Линктер

дүйшөмбү, 22-июль, 2019 Бишкек убактысы 07:56

Кыргызстан

Бишкек улуу күндү шаң менен тосту

Арашандагы боорсок таймаш

Арашандагы боорсок таймаш
please wait

No media source currently available

0:00 0:03:06 0:00

Көкбөрү: "Ынтымак" кайрадан чемпион

Көкбөрү: "Ынтымак" кайрадан чемпион
please wait

No media source currently available

0:00 0:05:35 0:00

Байчечекей жыттанган Нооруз келди (видео, сүрөт)

Бишкек, 21-март, 2018-жыл

Нооруздун урматына президент элди куттуктап, биримдикте жашоого чакырды. Премьер-министр болсо өкмөт алга сүрөп жаткан "Таза коом" долбоору ушул майрамга шайкеш келип турганын калктын эсине салды.

Быйылкы Нооруз Ош шаарында бир күн мурда “Кадыр түн” аттуу салтанат менен башталды.

20-мартта мэрия борбордук аянтта концерт уюштуруп, андан ары “Сүйүү багы” комплексинде сүмөлөк бышырылды. Майрам Нооруз күнү да уланды.

Ноорузга карата Кыргызстандын бардык аймактарында майрамдык, спорттук иш-чаралар өттү. Ал эми "Ак-Кула" ат майданында республикалык көкбөрү таймашы болду.

Финалдык оюнда Оштун "Достук" жана Таластын "Ынтымак" командалары беттешип, жеңишти таластык оюнчулар алып кетти.

Мелдештин байге фонду 800 миң сомду түзду. Баш байгеге 400 миң сом берилди. Ал эми 2-орунга 200 миң, 3-орунга 100 миң сом акчалай сыйлык тапшырылды.

​3-орунду Сокулуктун "Биримдик Аю" командасы алды.

Көкбөрү: "Ынтымак" кайрадан чемпион
please wait

No media source currently available

0:00 0:05:35 0:00

Сыйлык тапшыруу аземине өкмөт башчы Сапар Исаков, президенттик аппараттын башчысы Мухамметкалый Абылгазиев баштаган бир катар жетекчилер катышты. “Мыкты чабуулчу” наамы Манас Ниязовго (“Достук”), “мыкты оюнчу” наамы Мелисбек уулу Нуржанга (“Ынтымак”), "мыкты ат” наамы “Арашан” командасынан “Күрөңгө” берилди.

Кадыр түн тосуу
Кадыр түн тосуу

21-мартта Бишкектеги Ала-Тоо аянты элге толду. Мэрия быйыл Ноорузду белгилөөгө 1 миллион 100 миң сомдой акча коротконун расмий маалымдады.

Бирок майрам жыл сайын эл көрүп жүргөндөй сценарийде эле даярдалды. Адаттагыдай эле улуттук кийимчен секелектер аянтты толтуруп бийлеп, ыр-күүлөр жаңырып, актерлор каада-салттарды сахнага алып чыгышты.

Бийлик өкүлдөрүнөн Бишкектин мэри Албек Ибраимов жана шаардык кеңештин төрагасы элди барып, сахнада куттуктады. Ошондой эле майрам көргөнү келген элге сүмөлөк таратылды. ​

Бишкек мэри баштаган аткаминерлер. 21-март, Бишкек
Бишкек мэри баштаган аткаминерлер. 21-март, Бишкек

​Андан тышкары, Бишкекте элчиликтердин майрамдык жармаңкеси уюштурулду.

Борбордук аянтка жакын, Курманжан Датка сейил багынын алдына 20дай чатыр тигилип, түрдүү улуттардын тамак-аштары, буюмдары коюлду. Ар кайсыл элге таандык ыр-күүлөр жаңырып жатты.

​Тышкы иштер министрлигинин маалыматында кайрымдуулук иш-чарасы ар бир улуттун маданий өзгөчөлүктөрүн гана тартуулабастан, социалдык максатты да көздөйт. Себеби, жармаңке учурунда түшкөн каражат Кыргызстандагы социалдык мекемелерге жардам иретинде өткөрүлүп берилет.​

​Ушундай эле майрамдык иш-чаралар өлкөнүн бүт аймактарында белгиленди.

Оштогу майрам
Оштогу майрам

Баткен шаарынын борбордук стадионунда да тамак-аш, кол өнөрчүлүктүн көргөзмөсү уюштурулду. Ага Тажикстан менен Өзбекстандан жергиликтүү бийлик өкүлдөрү келишти.

Интернет булактарында майрамдык шаң коштогон сүрөттөр, видеолор жарыяланууда.

Оштогу Нооруз

Жалал-Абаддагы Нооруз

Таластагы Нооруз

Ысык-Көлдөгү Нооруз

Баткендеги Нооруз

​Нарындагы Нооруз

Мамлекет башчы Сооронбай Жээнбеков майрамдык салтанаттарга катышкан жок. Президенттик аппараттын маалыматтык саясат бөлүмү Жээнбековдун куттуктоосун таратты. Анда өлкө жетекчиси жумурай журтту ынтымактуу болууга үндөп, көп улутту элди биримдикте жакшы келечекти курууга чакырган.

Кыргызстандыктарды куттуктап, башка мамлекеттердин президенттеринен мамлекет башчынын атына телеграммалар да келип жатат. Сооронбай Жээнбеков да аларга ушундай каттарды жөнөттү.

Парламент спикери да, өкмөт башчы да куттуктоо каттарын жазышып, алар расмий сайттарга жарыяланды.

Нооруз, Бишкек. 21-март, 2018-жыл
Нооруз, Бишкек. 21-март, 2018-жыл

Премьер-министр Сапар Исаков өз куттуктоосунда өкмөт илгери сүрөп жаткан “Таза коом”, “Таза жашоо” сыяктуу долбоорлорду дагы бир ирет элдин эсине салды.

Нооруздун дагы бир аты "тазаруу" экенин белгилеген Исаков өкмөттүн бул багыттагы кадамына майрамдын аталышы төп келип турганын билдирди. Өзү дипломатиялык өкүлчүлүктөрдүн жармаңкесине барып, эл аралап иш-чара менен таанышты.

Нооруздун урматына Бишкектин четиндеги “Кыргыз айылы” улуттук-этнографиялык комплексинде активисттер жарым тоннадан көп боорсок бышырышты. Уюштуруучулар аны муктаждарга таратышарын билдиришти.

Боорсок
Боорсок

“Кыргыз айылы” улуттук-этнографиялык комплексинин аймагында уюштурулган иш-чарада он топко бөлүнгөн кыз-келиндер жарышты.

Жалпысынан 500 килограмм ундан камыр ачытылып, 700 килограмм боорсок жасалды. Мелдеште "Алтын келиндер" командасы жеңүүчү болуп табылды.

Арашандагы боорсок таймаш
please wait

No media source currently available

0:00 0:03:06 0:00

Перс жана түрк тектүү элдердин негизги майрамдарынын бири болуп саналган Нооруз 21-мартта белгиленет. 2009-жылы ал ЮНЕСКОнун маданий мурастар тизмесине кирген.

Оштогу Нооруз. 21-март, 2018-жыл
Оштогу Нооруз. 21-март, 2018-жыл

Нооруз жылдын башаты, табияттын жаңыланышы катары сыпатталып, ушул майрамдан соң дыйкандар талаага үрөн себишет.

Соңку жылдары кыргыз коомунда шарият амалдарын кармангандар бул күндү белгилөө мусулманчылыкка туура келбей турганын айтып жүрүшөт. Быйыл да белгилүү диний ишмер Чубак ажы Жалиловдун ушул өңүттөгү пикири коомдо талкууга түшүп, эки ача ойлорду жараткан.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Аксаган "Акылдуу шаар"

Бишкек

"Акылдуу шаар" долбоору деген эмне? Анын кандай артыкчылыгы бар? Дүйнөдө бул долбоорду ийгиликтүү ишке ашырган өлкөлөр кайсылар?

Кыргыз өкмөтү "Акылдуу шаар" долбоорун ишке ашыруу боюнча кытайлык "Huawei Technologies" компаниясы менен түзүлгөн келишимди бузду. Кыргыз өкмөтүнүн маалыматына караганда, мындай чечим “келишимде жазылган мөөнөт сакталбай, долбоорду ишке ашыруу боюнча документтер сапатсыз даярдалганына байланыштуу” кабыл алынган. Жалпы баасы 60 миллион долларлык долбоордун алкагында өлкөдөгү эки башкы шаар жана үч кан жолго көзөмөл камералары орнотулмак.

Сиздер билесиздерби, кылмыштардын саны кыска убакытта азаят. Анда жасалма интеллект болот. Сиз системага болгону сүрөттү гана киргизип койосуз, система болсо, бүт шаар боюнча адамды өзү издей баштайт. Бул укмуштуу да.
Премьер-министр Сапар Исаков, 9-февраль, 2018-жыл

Өкмөт эми долбоорду өзү аткарууга аракет кыла турганын билдирди. Буга чейин да негизги шаарларга жана кан жолдорго видеокөзөмөл орнотуу боюнча долбоор ишке ашпай, келишим эки ирет бузулган.

Буга чейинки өкмөттөр жарыялаган “Коопсуз шаар” долбоору куру сөз бойдон калса, “Акылдуу шаар” долбоору да ошондой тагдырга туш келип отургандай.

«Коопсуз шаардын» биринчи тендери

2012-жылы ошол кездеги премьер-министр Өмүрбек Бабанов башында турган кыргыз өкмөтү Бишкек, Ош шаарларын жана Бишкек - Каракол жолуна фото-видео көзөмөл орнотуу боюнча дымактуу иш баштаган.

Анда тендерге 16 компания катышып, биринчи айлампада бешөө утуп чыккан. Маселен, долбоорду ZTE компаниясы (кытайлык) 3 миллиард 56 миллион, “Дельта Профи” (кыргызстандык) 3 миллиард 705 миллион сомго баалаган.

Бишкек шаары.
Бишкек шаары.

