Линктер

жекшемби, 21-июль, 2019 Бишкек убактысы 08:50

Кыргызстан

Колдон колго өткөн Жерүй

“Азаттыктын” “Ыңгайсыз суроолор” телеберүүсү Таластагы Жерүй алтын кенинин тагдырына кызыкты.

25 жылдан бери ачылбай келе жаткан Жерүйдө 1992-жылдан бери ондон ашык инвестор алмашкан. Чет элдик компаниялардын кыргыз өкмөтү менен түзгөн келишимдери ар кандай себептер менен ишке ашпай келатат. Биринде инвестор банкрот болуп сызга отурса, биринде Кыргызстан миллиондогон доллар доого жыгылган.

Ошентип кыргыз өкмөтү 2015-жылы Жерүйгө жаңы аукцион жарыялап, соңунда орусиялык “Востокгеолдобыча” компаниясы жеңген. Бул компания “Орус платинасынын” түзүмүнө кирет. Жалпак тил менен айтканда Жерүй алтын кенин иштетүү укугун чечен тектүү орус олигархы Муса Бажаевдин ишканасы уткан.

“Востокгеолдобычанын” алдында “Альянс Алтын” ишканасы түзүлүп, учурда Жерүйдү иштетүү аракетинде. Айтмакчы, “Альянс Алтында” Бажаев жалгыз акционер эмес. Ал алтын кендин 60 пайызына ээлик кылса, калган 40 пайыз “Токмоктук граф” атка конгон казакстандык олигарх Алижан Ибрагимовго таандык. Ошол эле учурда эл ичинде “Альянс Алтында” президенттик шайлоодо ат салышкан Өмүрбек Бабановдун 20 пайыз үлүшү бар деген кептер тараган. Бирок Бабанов муну төгүндөгөн.

“Востокгеолдобыча” берген миллиондор кайда жумшалды деген суроо жаралат. Өкмөт Жерүйдү сатуудан түшкөн 100 млн. долларды 100 жаңы мектеп курууга жана дагы 100 мектепти оңдоого жумшарын убада кылган. Бирок аталган акчанын 1 миллиард 200 миллион сому Балыкчы-Корумду жолунун курулушуна жумшалып, ортодо чыр чыккан.

Келишим боюнча Жерүйдө Кыргызстандын бир пайыз да үлүшү жок. Тоо-кенчилер ассоциациясы муну чоң кемчилик катары баалап, келишимди кайра карап чыгууга үндөп келет.

Колдон колго өткөн Жерүй
please wait

No media source currently available

0:00 0:27:46 0:00

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Колдон колго өткөн Жерүй

Колдон колго өткөн Жерүй
please wait

No media source currently available

0:00 0:27:46 0:00

Президенттин майрам тууралуу жарлыгы талашка түштү

7-8-ноябрь күндөрүн Тарых жана ата-бабаларды эскерүү күндөрү деп жарыялоо тууралуу президенттин сунушу парламентте талкуу жаратты.

Айрым депутаттар жаңы буйрук менен Кыргызстанда Октябрь революциясын майрамдоо күнү жокко чыгып жатканына тынчсызданышты. Ал эми мыйзамды коргогондор президенттин демилгесин 7-ноябрдын мазмунуна жаңыча маани берүү максаты менен байланыштырды.

Президент Алмазбек Атамбаевдин демилгесине ылайык, Эмгек кодексине майрам күн катары киргизилген 7-ноябрь Улуу Октябрь Социалисттик революциясы күнүнүн ордуна Тарых жана ата-бабаларды эскерүү күнү деп белгилениши мүмкүн.

Мыйзам долбоорун парламентке сунуштап жаткан социал-демократтар фракциясынын лидери Иса Өмүркуловдун айтуусунда, бул майрам эки күнгө созулат:

Иса Өмүркулов
Иса Өмүркулов

- 7-ноябрь кызыл дата бойдон калып жатат. Ага кошумча 8-ноябрь дагы кызыл дата болот жана экөө биригип Тарых күнү деп жатабыз. Бул күндөр Кыргызстандагы бардык тарыхый учурларын камтыган майрам болот. Анын ичинде 7-ноябрь - Улуу Октябрь революциясы күнү да бар, ага эч ким каршылык көрсөткөн жок. Андан башка 1937-жыл, 1941-жыл, ошондой эле соңку тарыхтагы окуялар да камтылып жатат. Ошондуктан ар бир күндү майрам кыла бербей, президенттин буйругу дагы туура чыкты.

Карамушкина: 7-ноябрга тийишпегиле

Дагы бир КСДПчы Айнуру Алтыбаева 7-ноябрды Октябрь революциясы катары белгилөө мурдагы союз өлкөлөрүнөн Кыргызстан менен Белоруста гана калганын айтууда. Ал жада калса Орусияда бул майрам 1995-жылы жоюлганын белгиледи. Ал эми КСДП депутаты Ирина Карамушкина бул долбоорду орунсуз деп эсептеди:

- Биз Социал-демократтар партиясы тарыхты жакшы билебиз. Бул партия дүйнөгө канатын жайган жана Октябрь революциясына түз тиешеси бар. Мен азыр эмне үчүн 7-ноябрь Улуу Октябрь революция күнү жокко чыгып жатканына түшүнгөн жокмун. Мунун эмне кереги бар? Бул дата Тарых күнү катары калышына каршы эмесмин, бирок биринчи кезекте Октябрь революциясы күнү катары тарыхта калышы керек. Бул жактагы коштомо катта жаштар бул майрамдын маанисин түшүнбөй калганын айтышууда, бирок биз түшүндүрүү иштерин жүргүзүшүбүз керек да.

7-8-ноябрь күндөрүн Тарых жана ата-бабаларды эскерүү күндөрү деп жарыялоо тууралуу жарлыкты президент Алмазбек Атамбаев 26-октябрда чыгарган. Анда майрам күндү өзгөртүүнүн максаты 1916-жылкы улуттук боштондук көтөрүлүшүнүн жана саясий репрессиялардын курмандыктарын эскерүүгө байланыштырылган.

"Үркүн" көркөм тасмасынан кадр
"Үркүн" көркөм тасмасынан кадр

Президенттин парламенттеги өкүлү Молдакун Абдылдаевдин билдиргенине караганда, жаңы мыйзамдын кабыл алынышы менен бир катар мурда кабыл алынган документтер жокко чыгарылышы керек:

- Жогорку Кеңеш 2008-жылы эки токтом кабыл алган экен. Анын биринчиси 8-ноябрды Саясий репрессиялардын курмандыктарын эскерүү күнү тууралуу токтом экен. Экинчиси болсо август айынын биринчи жума күнү 1916-жылдагы улуттук-боштондук көтөрүлүш күн жөнүндө токтом чыгарган. Эми ушул эки токтом жокко чыгып, президенттин буйругуна ылайык, бул күндөр 7-8-ноябрга жылып жатат.

Октябрь революциясынын тарыхый мааниси

Бул арада Кыргызстандын Коммунисттер партиясынын төрагасы, учурда “Өнүгүү-Прогресс” фракциясынан депутат Исхак Масалиев президенттин буйругун айыптап чыкты. Ал өлкө башчынын тарыхый датаны коюуга укугу жок деп, 1917-жылдагы 7-ноябрь Улуу Октябрь революциясынын тарыхый маанилүүлүгүнө өзгөчө токтолду.

- 2015-жылы БГУнун базасында Улуу Октябрь социалисттик революцияга арнап илимий-тажрыйбалык конференция өткөрдүк. Үч мамлекеттен 30га жакын илимпоз келип, Кыргызстан үчүн Октябрь революциясынын мааниси чексиз деген пикирге келишти. Муну эми бир заматта эле унутуп калган болбойт. Эмне болсо да, кандай болсо да кыргызды сактап калган Октябрь революциясы болгон.

Мына ушундай айрым депутаттардын кайчы пикири менен коштолгон Эмгек кодексине өзгөртүүлөр 1-окууда добуш берүүгө жөнөтүлдү. Жогорку Кеңештин төрагасы Дастан Жумабеков, президенттин 7-8-ноябрь күндөрү тууралуу жардыгы саясатка айланып кеткенин белгилеп, демилгенин маанисин мындайча чечмеледи:

Дастан Жумабеков
Дастан Жумабеков

- Мына жакында ушул даталар алдыбызда турат. Ошого чейин долбоорду бүтүрүп, эртерээк кабыл алалы деп жатабыз. Бул жерде саясатташтырып, бир нерсе чыгаруунун кажети жок. Ошол 7-8-ноябрда бардык тарыхый окуяларды эскерели деп жатабыз. Октябрь революциясы, Үркүн, репрессияга кеткен ата-бабаларыбыз эскерилмекчи.

Бир жыл мурун депутат Дастан Бекешев Кыргызстанда майрамдарды кыскартуу үчүн 5-май Конституция күнүн, 23-февраль Ата Мекенди коргоо күнү жана 7-ноябрь Улуу Октябрь революциясын жоюп салууну сунуштап, бирок эл өкүлдөрүнүн нааразылыгынан соң мыйзам кабыл алынган эмес.

Буга чейин Орусиянын Мамлекеттик Думасынын депутаттары Кыргызстанда Октябрь революциясын майрамдоо күнүнүн ордуна Орус империясына каршы көтөрүлүштүн жана Совет маалындагы репрессия курмандыктарын эскерүү күнүн белгилөө чечимине нааразылык билдиришкен.

Орус парламентинин вице-спикери Игорь Лебедев Кыргызстанда орус империясына каршы көтөрүлүштү майрамдоону "бетке чапкандай кадам" деп баалаган. Ага жооп иретинде Орусияда иштеп жүргөн кыргызстандык эмгек мигранттарынын айдоочулук күбөлүгүн таануу тууралуу мыйзамын жокко чыгаруу долбоорун иштеп чыгып, Мамдумага сунуштап жатканын билдирген.

​"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Парламент көмүр кризисин талкуулады

Парламент көмүр кризисин талкуулады
please wait

No media source currently available

0:00 0:02:09 0:00

Өзбекстан АКШга терактты иликтөөгө көмөктөшөт

Нью-Йорктогу теракт болгон жер.

АКШда президент Дональд Трамп иммигранттарды текшерүү чараларын учурдагыдан да күчөтүүнү  буйруду.

Президенттин мындай билдирүүсүнүн алдында Нью-Йоркто сегиз адамдын өмүрү кыйылган кол салууну бийликтер “теракт” деп атап, буга шектүү катары өзбекстандык жигит камакка алынган эле.

Нью-Йорктун Манхэттен районунда жүк ташуучу чакан автоунаанын кеминде сегиз адамды сүзүп өлтүрүшү АКШнын бул шаарында 2001-жылдын 11-сентябрындагы ири теракттардан бери адам өмүрүн кыйган алгачкы кол салуу болду.

Шаардык полиция билдиргендей, катуу ылдамдыкта келген автоунаа көчөдө жүргөндөрдү Дүйнөлүк соода борбордун бир кездеги кош мунаралары турган районго жакын жерде, жолдун велосипедчендер үчүн даярдалган бөлүгүнө кирип барып койдурган.

Жергиликтүү убакыт боюнча кечээ саат күндүзгү үчтөн өткөндө жасалган кол салууда сегиз адамдын өмүрү кыйылгандан тышкары дагы ондон ашуун киши жаракат алды. Өлгөндөрдүн бешөө аргентиналык, бирөө бельгиялык.

Күбөлөрдүн айтымында, айдоочу адамдарды сүзүү учурунда “Аллаху акбар” деп да кыйкырган. Шаар бийликтери кол салууну дароо эле теракт деп аташты:​

- Биздин шаар үчүн бүгүн оор күн. Батыш бөлүгүбүздө коркунучтуу трагедия болду. Бул теракт, бейкүнөө жарандарга каршы өзгөчө карасанатайлык менен багытталган теракт.

Нью-Йорктогу кол салууну АКШнын федералдык бийликтери да теракт катары иликтөөдө.

Адамдарды тебелеп кеткен автоунаа.
Адамдарды тебелеп кеткен автоунаа.

Президент Дональд Трамп Ички коопсуздук министрлигине иммигранттарды текшерүү боюнча буга чейин катаалдашкан чараларды дагы күчөтүүнү буйруганын жарыялады.

Адамдарды койдурган соң, акырында окуучуларды ташыган автобус менен кагышкандан кийин көчөгө колунда чыныгы куралы бардай түр көргөзүп, чуркап чыккан айдоочуну полиция ок атып жарадар кылган. Ал азыр камакта.

Бийликтер кылмышка шектүүнүн ысымын расмий атабаганы менен полициядагы булактар ал улуту боюнча өзбек, 29 жаштагы Сайфулло Саипов экенин билдирүүдө.

Өзбек президенти Шавкат Мирзиёев президент Трампка жолдогон көңүл айтуу катында терактты айыптоо менен Ташкент бул кылмышты иликтөөгө ар тараптан “көмөктөшүүгө даяр” деп ырастады.

“Бул аёосуз жана өтө катаал кылмышка эч актоо жок”,- деп жазат Мирзиёев Трампка жолдогон катында.

Өзбекстандын коопсуздук кызматтарындагы булактар "Эркин Европа/Азаттык" радиосуна буга чейин Саиповдун атасы, апасы жана 17 жаштагы карындашы суракка алынганын айтышты.

Саиповдун таржымалы

Маалыматтарга караганда, Сайфулло Саипов Кошмо Штаттарга 2010-жылы барган. Учурда анын иммиграциялык макамы анык эмес болуп турат.

