп калсам эле мага басым көрсөтүү үчүн улам бул маалымат чабуулун көтөрүп, унчукпай калсам, кайра токтоп калышат. Натыйжада мунун кесепетинин бардыгы агамдын үй-бүлөсүнө тийип жатат.

Күбөнүн көрсөтмөсү күбөлөнгөнбү?

2014-жылы 10-мартта 19 жаштагы студент Камила Дүйшөбаева Бишкектин Достук кичи районундагы үйүнөн эртең менен чыгып кетип, ошол боюнча кайрылып келген эмес. Туура бир жумадан соң – 16-март күнү анын сөөгү Байтик айылынын чекесинен табылган.

Мен башынан эле ким күнөөлүү болсо, ал жооп бериши керек деп айтып келе жатам. Анан күнөөсү жок болсо, анда азыркыга окшогон карандай эле каралай берүүнү токтотуу керек.

Маркумдун атасы Эшмамбет Дүйшөбаев каргашалуу окуяга чейин анын кызы менен байланышып, тергөөгө көрсөтмө бергендердин арасында ошол кездеги баш прокурор Аида Салянованын агасы Калыбек Салянов бар экенин айтып чыккан.

Анткени Калыбек Салянов 2014-жылы 9-мартта ал студент кыздын суранычы менен кафеге барып, карызын төлөп, аны башка бир кафеге жеткирип койгону боюнча көрсөтмө берген. Ички иштер органдары маркумдун соңку телефондук байланыштары текшерилип, иш боюнча ондогон адамдар күбө катары сурак бергени маалымдалган. Жакында “Вечерний Бишкек” басылмасы Камила Дүйшөбаеванын сырдуу өлүмүнүн ачылбай жаткан жагдайлары боюнча ИИМдеги өзүнүн булагына таянып маалымат таратып, анда бул иштеги маанилүү күбөлөрдүн бири, саунанын администратору Дилнура Назаркулованын жоголуп кеткенин жазып чыкты.

Мурдагы баш прокурор Аида Салянова басылма ал адамдын тергөөдөгү көрсөтмөсүн атайын бурмалап жазып, түрдүү түкшүмөл ойлорго түртүп жатканын белгиледи:

- Маанилүү маалымат берген ал күбөнү эки жылдан бери кандайча жоготуп жиберишти, эмнеге анын өздүк маалыматтары дагы Мамкаттоонун базасынан өчүрүлгөн деген маалыматтар мен үчүн да абдан кызык. Бул жерде мына ошондой чуулгандуу иш боюнча ошентип көрсөтмө берди делген күбөнүн изин суутуу таптакыр эле баланын оюнуна окшош болуп жатат да. Ошол саунада иштеген Назаркулова деген аял “ошол кызды башка бир компания менен көргөндөй болгом, ал компанияны мен жакшы билем” деп көрсөтмө берген экен. Анан башка күнү жана башка жагдайда Калыбек Салянов жана Осунбек Жамансариев менен саунага келген тиги башка эки кызды дагы тааныйм деген экен. “Раматылык мына ошол Камила деген кыз башка бир компания менен келген. Анын буларга тиешеси жок” деп тергөөчүлөр бардыгын көздөштүргөн учурда көрсөтмө бериптир. Эми бул иш саясатташып, ал аялдын көрсөтмөсүн бурмалап, эки башка компания, эки башка күнү саунага келген жагдайды атайылап чаташтырып туруп, “саунанын администратору маркум Дүйшөбаеваны мына ошол Салянов менен чогуу көргөн” деген жалган жалааны жайылтып жатышат.

Аида Салянова.
Аида Салянова.

Ошол эле кезде аталган басылмада жарык көргөн макалада бул иштеги негизги күбөлөрдүн бири Калыбек Салянов жакында Бишкектеги бизнесин сатып, өлкөдөн чыгып кеткени туурасында кошумча маалымат таратты. Кылмыш ишиндеги айрым жагдайлар боюнча көрсөтмө берген Калыбек Саляновдун азыр каякта экени белгисиз. Бирок анын кызыкчылыгын коргогон адвокат Айжан Орозакунованын айтуусунда, бул кылмыш иши боюнча Калыбек Салянов күбөлөрдүн бири катары гана өткөндүктөн тергөө органы анын кыймыл-аракетине кандайдыр бир чек койгон эмес. Мына ошондуктан адвокат Айжан Орозакунова аны өлкөдөн качып кетти деп айтууга негиз жоктугун айтты:

- Мен кызыкчылыгын коргоп жаткан Калыбек Салянов “качып кетти” деген туура эмес. Эгерде андан шаардан эч жакка чыкпоо тууралуу тил кат алынып, эскертилсе же болбосо аны күбөдөн шектүүгө которуу боюнча тергөөнүн токтому чыкса гана ага карата бөгөт чарасы колдонулмак. Ошондон кийин гана ал шаардан сыртка чыгып кетсе, тергөөдөн качты дегенге негиз болот. Бул жерде азыр ага карата эч кандай шаардан чыкпоо тууралуу эскертүү дагы берилген эмес. Ал бул иш боюнча башка күбөлөр сыяктуу эле өлкөгө эркин кирип-чыгуу укугуна ээ. Аны бул укуктан эч ким ажыраткан эмес. Ошондуктан алдын ала эле аны качып кетти деп каралоо мыйзамга сыйбайт. Буга чейин ал тергөөгө чакырганда барып, күбө катары бардык суроолорго жооп берген.

Бурмаланган жагдайлар

“Вечерний Бишкек” басылмасынын маалыматы боюнча, бул ишти иликтеген изкубарлар Калыбек Салянов жана анын шериги эс алууга барган саунанын администраторун аныкташкан. Басылма анын тергөөгө берген көрсөтмөсү деген маалыматта Дилнура Назаркулова аталган эки адам 2014-жылы 10-март күнү кечинде үч саатка саунага буюртма берип, эки кыз менен келишкенин ырастаган. Анан ал “13-март күнү Камила Дүйшөбаеванын дайынсыз жоголгону тууралуу телеканалдан көргөнүн айтып, андан үч күн мурун саунага келген кыздардын бирин ага окшоштурганын айтып, тергөөгө көрсөтмө берген” деп жазып чыккан эле. Бирок басылма ал кийин өлкөдөн чыгып кетип, учурда Өзбекстандын аймагында болгондуктан тергөө эми анын көрсөтмөсүн пайдалана албастыгын кошумчалаган.

Бирок мында эки өлкө ортосундагы атайын келишим боюнча кылмышка шектүүлөрдү же күбөлөрдү кошуна өлкөдөн издеп табуу кыйын деле эмес экенин басылма негедир эске алган эмес. Ошол эле кезде Калыбек Саляновдун адвокаты Айжан Орозакунова иштин материалдары боюнча 10-марттан 16-мартка чейинки аралыкта анын коргоосундагы адам менен каза болгон кыздын телефон чалуулары болгон эмес. Камила Дүйшөбаеванын ага 9-март күнү бир жолку телефон чалуусу катталган. Анын эртеси ал үйдөн чыккандан кийин башка телефондук байланыштары да болуп, болжол менен 10-март күнү түшкө жакын анын телефону өчкөнү иштин материалдары аркылуу белгилүү болгон. Мына ошондуктан жактоочу тарап кылмыш ишиндеги күбөлөрдүн бири Дилнура Назаркулованын көрсөтмөсү “Вечерний Бишкек” басылмасында бурмаланган деген негизде гезитти сотко берүүгө даярданып жатканын белгиледи.

Ошол эле кезде Калыбек Саляновдун шериги деп саналган Осунбек Жамансариев басылмада келтирилген фактылар атайын чаташтырылган деп эсептеп, ага карата минтип оңдоо киргизген комментарий берген болчу:

- Саунанын администратору Назаркулова деген адам менен бизди тергөө учурунда көздөштүрүшкөн. Ал мени таанып тергөөгө ошентип көрсөтмө берген. Ошондой эле ал менин ал жакта караокеде отуруп, тамактанып, анан Салянов Мээрим жана Клара деген эки кыз менен чыгып кеткенин жана мага башка адамдар келип, алар менен дагы бир аз сүйлөшүп отургандан кийин биздин чыгып кеткенибизди ырастаган. Чүй облустук ички иштер башкармалыгында мына ошол Мээрим, Клара деген кыздар келип, Калыбек Салянов болуп 4-мартта ошол жерде болгонубузду ырастап, көрсөтмө бергенбиз. Биздин баарыбызды мына ошол Назаркулова деген адам менен көздөштүрүп туруп дагы сурашкан.

Осунбек Жамансариев.
Осунбек Жамансариев.