Бирок “Коопсуз шаар” долбоорун тендерге катышпаган Beijing Construction Engineering Group International аттуу кытай компаниясы утуп алат. Алар долбоорду 4 миллиард 505 миллион сомго же башкача айтканда, 85 млн. долларга баалашкан. Бул маселе боюнча “Ата Мекен” фракциясы убагында чуу көтөргөн. Алар тендерге катышпаган компания жеңүүчү аталганын, кытайлар долбоорду башкалардан 25 пайызга кымбат баалаганын, ошол кездеги ИИМдин башчысы Зарылбек Рысалиев бир катар мыйзамдарды одоно бузганын айтып чыгышкан.

«Коопсуз шаардын» экинчи тендери

2014-жылы өткөн экинчи тендерге сегиз компания катышып, кийинки баскычка бешөө өтөт. 2012-жылы кытайлар 85 млн. долларга баалаган “Коопсуз шаар” долбоорун молдовалык Dessa International S. R. L. компаниясы 60 млн., кытайлык Shenzhen Topform Computer Tehnology Co. Ltd 49,8 млн., түркиялык Ozone Iletişim Teknolojileri 72,2 млн. жана швейцариялык Anteo Worldwide 69 млн. долларга баалаган.

Бирок тендердик комиссиянын бүтүмү менен кыргыз-орус "Стилсофт Бишкек" ишканасы жеңүүчү аталган. Алар долбоорду 62 млн. долларга бүткөрүшмөк болот. Ал кездеги ички иштер министри Мелис Турганбаев тендер одоно мыйзам бузуу менен өткөнүн жүйө тутуп, келишимге кол койбой койгон.

Ал ортодо Ички иштер министрлиги "Коопсуз шаар" долбоорун өз күчү менен ишке ашырууга киришкенин убада кылган. Атүгүл министр Мелис Турганбаев Молдованын “Коопсуз шаар” долбоору менен таанышып, Кишиневго да барып келген.

"Азаттыктын" архиви
"Коопсуз шаарды" ИИМ өзү ишке ашырат
please wait

No media source currently available

0:00 0:01:18 0:00

Исаковдун өкмөтү: «Коопсуз шаардын» ордуна «Акылдуу шаар»

“Акылдуу шаар" долбоорун ишке ашыруу боюнча инвестициялык келишимге кыргыз өкмөтү менен кытайлык "Huawei Technologies" компаниясы 11-январда кол койгон. Келишимге ылайык, кытайлык компания Бишкек менен Ош шаарына, Бишкек-Ош, Бишкек-Чолпон-Ата жолдоруна жана "Манас" аэропортуна кетчү жолго көзөмөл камераларын орнотууга, аларды техникалык жактан тейлөөгө 60 миллион долларлык инвестиция жумшамак болгон. Ал эми долбоорду ишке ашыруу милдети Мамлекеттик каттоо кызматынын алдындагы "Инфоком" ишканасына жүктөлгөн.

Бишкек шаары. 16-март, 2018-жыл
Бишкек шаары. 16-март, 2018-жыл

​Кыргыз бийлиги мамлекетти жогорку технология аркылуу өнүктүрүүнү караган "Таза коом" улуттук программасын былтыр апрелде жарыялаган. Бул долбоор 2040-жылга чейинки туруктуу өнүгүү боюнча улуттук стратегиянын бир бөлүгү экени маалымдалган жана анын алкагында “Акылдуу шаар” долбоору ишке ашырылмакчы.

- "Коопсуз шаар" "Акылдуу шаардын" 10 гана пайызы же андан азы десек болот. "Акылдуу шаар" бул бүтүн бир система.
Эсенкул Момункулов

Бир ай мурдараак, же 9-февралда Бишкек мэриясынын жыйынында премьер-министр Сапар Исаков “Акылдуу шаардын” артыкчылыктарына мындайча токтолгон:

- Сиздер билесиздерби, кылмыштардын саны кыска убакытта азаят. Биз атүгүл акчаны аябастан, инвесторлордон адамдын жүзүн тааныган функцияны киргизүүнү да сурадык. Анда жасалма интеллект болот. Сиз системага болгону сүрөттү гана киргизип койосуз, система болсо, шаар боюнча адамды өзү издей баштайт. Бул укмуш да.

Өкмөттүн атынан "Huawei Technologies" компаниясы менен келишимге кол койгон Инвестицияларды илгерилетүү жана коргоо агенттигинин жетекчиси Эсенкул Момункулов "Акылдуу шаардын" "Коопсуз шаар" долбоорунан айырмачылыгын мындайча түшүндүргөн эле:

- "Коопсуз шаар" "Акылдуу шаардын" 10 гана пайызы же андан азы десек болот. Анткени "Коопсуз шаар" жол эрежелеринин бузулушун каттаган жөн гана фото жана видеокөзөмөл. Алты жыл мурдагы технологиялар менен бүгүнкү технологиялардын айырмасы асман менен жердей болуп калды. "Акылдуу шаар" бул бүтүн бир система. Ал аркылуу технологиялык амалдарды, чечимдерди интеграция кылууга мүмкүнчүлүк ачылат. "Акылдуу шаар" долбоорунда жасалма интеллект болот. Анын ишине адамдар аралаша албайт.

Момункулов: "Акылдуу шаарда" жасалма интеллект болот
please wait

No media source currently available

0:00 0:02:38 0:00

Дүйнөдөгү "Акылдуу шаарлар"

Британияда жайгашкан Juniper Research консалтинг компаниясы жана АКШдагы Intel корпорациясы ушул айда дүйнөдөгү “акылдуу” шаарлардын тизмесин чыгарды. Анда элди тейлөөдөгү мобилдүүлүк, саламаттык сактоо тармагында шарттар, коомдук коопсуздук жана жалпы системанын натыйжалуулугу, кайтарымы сыяктуу критерийлер коюлган.

Изилдөөгө ылайык, дүйнөдөгү эң акылдуу шаар деп Сингапур табылган. Талдоочулар бул өлкө саламаттык сактоо, коомдук коопсуздук, мобилдүүлүк жана натыйжалуулук жагынан дүйнөдөгү башка шаарларды ат чабым алыс калтырганын белгилешкен. Маселен, Сингапурда кары-картаңдардын ден соолугуна көзөмөл кылган мобилдик кызмат-тиркемелер ишке киргизилген. Ал аркылуу дарыгерлер карылардын ден соолугуна онлайн - алыстан болсо да көзөмөл кылып тура алат.

Кыргызстан дүйнөдөгү жол кырсыктары эң көп катталган мамлекеттердин бири. "Акылдуу шаар" долбоорун киргизүүгө өкмөттү жол кырсыктарынын саны жана коомчулуктун сыны аргасыз кылып келет.

Расмий маалыматка караганда, 2017-жылы өлкөдө 6 миң 346 жол кырсыгы катталып, 907 киши каза тапкан.

​Huawei жана кыргыз өкмөтү

Өкмөттүн маалыматына караганда, алар ​Huawei менен келишимди документте көрсөтүлгөн мөөнөт сакталбагандыгына, долбоорду ишке ашыруу боюнча документтер сапатсыз даярдалганына байланыштуу бузууга барышкан. ​Huawei азырынча келишимдин бузулушу тууралуу расмий маалымат бере элек. Ушул жерден ​Huawei ишканасы тууралуу кыскача маалымат бере кетсек.

ТВЕА менен чыккан чырдан кийин "Huawei” компаниясы да Кыргызстан менен иштешүүдөн бир тараптуу баш тартышы мүмкүн. Расмий Бээжин дагы “бизге мындай бекер рекламанын кереги жок, ишти токтоткула” деши да мүмкүн.
Экс-депутат Улукбек Кочкоров.

Huawei Technologies Co. Ltd компаниясы Кытайда 1987-жылы негизделген. Интернеттеги ачык маалыматтарга таянсак, 2012-жылы анда 110 миңдей адам иштесе, бүгүнкү күндө 180 миңдей киши эмгектенет.

Анын дүйнөдө сегиз регионалдык бөлүмү,100дөй филиалы бар. Компаниянын Кытай, АКШ, Германия, Түркия, Индия, Швеция, Орусия жана башка өлкөлөрдө 20 илимий борбору негизделген. Ал Европада бир катар мобилдик операторлорго ээлик кылат.

2015-жылы Huawei дүйнөдө эң көп смартфон чыгарган компаниялардын тизмесинде үчүнчү орунду ээлеген. 2007-жылы таза кирешеси - 12,5 млрд. доллар (2006-жылга салыштырганда 48 пайызга өскөн) болсо, 2017-жылы анын жылдык таза пайдасы 92 млрд. долларды түздү. 2017-жылы 153 миллион смартфон саткан.

Жогорку Кеңештин мурдагы депутаты, коомдук ишмер Улукбек Кочкоров эл аралык компания кыргыз өкмөтү менен тыгыз иштешүүгө кызыкдар болгон эмес деген ойдо. Ал буга Бишкек жылуулук борборун модернизациялоо боюнча кытайлык компания менен болгон келишимдеги коррупциялык схемаларды күнөөлөдү.

- Дүйнөгө белгилүү компанияга ушундай чырлардын кереги барбы? 2010-жылы биздин бир топ аткаминерлер Кытайдан 3 миллион долларлык жабдууну 9 миллион долларга алып келдик деп, 6 миллион долларын сугунуп коюшкан. Күнөөкөрлөр түрмөдө отурушат. Ошондо дагы "Huawei” компаниясынын аты угулган, эми дагы чыгып жатат.

Бишкек жылуулук борборунда иштеген кытайлык ТВЕА дагы жаман компания эмес. Алар биздикилер заказ кылганды жасап беришти. Аттиштерди 600 доллардан жазып койгону - заказ берип жаткан биздикилердин күнөөсү. "Huawei” менен да ушундай эле көрүнүш болушу мүмкүн. 100 доллардык видеокамера 14 миң доллар болуп жазылып калышы ыктымал. Ошондон улам ой туулат, ТВЕА менен чыккан чырдан кийин "Huawei” компаниясы да Кыргызстан менен иштешүүдөн бир тараптуу баш тартышы мүмкүн. Расмий Бээжин дагы “бизге мындай бекер рекламанын кереги жок, ишти токтоткула” деши да мүмкүн.

