Линктер

бейшемби, 18-июль, 2019 Бишкек убактысы 06:32

Кыргызстан

Ташкент-Балыкчы багытындагы поезд келди

Ташкент-Балыкчы багытындагы поезд келди
please wait

No media source currently available

0:00 0:02:36 0:00

24-март: өлкөнү өзгөрткөн түн

24-март: өлкөнү өзгөрткөн түн
please wait

No media source currently available

0:00 0:15:10 0:00

Өкмөттүн 250 миллион сомдук "камкордугу"

Башкы прокуратуранын имараты

Премьер-министр Сапар Исаков Башкы прокуратурага бекитилген бюджетинен тышкары кошумча 250 миллион сом бөлүп берүү тууралуу өкмөттүн буйругуна кол койгону ачыкка чыкты.

Бюджет тартыш болуп турганда өкмөттүн Башкы прокуратурага мындай кам көрүшү Интернеттеги социалдык түйүндөрдө кызуу талкууланууда. Өкмөттүн аппараты болсо бул чечим мамлекет тарткан зыянды ордуна койгон акчанын 30 пайыздык өлчөмүн аны кармагандарга кайтарып берүүгө милдеттендирген мыйзам ченеминин негизинде кабыл алынганын билдирди.

Прокурорлорго көрүлгөн "камкордук"

Өкмөт башчы Сапар Исаков Башкы прокуратураны кошумча каржылоо тууралуу өкмөттүн 2017-жылдын 21-сентябрындагы буйругуна кол койгон документтин көчүрмөсү Интернет булактарына тарады. Анда премьер-министр Финансы министрлигине бюджет тууралуу мыйзамды жетекчиликке алуу менен Башкы прокуратурага анын мурда бекитилген бюджеттик каражатынан тышкары, кошумча түрдө 250 миллион сом бөлүп берүүнү буюрган.

Коомдук ишмер Эдил Байсалов өкмөт маселе чечүүдө бюджет тартыштыгын айтып, бирок прокуратурага келгенде берешен болуп чыкканына таң калды:

Эдил Байсалов.
Эдил Байсалов.

- Прокуратура органдарынын бюджети ансыз деле жетиштүү. Кийинки жылдары алардын бюджети эки эсе көбөйтүлгөн. Сапар Исаков премьер-министр катары бюджеттик каражаттар тартыш болуп жатканда, Башкы прокуратурага бир эле буйругу менен 250 миллион сомду бөлүп бергени мыйзамга туураланганы менен моралдык жактан туура эмес. Мен мындай өкмөт башчы элдин камын ойлооруна ишенбейм. Өзү жетим балдарды же жакыр үй-бүлөлөрдүн балдарын кучактап сүрөттөргө түшүп, ошолорго 250 миң сом жетишпей жатканда прокуратурага ири өлчөмдө акча бөлүп бергени - бул чыккынчылык!

"Мыйзам бузулган эмес"

Өкмөт адатта мугалимдер жана дарыгерлер сыяктуу бюджеттик кызматкерлердин маянасын көтөрүүгө акча жетпей жатканын айтып келет. Бирок анын Башкы прокуратуранын социалдык көйгөйлөрүн чечүүгө кошумча акчаны каяктан тапканы Интернеттеги социалдык тармактарда курч талкууга түштү.

Анткен менен өкмөттүн маалыматтык камсыздоо бөлүмүнүн башчысы Чыңгыз Эсенгуловдун айтымында, 250 миллион сом Башкы прокуратурага мыйзамдын талабына ылйаык бөлүнгөн. Чыңгыз Эсенгулов прокуратура органдары мамлекет тарткан зыян өндүрүлгөн учурда анын отуз пайызын өзүнө алууга укуктуу экенин айтты:

Чыңгыз Эсенгулов.
Чыңгыз Эсенгулов.