АКШда жашаган өзбек иммигранты Миррахмат Муминов “Эркин Европа/Азаттык” радиосуна айтканына караганда, Саипов 2013-жылы Флоридага көчкөнгө чейин Огайо штатында жашаган, бир нече жыл бою жүк ташуучу унаанын айдоочусу болуп иштеген.

АКШга келгенге чейин Ташкентте жашаган Саиповдун жубайы жана эки баласы бар.

Сайфулла Саипов.
Сайфулла Саипов.

Муминов Саиповду “агрессивдүү” деп мүнөздөп, ал Флоридага кеткенге чейин анча динчил болбогонуна, бирок интернет аркылуу исламчыл экстремисттер тууралуу маалымат алып турганына көңүл бурду.

Саипов акыркы кездери такси кызматын көргөзгөн UBER компаниясы үчүн иштеп жүргөн. Компания өз билдирүүсүндө айдоочусунун аракетин “маңызсыз кыянатчылык” деп атап, ага компаниянын интернеттеги системасын колдонууга тыюу салганын белгиледи.

Маалыматтарга караганда, Саипов былтыр Миссури штатында жол эрежесин бузганы үчүн камакка алынган.

Полициянын айтымында, ал Нью-Йорктогу кол салуу үчүн Нью-Жерсиден ижарага алынган автоунааны колдонгон.

АКШ бийликтери учурда Саипов жалгыз өзү гана аракеттенген деп божомолдоп жатышканы менен, америкалык медиадагы маалыматтарда, тергөөчүлөр унаадан ал кол салууну “Ислам мамлекети” тобунун атынан жасаганын жазган кат табышканы да айтылууда.

Нью-Йорктогуга окшош кол салуулар

Акыркы он алты айда Европа өлкөлөрүндө автоунаа менен адамдарды атайылап сүзүүдөн ондогон адамдардын өмүрү кыйылды.

2016-жылы июлда жүк ташуучу чоң унаа Франциянын Ницце шаарында Бастилия күнүн майрамдап жаткандарды койдуруусунан кеминде 86 кишинин өмүрү кыйылып, дагы жүздөгөндөрү жаракат алган. Кол салуу үчүн “Ислам мамлекети” экстремисттик тобу жоопкер болгон.

Мындан беш айдан кийин Берлинде Иса пайгамбардын туулган күнүн майрамдоо алдында даярдалган базарда жүк тарткан унааны сүзүүсүнөн 12 адам өлүп, 48 жаракат алган.

Бул кылмышты Германиядан качкын макамын алууну көздөгөн тунистик жигит жасап, ал дагы “Ислам мамлекети” тобу менен байланышта болгону айтылган.

Быйыл апрель айында Швециядан башпаанек ала албай койгон өзбекстандык Стокгольмдун адамдар көп жүргөн көчөсүндө адамдарды койдуруп, акырында дүкөндү сүзгөнгө чейин үч адамды мерт кылган. Швед бийликтери кол салууну теракт деп баалашкан болчу.

17-августта Испаниянын Барселона шаарынын борборунда адамдарды автоунаа атайылап койдурган окуя катталып, анда 13 киши мерт болгон. Испан бийликтери бул кол салууну да исламчыл согушкер деп шектелгендер ишке ашырышканын билдиришкен.

​"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Стамбул: үч кишинин ишин бүтүргөн Эсен уста

Стамбул: үч кишинин ишин бүтүргөн Эсен уста
please wait

No media source currently available

0:00 0:03:43 0:00

Белгилүү ишкер феминизмди террорго теңеди

"Мол булак" чакан насыя компаниясынын жетекчиси, ишкер Бабур Толбаевдин аялдар тууралуу пикири кызуу талкууланып жатат.

Социалдык тармактарда анын лидер аялдар, кыз-келиндердин коомдогу, үйдөгү орду тууралуу оюн кемсинтүү катары баалагандар көп болду.

"Мол булактын" кардарларынын 80 пайызы аялдар экенин, ишкер байлыгын алардын эсебинен топтогонун эскертишти.

Толбаев чуулгандуу маегинен кийин ою туура эмес кабылданып калганын айтып, көлөмдүү билдирүү да таратты.

Бабур Толбаев: Аялдын орду үйдө

Бабур Толбаевдин "Жекеме жеке" ("Раз на раз") берүүсүндөгү маегинин үзүндүсүн блогер, жарандык активист Данияр Айтман Фейсбуктагы баракчасына 31-октябрда жарыялады.

Видеодо маек алып жаткан журналист көп аял алуу маселеси боюнча ишкердин пикирине кызыккан. Толбаев бул суроого бир жактуу жооп берген эмес, бирок жашы 35тен өткөн жесир, ажырашкан аялдардын басымдуу бөлүгү экинчи аял болууга макул деген бүтүм чыгарган.

Ошондой эле лидерликке умтулган аялдарды сындаган жана феминизмди терроризмге теңеген:

- Эгер сиз динге ишенген адам болсоңуз, анда (көп аял алуу тууралуу) Куранда жазылган нерсени тана албайсыз. Экинчи маселе - адамдар бири-бири менен жөн гана жакшы байланыша албашы мүмкүн. Эгер жесир же ажырашып кеткен жашы 35тен жогору аялдар арасында "экинчи аял болууга макул болот белең?" деген сурамжылоо жүргүзсөк, анда он аялдын жетөө макул болоруна көзүм жетет. Аялдар "супер" ишкер аял, лидер болгусу келет. Кечирип коюңуз, мунун баары былжырак кеп. Аны бизге таңуулап жатышат. Алтургай кээ бир университеттерде "аялдар лидерлиги" деп үйрөтүшөт. Мунун баары - былжырак. Феминизм деген терроризм. Бул радикалдашуунун бир формасы.

Бабур Толбаев. Сүрөт анын Фейсбуктагы баракчасынан алынды.
Бабур Толбаев. Сүрөт анын Фейсбуктагы баракчасынан алынды.

Бабур Толбаев аялдарды сыйлап, кам көрүп, сүйүп-урматтоо керектигин айткан. Бирок жогорку билимге умтулган кыз-келиндерди сындап, аялдын орду үйдө экенин көрсөткөн:

- Мен жаш кыздарга эмне деп айткым келет. Алар 20 жашында сөзсүз билим алышы керек. Бирок бул сөзсүз эле жогорку билим болушу керек дегенди билдирбейт. Болбогон, былжырак кеп. Бул кайсы бир адистик, көнүмүш адат болушу мүмкүн. Бизде баары эле жогорку билим алгысы келет. Анын кимге кереги бар? Анан кыз 30 жашка чейин сөзсүз күйөөгө тийиши керек. Саламаттыгы чың болсо көбүрөөк бала төрөшү керек. Менин айлыгым мынча эле да, андай-мындай деп ойлобошу зарыл. Ар бир бала өз ырыскысы менен жарыкка келет. Кыздарга эң жакшы MBA (Master of Business Administration) - бул күйөөгө тийип бала төрөө, үй чарбасы менен алектенүү, бала багуу. Муну эч кайсы MBA бербейт. Азыр менин аялым балдар менен үйдө отурат. Анын албетте иштегиси келет. Мен ага ушунча бала төрөйсүң, сенин карьераң 40 жаштан кийин башталат, ошондо сенин деңгээлиң үч MBA алгандардан да жогору болот деп айтам. Күнүнө үч-төрт саат эле уктайт. Түнү менен идиш жууйт, үй жыйнайт, балдар түндө ыйлап да чыгат. Эртең менен турсаң, дегеле үй чачылбагандай болуп жыйналып турат. Ал азамат. Мен аны ошол үчүн сүйөм, сыйлайм, баалайм. Анан ал эч качан "байпагыңызды бул жакка таштап салыптырсыз го" деп жемелебейт. Аял деген эч качан жемелебеши керек.

Сүрөт Бабур Толбаевдин Фейсбуктагы баракчасынан алынды.
Сүрөт Бабур Толбаевдин Фейсбуктагы баракчасынан алынды.

Толбаевдин бул маеги кызуу талкуу-талаш жаратып жаткан чакта ал өзү сөздөрү башкача кабылданып калганын айтып Фейсбуктагы баракчасына көлөмдүү билдирүү жарыялады. Ал үй-бүлө күтүү адам баласынын жашоосундагы башкы баалуулук деген оюн кайталады жана ишкер, лидер аялдарды сыйлай турганын билдирди.

Толбаев талаш жараткан пикирлерин 58 мүнөттүк маектин алкагында айтканын баса белгиледи. Фейсбукка жарыялаган билдирүүсүн бул жерден окуй аласыз.

Маектин толук варианты (видео "Лютая Студияга" таандык)

Биз Толбаев менен байланышалы деген аракетибизден майнап чыккан жок.

Айымдардын саламаттыгына көңүл бурууга арналган акция. Бишкек, июнь, 2017-жыл
Айымдардын саламаттыгына көңүл бурууга арналган акция. Бишкек, июнь, 2017-жыл

Ишкердин айтканы орто кылымдын сөзүбү?

Талдоочу Даниел Кадырбеков ишкердин коомчулукту прогрессивдүү жолго үндөбөй жатат деп сынга алды жана анын социалдык жоопкерчилигине токтолду. Анын пикиринде коомчулукта мындай пикир жектеп-жерилиши, чара көрүлүшү керек:

- Ар бир адамдын өз ою бар деңизчи, бирок ошол эле убакта мындай радикалдуу ойлорду таанымал адамдар айтып чыкканда жоопкерчилик деген болушу керек. Аялдарды көзөмөлдөп, менчик буюм катары көрүп сүйлөп жатканы өкүнүчтүү. Биздин жарандарыбыздын баары тең укуктуу, эч ким эч кимди биринчи сорт, экинчи сорт деп бөлбөшү керек. Аялдар үйдө отурушу керек, MBA алгандын ордунда күйөөгө тийип бала төрөшү керек дегени - 5-6-кылымдагы караңгы кишилердин ой жүгүртүүсү. Бала багууда эркектин да, аялдын да жоопкерчилиги бирдей. Аялдар кааласа илимий даража алсын, кааласа 11-класстан кийин эле иштеп кетсин, кыскасы ар бир нерсени өзү чечсин. Бирок ушундай мамлекеттик, коомдук кишилер прогрессивдүү идеяларга үгүттөшү керек эле. Адамзаттын башкы максаты - прогресске, алдыга умтулуу да. Эгерде мамлекеттик жана коомдук ишмерлер артка тартып тура берсе адамзат азыркыдай болуп жашамак эмес. Караңгы боюнча эле калмакпыз да. Коомдук лидердин өзүнүн ой-жүгүртүүсү караңгы боюнча калган болсо деле ал ойлонуп сүйлөшү керек. Бизде статистика боюнча аялдарга зомбулук аябай көп болуп жатканда коомдук ишмерлердин аялдарды минтип кемсинтүүнү легитимдештирип жатканын мен кылмыш катары кабыл алам. Адам укуктары бирдей деген жарандардын баары муну, мындай пикирди жектеши керек жана мындай караңгылыкты жайылтып, зордук-зомбулукту актап жатканы үчүн кандайдыр бир чара көрүлүшүн талап кылышы керек.

Даниел Кадырбеков.
Даниел Кадырбеков.

Даниел Кадырбеков айрыкча 1990-жылдары Советтер союзу кулагандан кийинки мезгилдеги аялдардын ролун белгиледи. Өткөөл мезгилде үй-бүлө багуу түйшүгү аялдардын моюнуна артылганын, "Мол булак" өңдүү насыя компаниялар аялдарга кредит берип тирденишкенин эскертти.

Ыйлаган аялдар же нике келишим керекпи?

Ыйлаган аялдар же нике келишим керекпи?

Нике келишим - бул кепилдик тура. Эгер андай документ болгондо аялын буюмдай көрүп, тажаганда таштап салган эркектер саал да болсо сестенмек. Канча деген аялдар “балдарым менен кайда барам?” деп тиштенип, зордук-зомбулук көрсө да чыдап жашап жүрүшөт. Алар деле колунда ишенимдүү документ болсо, өзүнүн да, балдарынын да нервин аяп, жаман эркексиз эле өз оокатын кылмак.

Эксперт, социолог Алтын Капалова өлкөнүн өнүгүшүндө азыр деле аялдардын ролу чоң экенин белгиледи:

- Мен көбүнчө аймактарда аялдар менен иштейт эмесминби. Аялдар тууралуу гана эмес, башка деле темаларда иликтөө жүргүзөйүн десең деле иштин баарын жасап жаткан аялдар болот. Айыл өкмөтпү же дагы башка жерби, айтор чоң креслодо эркек адис отурат. Ал эми иштин баарын кылган аялдар. Бабур мырза аялдарды ушунчалык басынтып койду. Бул абдан таңкалычтуу. Өлкөнүн өнүгүшүндө айылдагы аялдардын ролу абдан чоң. Ансыз деле Кыргызстанда аялдардын жагдайы жакшы эмес. Так ушундай Бабурга окшогон, коомдо кандайдыр бир орду бар мырзалардын ушинтип айткандары абдан туура эмес.