Бишкек шаары. 16-март, 2018-жыл
Бишкек шаары. 16-март, 2018-жыл

Кыргыз өкмөтү эми "Акылдуу шаар" долбоорун эл аралык уюмдардын көмөгү жана жана өзүнүн дарамети менен ишке ашырууга ниет кылууда. Маселен, өткөн жумада премьер-министр Сапар Исаков Британиянын Коопсуз жана туруктуу транспорт боюнча чыгыш альянсы (EASST) уюмунун директору Эмма МакЛеннанды кабыл алды. Анда жол коопсуздугун жакшыртуу багытында биргелешкен аракеттерди көрүү маселелери талкууланды.

Сапар Исаков «Таза Коом» программасы тууралуу маалымат берип, “Акылдуу шаар” долбоору боюнча келишимден чыгууга мажбур болгонун, аны эми кыргыз тарап өз күчү менен ишке ашырганы жатканын айтты.

Өкмөттүн чала иштери

“Акылдуу шаар” долбоору - Исаковдун өкмөтү кол үзгөн алгачкы эл аралык келишим эмес. Буга чейин Жогорку Нарын ГЭСтер каскадын курат деп чехиялык "Liglass Trading" компаниясы менен келишим түзүлүп, ушундай эле сценарий менен ара жолдо токтогон. Андан соң “Мегакомду” сатуу боюнча орусиялык Елена Нагорная аттуу жеке ишкер менен макулдашылганы айтылып, кыргыз өкмөтү көп өтпөй андан да баш тарткан. Эң кызыгы - үч учурда тең жарандык активисттер аталган компаниялар күмөндүү экенин айтып чыгышкан, бирок Исаков башында турган өкмөт элди аягына чейин "бул жүзөгө аша турган иш" деп ишендирип келген.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Оштогу көктөм майрамы

Бүгүн кыргызстандыктар Нооруз майрамын белгилеп жатышат.

ЕАЭБ мигранттардын абалын оңдогон жок

Иллюстрациялык сүрөт.

Орусиянын Рязань облусунда кулчулукта кармалып жүргөн он үч кыргызстандык кыз-келин куткарылды. Учурда алардын айлык акысын жана моралдык-материалдык кенемте өндүрүп берүү маселеси каралууда.

Байкоочулар Кыргызстан ЕАЭБге мүчө болуп киргенине карабай, мигранттарга мамиле өзгөрбөй келе жатканын белгилешүүдө.

Кулчулук азабы, кыйналган кыздар

Кыргызстандын Ички иштер министрлигинин маалыматы боюнча, Орусияда кулчулукта иштеп жаткан кыргызстандык кыздар өз тааныштары аркылуу ИИМдин Москвадагы өкүлчүлүгүнө кайрылып, кабар беришкен. Өкүлчүлүк кызматкерлери 18-мартта Мамлекеттик миграция кызматынын жана орус полициясынын өкүлдөрү менен кошо Рязандагы тигүү цехине барып, ал жердеги кыргызстандык жарандарды куткарып келишкен.

Ички иштер министрлигинин басма сөз катчысы Бакыт Сеитов "Азаттыкка" билдиришинче, кыргызстандык кыз-келиндер "Февраль" деп аталган ишканада кулчулукта жүргөнү аныкталган. Ал жерде жүз киши иштеп жатканы, анын 13ү кыргызстандыктар экени такталган.

- Паспортторун алып коюшкан. Сыртка чыга алышпайт. Фирманын ээси - орус жараны, ал эми негиздөөчүсү вьетнамдык экен. Тигүүчүлөрдүн көбү Вьетнамдан келиптир. Андан тышкары, Борбор Азиядан баргандар иштешкен. Жумушчулар кээде түнү менен иштегени, түшкү тамактанууга 40 мүнөт убакыт берилип, үлгүрбөй калгандарга 5000 рублдан айыппул салынганы да аныкталды.

Бакыт Сеитовдун маалыматы боюнча, орус полициясы тарабынан фирма жетекчилигине кылмыш иши козголду.

Кулчулукка кабылгандар Кыргызстандын түрдүү аймактарынан барышкан. Расмий маалыматтар боюнча, аларды Ош базарынын жанынан 39 жаштагы жаран "иш бар" деп алып кеткен. Ички иштер министрлигинин Москвадагы өкүлчүлүгү ал жарандын тек-жайын ачык айткан жок, бирок кармалып, көрсөтмө берип жатканын кабарлады.

Иллюстрациялык сүрөт.
Иллюстрациялык сүрөт.

Маалыматтарга ылайык, кыргызстандык кыз-келиндер ишкана менен келишим түзгөндө аларга "12 сааттык иш болот, айлык акы айына эки жолу төлөнүп берилет, тамак-аш жана жатакана менен камсыз болот" деген убадалар берилген. Бирок иш жүзүндө тескерисинче кыздар саат 8:00дөн түнкү 2:00 - 4:00 чейин, 18-20 саат бою баш көтөрбөй иштешкен. Кыздардын түшүндүрмөсү боюнча, ишкана жетекчилери алардын документтерин алып коюшкан.

Кордукка чыдабаган кыргызстандык кыз жанын кыюу максатында кан тамырын кесип жиберген учурда да жетекчилик ал үчүн "Тез жардам" чакыруудан баш тарткан. ИИМдин өкүлчүлүгү бул кыздын абалы да учурда жакшы экенин маалымдады.

Кыргызстандын Орусиядагы элчилиги бул окуяны кылдат иликтөөсүн өтүнүп, Орусиянын тиешелүү органдарына кайрылды. Элчиликтин басма сөз катчысы Гүлбарчын Байымбетованын "Азаттыкка" билдиргени боюнча, учурда аларга айлык акысын өндүрүп берүү маселеси каралып жатат:

- Кыздар арыз жазганда айлык акысын, моралдык жана материалдык чыгымдары үчүн кенемте төлөп берүүсүн талап кылып жазышкан. Ошого жараша Тергөө комитети иш жүргүзөт. Кыздар Мамлекеттик миграция кызматына өздөрүнүн абалы тууралуу тааныштары аркылуу видео жиберип, билдиришкен. Азыр алар өздөрүнүн тааныш-туугандарынын жанында. Жардамга муктаждары жок, баары тарап кетишти.

Мыйзамдуу иштеген мигранттар аз

Кыргызстандын Мамлекеттик миграция кызматынын маалыматы боюнча, учурда Орусияда иштеген мигранттардын саны 640 миңдин айланасында. Укук коргоочулардын айтуусунда, алардын басымдуу бөлүгү эмгек шарттары сакталбаган, мыйзамсыз ишканаларда, цехтерде оор шарттарда иштешет. Алардын баамында, абал Кыргызстан ЕАЭБге мүчө болуп киргенден кийин деле оңолуп кеткен жок.

Москвадагы "Ноокат" фондунун жетекчиси, кыргызстандык мигрант Толкунбай Акматовдун "Азаттыкка" билдиришинче, кыргызстандыктарга иш таап, орношууда жеңилдиктер болгону менен, мыйзамдуу иштөө айрым учурларда мигранттар үчүн да, иш берүүчүлөр үчүн да пайдасыз:

Толкунбай Акматов.
Толкунбай Акматов.

- Мыйзамдуу, сегиз-он сааттан ашырбай, медициналык жана башка социалдык жеңилдиктери менен, салыктарын төлөп иштетүүдөн иш берүүчүлөр качышат. Анткени бул алар үчүн ашыкча чыгаша. Антип иштесе, айлыгы аз төлөнөт. Ошондуктан биздин мекендештер да мыйзамсыз, иш убактысынан ашыкча иштеп, бирок көбүрөөк айлык акы алгысы келишет.

Толкунбай Акматовдун сөзүнө караганда, Рязандагы окуя сыяктуу билбей туруп кулчулукка сатылгандардын көбү Орусияда жакын туугандары же жакшы тааныш-билиши жок, ортомчулар аркылуу кокусунан келип калган жарандар болуп чыгат:

- Ортомчулар кууратты. Алар Кыргызстанга барып, чоң-чоң базарлардан эле "Орусияда айлык акысы көп, тамак-ашы, жатаканасы бекер иш менен камсыз кылабыз" деп жарыя кылып, алдамчылык менен кыз-келиндерди, жигиттерди алып келип, бул жакта мыйзамсыз иштеп жаткан ишканаларга өткөрүп берип, ортодон акча алышат. Аларга алдангандардын көпчүлүгү - мурда-кийин Кыргызстандан чет жакка чыкпагандар.

Кысым азайган жок

Кыргызстан ЕАЭБге 2015-жылы августтан тарта мүчө болуп кирген. Анын эрежелерине ылайык, кыргызстандык мигранттардын макамы орус, казак, беларус жарандарынын макамы менен теңелип, жумушка эмгек келишиминин негизинде эле кире алышат. Бирок ошондо да кыргызстандык мигранттар үчүн каттоого туруу кыйын. Москвадагы "Мекеним Ала-Тоо" коомдук уюмунун жетекчиси Жамиляхан Бегиеванын айтуусунда, каттоого туруу кыйынчылыгынан улам, кыргызстандыктар кысымга туш болуп жатышат.

Жамиляхан Бегиева.
Жамиляхан Бегиева.

- Кыргыздарга батир берген кожоюндар алардын баарын каттоого коюуга макул эмес. Ошондуктан биздин мигранттар "каттоого туруу мыйзамын бузду" деген берене менен күнөөлөнүп жатат. Ушул маселени чечип беришсе жакшы болмок. Анча-мынча билбестиктен улам, оор акыбалга туш болгон мекендештерибизди эске албаганда, жалпысынан кыргызстандык мигранттарга жасалган мамиле жакшы.

Былтыр Сургут шаарында "каттоо мыйзамдарын бузган" деген айып менен кыргызстандык жубайлар кармалып, келинчеги кош бойлуу экенине карабай, тергөө абагында кармалып турган. Алардын колундагы "каттоосу бар" деген кагаз мыйзамсыз болуп чыккан. Каттоосу жок же катталуу дареги боюнча жашабаган мигранттарга 5 миң рубль айыппулдан тартып өлкөдөн чыгарууга чейин жаза каралган.