- Өкмөттүн 2017-жылдын 21-сентябрындагы №415 буйругуна ылайык, 250 млн. сом өлчөмүндөгү сумма Жогорку Кеңештин Бюджет жана финансы боюнча комитети менен макулдашылган. Буга катар эле, Башкы прокуратурага иш жүзүндө 47,1 млн. сом бөлүнгөн. Бул тууралуу “Кыргыз Республикасынын 2017-жылга республикалык бюджети жана 2018-2019-жылдарга болжолу жөнүндө” мыйзамына белгиленген тартипте тийиштүү өзгөртүүлөр киргизилген. Ал каражат прокуратура кызматкерлеринин социалдык маселелерин чечүүгө, тактап айтканда, административдик имараттарды жана прокуратура органдарынын аймактык түзүмдөрүнүн кызматтык турак жайларын курууга жана оңдоого, форма тигүүгө, ошондой эле компьютердик техника алууга багытталган.

Өкмөттүн маалыматы боюнча, Башкы прокуратура "Мегаком" деген соода маркасы менен белгилүү "Альфа-Телеком" акционердик коому менен "Brasfortlimited" компаниясынын ортосунда түзүлгөн насыялык келишимдин негизинде мыйзам бузуу болгонун аныктаган.

Анын натыйжасында 5 млрд. 416 млн. сом өлчөмүндөгү мамлекетке келтирилген зыяндын орду толтурулган. Бишкектин район аралык соту 2017-жылдын 4-майындагы чечими менен ордуна коюлган акчанын отуз пайызын же тагыраагы 1 млрд. 624 млн. сомду прокуратурага төлөп берүү жөнүндө чечим чыгарган.

Жогорку Кеңештеги жоболоң

Жогорку Кеңештин "Өнүгүү-Прогресс" фракциясынын депутаты Исхак Масалиев муну прокуратуранын түз аткарган милдетин колко кылганы катары кабыл алды:

Исхак Масалиев.
Исхак Масалиев.

- Эгерде Башкы прокуратура "Мегаком" боюнча ишти ийгиликтүү алып барып же башка бир кыңыр иштерди өз алдынча ачып чыгып, андагы көмүскө миллиондогон, миллиарддаган схемаларды таап чыгып, мамлекетке келтирилген олчойгон зыяндардын ордун толтурган болсо, анда туура түшүнөт элек. Ошондо алардын ишин эрдик катары баалап, ошол чоң акчадан отуз пайыз бөлүп берсек туура болмок. Бирок, тилекке каршы, андай болбой жатпайбы? Бул жерде "Мегакомдун" иши бир аз башкачараак да. Бул жерде саясий чечим болуп жатпайбы.

Мыйзам боюнча, бюджетке киргизилген ар бир кошумча-алымчалар же башка бир өзгөртүүлөр парламентке мыйзам долбоору катары киргизилип, ал маселе адатта добушка коюу менен чечилет.

Премьер-министр Сапар Исаковдун 250 миллион сомду Башкы прокуратураны кошумча каржылоого бөлүп берүү боюнча Финансы министрлигине жөнөткөн буйругунда аны парламенттин Бюджет жана финансы комитети менен макулдашуу жагы көрсөтүлгөн. Бирок комитеттин айрым мүчөлөрү ал сунуш комитеттин кароосуна түшпөгөнүн айтышууда.

Анткен менен Жогорку Кеңештин тиешелүү комитетинин төрагасы Таабалды Тиллаев өкмөттүн буйругу комитетте эле каралып, ага макулдук берилгенин белгиледи:

Таабалды Тиллаев.
Таабалды Тиллаев.

- Бул маселе биз менен макулдашылган. Ал каражат Башкы прокуратуранын атайын эсебиндеги акчадан эле кайра өздөрүнө кайтарылып жатат. Анткени алар таап чыгып, аныктаган иштердин натыйжасында зыяндын орду толтурулуп жатпайбы. Бул жерде эч кандай маселе жок. Бул боюнча токтом чыгып, анан биз Жогорку Кеңеште аны карап, чечим чыгарып беребиз да.

Ошол эле учурда Жогорку Кеңештин депутаты Исхак Масалиев кошумча каржылоо боюнча бул маселе палатанын жалпы жыйынына коюлбаганын айтып, андыктан ал иш териштирүүнү талап кылаарын билдирди.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Эрмек Ниязов: “Акылдуу шаар” өзүбүздүн деле колдон келет"

Эрмек Ниязов.