Социолог Самар Сыргабаев аялдардын коомдогу ордун төмөндөтүү агым бар экенин айтып берди:

- Бизде 2000-жылдардан тартып исламдашуу өтө ылдам жүрдү. Ошол жараян азыр деле уланып жатат. Ушундан улам бул аялдардын коомдогу макамын төмөндөтүүгө алып келип жатабы дегендей ой туюлат. Байкоолор да ушул тенденцияны көрсөтүп жатат. Аялдардын макамы, светтик коомдогу ролу башка форматка өтүп, төмөндөп бараткандай туюлат. "Мол булак" компаниясынын жетекчиси ушул жагдайга таянып ушундай пикирге келип жаткандыр. Социологияда мындай фигураларды "референттик фигуралар" деп коёбуз. Башкача айтканда, үлгү, жол көрсөтө турган инсандар. Ушундай сигналдар жогору жактан, элитадан түшүп жатканы начар көрүнүш десек болот. Эгер биз кыргыз коомун модернизацияга умтулган, башкача айтканда аял менен эркектин укугу бирдей, гендердик ролдор бирдей деп таанылган коом десек, анда мындай инсандардын айткандары жаштарга, өсүп, калыптанып келе жаткан муунга туура эмес үлгү болуп калышы мүмкүн.

Бабур Толбаев Орусиядагы КВН оюндарына Кыргызстандын атынан катышып жүргөн "Азия MIX" тобунун демөөрчүсү катары белгилүү. Өзү меценант экенин, кайрымдуулук иштерди көп жасаганын жарыялап келет. Жаштардын айрым бир иш-чараларын каржылап бергени тууралуу да маалыматтар чыккан.

Ишкер өткөн айда президент Алмазбек Атамбаевдин колунан "Даңк" медалын алган. Президенттик шайлоо маалында бийликтеги партиянын талапкери Сооронбай Жээнбековду ачык колдоп, ага добуш берүүгө чакырган видео кайрылууларды социалдык тармактардагы баракчаларына байма-бай жайгаштырган.

Бабур Толбаев социалдык тармактарда өтө активдүү жана өзүн "Триллионер Триллионеров" деп атаганды да жакшы көрөт.

Социалдык тармактарда ушул жылы жазында "Мол булакка" байланыштуу дагы бир талаш чыккан. Компания Ош шаарындагы Сулайман тоонун таржымал-тарыхы тууралуу чакан ролик тарткан. Бирок тоонун жайгашкан жерин Өзбекстан деп көрсөтүп коюп сынга кабылган. Компания ката жазып алганын моюнуна алып өзгөрткөнгө мажбур болгон.

​"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Лимон жыттанган мектеп күнөсканасы

Лимон жыттанган мектеп күнөсканасы
please wait

No media source currently available

0:00 0:04:11 0:00

Садык Шер Анжелина Жолини конокко чакырды

Кинорежиссер Садык Шер-Нияз, Голливуд жылдызы Анжелина Жоли жана Азия фильмдеринин бүткүл дүйнөлүк фестивалынын катышуучулары. 31.10.2017-ж.

“Кактус медиа” сайты Борбордук шайлоо комиссиясы жалпы жонунан 671 миллион 502, 1 миң сом жумшалат деп пландалса, иш жүзүндө 539 миллион 425, 6 миң сом жумшалганын жар салды.

Басылма талапкерлердин шайлоого жумшаган каражатын да тизмектеген. Акчасын аябай чачкандардын ичинен Өмүрбек Бабанов 240 миллион 589 миң 866 сом, Сооронбай Жээнбеков 158 миллион 96 миң 175 миң сом, Темир Сариев 42 миллион 350 миң 600 сом жумшаганы белгилүү болду.

* * *

Спутник KG сайты Жогорку Кеңештин депутаты, белгилүү кинорежиссер Садык Шер-Нияз тарабынан негизделип быйыл 3-ирет өтүп жаткан Азия кинофестивалына Голливуд жылдызы Анжелина Жоли да катышып жатканын, аны Садык Шер келерки жылы өтө турган “Көчмөндөр оюндарын” көрүп, Кыргызстанга келип кетүүгө чакырганын, Анжелина болсо келер-келбесин ойлонуп көрө турганын жазып чыкты.

Азия кинофестивалынын максаты - эл аралык маданий кызматташтыкты өрчүтүү жана Азия менен Голливуддун киноиндустрия жаатындагы байланышын чыңдоо болуп саналат. Октябрдын 25инде башталган бул фестиваль ноябрдын экисине чейин уланат. Фестивалга Кыргызстандан Актан Арым Кубаттын “Кентавр”, Эрнест Абдыжапаровдун “Саякбай”, Таалайбек Кулмендеевдин “Мунабия” тасмалары барды.

* * *

Кабар KG сайты өлкөнүн жаңы шайланган президенти Сооронбай Жээнбековдун маегин жарыялады.

Өзүнүн жеңишин - бүтүндөй кыргызстандыктардын жеңиши деп эсептерин белгилеген Сооронбай Жээнбеков өзүнүн президенттик кызматындагы алгачкы аракетин Атамбаевдин багытын улантуудан баштарын, ал бала чагынан эле эмгекке бышып өскөнүн, ошондуктан иш күнү таң эртеңден башталып кечке созуларын, эң башкысы ал шайлоо учурунда элге берген убадаларынын баарын жүзөгө ашырып, буга чейинки жасалгандарды андан ары улантуу үчүн бардык күчүн, тажырыйбасын жана билимин аябай тургандыгын айтты.

* * *

“Барометр” сайты социалдык түйүндөрдүн колдонуучулары президент Алмазбек Атамбаевге мамлекеттик ишмер Жусуп Абдырахмановго Кыргыз эл баатыры наамын ыйгаруу өтүнүчү менен кайрылганын кабарлады.

Өткөн кылымдын 30-жылдарындагы канча азаматтардын канын ичкен каргашалуу репрессия учурунда Жусуп Абдрахмановдун бүтүндөй кыргызстандыктарды ачарчылыктан сактап калган эрдигин эске салган.

Кыргыз мамлекетинин башчысы Жусуп Абдырахманов 1937-жылдын 4-апрелинде камакка алынып, 1938-жылдын 5-ноябрында атылган. 1958-жылы акталган.

* * *

“Вечерний Бишкек” сайты Ош облусунун Татар айлынын 28 жаштагы тургуну бир эле көрүстөндөн 50 эстеликти бузуп салганын, ал милийсага берген түшүнүгүндө дин боюнча өлгөн адамга оор эстеликтер тургузулбашы керектигин, эстеликтер оор болгондуктан анын алдында жаткандар кыйналарын, ошондуктан маркумдарга ушундай жол менен жардам бергиси келгенин айтып берген.

Мүрзөдөгү эстеликтерди талкалаган адам азыр камакта. Анын түшүнүгү боюнча өлгөндөргө эстелик тургузуу исламдын канондоруна жат көрүнүш. Өзү бирок анда-санда гана намаз окуп келгендигин, динди деле анча биле бербестигин айтышууда.

Ош: мүрзөнү талкалаган адамга иш козголду
please wait

No media source currently available

0:00 0:03:52 0:00

​"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Кыйраган имарат: прокуратуранын жүйөсү

Бишкектин Октябрь райондук прокуратурасы курулуш имаратындагы ондон ашуун киши жабыркаган кырсык боюнча Экотехинспекциянын жана "Авангард стиль" компаниясынын айрым кызматкерлерине кылмыш ишин козгоду.

Экологиялык жана техникалык коопсуздук боюнча мамлекеттик инспекциянын архитектура жана курулушту көзөмөлдөө башкармалыгынын кызматкерлерине жана “Авангард стиль” курулуш компаниясынын жооптуу адамдарына иш Кылмыш кодексинин 304- (кызмат абалынан кыянат пайдалануу), 315- (кызматтык жасалмалуулук) жана 221-беренеси (коммерциялык же башка уюмдардын кызматкерлеринин ыйгарым укуктардан аша чабуусу) боюнча козголду. Башкы прокуратуранын расмий өкүлү Алманбет Абдраманов:

- Экотехинспекциянын айыпталып жаткан кызматкерлери "Авангард стиль" компаниясы Бишкектин Аалы Токомбаев жана Сухэ Батор көчөсүнүн кесилишинде куруп жаткан он төрт кабаттуу үйдүн курулушуна көзөмөл жүргүзбөгөнү аныкталган. Эреже бузуу менен курулуш иштерин жүргүзүүнүн жана мамлекеттик архитектуралык көзөмөлдүн жоктугунун натыйжасында курулуш урап түшкөн, - деди.

Бишкектеги курулуш.
Бишкектеги курулуш.

Башкы көзөмөл органынын маалыматы боюнча кырсыктан кийин Экотехинспекциянын кызматкерлери өздөрүнүн мыйзамсыз иштерин жаап-жашыруу максатында "Авангард стиль" компаниясынын айрым кызматкерлери менен жең ичинен сүйлөшүп алып, 2017-жылдын май-август айларында аткарылган иштер тууралуу жалган документ даярдап, каттатышкан. Ачылган кылмыш иштин негизинде аталган жагдайлар тергелүүдө.

“Авангард стиль” кайсы кызматкерлерине кандай кине коюлганы тууралуу маалымат бере элек.

"Авангард стиль" кардары көп, курулушу сапаттуу саналган ири компаниялардын бири катары таанымал. Бул компанияга байланышкан окуя коомчулукту имараттарды куруу тармагы көзөмөлсүз калды деген сындарды күчөттү. Башкача айтканда, курулушка байланыштуу көзөмөл органдарында маселе жең ичинен чечилет деп пикир айткандар арбыды.

Алардын бири мурдагы вице-премьер министр Базарбай Мамбетов мындай дейт:

- Курулуп жаткан көп кабат үйлөрдүн 60-70% ушундай кемчилик менен салынып жатат. Булардын максаты - батирлерди батыраак куруп сатуу. Көзөмөл органдарына барып акча менен эле маселени чечип алышат. Айрыкча курулушта кабат үйдүн сөөгү болгон арматуралардын ширетилишин текшерген киши жок.

Ал эми Экологиялык жана техникалык коопсуздук боюнча мамлекеттик инспекция жогоруда айтылган сындарды четке какты.

Мекеменин басма сөз катчысы Анара Мамбеталива “Авангард стиль” компаниясындагы кырсык боюнча комиссия түзүлүп, иликтеп жатканын маалымдады.

- Бизге “Авангард стиль” болобу же башка курулуш компаниялары болобу, айырмасы жок. Баары текшерилет. Ал эми инспекторлор курулуштардан акча алат экен же жең ичинен сүйлөшүп алып, текшерүүгө албайт экен деген сөздөрдү эл арасына ишти анча түшүнбөгөндөр таратышы мүмкүн. Текшерүүлөр комплекстүү жүргүзүлөт. Бир канча башкармалыктын катышуусунда өтөт. Бир инспектор барып текшерип кете албайт.

“Авангард стиль” курулуш компаниясы салып жаткан көп кабаттуу үйдүн кошумча имараты 23-октябрда кулап, андан 12 киши жабыркап, экөө оор абалда реанимацияга түшкөн. Команиянын сайтындагы маалыматка ылайык, “Авангард стиль” 50 көп кабаттуу, 10 коммерциялык имарат, 15 социалдык, маданий мекеме жана көпүрөлөрдү курган.

Ураган имараттын ээси үн ката элек
please wait

No media source currently available

0:00 0:01:58 0:00

Учурда Бишкек шаарында 300гө жакын ири имараттардын курулушу жүрүп жатат. Алардын көпчүлүгү көп кабаттуу батир үйлөр. Буга чейин курулуш кырсыктарынан адам өлүмү менен аяктаган окуялар катталып, бирок анын жыйынтыгында жоопко тартылгандар тууралуу маалымат жок.

​"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Сот укук коргоочулардын үнүн укту

УКМКнын имараты.

Бишкектин Биринчи Май райондук соту "Бир дүйнө-Кыргызстан" укук коргоо кыймылынын Улуттук коопсуздук комитетине каршы арызын жарым-жартылай канааттандырды.

"Бир дүйнө - Кыргызстан" укук коргоо кыймылынын Улуттук коопсуздук комитетине каршы жазган арызы боюнча чечимди Бишкектин Биринчи Май райондук соту 30-октябрда чыгарды.

Анда сот бейөкмөт уюмдун арызын жарым-жартылай канааттандырып, атайын кызматты ушул жылдын 24-январында тараткан маалыматын расмий түрдө төгүндөөгө милдеттендирген.

Укук коргоо уюмунун жетекчиси Төлөкан Исмаилова сот чечимин жеңиш катары кабыл алганын белгиледи.

- Муну прецедент катары кабыл алдык. Анткени ар бир адам өзүнүн мыйзамда көрсөтүлгөн укугун коргошу керек. Бир дагы укук коргоо институту - милиция, прокуратура, тергөө органдары, чекисттер - далилдебей туруп пресс-релиз аркылуу күнөөлөп, психологиялык басым көрсөтпөшү керек болчу. Мындай орган пресс-релиз таратып жаткан соң жарандарыбыз деле чын эле ушундай окуя болгон турбайбы деп ишенет да. Биз күрөшүп отуруп, сот чечими чыкты. Эми алар аткарып, төгүндөшү керек.

Төлөкан Исмаилова.
Төлөкан Исмаилова.

Укук коргоо кыймылы менен УКМКнын ортосундагы соттошуу жарым жылга созулду. Бул окуя быйыл январда башталган.

Анда Улуттук коопсуздук комитети Ошто "Хизб-ут Тахрир" экстремисттик уюмунун мүчөсү деген шек менен кармалган жарандын үйүнөн өлкөдөгү конституциялык түзүлүштү кулатууга чакырган дисктер менен катар "Бир дүйнө-Кыргызстандын" "Өз укугуңду коргой бил" деген китепчелери табылганын жарыялаган.