ИИМ жоромолго комментарий бербейт

Бул чуулгандуу кылмыш иши боюнча өткөн эки жыл аралыгында маркумдун жакындары, туугандары, курдаштары, бирге окугандары жана окутуучулары болуп жалпысынан төрт жүзгө жакын адам күбө катары суралган. Тергөө мына ошого байланыштуу кылмышка шектүү адамдардын алкагын аныктоо үчүн каргашалуу окуяга чейинки жагдайлардын таржымалын түзгөн. Бирок, улам жаңы министр алмашкан сайын бул кылмыш иши кайрадан жанданганы менен, ушул кезге чейин тергөө органдары негизги илинчектерди таап чыгып, кылмышка шектүү адамды аныктай алышкан эмес.

Ички иштер министринин тергөө иштерин көзөмөлдөгөн орун басары Данияр Абдыкаров тергөө материалдарына шилтеме берип, “Вечерний Бишкек” гезитине жарыяланган жагдайларды төгүндөгөн да, ырастаган да жок:

- Кылмыш-жаза процессуалдык кодексине ылайык биз азыр тергөөнүн купуялуулугун сактап, андагы айрым жагдайлар боюнча маалыматтарды ачыкка чыгара албайбыз. Ал маалыматты аталган гезит каяктан алып жазганын дагы билбейм. Ошондуктан ал макала чынында эле тергөө материалдарына таянып жазылганбы же жокпу аны айтыш кыйын. Себеби биз буга окшогон маалыматтарды эч качан эч кимге берген эмеспиз. Аны бергенге тергөөчүдөн башка эч кимдин укугу жок. Ошондуктан буга мен дагы жооп бере албайм. Негизинен ишти иликтөөнүн жүрүшү көзөмөлдө. Бирок ал тууралуу биз азыр бир нерсе деп айтууга акыбыз жок.

Тергөөнүн тегеренген “тегирмени”

Бул кылмыш ишин башында Чүйдүн Аламүдүн райондук ички иштер башкармалыгы козгоп, кийин Чүй облустук ички иштер башкы башкармалыгы ишти иликтөөнү өзүнө алган. Ошол кездеги ички иштер министри Мелис Турганбаев бул кылмыштын бетин ачуу үчүн тергөөгө чет элдик эксперттер тартылганын айткан болчу. Малайзиядан келген мобилдик байланыш тармагы боюнча адистер каза болгон кыздын телефонундагы каттоого алынганы тастыкталбай жаткан чалууларды жана кат жазышууларды изилдеп, бирок жыйынтык чыгара алган эмес. Анткени тергөө үчүн баалуу маалымат чыгышы мүмкүн делген WhatsApp тармагындагы байланыштардын түйүнү ачылбай калган.

Мурдагы ички иштер министри Мелис Турганбаев тергөөнүн жүрүшүндө чогултулган далил-жүйөлөрдүн негизинде Калыбек Саляновдун бул ишке тиешеси жок экени ырасталганын кийин билдирген:

- Биздин тушубузда андай нерсе аныкталган эмес. Биз бардык жазууларды көтөрүп чыгып, иликтеп чыкканбыз. Азыр деле ошонун бардыгын кайрадан көтөрүп жатышпайбы. Анан азыр иликтөө ишинде кандайдыр бир жылыштар болуп жатабы же жокпу менин кабарым жок. Биздин убакта бардыгы толук иликтенип чыккан. Ага карата эч кандай илинчек табылган эмес. Анан азыр эле кандайдыр бир жыйынтык чыгарып жиберишсе, анда алар азамат. Менде бир ишти жашырып жаба турган менде эч нерсе жок. Адам баласы күнөөсү болсо, анда ал жазасын тартышы керек.

Мелис Турганбаев.
Мелис Турганбаев.

Соттук-медициналык экспертизанын жыйынтыгы Камила Дүйшөбаеванын киши колдуу болуп өлтүрүлгөнүн ырастаган корутунду чыгарган. Бирок зордуктоонун же кыйноонун кандайдыр бир өзгөчө белгилери табылган эмес. Бирок жабырлануучу тараптын айтымында, экспертиза анын өзүнүн моюн орогучу менен муунтулганын тастыктаган. Мына ошондон кийин милиция каза болгон кыздын окуяга чейинки байланыштарынын изине түшкөн.