Маалымат технологиясы боюнча адис, Жогорку технологиялар паркынын байкоочулар кеңешинин мурдагы мүчөсү, NSP жоопкерчилиги чектелген коомдун башкы директорунун орун басары Эрмек Ниязов “Азаттыкка” Кыргызстандын “Акылдуу шаар” долбоорун ишке ашырууга чама-чаркы жетиштүү экенин билдирди.

«Азаттык»: Жакында маалымат агенттиктеринин биринде сиз Кыргызстан өз күчү менен “Акылдуу шаар” долбоорун ишке ашыра алаарын айттыңыз. Аны кантип ишке ашырууга болооруна кенен түшүндүрмө бере кетсеңиз?

Эрмек Ниязов: Өкмөт кытайлык "Huawei" компаниясы менен түзгөн келишиминен чыкканы жөнүндө кабарды уккандан кийин маалымат технологиялары боюнча иштеп жаткан кесиптештерим менен ушул маселени кеп кылдык.

Биздин компаниянын мүмкүнчүлүктөрүн пайдаланып, долбоорду өз күчүбүз менен ишке ашырууну сунуш кылсакпы деп жатабыз. Бул долбоорду ишке ашырыш үчүн биздин жергиликтүү компаниялардын чама-чаркы, мүмкүнчүлүктөрү жетиштүү деп эсептейбиз.

«Азаттык»: Сиздер долбоорду толугу менен өз күчүңүздөр менен ишке ашырууну көздөп жатасыздарбы?

Эрмек Ниязов: Кандай десем, толугу менен эмес, бирок иштин кыйла бөлүгүн алсак болот. Кандай болгон күндө да бул ишти өкмөт башкарат, ошонун милдетине кирет. Мисалы, "Коопсуз шаар" долбоору тууралуу айтсак, салынчу айыппулдар менен нормативдик-укуктук актылар – мунун баары өкмөт аткарчу иштер, биз анын милдетин ала албайбыз. Анткен менен биз долбоордун техникалык жагына жооп бере алабыз.

Дагы бир мисал: Бишкекте ондогон мобилдик операторлор менен альтернативалык сервис-провайдерлердин оптика-була торлору жайылган. «Кыргызтелеком» да кенен тармакка ээ, мунун баарын пайдаланса болот.

Менин NSP компаниямда болсо дата-борбор түзгөн, ал жерде болгон маалыматтын баарын сактоого мүмкүнчүлүк бар. Программалык камсыздоону жана кызмат көрсөтүүнү иштеп чыккан Кыргыз ассоциациясы программалык камсыздоосун сунуш кыла алат. Даяр чечимди алып, аны долбоорго киргизүүгө болот же аны кайра башынан сунуш кылып жасатса деле жарашат. Чечилип калган мындай программалар дүйнөдө толтура: кымбаты да бар, арзаны да бар, америкалык, орусиялык, кытайлык – каалаган түстө, каалаган ыңгайда, адамдын жүзүн, номурларды дагы башкаларын так көрсөтүп берчүлөрү толтура. Муну биз жасай алабыз деп эсептейбиз.

Бишкек шаары.
Бишкек шаары.

Экинчи жагынан өкмөт бул долбоорду кантип ишке ашыруунун жолдорун билиши жана бул иштин башында ким турарын аныктап алышы зарыл. “Коопсуз шаар” долбоорунун алгачкы варианттарын эстей турган болсок, анын баарына жалгыз ИИМ жооп берчү. Бул жолу министрликти четке чыгарып коюшту, өкмөт өзү баарын жасоого киришкени турат, азыр баарыбыз көрүп турабыз, иш туңгуюкка кептелип калды. Менин билишимче, демилгени шаар башчылыгы көтөргүсү келет, бирок аларга да долбоорду ыраа көрүшпөдү окшойт.