Ошондой эле УКМК тараткан пресс-релизде "тергөөдөгү адамды кармоо маалында укук коргоо уюмунун өкүлдөрү элди чогултуп, чыр чыгарууга аракет кылган" деген маалымат да камтылган. Мындан улам атайын кызматтын өкүлдөрү "тергөө иштерине тоскоолдук жаратуу" деген негизде кылмыш ишин козгоо маселеси каралып жатканын билдирген.

13-февралда "Бир дүйнө-Кыргызстан" жогорудагы пресс-релиздеги маалыматтар уюмдун кадыр-баркына шек келтирерин айтып сотко кайрылган.

Апрель айында башталган сот Коопсуздук кызматынын өкүлү келбей калганынан улам бир нече жолу жылдырылган болчу. Эми соттун бейөкмөт уюмдун арызын жарым-жартылай канааттандырган 30-октябрдагы чечимине УКМК макул болбой жатат.

Аталган комитеттин расмий өкүлү Рахат Сулаймановдун "Азаттыкка" билдиришинче, алар Бишкек шаардык сотуна жакынкы аралыкта доо арыз менен кайрылат:

- УКМК Бишкектин Биринчи Май райондук сотунун чыгарган чечими боюнча жогорку баскычтагы сот органдарына даттанууга даярданып жатат.

Бул окуя жарандык коом менен атайын кызмат ортосундагы соттошууда бейөкмөт уюмдун пайдасына чечилген аз сандагы чечимдердин бири болду. Жарандык активист Рита Карасартова бул окуя мыйзамсыздыкка каршы күрөштү акырына чейин улантуу үлгүсүн көрсөткөнүн айтууда:

- Соттун мындай чечим чыгарганы абдан жакшы болду. Себеби бул УКМК сыяктуу кубаттуу органга каршы туруп, чындыкты далилдөөгө мүмкүн экенин көрсөтүүдө.

Рита Карасартова.
Рита Карасартова.

Сот чечиминен кийин укук коргоочулар Улуттук коопсуздук комитетинин расмий маалыматтары канчалык деңгээлде ырасталат деген маселени көтөрүп жатышат.

УКМКнын мурдагы төрага орун басары Марат Иманкулов соңку окуя кызматтын аткарып жаткан иштерине жооптуу мамиле кылып, өтө так болуу зарылдыгын көрсөткөнүн белгилейт.

- УКМК өз ишин так жана дыккат жүргүзгөн орган болушу керек. Мурун эгер тараткан маалыматы туура эмес чыкса, абдан катуу жазаланчу. Бирок акыркы учурда дал ушундай окуялар УКМК эле эмес, башка органдарда ишти жакшы билбеген дилетанттардын келгенин көрсөтүп жатат.

Анткен менен УКМК сот чечимин аткарарынан күмөн санагандар да бар. Анткени алдыдагы эки баскычтагы сот турат.

​"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Жапалакта мүрзөнү талкалаган киши кармалды

Ош: мүрзөнү талкалаган адамга иш козголду
please wait

No media source currently available

0:00 0:03:52 0:00

Ош шаарындагы Жапалактын Татар айылында мүрзөдөгү күмбөздөр диний көз караштан улам талкаланган. Бул окуя боюнча Ош шаардык милициясы кылмыш ишин козгоду.

Вандализмге шектелип кармалган жаран күмбөздөр маркумдарга жүк болот деген ой менен аларды бузганын айтууда. Айыл тургундары болсо радикал агымдар жаштардын көз карашын бузуп жатат дешет.

Ош шаарына караштуу Жапалак айылдык аймагынын Татар айылындагы мүрзөнүн мурунку кароолчусу жана жай казуучусу Жоробек Токобаев азыр эс алууда. Ал иштебей калгандан бери Татар айылынын көрүстөнү көзөмөлсүз калган:

- Бул күмбөз атамдыкы. Муну жыгып салышыптыр. Кечээ инилерим менен келип, бир жагын түздөп коелу деп, көтөрө албай койдук. Бул болсо аялымдыкы. Буларды бир эмес, бир канча киши бузган деп ойлойм. Бир адамдын күчү жетмек эмес. Мен мурда жай казчумун, карып калгандыктан иштебей калгам. Ошондон бери эч ким карабайт.

Ала-Бука: маркум аялды үчүнчү ирет жерге беришти

Ала-Бука: маркум аялды үчүнчү ирет жерге беришти

Татар айылынын көрүстөнүндөгү эстеликтердин талкаланганын айылда мал кайтарган балдар 26-октябрда байкап, айылга кабарлашкан. Айыл аксакалдары чогулуп келип эстеликтердин кээ бири сынып, айрымдары түбү менен оодарылып жатканын көрүшкөн. Эсептей келгенде мүрзөдөгү 51 эстелик бузулган. Жапалак айыл аймагынын тургуну Каримжан Сатыбалдиев мындай окуя болору эч кимдин оюна келбегенин айтууда:

- Ал жердин дарбазасы ачык эле турчу, эч ким деле кайтарчу эмес. Анан бери жакта курулуш да жүрүп жаткан. Бастырма тургузуп жатканбыз, келгендер жаан-чачында ошо бастырманын астында отуруп куран окушсун дегенбиз. Дарбаза ачык турган маалда балдар кирип ушундай кылышыптыр. Эми көрүстөнгө ким кирип, ким чукумак эле дегенбиз да.

Ош шаардык милициясы вандализмге шектүү катары ушул эле Татар айылынын 28 жаштагы жашоочусун кармашкан. Ага "өлгөн адамдын денесин жана алар көмүлгөн жерди мазактоо" деген берене боюнча айып тагылууда. Кылмышка шектүү күмбөздөрдү диний көз караштан улам талкалаганын билдирди:

- Телевизордон көрчүмүн. Анан молдолордон мүрзөгө күмбөз койсо болобу деген суроого мүрзө маркумдарга жүк болот дегенин укчумун. Мен маркумдарды ошол жүктөн арылтам деп ойлогом.

Бурана жана башка тарыхый-маданий эстеликтерге залал келтиргендер

Бурана жана башка тарыхый-маданий эстеликтерге залал келтиргендер

Тарыхый жана маданий эстеликтерге залал келтирүү учурлары Ооганстанда талиптер бийлеген доордо гана жолукпастан, секулярдык Кыргызстанда да учурап жаткандыгы кейитет.

Айыл тургундары болсо мындай ишке айыл жаштарынын диний сабатсыздыгы, радикалдашуусу себеп болду деп болжошууда. Аксакалдардын айтымында, акыркы убактарда кыштакта дааватчылар көбөйгөн. Арасында радикалдуу ислам агымдарынын өкүлдөрү да бар болушу мүмкүн дешет алар.

Айыл тургуну Кеңешбек Сулайманов бул иш кимдир бирөөнүн атайын көрсөтмөсү менен аткарылган деген ойдо:

- Жинди киши кылбайт, мас кылбайт, анан да бул бир эле кишинин колунан келбейт. Жаштардын баары эле динге берилип, ошолордун радикалдашуусу десек да туура эмес. Муну бирөө буйруган. Молдобуз бир күн мурун уккан экен. Ал айтпаптыр. Анан биз имамды күнөөлөп сен имамдык кылбайсың, сени бошоттук дедик.

Татар айылындагы “Ассалам” мечитинин имамы Сабыралы Мадалиев жума намаздарда маркумдарга эстелик тургузуу туура эмес деген сөздөр айтылганын жашырбайт. Ал муну шариятта бар деп түшүндүрдү.

- Эстелик тургузууга шариятта тыюу салынган. Бул тууралуу ар бир жерде, жума намаздарда да айтылып келатат. Биздин ханафий мазхабында эстелик коюлбасын дейт. Бирок коюлган нерсе бирөөнүн мүлкү болуп саналат. Ошондуктан аны талкалоого биздин мазхабда жол берилбейт. Биз аларды барып бузгула деп айткан эмеспиз, эч ким эч качан антип айтпайт.

Рухий боштук – экстремизмге өбөлгө

Рухий боштук – экстремизмге өбөлгө

Диний экстремизм менен күрөш жүргүзүү милициянын милдети, тартип сакчылары катуураак иштесе эле баары жайында болот, экстремисттердин колунан эч нерсе келбейт деп көңүл тынчытуу жарабайт.

Учурда вандализмге шектелген жарандын баш коргоо чарасы Ош шаардык соту тарабынан каралып жатат. Ош шаардык милициясынын маалымат катчысы Замир Сыдыков бул боюнча эл арасында түшүндүрүү иштери зарыл деп эсептейт.

- Биз бул салттуу исламды түшүнбөгөндүктүн кесепети деп ойлойбуз. Бул багытта милиция гана эмес, эл арасында дин ишмерлери да түшүндүрүү иштерин жүргүзүш керек. Бул киши баласын жоготкон эненин кайгысына кайгы кошту. Атасынан айрылган баланын күйүтүнө күйүт кошту. Маркумдардын жакындарынын жарасын сыйрыганга барабар иш болду деп ойлойбуз.

Жапалак айылында диний активдүүлүк жыл башында айыл дүкөндөрүндөгү спирт ичимдиктерин массалык түрдө талкалап, айылда спирт ичимдиктерин сатууга тыюу салганда да бир байкалган.

Мындан 3-4 жыл мурун Баткен облусунда да мүрзөлөрдү талкалап салган окуялар катталган эле.

Ош облусунун Кара-Суу районуна караштуу Ишкаван айылында имамдардын демилгеси менен мүрзөдөгү эстеликтер алынып, андан ары мүрзөгө эстелик орнотууга тыюу салынганы да маалым.

Жапалакта үч машине ичимдик жок кылынды

Ош: үч машине ичимдик жок кылынды
please wait

No media source currently available

0:00 0:02:13 0:00

​"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Кыргыз-казак алакасы: маданият саясаттан бийик

Кыргыз-казак чек арасында турган адамдар. 10-октябрь, 2017-жыл

Кыргызстан менен Казакстандын мамилеси бузулуп, чек арада тоскоолдуктар жаралган күндөн тарта социалдык тармактарда эки өлкөнүн жөнөкөй тургандарынын бири-бирине көмөктөшкөн видеолору, өнөр адамдарынын ынтымакка чакырган роликтери тарады.

Жакында эле казак-кыргыз жаш юмористтери биригип чек арадагы тоскоолдуктун махабатка таасири тууралуу тамашалуу ролик тартышкан. Анда жаш жигит Бишкектеги сүйүктүүсүнө барарын апасына айтса, ал каршы чыгат. Бишкектик кызды атасы Алматыга жибербей коёт. Видеонун аягында алардын ата-энеси балдарынын чек арада сааттап кезек күтүүсүн каалабай жатканы белгилүү болот.

Жаш юморист Нурсултан Курсаналы уулу ушул роликти биргелешип тартууну казакстандык кесиптештери сунуштаганын айтып берди.

- Казакстандан Юфрейм командасынан чалышты. Алардын Инстаграмда 3 миллионго жакын катталуучусу бар. Роликти ошончо адам көрөт. Анан сценарийин биз түзүп чыктык. Кандай гана саясий оюндар болбосун кыргыз-казак бир тууган болуп кала берет. Ушул маселени көргөзөлү дедик.

Коңшулардын мындай мамилесинде өнөр адамдарына дагы четте турган жок. Маселен, белгилүү кыргыз төкмө акыны Жеңишбек Жумакадыр казак президенти Нурсултан Назарбаевге кайрылып ырдады.

Калың эл турат, кыйналып,

Айкөлдүк кылып Нур ага,

Чек араңызды ачыңыз.

Өзөндө суубуз бир эле,

Өзгөчө катуу кетпеңиз,

Өзөккө ууну сеппеңиз,

Ач калса багып алышкан,

Айрыкча, кыргыз даанышман,

Ошол тарыхты эстеңиз, – деп ырдаган Жеңишбек акын кыргыз-казактын бир тууган экендигин баса белгилеп, чек ара маселесин жөнгө салууну сураган.

Кыргызстандын Эл артисти, Казакстандын эмгек сиңирген артисти Саламат Садыкова бул окуяга жүрөгү ооруп турганын жашырган жок.

- Мындай учурда чыгармачыл адамдардын жүрөгү оорубай койбойт. Бийлик карапайым элдин ынтымагына көлөкө түшүрбөшү керек. "Алыскы туугандан жакын коңшу артык" деген сөз бар. Жакшылыкка кубана билген, өнөр казынабыз бир элбиз. Журт башында тургандар эки элдин карым-катышын бекемдеп турушу керек. Тынчтык, ынтымак бар жерде ырыс уялайт. Элге жакшылык кылган унутулбайт. Менин аткаруумда Мухтар Шахановдун "Эр Манастын элинде" деген ыры менен казактын "Адеми ай" деген элдик ыры бар. Мындай ырлар кыргыз менен казактын ар бир ырчысынын аткаруусунда бар.