2016-жылы кышында Москванын четинде тигүү цехинде чыккан өрттөн кыргызстандык сегиз, ошол эле жылы августта "Печатный экспресс" деп аталган басмаканада чыккан өрттөн 14 кыз-келин өлгөн. Алардын улуусу 45, кичүүсү 17 жашта болгон.

7-мартта Новгород облусундагы Окулов райондук соту ал басмакананын башчысы Сергей Москвинди мөөнөтүнөн мурда эркиндикке чыгарган чечим кабыл алганы белгилүү болду.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Оштогу Кадыр түн

Ош мэриясы Ноорузга карата Кадыр түн салтанатын уюштурду. Жаш фотобаянчы Хамидулла Узаков тарткан сүрөттөр.

Кайра келген Путиндин саясаты кандай болот?

Орусиянын Борбордук шайлоо комиссиясындагы көрсөткүч. 19-март, 2018-жыл.

Путиндин Орусияга төртүнчү жолу президент болуп шайланышы эл аралык деңгээлде мурдагыдан курч талкууларды жаратууда.

Орусиядагы бул жолку шайлоодо демократиялык жылыш болдубу? Путиндин кайрадан бийликке келиши глобалдык саясатта кандай өзгөрүүлөрдү алып келиши мүмкүн?

Орусиянын Борбор Азия багытындагы мындан аркы саясаты кандай болот? Анын ичинде Кыргызстанга таасири күчөшү мүмкүнбү? Ушул ж.б. суроолорго “Арай көз чарай” берүүбүздөн жооп издөөгө аракет кылабыз.

Талкууга Кыргыз Республикасынын тышкы иштер министринин мурдагы орун басары Талант Кушчубеков жана саясат илимдеринин кандидаты Орозбек Молдалиев катышты.

“Азаттык”: Орусияда 18-мартта өткөн президенттик шайлоонун тегерегинде карама-каршылыктуу пикирлер көп. Жалпылап айтканда Батыш “ыплас шайлоо” десе, Чыгыш “мыйзамдуу, демократиялуу өттү” дегендей баа беришти. Сиздердин баамыңыздарда бул жолку шайлоо эмнеси менен өзгөчөлөндү?

Батыш, Чыгыш да Путин жеңээрин билген, эң негизгиси - күчтүү альтернатива болгон жок. Атаандаш боло тургандары шайлоого чейин эле четтетилип калды.

Орозбек Молдалиев: Батыш өзүнүн стандарттары менен алганда мурдагы СССРдеги мамлекеттердеги бир да шайлоого ичи чыккан эмес.

Ал тургай Кыргызстандагы жаңы технология менен өткөн акыркы шайлоодон деле кемтик тапкан. Шайлоодо Батыштын өзүндө, Америкада деле кемчиликтер көп чыгат.

Орусиядагы акыркы шайлоодо "элди массалык түрдө машиналар менен ташып келгендер болду" деп кине коюлду эле, БШКсы "жергиликтүү бийлик шайлоочуларга ыңгайлуу болсун деп ушундай ишти уюштурду" деп кутулуп койду. Батыш, Чыгыш да Путин жеңерин билген, эң негизгиси - күчтүү альтернатива болгон жок. Атаандаш боло тургандары шайлоого чейин эле четтетилип калды. Кыргызча айтканда, байге ала турган ат белгилүү болгондон кийин калгандарын калың чаңга кошуп койгондой эле болду. Шайлоодо административдик ресурс катуу колдонулду.

Ал эми Чыгыш эмне үчүн жакшы кабыл алып жатат? Кытайдын башчысы "Орусия менен алака-катышыбыз мурда болуп көрбөгөндөй бийик деңгээлде" деп жогору баа берип жатканы жөн жерден эмес. Батыштын нааразы болуп жатканына төрт-беш себеп бар. Алардын жаңысы - Скрипалдын ууланышы, Британия да Орусиянын 21 дипломатын чыгарды. Андан кийин Крым маселеси да бар.

Талант Кушчубеков: Бул шайлоонун башкы өзгөчөлүгү: биринчи шайлоолордо Путин “Единая Россия” деген партиянын колдоосуна таянган, кийинкилеринде “элдик фронт” деген коомдук кыймылдарга ишенгенин байкайбыз. Азыр болсо партияга, фронтко эмес, жалпы элдин колдоосуна ээ болуп, мурда болуп көрбөгөн 76 пайыз шайлоочунун добушун алып жатат. Бирок ал добуштарды кандай жол менен алды - себептери баарыбызга белгилүү.

Иллюстрациялык сүрөт.
Иллюстрациялык сүрөт.

“Азаттык”: Орозбек агай, Путиндин акыркы беш жылдык бийлиги Орусиянын Украина, Сирия, бүткүл Жакынкы Чыгыш, Америка, Евробиримдик менен мамилелери бузулганы менен эсте калды. "Эми ошол эле Путин менен кырдаал кантип жөнгө салынат, канткенде жумшарат?" деген чоң суроолор коюлууда. Же жаңы Путин стратегиялык чоң максаттарынан баш тартышы мүмкүнбү?

Орозбек Молдалиев: Путин менен Батыштын мамилеси жакынкы жылдары оңолбойт, оңоло турган түрү да жок. Анткени Батыш өлкөлөрү чыгыш Украинадагы, Крымдагы маселе чечилмейинче санкцияларын токтотпойт. Орусия да өз позициясынан артка кайтпайт, бирок Путин башка жол табышы керек. Орусиянын Батыш менен тирешип турганы шайлоодо Путин үчүн чоң фактор болду. “Көрдүңөрбү, Орусия чоң держава катары көз каранды эмес саясат жасап жатат” дегени чоң үгүт болду.

"Сирия көйгөйүн чечип жатабыз" деп мактанып жатышат. Бир нерсени унутпашыбыз керек - КМШ мамлекеттери мурдагы СССРден чыкканбыз, андагы “салттар” дагы көпкө уланат, Орусия болсо анын негизги мураскери. Кыргызстандын ошондой “мурастардан” кутулууга аракети бар. Калгандарында аракет деген жок, көз боёмочулук көп.

“Азаттык”: Талант мырза, Путин шайлоо алдындагы сүйлөгөн сөздөрүндө Орусиянын аскер кубатынын артыкчылыгын айтып мактанганын геосаясатта кандай бааласак болот?

“Биз СССР учурундагы кубаттуулугубузду жоготтук эле, эми жаңы технологиядагы күчтүү курал- жаракка ээ болуп жатабыз” деп элдин көңүлүн алышты.

Талант Кушчубеков: Анын эки максаты бар. Биринчиси - ички саясатта эл арасында үгүт иши үчүн колдонулду. “Биз СССР учурундагы кубаттуулугубузду жоготтук эле, эми жаңы технологиядагы күчтүү курал-жаракка ээ болуп жатабыз” деп элдин көңүлүн алышты.

Экинчиси - тышкы саясатка арналганы максаты - Орусия аюунун образында дүйнөдө жок согуштук курал-жаракка ээ экендигин далилдөө, даңазалоо. Орусия катышкан Сирия, Украина маселелери дипломатиянын күчү менен чечилбей жатканын көрүп жатабыз го.

“Азаттык”: Орозбек агай, "Путин башкарган жылдары Орусиянын мурдагы СССРдин аймагында таасири кескин төмөндөдү" деген пикирлер көп. Абалдын андай өзгөрүшү мыйзам ченемдүү нерсе беле же Путиндин саясатынын алешемдиги болдубу?

Орозбек Молдалиев: СССРдин курамына кирген мамлекеттердин Орусиянын таасиринен алысташы - Ельцин баштаган саясаттын натыйжасы. Башында Орусияда “союздук республикалардан кутулуп, Батыш менен кызматташып, керек болсо НАТОго кирсек өнүгүп кетебиз” деген иллюзия да болгон. Убагында Батыш аны колдогон. Турмушта алар ойлогондой болгон жок. Орусия эсине келгенче башка мамлекеттер эсине келип, эгемендүүлүктү бекемдеп алышты. Казак президенти Назарбаев ошол учурда эле “ким СССР өлкөсүнүн кыйрап калганына өкүнбөсө анын жүрөгү жок, бирок аны калыбына келтирем дегендин башы жок” деп айткан....

(Талкуунун толук вариантын ушул жерден угуңуз)

Кайра келген Путиндин саясаты кандай болот?
please wait

No media source currently available

0:00 0:24:18 0:00
Түз линк

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Кара-Булак: сүмөлөктүн тилеги ак

Кара-Булак: сүмөлөктүн тилеги ак
please wait

No media source currently available

0:00 0:03:42 0:00

Өзбекстанда атайын кызмат өзгөрдү

Өзбекстанда атайын кызмат өзгөрдү
please wait

No media source currently available

0:00 0:28:27 0:00

Жээнбеков: Мискенбаев чагымчы

Жээнбеков: Мискенбаев чагымчы
please wait

No media source currently available

0:00 0:02:04 0:00

Студенттерди тажаткан жыйындар

Социалдык түйүндөрдө тараган документтин көчүрмөсү.

Билим берүү жана илим министрлигинин студенттерди мажбурлап эскерүү жыйынына жөнөтүү аракети сынга кабылды.

Аксы окуясынын Бишкекте өткөн 16 жылдыгын эскерүү жыйынына "студенттерди мажбурлап катыштыруу тууралуу документ" деп Интернетке тараган сүрөт-көчүрмө талкууга түштү.

19-мартта социалдык желеде жайылып, сынга кабылган буйрукта Бишкектеги төрт жогорку окуу жайдан 70тен студент жыйынга барышы керек экендиги жазылган. Өкмөт муну тарыхый окуянын мааниси менен түшүндүрсө, коомдун айрым катмары мындай чечимдерди укук бузуу деп баалайт.

Сунушту колдогон министрлик

Билим берүү жана илим министринин орун басары Кудайберди Кожобеков кол койгону кеп болгон буйрукта иш-чарага Жусуп Баласагын атындагы кыргыз улуттук университетинин, Кусаин Карасаев атындагы Бишкек гуманитардык университетинин, Ишеналы Арабаев атындагы кыргыз мамлекеттик университетинин жана Насирдин Исанов атындагы кыргыз мамлекеттик архитектура, курулуш жана транспорт университетинин студенттери катышуусу керек экендиги жазылган.