Маекти толугу менен ушул жерден уга аласыз:

Эрмек Ниязов: “Акылдуу шаар” өзүбүздүн деле колдон келет
please wait

No media source currently available

0:00 0:09:08 0:00
Түз линк

Ал арада мэрия, ошондой эле башка жергиликтүү компаниялар, маселен, Жол кыймыл коопсуздугун камсыздоо башкармалыгынын (ЖКККБ) айыппулдарын аныктоо боюнча долбоорду ишке ашырууга катыша алышат.

Бул жерде жарандык коом да айтчу сөзүн айтышы керек деп ойлойм. Канчадан бери айтып-дегенибиз менен, коопсуздук индекси жагынан биздин өлкө рейтингдин эң артында келатат. Ичиң ачышат да! Баарынан өкүнүчтүүсү - дүйнөдө технология качан эле иштелип чыккан, биз бул жерде кайсы бир космостук долбоорлор тууралуу кеп кылганыбыз жок да. Кеп жөнөкөй, көп кишилерге тааныш технология жөнүндө болуп жатат. Автоунаа номурлары менен адамдардын бетин таануу – абдан жөнөкөй нерсе.

«Азаттык»: Сиз айтып жаткан IT-компаниялар, бир аз мурда «Кыргызтелекомдун» мурдагы жетекчиси да ушул долбоордун үстүндө иштешкенин ырастаганы бар. Жергиликтүү бизнесмендер менен адистер бул долбоорду иликтеп чыгышканын айтпасак деле белгилүү. Долбоордун кымбаттыгы канчалык, аны ишке ашырыш үчүн кымбат технологияларды сатып келүү талап кылынбайбы?

Эрмек Ниязов: Долбоордун наркы канча экенин мен азыр бул жерде айта албайм. Беш манжаны жуумп жалпы сумманы азыр эле эсептеп чыгыш кыйын, бирок ал 60 миллион доллардан кыйла арзан болоорун азыр ачык эле айта алам. Анткени инфраструктура бар – операторлор сарптаган инвестициянын натыйжасында пайда болгон бош тармактар, зымдар көмүлгөн жолдор турат, ошондуктан бул тармактарды ижарага алуу гана керек. Дата-борбор иштеп жатат. Жыйынтыгында бул процессти башкаруу жана системалаштыруу гана калат. Менимче, дал ушул өкмөт үчүн кыйынчылык жаратып жатат – ал жердегилер долбоорду ким кантип ишке ашырарын түшүнө албай отурушат.

Сиз «Кыргызтелекомду» долбоорго кошуу аракети болгонун жөн жеринен айткан жоксуз. Бул да жакшы идея болчу. “Акылдуу өлкө” концепциясы иштелип чыккан, өкмөт долбоорду колдогон. Бирок компания жетекчилигинин тез-тез алмашуусунан долбоор, кыязы, арабөк калды окшойт.

«Азаттык»: Өкмөттүн мурдагы же азыркы жетекчилеринен кимдир-бирөө сизге кеп-кеңеш сурап кайрылдыбы? “Акылдуу шаар” долбоорунун кайсы бөлүгүн жергиликтүү компаниялар ишке ашыра алат?

Эрмек Ниязов: Башкалар тууралуу айта албайм. Мага бул боюнча эч ким кайрылган жок. Балким алар шаар боюнча жайылган оптика-була тармактарына ээ болуп отурган байланыш операторлоруна ижарага алуу боюнча кайрылышкандыр. Ошолорго кайрылышкан деп ойлойм. Эгер "Huawei" же башка бир компания долбоорду ишке ашырууга умтулса, кандай болгон күндө алардын системасы ушул компаниялардын инфраструктурасына жармашып гана иштей алат.

Бишкек шаары.
Бишкек шаары.

«Азаттык»: "Huawei" менен кызматташуу эмне үчүн майнапсыз аяктады деп ойлойсуз?