Бул иш боюнча Камиланын сүйлөшкөн жигити деп айтылган Кылыч аттуу жаран дагы тергөөгө көрсөтмө берген. Ал 10-март күнү Камила менен жолукмак болуп, бирок жолугуша албай калганын айткан. Бирок тергөөдө анын кылмышка катышы бар экени тастыкталган эмес. Буга чейинки ички иштер министри Кашкар Жунушалиевдин тушунда дагы бул кылмыш иши бир жолу жанданып барып, кайра токтоп калган болчу. Анда Ички иштер министрлигинин маалымат борборунун жетекчиси Бакыт Сеитов бул иш боюнча мурда көрсөтмө бергендерден кошумча суроолорго жооп алуу үчүн алар кайрадан суракка чакыртылганын мындайча ырастаган эле:

- Кылмышка шектүү болуп калышы мүмкүн деген негизги фигуранттарды кайрадан чакырып, кайра башынан тергөө амалдары жүргүзүлдү. Мына ошонун алкагында алар тергөөгө чакыртылган. Бул жерде кимдир бирөөнүн буюртмасы же кандайдыр бир жол менен бирөөдөн өч алуу дегенге болбойт. Бул жерде тергөөнүн өзүнүн кызыкчылыгы бар. Анын жүрүшүн көзөмөлдөй турган прокуратура органдары бар. Ошондуктан кандайдыр бир суроолор пайда болуп калса, тиешелүү адамдар суракка чакырылганы мыйзам ченемдүү көрүнүш.

Ошол эле кезде тергөө органдары бул иш боюнча кылмышка шектүүлөр ушул кезге чейин аныктала электигин белгилеп келе жатат. Калыбек Саляновдун адвокаты Айжан Орозакунова учурда бул иш боюнча анын кызыкчылыгын коргоо үчүн тергөөдөн жаңы материалдарды сурап, бирок жооп алалбай жатканын билдирди. Адвокат Айжан Орозакунова “Вечерний Бишкек” гезити жарыялаган маанилүү күбөнүн жоголуп кеткен жагдайлары жана анын тергөөдөгү көрсөтмөсү боюнча кошумча материалдар менен таанышууга тергөөгө өтүнүч келтиргенин билдирди.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Ала-Букада сөөк казгандардын соту башталды

Ала-Бука

Ала-Букада 76 жаштагы башка динге өтүп кеткен деген аялдын сөөгүн жерге жашыруудагы ызы-чууга байланышкан кезектеги сот отурумунда жергиликтүү бийлик өкүлдөрү менен молдолор көрсөтмө берди.

Ал эми кылмышка шектелип жаткан беш киши жоопкерчиликти жергиликтүү жетекчилер менен орган кызматкерлери да алышы керектигин айтып чыгышты.

4-январда уланган Ала-Бука райондук сотундагы отурумда Ала-Бука айыл өкмөтүнүн башчысы, Сары-Талаа айылынын молдосу жана райондун имамы күбө катары суралды. Өз көрсөтмөлөрүндө алар элге түшүндүрүү ишин гана жүргүзгөнүн, сөөк казууга тиешеси жогун айтышты.

Кылмышка шектүүлөрдүн бири, 30 жаштагы Максат Койчуманкулов бул ишке жалгыз барбаганын айтууда:

- Сөөк казгандар 60-70ке чамалуу адам болгон. Көпчүлүктүн шары менен барып беш-алты күрөк топурак алып койгонум видеого түшүп калган экен, анын кесепетинен жоопкерчиликке тартылдым. Беш адамды гана кылмыш жасады дегендери туура эмес. Ал жерде район акими да эл менен бирге турган. Аким ошол жерде “эмнеге мүрзөнүн ичине коёсуңар, мен силерди сыртка жашыргыла деп айткам” деген. Көпчүлүк бул сөздү уккан. Анан келип эле бизди ортого түртүп коюшту.

Айыпталып жаткандардын дагы бири, 33 жаштагы Бектур Кулчунов түшүнбөстүк айынан ушул кадамга барганын, эми өкүнүп жатканын айтты:

- Чындыгында биз кесепети мынчалык болот деп ойлогон эмеспиз. Кылмыш иши козголгон соң баарын түшүндүк. Бирок мени өкүндүргөнү - беш адамды гана соттоп жатат. Ошол жерде көр казып жатканда милиция кызматкерлери карап турган. Бирок алар эртең бул үчүн кылмыш жоопкерчилигине тартыласыңар деп бир ооз айткан эмес. Эми бүгүн келип бир-бирден жоопкерчиликке тартып жатат. Район акими же башка жетекчилер деле жүрдү. Алар эмнеге эскерткен жок? Кылмыш-жаза кодексинин 263-беренесин мен эми билип жатам. Райондун акими, анын орун басары маркум каза болгон Сары-Талаа айылынан болот. Өздөрү айылына койдурбай коюп, башка жактан жер караштырбай, биздин мазарга алып келип койгону да суроо жаратат. Демек район акиминин да жоопкерчилигин караш керек.