Аксы окуясын эскерүү. 17-март, 2018-жыл.
Аксы окуясын эскерүү. 17-март, 2018-жыл.

Жыйынга барууга студенттер мажбурланганы айтылат. Эгер катышпаса, баасы төмөндөп, сынак тапшырууга таасири тиери тууралуу эскертүүлөр берилген.

Андай чогулуштарга такай катышып жүргөн Жусуп Баласагын атындагы кыргыз улуттук университетинин студенти "Азаттыкка" мындайча ой бөлүштү:

- Аудитория керек болгондо университетке тапшырма берилет экен. Мажбурлап алып барышат. Барбагандарга окутуучулар "минус болоорун" айтышат. Айрымдар зарыл жумушун айтып, суранып барбай калышы мүмкүн. Бирок көп учурда канча студент керек болсо, тизме түзүп алып барышат. "Барган жериңердеги окуя тууралуу дилбаян жазып келесиңер" дешет. Бул, менимче, туура эмес.

Мажбурлап түрдүү жыйындарга алып барууну туура эмес деп эсептеген студент кыз "окуума зыяны тийбесин" деп, аты-жөнүн ачыкка чыгарбоону өтүндү.

Министрдин орун басары, буйрукка кол койгон Кудайберди Кожобеков Тажикстанда иш сапарында жүргөндүктөн, комментарий алууга мүмкүн болгон жок. Министрликтин басма сөз катчысы Айзура Чыкынова жагдайды төмөнкүчө түшүндүрдү:

- "Айкөл Ала-Тоо" коомдук бирикмеси министрликке Аксы окуясына арналган иш-чарага студенттерди катыштыруу боюнча сунуш менен кайрылган. Аксы окуясынын тарыхта маанилүү экенин эске алып, министрлик бул сунушту колдогон.

2002-жылдын 17-мартында Аскар Акаев президент кезинде Аксыда бийликке каршы чыккан элге ок атылып, алты адам каза тапкан. Анда ошол кезде камакка алынган депутат Азимбек Бекназаровду бошотуу жана Үзөңгү-Куушту Кытайга бербөө талаптары коюлган болчу.

Студенттерди жыйынга алып келүү уланат

Быйыл 17-мартта Бишкектеги “Медиа форум” ишканасынын алдында эскерүү жыйыны өткөн. Ага апрель ыңкылабынын катышуучулары, “Айкөл Ала-Тоо” бирикмесинин өкүлдөрү, КСДПнын активисттери катышкан.

Мээрбек Мискенбаев Жогорку Кеңеште депутат болгон учуру. 2016-жыл.
Мээрбек Мискенбаев Жогорку Кеңеште депутат болгон учуру. 2016-жыл.

Студенттерди жыйынга алып келүү боюнча министрликке сунуш берилгенин "Айкөл Ала-Тоо" бирикмесинин төрагасы, Жогорку Кеңештин мурдагы депутаты Мээрбек Мискенбаев бышыктады. Жыл сайын эле мындай эскерүүлөргө студенттер катыша тургандыгын белгилеген Мискенбаев муну менен жаштар тарых тууралуу маалымат алаарын белгиледи:

- Бул жерде жаман ойлой турган эч нерсе көрбөй турам. Жаштар тарыхтан сабак алсын, көрсүн деген эле мааниде сунуш киргизилген. Аларга көрсөтүш үчүн атайын тасма даярдалып, чоң экран орнотулган.

Мискенбаевдин айтымында, 24-марттагы ыңкылаптын 13 жылдыгына карата уюштурулуп жаткан ишембиликке жана апрель окуясынын сегиз жылдыгына карата Филармонияда өтчү жыйынга да студенттер чакырылат. Тийиштүү сунуш министрликке жөнөтүлгөн.

Баш мыйзамга каршы адат

Мектепте, орто жана жогорку окуу жайларда окугандарды бийлик же башка уюмдар уюштурган иш-чараларга мажбурлап катыштыруу, майрамдык салтанаттарда бийлетүү сыяктуу Совет доорунан калган адат Кыргызстанда дагы эле бар. Шайлоолордо да мажбурлап катыштыруу, добуш бердирүү өнөкөтү жоюлбай келатат. Мындай көрүнүш Борбор Азиядагы мамлекеттердин баарында кезигет.

Маматкалил Разаев.
Маматкалил Разаев.

Билим берүү тармагы боюнча эксперт Маматкалил Разаев мындай мажбурлоодон жарандар өздөрү баш тартышы керек деген пикирин ортого салды:

- Студент болобу, бюджеттик ишкананын кызматкери болобу, кайсы бир жыйынга өз ыктыяры менен барса - ошол чогулуштун да мааниси жогору экенинин белгиси. Жигердүү катышуу адамдардын өз каалоосунда болушу керек. Саясатчы Өмүрбек Текебаев совет доорунда мугалим болуп иштеп жүрүп, окуучуларды пахтага мажбурлап алып чыгууга каршылык көрсөтпөдү беле? Ошондой бир кадам керек го дейм. Маселе бышып жетилди.

Кыргызстандын Конституциясынын 34-беренесинде "Эч ким чогулушка катышууга мажбурланууга тийиш эмес" деп жазылган.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Асылбек Жээнбеков: мандатымды эл чечет

Асылбек Жээнбеков.

Жогорку Кеңештин КСДП фракциясынын депутаты Асылбек Жээнбеков аны мандатынан эл гана ажырата алат деп эсептейт. Бул тууралуу ал бүгүн фракциянын жабык жыйынынан чыккандан кийин “Азаттыктын” суроосуна жооп берип жатып айтты.

Жээнбеков Мээрбек Мискенбаевдин айткандарын "чагым" деп атап, “президенттин ишине эч кийлигише албайм, Бакиев менен Акаев баарыбызга сабак болушу керек” деп кошумчалады.

Бүгүн КСДП фракциясы жабык жыйын өткөрдү. Фракция лидери Иса Өмүркуловдун айтымында, анда бир гана маселе – партиянын курултайына даярдык талкууланды, андан башка сөз болгон жок.

Буга чейин "Айкөл Ала-Тоо" бирикмесинин төрагасы, КСДПнын мүчөсү, мурдагы депутат Мээрбек Мискенбаев президент Сооронбай Жээнбековго кайрылып, аны үй-бүлөлүк башкарууга жол бербөөгө, иниси, КСДП фракциясынын мүчөсү Асылбек Жээнбековду депутаттык мандатын тапшырууга чакырган.

КСДП партиясынын жыйыны 31-мартта болору, анда Алмазбек Атамбаевди партиянын төрагасы кылып бекитүү маселеси карала тургандыгы айтылууда.

Жээнбеков: Мискенбаев чагымчы
please wait

No media source currently available

0:00 0:02:04 0:00
"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Нооруз - Жаңы күн же Жыл ажыраш

Нооруз - Жаңы күн же Жыл ажыраш
please wait

No media source currently available

0:00 0:01:39 0:00

Ирандык күткөн Нооруз

Ирандык күткөн Нооруз
please wait

No media source currently available

0:00 0:10:04 0:00

Исаковдун сын ээрчиткен сапары

Сапар Исаков Ошто. 17-март, 2018-жыл.

Өкмөт башчы Сапар Исаковдун Ага Хан фондуна тиешелүү тик учак менен Ошко барышы коомчулукта талкуу жаратты.

Өкмөттүк аппараттын маалымат бөлүмү Оштогу кызмат сапарында премьер-министр Сапар Исаков Ага Хан фондунун тик учагы менен жүргөнүн ырастады.

Бирок ал чет өлкөлүк уюмдун тик учагы өкмөттүк иш-чаралар үчүн кандай шартта берилгенин ачык айткан жок. Ал эми Ага Хандын Кыргызстандагы өкүлчүлүгү бул тууралуу кийинчерээк маалымат берерин билдирди.

Өкмөт башчынын эл аралык уюмдун тик учагы менен сапарга чыгышы социалдык түйүндөрдө талкууга жем таштады. Айрымдары "тик учакты ижарага алган" деп божомолдоп, анын чыгымын сындаса, кээ бири "эл аралык уюмдардын кызматынан пайдалануу кызыкчылыктардын кагылышы тууралуу эрежеге каршы келет" деп айыпташууда.

Улуттук коопсуздук боюнча мамлекеттик комитеттин төрагасынын мурдагы орун басары Марат Иманкулов бул сынды туура деп эсептейт. Иманкулов өкмөткө тиешеси жок тик учак менен жүрүү жогорку кызмат адамдарынын коопсуздугуна да коркунучтуу экенин эске салды.

Марат Иманкулов.
Марат Иманкулов.

- “Бекер сыр капканда гана болот” деп коет. Ар бир нерсенин баасы бар. Алар учагын жөн эле берип койбойт да. Жөн эле рейс менен барса эмне болот? Тик учактын бир жагына эле барышы 200 миң сомдой болушу керек. Аны жөн эле бере бербейт.

Ал эми экономист Искендер Шаршеевдин пикиринде, айрым өлкөлөрдө ачык-айкын келишим түзүү менен өкмөт эл аралык уюмдардын кызматынан пайдалана берет. Кыргызстан сыяктуу казынасы чакан мамлекеттерде өкмөттүн иш сапары үчүн атайын тик учактарды кармоого караганда, менчик же ар кандай кандай уюмдардыкын келишим менен пайдалануу натыйжалуу.

- Бул жерде так караш керек. Бир жактуу карай берген болбойт. Анткени эл аралык тажрыйбада болуп жүргөн көрүнүш. Кээде ар кандай келишимдер менен мындай тик учактар колдонула берет.

Мурдагы экономика министри Эмил Үмөталиев болсо бийлик башындагылардын эл аралык уюмдардын тик учагы менен иш сапарларына чыгып жатканына таң калбайт.

Анын пикиринде, эгемендүүлүк алган жылдардан тартып мамлекет эл аралык уюмдардан бардык тармакка кайтарымсыз каражат, ар кандай техника алып келатканын эске алганда, бул кадыресе көрүнүш катары кабыл алынып калган.