Эрмек Ниязов: Келишимдин текстин окуган эмесмин, ошондуктан ал тууралуу айта албайм. Бирок ачыкка чыгып кеткен айрым маалыматтардан жана жаңылыктардан улам, менин пикиримде, өкмөт менен "Huawei" экөө бирин-бири толук түшүнө албай калышты окшойт. Кыязы, өкмөт кытайлык компанияга өтө эле чоң үмүт артып, ал эми "Huawei" коммерциялык компаниясы, кыязы, бул ишке жеңилирээк мамиле кылып, өзүнүн кызматы менен товарын сатып өткөрүүгө кызыкчылыгы болду окшойт. Принцибинде аны бул аракети үчүн күнөөлөш кыйын, анткени ал коммерциялык компания, ал өзүнө пайда табууну көздөйт. Анын үстүнө алар келишимдин негизи боюнча, ишти аткаруунун мөөнөтү боюнча макулдашкан деле эмес болушу керек.

Баарыбыздын эсибизде - премьер-министр "январдын аягы" деп айткан эле, мына азыр март аяктап баратат, эмгиче видео байкоо жүргүзчү камералар жок. Мүмкүн алар долбоордун концепциясын, тапшырмаларын, мөөнөтүн так аныктабай калышкандыр. Анан да өкмөт "Huawei" компаниясынан жаңы пункттар менен мөөнөтүн күткөн болуш керек, тигилер аны беришкен жок, ошондон улам кыргыз тарап келишимден чыгып кетти.

«Азаттык»: Биздин компаниялардын, адистердин күчү менен долбоорду ишке ашыруу боюнча өкмөт менен кызматташтык кандай болушун каалайт элеңиз? Бул кызматташтык эмнеден башталышы керек?

Эрмек Ниязов: Биз азыр өкмөткө кайрылбайбыз. Биздин колубузда конкреттүү эмнелер бар экенин алгач ич ара тактап алышыбыз керек. Кийинки аптада мен компаниялардын жетекчилери менен жолугушууга аракет кылам. Биз жеке компаниялардын колунан эмне келээрин так билип, анан биз эмнени сунуш кылаарыбызды түшүнүп алышыбыз керек. Негизи биз көп эле нерсени сунуш кыла алабыз. Ага чейин ал компаниялардын макулдугун алышыбыз зарыл. Анткени айрымдар бул ишке катышкысы келет, башкалары таба турган пайдасын ойлойт, тармактарын кымбат баага ижарага бериши мүмкүн, дагы башкалары буга катышкысы деле келбеши мүмкүн.

Долбоорго катышууга кандайдыр макулдук алып, жеке компаниялардын ролун түшүнгөндөн кийин гана биз өкмөткө кандайдыр сунуштар менен бара алабыз. Азыр болсо өкмөткө жеке компаниялардын макулдугун албай, алардын мүмкүнчүлүгүн билбей туруп бир нерселерди сунуш кылганыбыз туура эмес болуп калат.

«Азаттык»: Долбоорго катышууга кызыккан жергиликтүү ишканалар жетиштүү деп ойлойсузбу?

Иллюстрациялык сүрөт.
Иллюстрациялык сүрөт.

Эрмек Ниязов: Ооба, жетиштүү эле болот го деп ойлойм. Кандай болгондо да бул бекер жасалчу иш эмес. Башкача айтканда, биз долбоордун баасын арзандатыш үчүн айрым бир жеңилдиктерди сунуш кылабыз. Бирок кандай болгондо да мунун баары акчага байланчу нерселер – адистер тартылат, инфраструктура пайдаланылат дегендей. Биз кандай иштерди аткара алаарыбызды аныктагандан кийин сунуштарыбызды өкмөткө беребиз. Эгер ал биз менен иштешүүнү чечсе - баары жакшы болот.

Анан биз өкмөт өзүнүн токтому менен жооптуу адамды дайындашын сурайбыз. Азырынча мен андай кишини көрө элекмин. Себеби бул процессти жөндөп кетчү лидердин жоктугу чоң проблема болот - долбоорду башкаруучу долбоорду жетектеп, процессти көзөмөлдөп, иштин сапатына, бюджетке, иштин жыйынтыгына жоопкер болушу зарыл, анан да тийиштүү укуктарга ээ болушу абзел.