​Казакстандын эмгек сиңирген маданият кызматкери Сауле Жанпейисова да ушундай эле пикирде:​

Сауле Жанпейисова
Сауле Жанпейисова

- Быйыл жазда Ысык-Көл аймагында эл аралык фестиваль өттү. Ошондо калыстар тобунун мүчөсү болдум. Эки баш байгенин бирин шакиртим Элмира Дауренбекова, экинчисин Элмира аттуу кыргыз ырчысы алды. Фестивалга бир нече мамлекеттин өнөрпоздору катышты. Өнөр жагынан кыргыз менен казак бири-биринен озуп кетип же артта калган эмес. Ошондуктан кыргыз-казак бир тууган деп айтылып калган. Кыргыз менен казакты эч ким айырмалай албайт. Тили да, дили да бир, казакча айтканда жыры, кыргызча айтканда ыры бир. Бир нече жолу Кыргызстанга концертке барды. Ал жактын ырчыларын да чакырып жүрөбүз. Саламат Садыкова деген эжебиз казак элинин ырчысындай болуп калды. Роза Багланова эки элдин тең Эл артисти. Роза апабыз дүйнө салган күнү Кыргызстанга симпозиумга бардым. Ошондо жыйналган эл ордунан туруп, Багланованы эскерип, урмат-сый көргөзүштү. Бул өнөргө, элибизге болгон урмат-сый эмей эмне?

Казакстандын Эл артисти, кинодраматург Талгат Теменов:

- Кыргыздын "Бетеге кетет бел калат, бектер кетип эл калат" деген керемет сөзү бар. Анын сыңарындай мунун баары убактылуу нерсе. Казак менен кыргыз эзелтен куда-сөөк болгон, бири-бирин издеген калк. Чыңгыз Айтматовдун алгачкы чыгармаларын Мухтар Ауезов окуп, батасын берген. Эки элдин өнөр жолу тыгыз байланышта. Кыргыз баурларым менен досторума айтарым, сабыр керек. Кыргыз менен казак эч качан жоолашкан эмес. Канча казак кыргыз элинин арасында, канча кыргыз казак элинин арасында жашап жатат.

Сентябрь айынын башында Кыргызстанда өткөн театр фестивалында калыстар тобунун мүчөсү болдум. Ага Кыргызстандагы театрлар менен Казакстандагы жаштар театры барды. Нурканат Жакыпбай эң мыкты режиссер деген сыйлыкты жеңип алды. Чыгыш Казакстан театры да сыйлык алды. Мунун баары казак менен кыргыздын достугунун күчү.

Убакыт өтөт, баары кар сыяктуу эрийт. Жамбыл, Шу, Кеген, Нарынколдо кыргызча ырдабаган казак жок. Алтынбек Коразбаев кыргыздын өз ырчысына айланган. Актер Досхан Жолжаксынов кыргыздын кинолоруна тартылса, кыргыз актерлор биздин тасмаларга түшүп жүрөт. Бири-бирибизди өлүмгө кыйбаган калктарданбыз.

Казак эстрадасынын белгилүү ырчысы Саят Медеуов эки элдин ортосундагы достук эзелтен келатканын эске салды:

- Жамбыл атабыз кайтыш болгондо кыргыздар келип көңүл айткан экен. Ошондо "Жамбылдын дүйнөдөн өткөнүн бизге эмнеге айтпадыңар, топурак салбай калдык. Акындын сөөгү силердики, эти биздики эле го" деп жоктогон жайы бар. Ошол кезде Умбетали Карибаев чыгып кайрат айткан. Белдешем десең эл көп, элдешем десең эл аз. Кенен Өзүрбаевдин Базар менен Назары кайтыш болгондон кийин кыргызга барган. Ошондо кыргыздын Осмонкул деген акыны козусу менен кымызын алып келип бата кылган экен. Ошол көңүл айтууда эки элдин достугу тууралуу сөз болгон. Алар казак акындарын, ырчыларын, бийчилерин тааныйт. Казак акыны Багдат Самединова менен композитор Алтынбек Коразбаев эки элдин орток таланты. "Сенин да кийгениң ак калпак, менин да кийгеним ак калпак, сенин да бетиң жап-жалпак, менин да бетим жап-жалпак" деген тамашалуу сөз бар. Агайындар ортосунда достук үзүлбөөгө тийиш.

Кыргызстандын эмгек сиңирген артисти, кинорежиссер Бусурман Одуракаев:

- Казак менен кыргыз адабияты, музыкасы мурда кандай болсо азыр да ошондой. Быйыл Казакстандын эмгек сиңирген коомдук ишмери, белгилүү жазуучу Рахымжан Отарбаевдин республикалык театралдык фестивалын өткөрдүк. Кыргыз театрлары анын тогуз чыгармасын сахналаштырдык. Бул драматургга эмес, жалпы казак элине сый, бир туугандык, ынтымактуу мамилебиздин белгиси. Президенттер келет-кетет, эл эмне болорун ойлоо керек. Кыргыз менен казактын ортосунда мамиле сууп калабы деген кооптонуу бар. Бирок эч качан андай болгон эмес. Сайдын ары жагында казактар, бери жагында биз турабыз. Адабиятыбыз, маданиятыбыз бири-бирибизге оошо берет. Былтыр Кыргызстандын Казакстандагы маданият күндөрү өттү. Анын алдында Астана менен Алматыда болгон. Ал токтобойт.

Ал эми кыргызстандык кинорежиссер Руслан Акун эл жакшылары орток пикир табат деген ишенимде:

- Боордош кыргыз менен казак элинин мамилеси сууп баратат дегенге кошулбайм. Балким кыргыз менен казак бийлигинин ортосундагы мамиле сууп бараткан чыгаар, бирок элдин мамилеси муздабайт. Мен жакында эле чек арадан өттүм. Кыргыз эли да, казак эли да кыйналып жатат. Эң башкысы эмоцияга берилбей, жагдайды токтоолук менен жеңүү керек. Байыртан келе жаткан ынтымакты сактап калуубуз абзел. Саясат кээде мамлекеттер арасын алыстат, ал эми өнөр менен маданият элди бириктирет. Ошондуктан эки элдин бийлиги сабырдуулук кылып, эки тарапка пайдалуу орток чечимге келет деген пикирдемин.

"Азаттыктын" архиви: Бейшеналиев: Чөжө - кыргыз-казактын акыны

Казакстан 10-октябрдан тарта чек арадагы көзөмөлдү күчөтүп, Кыргызстандын транспорт катнашына чектөө киргизген. Учурда жүргүнчүлөр үчүн жол ачылганы менен жүк өткөрүү маселеси чечиле элек.

Макалага "Азаттыктын" казак кызматынын видео, аудио жазуулары кошулду. Асылхан Мамашулу жазган казак тилиндеги макала менен бул жерден тааныша аласыз.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Данисте: Кыздарын жериген ата

Данисте: Кыздарын жериген ата
please wait

No media source currently available

0:00 0:30:28 0:00

Активисттер бажыдагы жемкорлукту иликтейт

Кыргыз-казак чек арасы.

Кыргызстанда жарандык коом өкүлдөрү бажы системасындагы коррупцияны тыюу жана бул органдардагы маалыматты ачыкка чыгаруу максатында жумушчу тобун түздү. Мындай чечим 31-октябрда Бишкекте өткөн жыйында кабыл алынды.

Демилгени бейөкмөт уюмдар, укук коргоочулар жана жарандык активисттер уюштурган жыйында Конституциялык палатанын мурдагы судьясы, юрист Клара Сооронкулова көтөргөн.

Сооронкулова жумушчу топ бажы кызматкерлеринин декларациясын текшерүүнү, коомдук угууларды өткөрүүнү максат кылып жатканын жана бул ишке парламент депутаттарын да тартууга аракет кылышарын айтты.

- Эң негизгиси жакынкы эки-үч күндө биз Жогорку Кеңешке кайрылып, парламенттик комиссия түзүлүүсүн талап кылабыз. Комиссияга жалаң гана депутаттар эмес, коомчулуктун өкүлдөрү да кирип, чогуу иштөөгө шарт түзүлүшү керек.

Клара Сооронкулова.
Клара Сооронкулова.

Салык кызматынын мурдагы төрагасы, азыркы депутат Исхак Масалиев парламентте атайын комиссия түзүлгөн күндө деле ал бажы тармагын иликтеп, бир жыйынтык чыгарып жиберерине көзү жетпесин айтат. Себеби азыркы парламентте эл өкүлдөрүнүн көпчүлүгү ишкерлик менен алектенгендиктен, айрым кызыкчылыктар комиссиянын ишине тоскоолдук жаратышы мүмкүн:

- Бажыдагы коррупцияны депутаттар ача алат деп көп үмүттөнбөш керек. Себеби депутаттардын бир тобу ишкерлер, демек, жүк ташып шугулданган жакын туугандары болушу мүмкүн. Эми бул жерде мыйзамдарга өзгөртүү киргизүү тууралуу сунуш болушу керек. Бирок, бул узак кадамды талап кылат жана депутаттар андайга барбайт. Менин оюмча бул бажычыларды барып коркутуп, үркүткөн комиссия болуп калат. Андай менен меселе чечилбейт жана мындай комиссияны кереги да жок.

Кыргызстандык эксперт Нурлан Садыковдун оюнча, бажы системасын бийликтин саясый эркисиз реформалоо мүмкүн эмес.

- Эсиңерде болсо 2010-жылы Бажы кызматына Кубанычбек Кулматов келгенде бажыдагы киреше 2 млрд сомго чейин өскөн. Бул сандар дагы бир жолу бажыдагы реформа бийликтин саясый эркине байланыштуу экенин көрсөткөн. Азыр дагы бийлик башчылардын саясий чечими боло турган болсо бажыдан түшкөн акча кескин көтөрүлүшү мүмкүн. Бирок саясий эрк азыркы бийликте байкалбай жатпайбы, демек бажы тармагында жылыш болбойт.

25-октябрдагы Евразия өкмөттөр аралык кеңешинин Еревандагы жыйынында Казакстандын премьер-министри Бакытжан Сагинтаев Кыргызстан менен Кытайдын соода жүгүртүү статистикасы кескин айырмаланарын, кыргыз тарап бажы көрсөткүчтөрүн азайтып көрсөтөрүн билдирип чыккан. Аткезчилик товарлардын айынан ЕАЭБ миллиард доллар экономикалык зыян тартып жатканын айтып, кыргыз-казак чек арасындагы текшерүүнүн күчөтүлүшүн да ушуга негиздеген. Активисттер да бажы тармагындагы коррупцияны иликтөөнү аталган маалыматтардан кийин көтөрө баштаган.

Бажы кызматынын маалымат катчысы Жаманак Мүсүрканов Кытай менен Кыргызстандын товар жүгүртүүдөгү айырмачылыктарын эки өлкөнүн аларды эсепке алуудагы усулдарынын эки башка экенинен көрөт:

- Бул жерде эч кандай коррупция жок. Кытай менен Кыргызстандын ортосундагы бажы системасынын эсептөө методологиясы эки бөлөк болгондон улам сандар башкача болуп чыгууда. Мисалы, Кытай Кыргызстан аркылуу Тажикстан, Өзбекстан, ошол эле Казакстанга транзит аркылуу товарын чыгарганда биринчи кирген өлкөгө экспорттолду деп жазып коюп жатышат. Демек бул өлкөлөрдүн товарлары Кытайдан Кыргызстан аркылуу кетип жаткандыктан бизге экспорттолду болуп жазылууда. Ошонун негизинде Кытайдын экспортунун саны көп болуп көрсөтүлүүдө. Ушундай эле маселе Казакстанда дагы бар. Ал жакта дагы “Хоргос” аркылуу киргендерди Казакстанга жазып жатат.

“Райым миллиондун” ийгилигинин “сыры”

“Райым миллиондун” ийгилигинин “сыры”

Ошто бир канча жылдан бери бажы тармагын жетектеп турган Матраимов тууралуу түрдүү уу-дуу кеп көп.

2008-2012-жылдар аралыгында бул тармактагы статистиканы иликтеген жарандык активист Чынара Айтбаева Бажы кызматында жылдан-жылга маалыматтарды сыр кылып жашыруу тажрыйбасы адатка айланып баратканын айтат:

- 2012-жылы биз Бажы кызматындагы абалды иликтегенде кызматкерлер өздөрү биз менен иштешип, маалыматтарды бөлүшкөн. Азыр болсо биздин суроолордун көпчүлүгүнө маалымат жашыруун болгондуктан бере албайбыз деп жооп беришет. Мындан эки жыл мурун атайын мыйзам кабыл алынган экен, ага ылайык көпчүлүк маалыматтар “жашыруун” болуп калыптыр. Бул маалыматтар бир гана күч органдарына берилет экен. Бул мыйзамды жокко чыгарып, парламенттик көзөмөлдү күчөтүп, бардык бажы маалыматтарын ачыкка чыгармайынча коомчулуктун жана башка өлкөлөрдүн ишенимине кире албайбыз.

Кыргыз өкмөтү да 28-октябрда Казакстандын премьер-министри Бакытжан Сагинтаевдин Ереванда өткөн Евразия экономикалык биримдигиндеги билдирүүсүнө расмий жооп кайтарган. Анда 2015-жылы Кыргызстанга Кытайдан келген импорттун көлөмү мурдагы жылдарга салыштырмалуу 22 пайызга чейин төмөндөгөнү белгиленген. Ал эми быйылкы жылдын сегиз айында импорт 3,5 пайызга азайган.

Өкмөт казак премьери Кытай менен Кыргызстан ортосундагы импорт боюнча айткан маалыматтары да туура эместигин белгилеп, бул жааттагы айырмачылыктар анчалык көп эместигин кабарлаган. Буга байланыштуу өкмөт Казакстандын чек арадагы товарлардын агымына жашыруун чектөө коюу Дүйнөлүк соода уюмунун талаптарына туура келбей турганын эскерткен.