- Иш сапарында пайдаланылган бир көмөк, чоң жардамдардын ичиндеги кичинекей үлүш. Андан чоң көмөктөрдү мамлекет катары алып эле келатабыз. Демек ошолордун бири деп кабылдасак болот. Эми жардам албай жүрсөк бир жөн.

Бирок Үмөталиев "коомчулукта ар кандай түкшүмөл ойлорду жаратпаш үчүн тик учакты пайдалануунун шарттары ачык айтылышы керек болчу" деп кошумчалады.

Кыргызстанда өкмөттүк иш сапар үчүн атайын тик учак каралган эмес. Айрым чукул кырдаалдарда аскердик учактар колдонулуп жүрөт. Ал эми Өзгөчө кырдаалдар министрлигиндеги тик учак оңдоого муктаж.

Саясат талдоочу Орозбек Молдалиев келечекте кыргыз өкмөтү өзүнүн тик учагын сатып алышы керек деген пикирде.

Орозбек Молдалиев.
Орозбек Молдалиев.

- Эми ижарасы төлөнсө-төлөнбөсө да кеп боло турган окуя. "Эмнеге анын тик учагында жүрөт?" дегенден башка этикалык жагы да бар. "Байкуш, эч нерсеси жок мамлекет фонддун учагы менен жүрөт" деген кеп болот. Протокол боюнча деле туура эмес. Өзү эл аралык мамилелер боюнча адис жигит. Эми тик учак жок болсо Өзгөчө кырдаалдар министрлигине лизинг менен болсо да бирди алып бериш керек. Азыр "өнөктөшпүз" деген Орусиядан деле алса болот.

Ага Хан фондуна тиешелүү тик учакты буга чейинки жогорку кызмат адамдары да өлкө ичиндеги жумуш сапарларында пайдаланып жүрүшкөн.

Бул уюмдун ак түстөгү тик учагы чакан жана ыңгайлуу экенин айткандар бар. Азырынча тик учактын үлгүсү жана аны техникалык камсыздоосуна сарпталган каражат туурасында маалымат жок.

Ага Хан фонду Нарында 200 гектардан ашык аянтка жогорку окуу жай салган. Ошондой эле өлкөдө ар кандай социалдык жана коммерциялык долбоорлорду ишке ашырып жүрөт.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

"Наристени" чоңойткон Пругло

"Наристе" үн аспаптар ансамбли 1971-жылы түзүлгөн.

Совет мезгилинде атагы таш жарган алгачкы эстрадалык ансамблдердин бири -"Наристенин" негиздөөчүсү Владимир Пругло жыйырма жылдан бери Германияда жашайт. Ал "Азаттыкка" "Наристе" үн аспаптар ансамбли тууралуу эскерүүлөрү менен бөлүштү.

Жетимишинчи жылдар. Бүткүл Союз боюнча үн аспаптар ансамблдери түзүлүп, советтик эстраданын кулачы кеңири жайылган учур. Бардык ишканалар, завод-фабрика жана окуу жайлар өз ансамблин түзүп, ырга-күүгө шыктуу жаштардын таланты ачылып турган.

Нарын облусунун Миң-Куш шаарчасындагы Тоо-кен комбинатында ыр-күүгө шыктуу жаштардын тобу түзүлөт. Комбинаттын жетекчилиги бул ишке жоопкерчилик менен мамиле кылып, ансамблди түзүү үчүн Фрунзеден (азыркы Бишкек шаары) профессионал музыкант Владимир Пруглону чакырат.

Тоо койнунда эстрадалык ансамблди түзүү машакаты тууралуу учурда Германияда жашаган журтташыбыз Владимир Пругло минтип эскерди:

- Ансамбль 1971-жылы негизделген. Мен ал кезде Фрунзедеги Филармонияда иштечүмүн. Анан эле Миң-Куштагы тоо-кен комбинатынын алдындагы "Оргтехника" заводуна чакырышып, ал жакта улуттук, заманбап кыргыз ырларын аткарган топ түзүүнү сунуш кылышты. Бардык жабдыктарды алып берүүгө, шарт түзүүгө убада беришти. Мен музыканттар тобун алып, ал жакка жөнөдүм. Миң-Куштагы жумушчулардын арасынан таланттууларды издеп, алгач алты кишиден турган топ түздүм. Аларга музыкалык аспаптарда ойногонду үйрөттүм. Ошентип, ишти баштадык. 1971-жылы Фрунзеге келип, биринчи жолу телеге тартылдык. Бир жылдан кийин Москвада Бүткүл союздук көргөзмө борборунда (ВДНХ) өткөн концертке Кыргызстандын атынан барып катыштык. Андан кийин Фрунзеге Лениндин туулган күнүнө карата уюштурулган концертке чакыруу алып, Опера жана балет театрынын сахнасында өнөрүбүздү тартууладык. Бара-бара күйөрмандарыбыздын катары калыңдап, элге тааныла баштадык.

Владимир Пругло “Наристенин” биринчи курамында Азык Төлөгөнов, учурда белгилүү кинорежиссер Эрнест Абдыжапаров, Кыргыз эл артисти, маркум Шамшыбек Өтөбаев сыяктуу өнөрпоздор болгонун эскерет.
Владимир Пругло “Наристенин” биринчи курамында Азык Төлөгөнов, учурда белгилүү кинорежиссер Эрнест Абдыжапаров, Кыргыз эл артисти, маркум Шамшыбек Өтөбаев сыяктуу өнөрпоздор болгонун эскерет.

​Музыкалык ансамблди Миң-Куштагы заводдун жетекчилиги толук камкордукка алып, музыкалык аспаптардан, концерттик кийим-кечеден кем кылган эмес. Топтун курамында ырдагандардын ысымы эл арасында тааныла баштаган. Кийинчерээк алардын арасында маданиятка эбегейсиз салым кошкон ишмерлер чыккан.

Владимир Пругло “Наристенин” биринчи курамында Азык Төлөгөнов, белгилүү кинорежиссер Эрнест Абдыжапаров, Кыргыз эл артисти, маркум Шамшыбек Өтөбаев сыяктуу өнөрпоздор болгонун эскерет.

Кийинчерээк топко Кыргыз эл артисти Сайра Чоткараева кошулган. Атактуу актриса Айтурган Темирова 80-жылдардын башында ушул топтун курамында ырдаганын көпчүлүк биле бербейт. Таанымал ырчы Шахрезада Аскарова да “Наристенин” бир кездеги солисти болгон.

- 1977-жылы Биринчи бүткүл союздук фестивалга катышып, алтын медаль жеңдик. Көп өтпөй “Наристени” профессионалдык музыкалык ансамбль катары Филармонияга иштөөгө чакырышты. Ошондон кийин бир нече жолу Кыргызстандын атынан сынактарга, кароо-фестивалдарга катыштык. Орто Азияны, СССРди кыдырдык. Украинанын, Молдованын бир топ шаарларында концерттерди койдук. 1983-жылы Вьетнамга жана Лаоско бардык. Ал жакта бир айдай жүрдүк. Биз менен кошо Кыргызстандын жана СССРдин эл артисти Болот Миңжылкыев, Кыргыз Республикасынын эл артисти Алтынбек Сапаралиев да бар эле. Андан кийин Германия Демократиялык Республикасында концерт бердик. 1984-жылы мен үй-бүлөлүк маселелериме байланыштуу ансамблдан кетүүгө аргасыз болдум. Ошентип жалпысынан бул топто 1971-жылдан 1984-жылга чейин он үч жыл иштедим. Андан соң Аламүдүн райондук маданият үйүн жетектедим, - деп эскерет Пругло.

"Наристе" ансамбли Вьетнамда. 1983-жыл.
"Наристе" ансамбли Вьетнамда. 1983-жыл.

Владимир “Наристеде” иштеген жылдарын абдан сагынарын кошумчалады. Ал ансамбл аткарган ар бир ырды шөкөттөп, көркөмдүк деңгээлине көз салган.

“Ар бир чыгарманы жүрөгүм менен кабыл алып, өзүмдүн чүрпөм катары көрөм”, - дейт “Наристенин” негиздөөчүсү.

Ансамбл актарган алгачкы чыгармалардын бири - “Таң Чолпонум” аттуу элге кеңири тараган ыр болгон. Аны бир кезде Асанбек Жумакадыров аттуу солист аткарган.

Владимир Пругло уулу менен.
Владимир Пругло уулу менен.

- Кыргызстандын кайсы аймагына барбайлы, жакшы тосуп алышчу. Жайында Ысык-Көлдөгү пансионаттарды кыдырып концерт койчубуз. Филармония койгон планды 200 пайызга аткарчубуз деп айта алам. Ал кезде кварталына 48 концерт коюу милдет болчу. Ошол кездерди абдан сагынам. Ар бир ырды өзүм тандап, шөкөттөйт элем. Топтун алгачкы ырларынын бири “Аппагымды” абдан жакшы көрчүмүн. Тилекке каршы, ал эч жерде сакталбай, ырдалбай калды.

Владимир Пругло 20 жылдан бери Германияда жашайт.
Владимир Пругло 20 жылдан бери Германияда жашайт.

“Жамгыр” деген чыгарманы 1979-жылы биринчи жолу Сайра Чоткараева аткарган. Анын да обонун ушул күнгө чейин сүйүп угам. Бир жолу Ошко барып, ал жактын музыканттары менен таанышып, бир топ музыкалык аспаптарды алып келдим. Албетте, ал кезде нукура кыргызча ырлардын эстрада стилине салып ырдаган алгачкы жамааттардын бири болгону үчүн “Наристе” элге тез сиңди. Репертуары жакшы болчу. Алардын обондорунун баарын шөкөттөп чыгыш биздин иш эле. 2022-жылы “Наристенин” түзүлгөнүнө 50 жыл толот экен. Ошондо бир нерсе өткөрсөкпү деген сунуштар түшүп жатат. Мен топтун ар кайсы убактардагы айрым катышуучулары менен Интернеттеги социалдык түйүндөр аркылуу байланышып турам. Кээ бирлери арабыздан өтүп кетти. Эми көрөбүз го, кандай болот, - деген Пругло учурда Германиянын Хале шаарында жашайт.