Эгер биз “Коопсуз шаар” долбоору тууралуу кеп кылсак, көбү салынчу айыппулдарга нааразы болушу ыктымал, кимдир-бирөөлөр ал чечимди сотко берип, калыстык издейт. Жеке компанияларга мындай шартта иштөө кыйын, ошондуктан эч ким андай ишти аткарууга кызыкпайт. Ошон үчүн бардык укуктарга ээ болгон жана жооптуу адам болушу керек, алар бул процесстерди жөндөп турушу зарыл.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

ЕБ лидерлери Лондонду колдоду

Британия премьер-министри Тереза Мэй Брюсселдеги саммитте. 22-март, 2018-жыл.

22-мартта Европа Биримдигинин лидерлери Брюсселдеги саммиттин жыйынтыгында уюмдун Москвадагы элчисин чакыртып алуу чечимине келишти. Ошондой эле Орусияга карата башка чаралар да көрүлөрүн эскертүүдө. Алардын оюнча Британиядагы орус тыңчысынын ууландырылышына Орусия жоопкер. Москва айыптоолорду бир канча жолу четке каккан.

Брюсселдеги саммитте жетекчилер түн ортосуна чейин сүйлөшүү жүргүзүп, Еврошаркеттин лидерлери Солсберидеги кол салуу үчүн жоопкерчилик Орусияга жүктөлөт деген Британия өкмөтүнүн оюна кошулушкан.

Нидерланддын премьер-министри Марк Рутте кабарлагандай, Евробиримдиктин Москвадагы элчиси, немис дипломаты Маркус Эдерер Британияга тилектештик билдирүү иретинде кеңешүү үчүн чакыртылып алынат. Германиянын канцлери Ангела Меркел уюм башка да жазалоо чараларын карап жатканын саммитте билдирди:

- Бизде узак талкуу болуп, орток мунасага келдик. Бардык илинчектер бул кол салууга Орусия катышкан дегенди күбөлөп жатат. Чындыгында башка түшүндүрмө жок. Биз окуялардын өңүгүшүн карап турабыз. Британия өз маалыматтарын Химиялык куралга тыюу салуу уюмуна берди. Алардын чечимин да күтөбүз.

Тереза Мэй
Тереза Мэй

Тереза Мэй Брюсселдеги саммитте “Британия европалык демократиялык мамлекет катары бул коркунуч менен чогуу күрөшүү үчүн Европа Биримдиги жана НАТО менен ийиндеш болот. Биз бирге ийгиликке жетебиз” деп билдирди:

- Орусия келтирип жаткан коркунучтар мамлекеттик чек араны билбейт. Бул биздин баалуулуктарыбызга коркунуч жаратат.

"Лондондун пайдасына иштеди" деген айып менен 2006-жылы Орусияда соттолгон, 4-март күнү Британиянын Солсбери шаарында эс-учун жоготкон абалда табылган мурдагы орус тыңчысы Сергей Скрипалдын жана анын кызы Юлиянын кайгылуу тагдырынан кийин Москва менен Лондондун ортосунда саясий кризис жаралган.

Британ өкмөтү аларды ууландырууда адамдын нервин шал кылчу “Новичок” аттуу уу зат колдонулган деген бүтүмгө келген жана бул үчүн Москваны айыптаган. Бул жаңжалда Европа Биримдиги жана АКШ Британияны колдоп жатат.

Даля Грибаускайте
Даля Грибаускайте

Брюсселдеги саммиттен кийин Литванын президенти Даля Грибаускайте өз өлкөсүндөгү “орусиялык тыңчыларды кубалоого даяр экенин” маалымдады. Башка Балтика өлкөлөрү жана Польша да кандайдыр бир чара көрүлөрүн кабарлашты.

Ошол эле кезде Еврошаркетке мүчө айрым мамлекеттердин лидерлери Москва менен жылуу мамиле түзүүнү колдойт. Словакиянын жаңы өкмөт башчысы Питер Пеллегрини Москва менен “конструктивдүү диалогду” кааларын айтууда.