Казакстан 10-октябрдан тарта чек арадагы көзөмөлдү күчөтүп, Кыргызстандын транспорт катнашына чектөө киргизген. Учурда жүргүнчүлөр үчүн жол ачылганы менен жүк өткөрүү маселеси чечиле элек.

Тасмада: Бажыдагы миллиондор

Бажыдагы миллиондор
please wait

No media source currently available

0:00 0:30:30 0:00

​"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Бейшеналиев: Азыр дипломду эч ким сурабайт

Бейшеналиев: Азыр дипломду эч ким сурабайт
please wait

No media source currently available

0:00 0:15:22 0:00

ЕАЭБ: муздаган алака, жол издеген өкмөт

Иллюстрация

Президент Алмазбек Атамбаев Кыргызстан Евразия экономикалык биримдигинин мейкиндигин карап отура бербей өлкөнүн тышкы соода-экономикалык мамилелерин Өзбекстан, Кытай менен күчөтүү керектигин белгиледи.

ЕАЭБге ишеним азайдыбы? Кыргызстандын тышкы соода саясатына өзгөртүүлөрдү киргизүү зарылбы? Экономикалык алака-катышта дагы кайсы багыттарга көңүл буруу керек?

“Арай көз чарай” талкуусуна Жогорку Кеңештеги КСДП фракциясынын депутаты Улан Примов, Эл аралык консалтинг бирикмесинин директору Мустафа Башкурт жана экономика илимдеринин кандитаты Эркин Абдразаков катышты.

“Азаттык”: Улан мырза, президент Алмазбек Атамбаев чет элдик элчилерди кабыл алган иш-чарада кыргыз өкмөтүнө кайрылып, Евразия экономикалык биримдигин карап отура бербей, башка натыйжалуу жолдорду издөөгө чакырды. Айрым серепчилер бул пикирди чукул билдирүү деп чыгышты, сиздин оюңуз кандай?

Улан Примов: Биз президентибиз айткан сөздү толук колдойбуз. Кыргызстан эгемендүү мамлекет болгондон кийин бир эле уюмду карап отурбай, башка атаандаш варианттарды байкаштыруу керек.

Бүгүнкү күндө Өзбекстан менен чек араларыбыз ачылып, соода-сатыкта кызматташтыгыбыз жакшыра баштады. Ошондой эле кызматташтыктын үзүрүн Кытайдан да күтөбүз. Мурдагыга караганда аракеттерди күчөтүүбүз зарыл.

ЕАЭБ: өргө тартпаган өнөктөштүк

ЕАЭБ: өргө тартпаган өнөктөштүк

Санкт-Петербург шаарында уюмга мүчө мамлекеттердин башчылары Евразия экономикалык биримдигинин алгачкы эки жылдыгынын жыйынтыгын чыгарышты.

Учурда кыргыз-казак чек арасындагы кырдаал убактылуу көрүнүш. Өкмөт аракет кылып жатат, бардыгын Жогорку Кеңеш көзөмөлгө алып турат.

Чындыгында абал оор, биз көз каранды эмес мамлекет катары бардык кыйынчылыктарды жеңишибиз керек. Бизде дагы сүйлөшүүлөр болуп жатат, өкмөт башчысы Астанада, Ереванда сүйлөшүүлөрдү жүргүздү, жакшы жыйынтык болот деп үмүттөнөбүз.

“Азаттык”: Эркин мырза, президент Атамбаев соода-сатыкта кыргыз өкмөтүн Өзбекстан менен мамиле курууга чакырды. Кыргызстандын бул өлкөгө сата турган, алардан ала турган приоритеттүү тармактары кайсылар, аларды кантип жөнгө салса болот?

Дипломатиялык жолубузду бузуп алгандан улам аны жерип, жаңы эле ачылып жаткан өлкөгө ыктай берүү туура эмес.
Эркин Абдразаков

Эркин Абдразаков: Өзбекстан биздин Чоң-Алайдын, Алайдын, Ноокаттын, Аравандын бышкан картошкаларын көбүрөөк алат, мал этин көп сатып алышат, эрте жазда бышкан кокон гиласын алып соода кылышат. Биздеги алма жана башка жемиштерди көп сатып алышып, шириндиктерди чыгарышып башка чет өлкөлөргө сатышат. Кыргызстандын үч облусу Өзбекстандан болсо көбүнчө жер семирткичтерди алабыз.

Чек аралар ачылгандан кийин кудайга шүгүр соода алакабыз жакшырууда. Ошондой болсо да стратегиялык өнөктөш деп эсептеп алып, бир уюмга бирге кирип алып, анан дипломатиялык жолубузду бузуп алгандан улам аны жерип, жаңы эле ачылып жаткан өлкөгө ыктай берүү туура эмес.

Бир эле мисал келтирейин, Кыргызстандын дан эгинге, унга болгон керектөөсү 1 миллион 300 миң тонна. Анын көбүн Казакстандан алабыз, өсүмдүк майынын көпчүлүгүн да Казакстандан сатып алабыз. Өзбекстан биз үчүн Казакстандын ордун эч качан баса албайт. Керек болсо Өзбекстан Кыргызстан аркылуу казак унун алып турат.

ЕАЭБ: аштыгын сата албаган дыйкан арбын

​ЕАЭБ: аштыгын сата албаган дыйкан арбын

Кыргызстан өз продукциясын Евразиялык экономикалык биримдиктин алкагында эмне үчүн эркин сата албай жатат? Кошуна Казакстанга жашылча-жемиш киргизүүгө эмне тоскоол болууда? Орусиядан помидор ташып келүүнүн зарылчылыгы эмнеде?

“Азаттык”: Мустафа мырза, сиздердин иликтөөңүздөрдө Кыргызстандын соода-сатыктагы потенциалы кандай бааланат? Биз экспортко караганда импортту көп алган мамлекетпиз. Ушундай шартта Кыргызстандын тыш өлкөлөр менен кызматташууда кайсы багыттарда, кандай өнүгө алабыз?

Мустафа Башкурт: 2015-жылдагы статистикалык маалыматтарга таянсак Кыргызстандын түрк тилдүү мамлекеттер менен болгон экспортунун көлөмү боюнча биринчи орун Казакстанга таандык, экинчи Өзбекстан, үчүнчү Түркияга тиешелүү. Ал эми импорт боюнча алганда биринчи Казакстан, экинчи Түркия, үчүнчү Өзбекстан турат.

ЕАЭБ мамлекеттери менен алакада Кыргызстандын өнөктөш мамлекеттерге экспорт катары сата тургандарынын негизги бөлүгү жашылча-жемиштер, эт-сүт сыяктуу башка айыл чарба азыктары. Бирок аларды сыртка чыгарууда эл аралык стандарттарга ылайык Кыргызстандын жасай турган иштери али көп.

Мамлекеттер ортосундагы тирешкен атаандаштык эмес, өз ара түшүнүүгө жетишкен кызматташтыкка өсүп жетишүүбүз керек. ЕАЭБдин көп мүмкүнчүлүктөрүн пайдаланышыбыз керек. Мисалы, Түркиядан Кыргызстанга товар алып келип, тиешелүү бажы, салык төлөмдөрүн төлөгөндөн кийин ЕАЭБге мүчө мамлекеттерге сата берсеңиз болот, ушундай шарт бардык мүчө мамлекеттерде бар.

(Талкуунун калган бөлүгүн ушул жерден угуңуз)

ЕАЭБге ишеним азайдыбы? (1-бөлүк)
please wait

No media source currently available

0:00 0:08:55 0:00
Түз линк

ЕАЭБге ишеним азайдыбы? (2-бөлүк)
please wait

No media source currently available

0:00 0:13:12 0:00
Түз линк

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Мамдума таарынычын айдоочулардан чыгарабы?

Орусиянын Мамдумасына кыргызстандык мигранттарга улуттук айдоочулук күбөлүк менен иштөөгө тыюу салуу боюнча мыйзам долбоору киргизилди. Орус депутаттары Кыргызстанда Октябрь революциясын майрамдоо күнүнүн ордуна Орус империясына каршы көтөрүлүштүн жана совет маалындагы репрессия курмандыктарын эскерүү күнүн белгилөө чечимине нааразылык билдиришүүдө.

Орусияда кыргызстандыктарга улуттук айдоочулук күбөлүк менен иштөөгө тыюу сала турган мыйзам долбоору Мамлекеттик Думада каралат. Долбоорду 27-октябрда ЛДПР партиясынын депутаты Ярослав Нилов Мамдумага киргизген.

Кыргызстандык мигранттарга карата мындай чектөө киргизүү демилгеси президент Алмазбек Атамбаевдин Октябрь революциясын майрамдоо күнүнүн ордуна Орус империясына каршы көтөрүлүштүн жана совет маалындагы репрессия курмандыктарын эскерүү күнүн белгилөө жарлыгынан кийин көтөрүлө баштаган.

Мамлекеттик Думанын жыйыны
Мамлекеттик Думанын жыйыны

Мыйзам долбоордун авторлорунун бири, ЛДПР партиясынын депутаты Ярослав Нилов Атамбаевдин жарлыгын «антиорусиялык» деп мүнөздөгөн:

- Кыргызстандын президенти Тарых жана ата-бабалардын күндөрүн белгилөө боюнча жарлыгы менен орус империясына каршы көтөрүлүштү улуттук майрам кылып койду. Муну менен биздин өлкөгө карата достукка каршы саясий кадам жасады. Формалдуу негиздер боюнча дагы орус империясына каршы көтөрүлштү майрам катары белгилөөнү антиорусиялык майрам деп эсептөөгө болот.

Алгач Орусиядагы кыргызстандыктарга айдоочулук күбөлүк боюнча чектөөнү орус парламентинин вице-спикери Игорь Лебедев айтып чыккан. Ал Кыргызстанда орус империясына каршы көтөрүлүштү майрамдоону "бетке түкүргөндөй кадам" деп баалаган.

- Кыргызстанда орус тили расмий тил болгондуктан, айдоочулук күбөлүк боюнча чечим бул саясий кадам болгон. Бирок азыр биз кыргыздар Кыргызстандын Орусияга каршы көтөрүлүш күнүн улуттук майрам кылып койгонун көрүп жатабыз. Мыйзамдагы жеңилдикти алып салуу керек. Кыргыздар экзамен тапшырып, орусиялык айдоочулук күбөлүк алсын.

Мындай сынга расмий Бишкек жооп катары ЛДПР партиясынын депутаты Лебедевге "ой-пикир айтуудан мурда документтерди көңүл коюп окуп чыгууну" сунуштаган.

Расмий жоопто "Октябрь революциясы биздин өлкөдө позитивдүү кабыл алынат, мурдагы Орусиядагы бийликтин алмашуусу бир гана кыргыздарга эмес, колониалдык кысым алдында жашаган бардык элдерге 20-кылымда өздөрүнүн улуттук мамлекеттерин түзүүгө мүмкүндүк берген" деп айтылган. Ошондой эле катта "1916-жылкы улуттук трагедия бир дагы кыргызстандык үчүн майрам эмес, бул курмандыктарды эскерүү күнү" деп баса белгилегенген.

Игорь Лебедев мындай жоопко канааттанбаганын билдирген.

- Орусиянын тарыхын совет маалына чейинки, падышалык, советтик, совет маалынан кийинки убакытка бөлөбүз. Бул биздин улуу өлкөбүздүн тарыхы. Кандайдыр бир мамлекет биздин өлкөгө каршы көтөрүлүштүн күнү катары майрам кылса, мунун биз биздин жарандарга, тарыхка жана өлкөбүзгө каршы кадам катары баалайбыз.

Ал эми орусиялык тарыхчы жана серепчи Сергей Абашин "Мамдумадагы бир партиянын көз карашы расмий Москванын маанайын билдирбейт" дейт.

- Биз азыр ЛДПР партиясынын өкүлүнүн реакциясын эле көрүп жатабыз. Алар формалдуу түрдө вице-спикер сыяктуу чоң кызматта болгону менен, факты түрүндө Жириновскийдин бул партиясы дайыма ушундай адекваттуу эмес, түшүнүксүз же улутчул кадамдары менен белгилүү. Алардын айткандары менен Орусиядагы жалпы маанайды, орус бийлигинин көз карашын баалоого болбойт. Кыргызстанда деле Октябрь революциясы толук жоюлган жок да. Ал жакта бир нече тарыхый окуяларды эскерүү күнү болуп жатпайбы. Албетте, майрамдын аталышы кичине түшүнүксүз, андыктан ар кандай талкууга жем таштап жатат. Бирок Орусия, орус бийлиги муну жалпысынан негативдүү кабыл алат же Кыргызстандагы чечимге ошондой жооп берет деп ойлобойм. Чындыгына келгенде Октябрь революциясынын майрамы Орусияда деле фактылык түрдө белгиленбейт.

Орусияда мигранттарга чет элдик айдоочулук күбөлүк менен иштөөгө быйыл 1-июлда тыюу салынган. Эки тараптуу сүйлөшүүдөн кийин Кыргызстандын айдоочулук күбөлүгүн таануу боюнча мыйзам долбоорду Мамлекеттик Думада 363 орус депутаты бир добуштан колдогон болчу. Орусияда 600 миңден ашуун кыргызстандык иштесе, алардын 20 пайыздан көбү жүк ташуу, коомдук транспорт жана такси кызматтарында эмгектенишет.