Ал Кыргызстандан үй-бүлөсү менен 20 жыл мурун көчүп кеткен. Четте да чыгармачылыгын таштаган эмес. Германияда ар кыл улут өкүлдөрүнөн турган топ түзгөн. Бул топ менен Европанын шаарларын кыдырып, концерт да коюшат. Бирок алыскы аймакта эстралык кыймылдын көч башы болгон “Наристе” Владимир Пруглонун чыгармачылыгында өзгөчө орунду ээлейт.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Ош: имамдар илимден четтеп турат

Оштогу мечиттердин бири. Иллюстрациялык сүрөт.

Кыргызстанда ислам дининин популярдуулугу артып, аны туткандар күн санап көбөйүп жатканына карабай диний сабаттуулук аксап жатканы айтылууда.

Айрым дин аалымдары илим казып, китеп жазып отура турган молдокелердин аш-тойдон колу бошобой жатканын айта баштады.

Ошол эле убакта "ислам дини жаңы илимий ачылышка муктаж эмес" деген молдокелер да бар.

Тарыхчы Жолдошбек Бөтөнөев диниятчылар элди үндөгөнү менен классикалык исламды заманга жуурулуштуруу маселеси артта калып жатканын сындап жүрөт.

- Дүйнөлөшүү доорунда классикалык ислам менен Кыргызстандын заманбап талаптарын жуурулуштуруу маселеси чечилбей келет. Молдокелер исламды заман талабына ылайыктап алып чыга албай жатат. Айрымдарынын аш-тойдон колу бошобой, анысы аз келгенсип саясатка аралашып, аткаминерлерди жандап, кошоматтанып жүрүп калышты.

Жолдошбек Бөтөнөев мечиттерден жана диний китеп дүкөндөрүнөн майда-чүйдө котормолордон башка жергиликтүү молдокелердин колунан жаралган ири эмгектерди көрө электигин айтууда:

Жолдошбек Бөтөнөев.
Жолдошбек Бөтөнөев.

- "Тиги казы тигиндей китеп жазыптыр, бул имам мындай китеп чыгарыптыр" дегендей сөздөрдү мен кезиктире элекмин. Эл арасында пикир жаралып, "мобул молдонун китебинде мындай илимий жаңылык бар экен" деген сөздү уга элекмин. Мен болгону мечиттердин жанында майда-чүйдө 100-200 сомдук даарат алууну, намаз окууну үйрөткөн кичинекей китепчелердин жайнап жатканын гана көрүп жүрөм.

Кыргызстанда ислам таануу боюнча ири эмгектер жаралбаганы менен популярдуу молдокелердин динди оозеки түшүндүргөн, оозеки тараткан ыкмасы кеңири колдонулуп келет.

Маселен, күндөлүк турмушта ислам менен мыйзамдын же салттын ортосундагы талаш жагдайлар боюнча коомчулук дароо эле кайсы бир молдокенин оозунан жооп алышы адатка айланган.

Муну Оштогу теология факультетинин деканы Самаган Мурзаибраимов ар бир талаш маселеге олуттуу жүйө менен жооп берген илимий эмгектерди жазууга дараметтүү илимпоздун жоктугу менен түшүндүрдү.

Самаган Мурзаибраимов.
Самаган Мурзаибраимов.

- Биздин коомчулук кээ бир нерселерге бат жооп берүүнү талап кылат. Ошого жараша суроосуна телефон, теледеги түз эфир аркылуу жооп алганга көнүп кетти. Ага жооп берген адам үчүн да оңой. Анткени бир нече хадис билет. Ошонун негизинде сүйлөп коюш оңой.

Кайсы бир суроого бир нече илимий жүйөнү таап, аны китеп кылып жазуу көп эмгекти талап кылат. Муну азыркы молдокелерден да, теологдордон да талап кылуу бир аз орунсуз. Себеби китеп жазууга дараметтүү адамдар Кыргызстанда дээрлик жокко эсе. Муну моюнга алуу керек.

"Коомчулук тиричилик деңгээлинде калды" деп, ошолордун деңгээлинде сүйлөп эле жашообузду улантып жатабыз. Бул биринчи этап. Эми "СМС аркылуу талак берсе болобу?" деген деңгээлден көтөрүлүп, салмактуу илимий исламга өтүшүбүз керек.

Дин ишмерлеринде болсо ислам боюнча илимий китеп жазуу маселесинде пикирлер бир кылка эмес. Маселен, Ош шаарынын казысы Убайдулла Сарыбаев "китеп көп, аны окуган киши жок" деген пикирде.

Бардык нерсе пайгамбардын хадиси менен Алланын куранына барып такалат.

- Котормолор тынбай эле жаралып жатат. Ислам илими ошол эски илимдерден которулуп алынат. Ислам илимин адамдар ойлоп чыгара албайт, чыгарма жаза албайт. Ошон үчүн бардык нерсе пайгамбардын хадиси менен Алланын куранына барып такалат. Негизи бизде китеп маселеси чечилген. Окубай туруп, "китеп жок" деген туура эмес. Окушубуз керек.

Акыркы учурларда Ош МУнун теология факультети диний темада кырктан ашык китепти түрк тилинен кыргызчага которгон. Азыр да “Хадистердин негизиндеги ислам” аттуу жети томдук илимий китеп басмадан чыкканы турат.

Бирок жергиликтүү молдокелер, имамдар, казылар тарабынан ислам дини боюнча илимий жүйөлөргө негизделген бир да салмактуу эмгек жарала элек.

Молдолордун билими - мезгил талабы
please wait

No media source currently available

0:00 0:23:02 0:00
Түз линк

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Уча албаган "Санавиация"

Уча албаган "Санавиация"
please wait

No media source currently available

0:00 0:04:47 0:00

"Жаңы жылдын" сценарийи жаңыра элек

Ала-Тоо аянтындагы Нооруз майрамы. 21-март, 2017-жыл.

Кыргызстанда Нооруз майрамы расмий түрдө биринчи жолу 1989-жылы 21-мартта Фрунзе шаарында белгиленген. Архивдик сүрөттөрдөн Кожомкул атындагы спорт ордосунда ар кандай жаныбарлардын куурчактары бийлеп, оркестр ойноп, акындар менен артисттер өз өнөрлөрүн тартуулап жатканын көрсө болот. Борбордук аянттагы Нооруз салтанатында быйыл кандай өзгөчөлүктөр бар?

Нооруз майрамы дегенде аластаган Умай эне, кементай кийген Кыдыр ата көз алдыга тартылат. Ала-Тоо аянтында ар улуттун өкүлдөрү ырдап-чордоп, көчөт кыздардан, адискөй бийчилерден түзүлгөн топтор тегерене бийлешет. Эстрада ырчылары обон созот. Улуттук спорттук оюндар боюнча мелдештер өтөт. Бул Нооруз келген сайын кайталанчу көрүнүш.

Бишкектин чок ортосунда сейилдеп жүргөн Сезим Семетей кызы жогорудагыдай сценарий жыл сайын кайталана бергени үчүн майрамдык иш-чараны көрүүгө кызыкпай калганын айтып берди:

- Жыл сайын эле кайталана берген көрүнүш. Теледен көрүп калабыз. Бирөөсү чыгып ырдайт, бирөөсү жасалма сүйлөйт. Кыргызча кийинип алышат. Нооруз майрамына сүмөлөктү такап коюшат. Мен өзүм жекече бул майрамга маани деле бербейм.

Сезимдин курбусу Бекзаданын пикири да ушундай:

- Азыр жашоо өнүгүп атпайбы. Нооруз майрамына деле башка бир жаңылыктарды кошуп, өнүксө жакшы болот эле да.

Театр режиссеру Шамил Дыйканбаев жаштардын Ала-Тоо аянтында жана жер-жерлерде өткөрүлүп жаткан Нооруз майрамы көп жылдан бери окшош сценарий менен өтүп келатканын танбайт.

Шамил Дыйканбаев. Сүрөт "Facebook" социалдык түйүнүндөгү өздүк баракчасынан алынды.
Шамил Дыйканбаев. Сүрөт "Facebook" социалдык түйүнүндөгү өздүк баракчасынан алынды.

- Ооба, бизде күнөө бар. Туура эле айтып жатышат. Биз, режиссерлор, изденбейбиз да. Болгону көп жылдардан бери келаткан салттарды көргөзүп гана коюп, аныбызга ыраазы болуп басып жүрөбүз. Чынында анын айынан расмий белгиленип жаткан майрамдардын сценарийлери бир гана калыпка түшүп калды. Жаштардын айтканында жүйө бар. Аны моюнга алыш керек. Негизи эле эгемендик майрамыбыздан баштап расмий маданий иш-чараларыбыздын баары эле, көптөгөн концертерибиз да эч кандай өзгөчөлүксүз эле өтүп келатат. Менимче театралдык оюн-зоокту коюп бере турган жакшы чыгармачыл топ түзүлбөй жатат. Анан ортодо ачыгын айтканда каражат аз болуп, же бөлүнгөн акчанын жарымы желип кетет деп ойлойм.

Дыйканбаев, мисалы "Көчмөндө оюндарынын" ачылышы өзгөчө эсте каларлык өткөнүн, себеби ага астейдил көңүл бурулганын айтты. Ал Ала-Тоо аянтында өткөн майрамдарга деле ошондой мамиле болсо деп тилек кылат.

Маданият, маалымат жана туризм министрлигинин өкүлү Рыскул Боронбаев Ала-Тоо аянтында Нооруз майрамын өткөрүү он жылдан ашуун убакыттан бери Бишкек мэриясына, ал эми аймактардагы иш-чаралар жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарына табышталганын билдирип, буларды кошумчалады:

- Көтөрүлгөн маселе туура эле. Албетте, Ноорузду белгилөөнүн өзүнүн салттуу эрежеси бар. Режиссер ал чектен чыга албайт. Сүмөлөк кайнатуу турган нерсе. Андан аркысы театралдык оюн-зоок, бий, концерт берүү менен бүтүп калып жатат. Ошол оюн-зоокту өзгөчө кылып койсо болот. А бирок негизги өзөк Умай эне менен сүмөлөктө да.