Ууланууга чын эле Орусия жоопкер экенинен күмөн санаган Грециянын өкмөт башчысы Алексис Ципрас Евробиримдик Британия менен тилектеш, бирок башка өлкөнү айыптоодо өтө жоопкерчиликтүү болуу керектигине токтолуп, иликтөө жүргүзүшүбүз керек деди.

Европа комиссиясынын президенти Жан-Клод Юнкер Москва менен байланыш каналдарын сактоо маанилүү экенин айтты:

- Өзүбүздүн баалуулуктарыбыздан, принциптерибизден баш тартпастан туруп, Европадагы коңшуларыбыз менен түз сүйлөшүү керек.

Британия буга чейин мурдагы орус тыңчысы ууланган окуяга байланыштуу 23 орусиялык дипломатты чыгарып жиберген жана Москва менен жогорку кызматташтыкты токтоткон.

Александр Яковенко
Александр Яковенко

Орусия болсо, айыптоолорду четке кагып, Британияга жооп катары бул өлкөнүн да 23 дипломатын чыгара турганын маалымдаган.

Орусиянын Британиядагы элчиси Александр Яковенко 22-мартта Лондондогу басма сөз жыйынында айыптоолорду дагы бир жолу четке какты:

- Мен баса белгилеп кетейин - британ өкмөтү расмий турумун жоромолдордун негизинде гана курду. Кандайдыр далилдери жок эле Орусияны "үч адамды ууландырды" деп күнөөлөп, кызматташуудан баш тартып жатат. Биз мындай нерсени кабыл албайбыз.

Ал арада Англиянын Солсбери шаарынын соту иликтөө үчүн ооруканада эс-учуна келбей жаткан Сергей Скрипалдан жана анын кызы Юлиядан анализ алууга макулдук берди. Химиялык куралга тыюу салуу уюму да 21-мартта анализдерди иликтөөгө киришти. Москва орус бийликтери менен маалымат алмашпаса, Химиялык куралга тыюу салуу уюмунун кайсы бир жыйынтыгын тааныбай турганын ишара кылган.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

КСДП Кытайдан жардам алганбы?

Иллюстрациялык сүрөт.

"Кытайдын Коммунисттик партиясы Кыргызстандагы бийликчил социал-демократтар партиясына (КСДП) жардам иретинде 1 млн. сом бөлдү" деген маалымат коомчулукта кызуу талкууланып жатат. Бул одоно мыйзам бузуу катары бааланып, партиянын аброюна шек келтирип, көлөкө түшүрчү көрүнүш экенин айткандар бар.

Кытайдын Коммунисттик партиясы Кыргызстан социал-демократтар партиясына (КСДП) жардам иретинде 1 млн. сом бөлгөнүн алгач партия мүчөсү, Жогорку Кеңештин депутаты Рыскелди Момбеков "Азаттыктын" талкуусунда билдирген.

Анын айтымында, КСДПнын Орусиядагы “Единая Россия”, Казакстандагы “Нур Отан”, Кытайдын Компартиясы менен да жакшы байланышы бар. Ал гранттык негизде берилген каражат партиянын ишмердүүлүгүнө, кеңселерин каржылоого, залын оңдоого жумшалышы мүмкүн экенин айткан.

Рыскелди Момбеков.
Рыскелди Момбеков.

- Партияга жардам иретинде 1 млн. сомдун тегерегинде гранттык каражат келген экен. "Партиянын ишмердигине, кеңсесин каржылоого, "Форумдагы" партиянын жыйындар залын оңдоого жумшалат" деген маалымат уктум. Эми кандай жардам келип, ал кандай жумшалып жатканы тууралуу курултайда отчет берилсе керек.

Бир суроого эки жооп

Аталган партиянын төрагасынын орун басары Фарид Ниязов Кытайдын Компартиясы тарабынан берилген жардам тууралуу "Азаттыкка" комментарий берип, алгач Кытай акчалай эмес, техникалык жардам көрсөткөнүн, бирок ал КСДПнын балансына өтө электигин айткан:

- Техникалык жардам. Былтыр күзүндө келген. Аны баланска кое элекпиз. Азырынча колдонгон жокпуз.