Ала-Бука: маркум аялды үчүнчү ирет жерге беришти

Ала-Бука: маркум аялды үчүнчү ирет жерге беришти

Маркумдун жакындары ызы-чууну уюштургандар эмес, аны аткаргандар жоопкерчиликке тартылып жатканына кабатыр. 4-январдагы сот отурумуна катышкан жабырлануучу, маркумдун кызы Жылдыз Азаева буларды айтты:

- Тергөө учурунда жалпы 16 адам күбө катары суралган. Алардын жарымы сотто күбө катары көрсөтмө берди. Алардын катарында Ала-Бука айыл өкмөтүнүн башчысы Гүлнара Умарова, район имамы Шумкар Чыналиев жана айылдын молдосу Тыныч да бар. Алар такыр жанына жолоткусу келбей, көпчүлүк эл сөзүбүзгө макулдук бербей, казып салды деп айтып беришти. Бири дагы жоопкерчилик алган жери жок. Кайра күнөөнү элге түртүп жатышат.

Тергөө учурунда молдолор сурак берип, бирок жергиликтүү бийлик өкүлдөрү ага чакырылган эмес. Район акими Сонунбек Акпаралиев бул багытта “Азаттыкка” интервью берүүнү каалаган жок. Сөөк казууга катышты деп айтылып жаткан тартип сакчылары тургундарга алдын ала эскертүү берилгенин жана түшүндүрүү иштери жүргөнүн айтат.

Кылмыш курамы болуп жаткан соң сөөк казылып алынып жаткан жерден кылмышкерлерди кармап, дароо иш козгош керек болчу.
Абдназар Маматисламов

Кылмыш-жаза кодексинин каза болгон адамды жана анын көмүлгөн жерин мазактоо боюнча 263-беренеси буга чейин колдонулган эмес. Бул тууралуу эл кабардар эмес. Укук коргоочу Абдуназар Маматисламов айыпталуучулардын көрсөтмөсү менен орган кызматкерлеринин жоопкерчилиги каралышы керектигин кошумчалайт.

- Сөөк казып жатканда милиция эч нерсе дебей карап турса, кылмыш жасап жатканын балдарга эскертпесе, анда аларды кызматына шалаакылык мамиле жасады деп чара көрүү керек. Бул жерде кылмыш курамы болуп жаткан соң сөөк казылып алынып жаткан жерден кылмышкерлерди кармап, дароо иш козгош керек болчу. Менимче ал жердеги орган кызматкерлери тескөөчүлөр болуп, бул кылмыш ишине жатат дегенди билбесе керек. Чындыгында мен юрист катары бул беренени жатка билбейт экем. Анткени аны жумушумда колдонбойм.

Сөөк казгандардын соттук отуруму эми 10-январда уланат. Анда жарыш сөз уланып, судья өкүм кабыл алат. Ага ылайык айыпталуучулар үч жылга чейин жазага тартылышы мүмкүн. Кылмыш иши боюнча беш киши сөөктү казып чыгарууга айыпталууда. Алардын экөө өткөн жылдын декабрь айында Бишкек шаарынан кармалып, Ала-Букага жеткирилген.

Былтыр октябрда көз жумган Канымгүл Сатыбалдиеванын сөөгүн айылдаштары “башка динге өтүп кеткен, баптист” деген жүйө менен мусулмандардын мүрзөсүнө койдурган эмес. Жасатты кайра көрдөн казып салып, ал христиандардын көрүстөнүнө коюлган. Бирок ал жердегилер да нааразылык билдирип, чыгарып таштаган. Чуулгандуу ишке бийлик жана күч органдары аралашып, сөөк башка жерге жашырылган болчу.

Ала-Букада сөөк казгандар жазага тартылат
please wait

No media source currently available

0:00 0:03:43 0:00

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Президент Атамбаев Кытайга барды

Президент Атамбаев Кытайга барды
please wait

No media source currently available

0:00 0:00:51 0:00

Дагы жүктөңүз

XS
SM
MD
LG