​"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

БШК шайлоонун өткөнүн расмий жарыялады

Кыргызстанда президенттик шайлоо 15-октябрда өткөн. Ага 11 талапкер катышкан.

Борбордук шайлоо комиссиясынын жыйынында 15-октябрдагы президенттик шайлоонун жыйынтыгы расмий жарыяланып, шайлоо өттү деп табылды.

БШКнын төрайымынын орун басары Абдыжапар Бекматовдун билдиришинче, шайлоодо 1 697 868 адам добуш берип, бул тизмеде катталган шайлоочулардын 56.34 пайызын түздү. Алардын арасынан 54.22 пайызы же шайлоочулардын 920 620 добушу президенттикке талапкер Сооронбай Жээнбековго берилсе, Өмүрбек Бабанов үчүн шайлоочулардын 33.49 пайызы же 568 668 добуш берилген. Үчүнчү орундагы талапкер Адахан Мадумаров шайлоочулардын 110 284 добушуна же 6.57 пайызынын колдоосуна ээ болгон. 12 миң киши "баарына каршы" добуш берип, алар 0.73 пайызды түздү.

Жыйында БШКнын “Кыргыз Республикасынын Президентин шайлоонун натыйжалары жөнүндө” протоколун бекитүүгө БШКнын тогуз мүчөсү “макул”, бир мүчөсү “каршы” добуш берди.

БШК мүчөсү Елена Жылкычиева белгисиз себептер менен жыйынга келбей калганы айтылды. Протоколго кол коюудан баш тарткан Журабаева да отурумга катышкан жок. Борбордук шайлоо комиссиясынын 12 мүчөсү бар.

Кол коюудан баш тарткан Боршайкомдун мүчөсү Атыр Абдрахматова шайлоодо бир талапкердин кызыкчылыгы үчүн административдик ресурс колдонулганын, анын жыйынтыгына макул эместигин айтты.

- Талапкерлерди каттоо Боршайкомдун ачык-айкын, акыйкат иштөө талаптарын бузуу менен өттү. Кол топтоону текшерүү процедурасы жабык өтүп жатты. Ага коомдук байкоочулар, айрым учурда талапкердин өкүлү да катышпай калды. “Президентти жана Жогорку Кеңештин депутаттарын шайлоо жөнүндө" мыйзамга каршы келгенине карабастан түшүнүксүз жана негизсиз себептерден улам талапкерлер Рита Карасартова жана Камила Шаршекеева катталбай калды. Талапкерлердин тең укуктуулугу үгүт өнөктүгү маалында да эске алынган жок. Коомдук телеканалда талапкер Жээнбековдун чагылдырылышы 88 пайыз позитивдүү, Бабановдун чагылдырылышы 84 пайыз негативдүү маанайда болуп жатты. ЭЛТРдин көрсөткүчү мындан да ашат.

БШК шайлоонун расмий жыйынтыгын чыгарды
please wait

No media source currently available

0:00 0:03:57 0:00

БШКнын башка мүчөлөрү жыйынга катышкандар мыйзамга ылайык протоколго кол коюшу керектигин айткандан кийин Атыр Абдрахматова "добуш берүүнүн жыйынтыгына каршымын" деген кол коюп берерин маалымдады.

Боршайкомдун дагы бир мүчөсү Алмаз Асаналиев болсо, шайлоо жогорку деңгээлде өттү деген баасын берди.

- Шайлоону бир дем менен, татынакай кылып өткөрүп алдык. №2375 добушканадан болгону төрт арыздын түшкөнү шайлоо системасындагы реформанын жыйынтыгынан кабар берет.

БШКнын мүчөсү Назарали Арипов башка жерде шайлоого уруксат алуу үчүн толтурулуучу №2 формага байланыштуу мүчүлүштүктөр орун алганын, кийинки шайлоодо мындайга жол бербөө керек деген сын пикирин Боршайкомдун төрайымы Нуржан Шайлдабекова четке кагып, бул жолку шайлоодо №2 форма боюнча арыздар баштапкыга салыштырмалуу аз түшкөнүн, алар укук коргоо органдарына өткөрүлүп берилгенин айтты.

Шайлоонун жыйынтыгы боюнча протоколго кол коюлгандан кийин комиссия мүчөлөрү шайлоону даярдоого жана өткөрүүгө республикалык бюджеттен бөлүнгөн акча каражаттарынын чыгымдалышынын алдын ала жыйынтыктарын угушту.

БШКнын Пландоо, эсепке алуу жана отчеттуулук бөлүмүнүн башчысы Эдил Утуровдун билдиришинче, шайлоого бөлүнгөн 671 миллион 502 миң сомдон 170 миллионго жакыны казынага кайтарылып берилет.

- Шайлоонун биринчи айлампасынын алдын ала эсеби боюнча 40 миллион сомдун тегерегинде акча үнөмдөлдү. Биздин эсеп боюнча экинчи турга 132 миллион сом коротулмак. Ошентип 172 миллион сомго жакын акчаны казынага өткөрүп беребиз. Айта кетчү жагдай, мыйзамга ылайык, беш пайыздык босогодон өткөн Жээнбеков, Бабанов жана Мадумаровго шайлоо күрөөлөрү кайтарылып берилет.

Алдыда инаугурация

Боршайком төрайымы Нуржан Шайлдабекова шайлоону өттү деп жарыялап, элди жаңы президенттүү болушу менен куттуктады. Шайлоонун жыйынтыгынын расмий жарыяланышы Борбордук шайлоо комиссиясына шайланган президенттин инаугурациясына камылга көрүүгө жол ачат.

Нуржан Шайлдабекова.
Нуржан Шайлдабекова.

Шайлдабекова шайлоодо утуп чыккан Сооронбай Жээнбековдун президенттик кызматка расмий кызматка киришүү аземи - инаугурациясы ноябрдын акырында же декабрдын башында болорун билдирди.

- Бүгүн Борбордук шайлоо комиссиясы президенттик шайлоонун жыйынтыгы жөнүндө чечим кабыл алды. Ал үч күн ичинде күчүнө кириши керек. Андан кийин 30 күн ичинде президент кызматына киришип, инаугурациясы болууга тийиш. Инаугурацияда президент ант берет. Биз президенттин күбөлүгүн, штандартын жана төш белгисин беребиз. 2-ноябрдан кечикпей чечимибизди жарыялап, ал күчүнө кирет. Анда инаугурация 1-декабрдан кечипей өтүшү керектиги белгиленет.

Шайлдабекова кошумчалагандай, инаугурациянын так күнү парламент менен кеңешкенден кийин такталат.

Кыргызстанда президент алты жылга бир гана мөөнөткө шайланат. Президенттик шайлоо 15-октябрда өткөн. Ага 11 талапкер катышкан болчу.

Сооронбай Жээнбеков баскан жол
please wait

No media source currently available

0:00 0:01:35 0:00

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Айылдыктар ийгилик сырын бөлүштү

Айылдыктар ийгилик сырын бөлүштү
please wait

No media source currently available

0:00 0:03:53 0:00

Казакстанга кирген ишкерлер кысымга даттанды

Кыргызстандагы ишкер чөйрө Казакстан аркылуу жүк ташуулардын катаалдашканына кабатыр болууда.

Өкмөт өкүлдөрү маселени үчүнчү тараптын же эл аралык уюмдардын кийлигишүүсү менен гана чечүү жагы калганын айтышууда.

Бүгүн өкмөт чек арадагы кырдаалдан жапа чеккен ишкерлерди колдоону чечти. Өкмөттүн басма сөз кызматы билдиргендей, премьер-министр Сапар Исаков бүгүн кыргыз-казак чек арасындагы абалды талкуулаган жумушчу жыйын өткөрүп, тиешелүү токтомго кол койду. Исаков чек арада жабыркагандардын басымдуу бөлүгү Казакстандын ишкерлери экени аныкталганын билдирди.

Чек арадан өткөндөн кийинки текшерүүлөр

Кыргызстандагы ишкер чөйрөнүн өкүлдөрү Казакстан менен чек арадагы оор абалга байланыштуу салыктан жана социалдык төлөмдөрдөн бошотуп туруу өтүнүчү менен өкмөткө кайрылды. Буга чек арадан товарларды алып чыгуунун жана алып кирүүнүн кыйынчылыгы менен кошо эле Казакстандын аймагында тынымсыз текшерүүлөр себеп болгону кайрылууда көрсөтүлгөн.

Кыргызстандагы соодагерлердин кесиптик кошуундар уюмунун төрайымы Дамира Дөөлөталиева буга байланыштуу жагдайга төмөндөгүчө токтолду:

- Жүк ташып бараткан унаалар чек арадан өткөн соң, 200-300 метр өткөндөн кийин токтотуп алышып, автоунаанын эшигин ачып, товарларды кайра текшеришип, акча берүүгө мажбурлаган учурлар болуп жатыптыр. Ал жерде ошол жүк Казакстандын өзүнө бара жатабы же транзит аркылуу башка бир үчүнчү өлкөгө багытталганбы, аны менен иши жок экен. Баарын бирдей текшерип эле чекесинен кысымга алып жатышыптыр. Бизде буга байланыштуу тиешелүү фактылар топтолуп жатат. Товар өткөрүү же алып келүү кыйын болуп, соода токтоп калды. Ошондуктан бизге өкмөт жеңилдик бербесе болбойт.

Ошол эле кезде базарлар бирлигинин президенти Сергей Пономарев эл аралык жүк ташуу жобосуна ылайык бекитилип, Түркиядан, Ирандан жана Кытай сыяктуу өлкөлөрдөн Казакстандын аймагы аркылуу Кыргызстанга келе жаткан жүк ташыган унаалардын пломбулары ачылган фактылар бар экенин айтты. Бул Женева эле аралык конвенциясын одоно бузууга жата турганын айткан Сергей Пономарев казак өкмөтүнүн бул жоосундары боюнча Евразиялык экономикалык комиссияга арыз жөнөтүлө турганын билдирди.

Казакстандан көмүр келбей жатат
please wait

No media source currently available

0:00 0:03:51 0:00

Ишкерлер бирлигинин өкүлү Эльвира Боромбаева жумалап кезекте туруп, чек арадан өткөн жүктөр үчүн Казакстандын Кордой аймагында атайын бажы көзөмөлү киргизилгени тууралуу буларды билдирди:

- Чек арадан өткөндөн кийин биздин кыргызстандык автоунааларды Кордойдогу "Барс" базарынын жанынан токтотуп жатышат. Ал жерде биздин жүк жүктөгөн унаалардын баарын ар тараптуу текшерүүгө алып, мына ошол жерде бажы көзөмөлүн орнотуп алышыптыр. Бул эмненин негизинде көзөмөл коюлганы белгисиз. Биз ошондуктан Казакстандын бийлигине кайрылып, абалды оорлоштурбагыла деп суранат элек. Бул жерде эки тараптын гана эмес, башка бир үчүнчү өлкөлөрдүн ишкерлери менен жүк ташуучулары дагы кыйналып жатканын казак бийлиги эске алышы кажет.

Бишкек-Астана чек ара боюнча мунаса тапкан жок

Бишкек-Астана чек ара боюнча мунаса тапкан жок

Казакстан кыргыз-казак чек арасындагы кырдаалды жөнгө салуу боюнча жол картага кол коюудан баш тартты.

Базарлар бирлигинин президенти Сергей Пономарев казак бийлигинин Кыргызстан аркылуу кирген Кытайдан аткезчилик товарларынын агымы бар дегенин негизсиз шылтоо деп атады. Ал анда эмнеге Кыргызстандан чыккан айыл чарба продукциясы, тигүү жана өнөр жай товарлары чек арада негизсиз кармалып турганын мисал келтирди.

Экономика министринин орун басары Элдар Абакиров чек арадагы абалды жөнгө салуу чаралары тууралуу буларга токтолду:

- Соңку кырдаал боюнча Евразиялык комиссияга кайрылуу кеткен. Бул тууралуу азыр ошол органдын аянтчасында жандуу талкуулар жүрүп жатат. Анан дагы экинчи бир таасир этүү механизми бул - Дүйнөлүк соода уюму. Биздин экспорттук же импорттук товарлардын киришине же чыгуусуна чектөө коюп, ага тоскоолдук жасоо эл аралык макулдашууга жатпай турганы боюнча маселени мына ошол жактын аянтчасына алып чыгып, сүйлөшүүлөр өтөт. Башында сүйлөшүүлөр учурунда эле маселе чечилип калышы мүмкүн. Болбосо анын арты соттук териштирүүлөргө чейин жетиши ыктымал.

Күчөтүлгөн талаптар...

Ошол эле кезде ишкер чөйрөнүн өкүлдөрү чек арадагы чектөөлөрдөн улам келип чыккан материалдык зыяндын орду чоң экенин белгилешти. Айыл чарба азыктары чек арадан өткөндөн кийин дагы текшерүүгө алынып, артына кайтарылган учурлар бар экени белгиленди.

Ошол эле кезде кыргызстандык ишкерлер Алматы шаарындагы соода борборлорунун текчелеринен Кыргызстанда жасалган сүт жана эт азыктары ветеринардык талаптарга жооп бербейт деген негизде алынып салынган учурларды мисалга келтиришти.