Бишкек шаардык мэриясынын маданият бөлүмүнүн башчысынын милдетин аткаруучу Урмат Белекбаев быйылкы Нооруз майрамын белгилөөдөгү өзгөчөлүктөрдү айтып берди:

Урмат Белекбаев.
Урмат Белекбаев.

- Өзгөчөлүк деп айтсам жаңылбайт болушум керек. Ак Босого жаңы конушунда быйылкы майрамга карата тушоо кесүү ырым-жырымдарын көрсөтүшөт. Свердлов районунда да көптөгөн маданий-массалык иш-чаралар өтөт. 20-мартта Келечек, Бакай-Ата, Энесай, Ак бата конуштарында чоң иш-чаралар уюштурулган.

Белекбаев Нооруз майрамын өткөрүүгө быйыл шаар капчыгынан 1 миллион 100 миң сомдой акча сарпталганын, каражат негизинен Ала-Тоо аянтын жана негизги көчөлөрдү жасалгалоого, көрнөк-жарнактарды илүүгө жана шөкөттөө иштерин аткарууга жумшалганын айтты.

Театр ишмерлер бирикмесинин жетекчиси Жаныш Кулмамбетов өлкөдө өтө турган расмий майрамдар негизинен жыл сайын эле чектелүү бир топторго тапшырыларын, андыктан коюлган маданий иш-чаралар көбүнчө кайталанма болуп каларын кошумчалады:

- Өткөрө турган топко конкурс жарыялап коюш керек. Мунун оптималдуу вариантты ошол. Ноорузга чейин эки ай мурун конкурс жарыялап, анын тыянагы менен тапшырмалар берилип, каржылоо процесси башталышы керек.

Бишкек шаардык мэриясынын маданият бөлүмүнүн башчысынын милдетин аткаруучу Урмат Белекбаев Нооруз майрамын өткөрүүчү чыгармачыл топ, анын ичинде режиссер тендердин негизинде тандалып алынарын билдирди.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

"Айкөл Ала-Тоонун" айгайы, ажырымдын көйгөйү

Мээрбек Мискенбаевдин президент Сооронбай Жээнбековго талабы. 17-март, 2018-жыл

"Айкөл Ала-Тоо" бирикмесинин төрагасы, КСДПнын мүчөсү Мээрбек Мискенбаевдин 17-мартта президент Сооронбай Жээнбековго кайрылганы коомдук-саясий чөйрөнүн кызуу талкуусуна түштү.

Мискенбаевдин оозу менен айтылган доомат

Башкаруучу Кыргызстан социал-демократиялык партиясынын (КСДП) курултайынын алдында 17-марттагы Аксы окуясынын курмандыктары эскерилди.

Иш-чарада "Айкөл Ала-Тоо" бирикмесинин төрагасы, мурдагы депутат Мээрбек Мискенбаев президент Сооронбай Жээнбековго кайрылды. Ал президентти үй-бүлөлүк башкарууга жол бербөөгө, иниси, КСДП фракциясынын мүчөсү Асылбек Жээнбековду депутаттык мандатын тапшырууга чакырды:

- Президент Сооронбай Жээнбековду үй-бүлөлүк-кландык, авторитардык башкарууну калыбына келтирүүнү эңсегендерге моюн сунбоого чакырабыз. "Тууган-урук", "ака-үка" дегенди токтотуш керек, урматтуу туугандар. Мыйзам баарыбызга бирдей. Алмаз Атамбаевдин күчтүү, бирдиктүү жана эркин Кыргызстанды курууга багытталган саясий курсун улантууну Жээнбековдон талап кылабыз.

Мээрбек Мискенбаев иш-чарада "депутат Асылбек Жээнбеков агасы президент болуп калса, мандатын тапшырууга убада берген" деп билдирди. Мискенбаевдин бул билдирүүсүнө КСДПнын катчылыгы да, Жогорку Кеңештин депутаты, мурдагы спикери Асылбек Жээнбеков өзү да жооп кайтара элек. ​

Талап жана Асылбек Жээнбековдун абалы

Мунун баары партиялаш, санаалаш азыркы жана мурдагы президенттин ортосундагы ажырымдын ачыкка чыгышы катары сыпатталууда.

Парламенттин КСДП фракциясынан депутат Рыскелди Момбеков Мискенбаевдин айтканын курулай айгай салуу жана чагымчылдык катары баалады:

Рыскелди Момбеков.
Рыскелди Момбеков.

- Үй-бүлөлүк-кландык башкаруу тууралуу алдын ала эле айгай сала бергендин өзү туура эмес. Бул чагымчылдык. Эгерде ошондой маселе жаралып, президенттин жакындары бийликке аралашып, эл арасында аңыз кептер чыга баштаса, ошентип айтса бир жөн эле. Асылбек Жээнбеков - катардагы депутат. Ал комитетти же фракцияны да башкарбайт. Анан ал агасы менен кошо бийлик жүргүзүп, мамлекетти башкарып жатканы тууралуу сөз жок. Анан дагы Асылбек Шарипович өзү "агам президент болсо, мандатымды тапшырам" деп кимдир бирөөгө убада бергенин укпаптырмын.

КСДП партиясынын төрагасынын орун басары, мурдагы парламент спикери Чыныбай Турсунбеков ошол учурда ал да талапкер катары даярданып жүргөндүктөн Асылбек Жээнбековдун агасы президент боло турган болсо, депутаттык мандатын тапшыруу жөнүндө убада бергенин укпаганын айтты. Ошондуктан ал бул суроого так жооп бере албастыгын билдирди:

Чыныбай Турсунбеков.
Чыныбай Турсунбеков.

- Мен да "ошондой сөз болду" деп уктум. Аны мен азыр тактап жатам. Мен дал ошол маселелер козголгон маалда өзүм президенттикке талапкер болом деп, даярданып жүрбөдүм беле. Андыктан ал тууралуу кабарым жок экен. Анан да партиялаштарымдын айткандары боюнча комментарий бербей эле турайын....

Мандаттан ажыратуунун максаты

Саясатчылар арасында болсо "апрелчи" экс-депутаттын билдирүүсүн мурдагы президент Алмазбек Атамбаевдин каалоосу менен түшүндүргөндөр бар.

Алар мындай аракетти Асылбек Жээнбековдун мандатын алуу аркылуу азыркы президент Сооронбай Жээнбековго таасирин күчөтүү дымагы катары баалашууда.

Саясатчы Равшанбек Жээнбеков Асылбек Жээнбековдун депутаттык мандаты саясий тирештин негизги себебине айланышы мүмкүн деп эсептейт:

Равшан Жээнбеков.
Равшан Жээнбеков.

- "Сооронбай Жээнбеков өз алдынча президент боло алабы, бийликти өзүнүн колуна топтой алабы?" деген маселеде анын иниси Асылбек Жээнбековдун депутаттык мандаты негизги көрсөткүч болот. Эгерде Асылбек мырза мандатын өткөрүп берсе - анда президент Сооронбай Жээнбековдун парламенттеги колдоосу жок болот. Ал колдоону жок кылыш үчүн азыр Атамбаев жана анын командасына анын мандатын алуу абдан маанилүү маселе. Асылбек Жээнбеков - президент өз алдынча саясат жүргүзүп, иш алып барышы үчүн парламенттен күч топтоп бере ала турган саясатчы. Ошондуктан Атамбаевде аны мандаттан ажыратуу максаты турат.

Саясат талдоочулардын жоромолуна караганда, экс-президентке жана анын жакындарына Сооронбай Жээнбековдун соңку саясий кадамдары жакпай жатышы мүмкүн. Анткени президент Коопсуздук кеңешинде Атамбаев дайындап кеткен күч түзүмдөрүнүн башчыларын сындап, коррупция менен күрөшчү жетекчилердин өздөрү ага белчесинен малынып калганын айткан эле. Абалды жөнгө салууга мөөнөт берген мамлекет башчы буга чейин токтотулган коррупцияга байланыштуу кылмыш иштерин кайрадан көтөрүүнү тапшырган. Равшанбек Жээнбеков ажырымдын себебин ушул жагдай менен байланыштырды:

Сооронбай Жээнбеков "коррупция менен күрөшөм", "укук коргоо органдары аябай коррупциялашкан" деген сөзү Атамбаевге октой тийди окшойт.

- Президент Сооронбай Жээнбеков "коррупция менен күрөшөм", "укук коргоо органдары аябай коррупциялашкан" деген сөзү Атамбаевге октой тийди окшойт. Анткени Атамбаев буга чейин "ийгиликтүү реформалар жасалып, коррупцияга каршы ийгиликтүү күрөш жүрүп жатат" деп байма-бай айтып келген болчу. Президент Жээнбековдун билдирүүсү анын буга чейин айткандарын жокко чыгаргандай болду. Ошондуктан Атамбаевге жана анын айланасына бул нерсе жакпай, карама-каршылыкты күчөттү.

Акыркы маалыматтарга караганда, КСДПнын курултайы 31-мартта өтүп, анда партиянын ички маселелери талкууланып, лидери аныкталганы турат. Партиянын башчылыгына Алмазбек Атамбаев кайра кайтып келери айтылган.

Апрель баатыры, ыңкылапты коргоо кыймылынын төрагасы Таалайбек Айдаров Мээрбек Мискенбаевдин айткандарын сындады.
Апрель баатыры Мискенбаевди сындады
please wait

No media source currently available

0:00 0:06:15 0:00

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Жашоосу катаал Жер-Көчкү

Жашоосу катаал Жер-Көчкү
please wait

No media source currently available

0:00 0:05:18 0:00

Эже-сиңди: Ургаачынын чырагы кырк

Эже-сиңди: Ургаачынын чырагы кырк
please wait

No media source currently available

0:00 0:37:46 0:00

Данисте: Жери жок эне, тешилген жолдор

Данисте: Жери жок эне, тешилген жолдор
please wait

No media source currently available

0:00 0:30:43 0:00

Дагы жүктөңүз

XS
SM
MD
LG