Иллюстрация
Иллюстрация

Ветеринардык жана фитосанитардык коопсуздук боюнча мамлекеттик инспекциянын жетекчиси Калысбек Жумаканов бул жагдай боюнча мындай дейт:

- Ветеринардык көзөмөл алына элек. Ошондуктан бул негизде товарларды текшерип, карап чыгышса болот. Бирок фитосанитардык көзөмөл алынган. Бирок азыр ошого карабастан эле текшерүүлөр жүрүп жатканы таң калтырат. Ар кандай шылтоолор менен товарларды кармап алышып, текшерип жатышканы боюнча капачылыгыбыз бар. Анан Алматы шаарынын базарынан 127 килограммдай товар алынып салыныптыр. Бул жерде эми күнөө мына ошол ишкерлердин өзүндө дагы бар. Анткени алар тиешелүү каттоодон өтпөй эле товарларын жашыруун жолдор менен алып кирип кетишкен.

Өткөн жумада Ереванда өткөн жыйында казак премьер-министри Бахытжан Сагинтаев контрабандалык товарлардын агымын ооздуктоо боюнча күчөтүлгөн көзөмөл жүрүп жатканын айтып, чек арадагы абалды жөнгө салууну караган жол картасына кол коюудан баш тарткан болчу. Кыргызстандын өкмөт башчысы Сапар Исаков муну жөн гана шылтоо катары кабыл алып, транспорттук чектөөлөр келишимдерге каршы келерин туюнткан болчу.

Кыргыз-казак премьерлеринин кайчы пикири
please wait

No media source currently available

0:00 0:13:43 0:00

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

БШК шайлоонун расмий жыйынтыгын чыгарды

БШК шайлоонун расмий жыйынтыгын чыгарды
please wait

No media source currently available

0:00 0:03:57 0:00

Төкмө акын казак президентине кайрылды

Жеңишбек Жумакадыр.

Бүгүндөн тартып баяндамабыз Кыргызстандын интернет сайттары жарыялаган маалыматтардан турат.

Журналист Султан Жумагулов маданият, маалымат жана туризм министри кызматына сунушталып жатканын бардык интернет сайттары жазып чыкты. Ал буга дейре мурдагы “Ленинчил жаш”, “Бишкек шамы”, “Асаба”, Агым”, “Эркин тоо” гезиттеринде кабарчы, “Азаттык”, радиосунун Бишкек бюросунда, ЭлТР жана КТРК телерадиокомпанияларында жетекчилик кызматтарда иштеп келген.

Мурдагы маданият министри Түгөлбай Казаков кызматынан 28-октябрда бошотулган.

“Kloop.kg” сайты “Казакстанда Кыргызстандын 100 килограммдан ашуун быштагы жок кылынды” деп жазып, быштакты Казакстандын Айыл чарба министрлигинин ветеринардык көзөмөл комитети жок кылганын, казак тараптын тиешелүү комитетинин билдиргенине ылайык, кыргыз быштагы санитардык нормалардын талаптарына жооп бербей турганын кошумчалады. Ошондой эле буга чейин же 24-октябрда фитосанитардык сертификаттын жоктугунан улам Кыргызстандан алып барылган 400 тоннадан ашуун жашылча-жемиштер да кайра кайтарылган болучу.

“Спутник" сайты Эмгек сиңирген артист, белгилүү төкмө акын Жеңишбек Жумакадырдын кыргыз-казак чек арасындагы абалга байланыштуу Казакстандын президенти Нурсултан Назарбаевге кайрылган ырын жарыялады.

Жеңишбек Курандын хадистеринде да атүгүл кербендер өткөн кан жол тосулбай турганын эске салып, Назарбаевди “Эл басы”, “Нур агам”, “Султан” деп эркелетип, кызмат даражасын санап келип, эзелтеден бир тууган эки элди буга чейин эле өткөн тарыхыбыз, тилибиз, элибиз, эл ичинен чыккан азаматтар бириктирип келгенин ырдаган.

Калың калк турат кыйналып,

Айкөлдүк кылып Нур ага,

Чек араңызды ачыңыз?

Өзөндө суубуз бир эле,

Өзгөчө катуу кетпеңиз,

Өзөккө ууну сеппеңиз.

Ач калса багып алышкан,

Айрыкча кыргыз, даанышман,

Ошол тарыхты эстеңиз.

Эки өлкөнүн ортосундагы чек ара маселеси 10-октябрда башталган. Муну Астана карантиндик продукциялардын импорттолушуна бөгөт коюу үчүн жасалып жатканы менен түшүндүргөн.

Эми мындан ары кыш мезгилинде алып сатарлар көмүргө каалаган баасын кое албай турганын, анткени Экономика министрлиги бул боюнча жаңы долбоорду коомдук талкууга койгонун “Чабарман" сайты билдирди. Анткени алып сатарлардын өзүм билемдигин ооздуктоо боюнча өкмөт өзү аралашпаса болбой калгандыгы жазылган.

“Жалбырак ТВ” сайты Бишкекте дайынсыз жоголгон 9-класстын окуучусу табылганын кабарлады. №32 мектептин 9-классынын окуучусу 26-октябрдын кечинде дайынсыз жоголгон. Баланы классташтары менен милиция издеген. Көрсө бала эки күн бою борбордук мечитте түнөп чыккан экен. Тайжесинин айтымында, бала мектепте жакшы окучу, атүгүл класстын президенти да болгон. Бирок кийин окуусу начарлап кеткендиктен чогулушта маселе коюлуп, аны окуудан чыгарып салышкан. Буга арданган бала эч кимге кабарын билдирбестен жоголуп кеткен. Учурда анын абалы жакшы.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Андреа Бочелли - атагы таш жарган азиз ырчы

Опера ырчысы Андреа Бочелли.

Азиз музыканттардын арасында биринчи орундардын бирин италиялык тенор, опера менен эстраданын чыныгы жылдызы Андреа Бочелли ээлейт деп айтсак эч бир аша чаппайбыз го.

Уламышка караганда «Илиада» менен «Одиссеяны» жараткан улуу Гомер эртелеп көзүнөн ажыраган азиз адам болгон экен. Ошого карабастан артына калтырып кеткен эки улуу эпосу үчүн ушул күнгө чейин антика цивилизациясынын эң эле атактуу өкүлү, грек адабиятынын атасы катары аты ооздон түшпөй келе жатат.

Деле сокур музыканттар жана ырчылар тууралуу легендалар айрыкча Европа маданиятында көп кездешет. Маселен, бир эмес, бир нече жүз жылдар бою орган деген музыкалык аспапта ойногон музыканттар көзү азиз болгон. Азыр деле ошондой таланттуу азиз ырчылар, музыканттар, болгондо да дүйнөгө аты чыккан музыканттар ондоп саналат. Маселен, атактуу жазмен Рей Чарльз жана Стив Уайндер же Арт Тейтум же Док Уотсон…

Ошол даңкы алыска кеткен азиз музыканттардын арасында алдыңкы орундардын бирин италиялык тенор, опера менен эстраданын чыныгы жылдызы Андреа Бочелли ээлейт деп айтсак эч бир аша чаппайбыз го.

Андреа Бочелли ырдап жаткан учуру.
Андреа Бочелли ырдап жаткан учуру.

Андреа – анык биздин замандын Орфейи. Ал эми Орфей болсо, эгер антика адабиятынын айтканына карасак, укмуштуудай кооз үнү менен сайраган куштарды тунжуратып, душмандардын көңүлүн жибитип, ал гана эмес, жердин жети түбүнө түшүп кеткен Эвридикасын - сүйгөн кызын кайра жер үстүнө чыгарып алган эмеспи.

Андреа Бочелли да байыркы грек ырчысы Орфей сыяктуу уккан кишинин көңүлүн жубатып, кимдин болсо эстетикалык кумарын кандырган кайталангыс ырчы. Операнын да ажарын ачкан, эстрада жагынан да дүйнөгө атагы чыккан Андреа Бочелли ушул заманда эң эле атактуу ырчылардын бири.

Ооба, Андреанын көзү азиз. Бала кезинде болбогон бир каргашадан улам көзүнөн айрылып, бирок ошого карабастан италиялык ырчы Андреа Бочелли биздин замандын эң эле мыкты, эң эле таанымал тенору, кооз үнү, аргендей таза доошу менен башкалардан дароо айырмаланып турган таланты.

Андреа Бочеллинин адамдык тагдыры бир топ оор, татаал болсо да, ырчылык тагдыры ар дайым ийгилик менен, атак менен коштолду десек туура болот го. Дегеним, 12 жашка чейин башкалардай эле ойноп-күлүп чоңойсо да, глаукома деген оору менен ооруп калып, ал оорусу нечен жолу эң мыкты деген дарыгерлер дарыласа да жакшы айыкпай койгон. Бир жолу теңтуш балдар менен футбол ойноп жүргөндө катуу тепкен топ башына тийип, ошондон кийин оорулуу көзү кескин начарлап, кийин таптакыр көрбөй калган. Бул кесепет болочок ырчы үчүн кандай психологиялык шок болгону, моралдык жактан сокку болгону айтпаса да түшүнүктүү го. Кичинекей кезинен баштап опера ырчысы болом деп кыялданып жүргөн, кийинсе да артистерче кийинип, Энрике Карузо, Лучано Паваротти сыяктуу ырчыларды кумир катары санап, басса-турса музыка оюнан чыкпаган Андреа ошентип бир канча жыл көңүлү чөгөт болуп, кыйынчылык тарткан.

Андреа Бочелли - операнын да, эстраданын да жылдызы.
Андреа Бочелли - операнын да, эстраданын да жылдызы.

Бирок жашоонун мыйзамдарын, турмуштун тыным албаган агымын эч ким токтото албайт эмеспи. Андреа Бочелли да бара-бара өзүнө келип, ырчы болом деген максатынан эч бир кайткан жок. Анын үстүнө кичинекей кезинен мектептеги хорго солист болуп ырдап, үнү да тунук, музыкага ышкыбоз баланы мугалимдар да, ата-энеси да абдан колдоптур. Ошонун натыйжасында Андреа Бочелли тез эле ырчы катары таанылып, адегенде өзү туулуп-өскөн Пиза шаарында, андан соң Туринде ресторандарда ырдаптыр. Бактысы бар экен, анын дайынын уккан атактуу композитор Франко Корелли шакирт кылып жанына алып жүрүптүр. Кийинчерээк кадимки опера жылдызы Лучано Паваротти ар тараптан колдоосун көрсөтүптүр. Бочелли тез эле бир катар маанилүү конкурстарга катышып, биринчиликти жеңиптир. Айрыкча Сан Ремо шаарындагы 1994-жылкы бүткүл дүйнөлүк эстрада конкурсунда өзүн абдан мыкты көрсөтүп, ошондон кийин Андреа Бочеллинин ырчылык бактысы чындап ачылган экен.

Андреа Бочелли.
Андреа Бочелли.

Азыркы учурда Андреа Бочелли опера жагынан да, эстрада жагынан да дүйнөлүк масштабадагы атактуу ырчы катары саналат. Анын ысымы жогоруда аталган Лучано Паваротти, ошондой эле Пласидо Доминго, Хосе Каррерас сыяктуу опера жылдыздарынын катарында турат. Булар менен эң эле атактуу деген театрларда, сахналарда нечен жолу чогуу да ырдады. Ошону менен бирге дүйнө эстрадасынын таанымал жылдыздары Селин Дион, Стив Уайндер, Брайан Ферри, Жон Майлз менен да чогуу ырдап жүрдү. Операнын супержылдызы Анна Нетребко менен да бир канча жолу эл алдына чыкты.

Көзү жагынан майып болсо да сахнага чыкканда келишимдүү, өзүн кадимкидей эркин сезген Андреа Бочеллиге ушул тапта ийгилик артынан ийгилик келип турган кези. Маселен, Америкада компакт-дисктери эң эле арбын сатылган чет өлкөлүк ырчы катары Бочелли көп жылдардан бери биринчиликте келе жатат. Буга себеп – анын мюзикл деп аталган жанрда (опера менен опереттанын, эстраданын ортосунда жаралган жаңы музыкалык жанр) өзүн абдан мыкты көрсөткөнүндө болду. Айрыкча анын белгилүү мюзикл ырчысы Сара Брайтман менен чогуу ырдаган Time to say goodbye («Коштошоорго кез келди») деген ыры бүт дүйнө сүйүп уккан, анын ичинде Кыргызстанда да ар кандай музыкалык кечелерде, ал гана эмес үлпөт тойлордо такай жаңырган ыр болуп калды.

Учурда Андреа Бочелли 59 жашта. Эки жолу үйлөнүп, төрт балалуу болду. Ал алган сыйлыктарды, наамдарды санап отурсак, аягына чыгышыбыз кыйын. Голливуддагы Даңктуулардын аллеясы деп аталган аллеяда Бочеллинин да алаканынын изи турат. Италия Республикасына эмгеги сиңген Улуу инсан деген ордени бар.

Бочеллинин ысымын Кыргызстандын да музыка сүйүүчүлөрү абдан жакшы билээрин дагы бир жолу белгилеп кетели. Жогоруда айтылгандай, Time to say goodbye ("Коштошоорго кез келди") деген ырды биздин ырчылар ар дайым берилүү менен ырдап жүргөнүн баарыбыз көрүп-билип жүрөбүз.

Учурда атактуу ырчы бир канча кайрымдуулук фонддорун жетектеп, Италиянын сыймыктуу адамдарынын бирине айланып, дүйнөнүн ар кайсы шаарларында концерт менен чыгып жүргөн кези.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Талас: президентке нааразылардын митинги

Талас: президентке нааразылардын митинги
please wait

No media source currently available

0:00 0:03:38 0:00

Дагы жүктөңүз

XS
SM
MD
LG