Ниязов жарым сааттан кийин бул маалымат такталганын билдирип, Кытайдан келген жардам КСДПга эмес, парламентке берилгенин кабарлады:

Фарид Ниязов.
Фарид Ниязов.

- Мен силер чалгандан кийин эмне үчүн баланста жоктугун тактадым. Көрсө, катчылык экен. Алар баары "алдык" дешкен. Биз да алдык деп эсептегенбиз. Жардам Жогорку Кеңештин алкагында алынган, биздин баланста жок. Жардамды парламент, анын ичинде КСДП фракциясы алыптыр.

Партиянын төрагасынын орун басарынын бир эле суроого эки башка жооп бергени коомчулукта күдүк ойлорду жаратып, саясий партиялардын каржыланышы тууралуу мыйзамга байланыштуу талкууга жем таштады.

Ал эми Жогорку Кеңештин басма сөз кызматынын жетекчиси Ибраим Нуракун уулу парламент Кытайдын Компартиясынан эч кандай жардам албаганын "Азаттыкка" билдирди. Анын айтымында, былтыр Кытайдын Кыргызстандагы элчилиги Жогорку Кеңешке техникалык көмөк көрсөткөн. Бирок анын Кытай Компартиясы менен байланышы жок:

Ибраим Нуракун уулу.
Ибраим Нуракун уулу.

- Мен бизге келген бардык жардамдарды текшердим. Кытайдын Коммунисттик партиясынан 1 миллион сом албаптырбыз. Негизи Жогорку Кеңеш элчиликтер, парламентаризмди колдогон эл аралык уюмдар менен дайым иштешип, техникалык көмөк, консультация, эксперттик жардам алып турат. Кытайдын Компартиясынан андай жардам келбептир. Болгону былтыр Жогорку Кеңештин аппаратына 1 миллион сомдун тегерегинде техникалык-гранттык жардам берилген. Бирок аны Кытайдын Компартиясы эмес, Кытайдын Кыргызстандагы элчилиги өз эрки менен берген. Акча түрүндө эмес, техниканы өздөрү алып берген. Расмий түрдө айта алам, 2017-жылы Кытайдын Компартиясынан эмес, Кытайдын Кыргызстандагы элчилигинен 1 млн. сомдун тегерегинде техникалык гранттык жардам берилген.

Ал эми КСДП фракциясынын депутаттары Осмонбек Артыкбаев менен Марат Аманкулов Кытайдан келген жардам тууралуу маалыматы жок экенин айтышты.

"Маанилүү мыйзам бузулду"

Кыргызстандын "Саясий партиялар жөнүндөгү" мыйзамына ылайык саясий партиялардын иши чет мамлекеттердеги партиялар тарабынан каржыланышына тыюу салынат.

Аталган мыйзамдын демилгечилеринин бири, Жогорку Кеңештин мурдагы депутаты Равшан Жээнбеков Кыргызстандагы партиялардын дээрлик баары чет өлкөдөн каржылык жардамды жашыруун алып келишерин, бирок аны далилдөө кыйынга турарын белгиледи.

Ошондой эле ал "Кытай Компартиясынан алынды" деп сөз болгон жардам эмне максатта берилгенин көз каранды эмес комиссия иликтеп чыгышы зарыл деген пикирде.

Равшан Жээнбеков.
Равшан Жээнбеков.

- Өзгөчө шайлоо убагында бардыгы эле жардам издеп жүрүшөт. Ал эми бул учур бир аз өзгөчө. Анткени бул башкаруучу партиянын маанилүү мыйзамды бузганы болуп эсептелет. Биринчиден, муну коррупция десек болот. Акчаны эч ким бекер бербейт. Ошондуктан алган акчага кайсы бир маселени чечип берген болушу керек деп айтсак болот. Саясий партияларга сырттан акча алууга толугу менен тыюу салынган. Эгер алса, алган адамга жана партия жетекчисине эртели-кеч кылмыш иши козголот. Мисалы, Францияда экс-президент Николя Саркози "шайлоо учурунда Ливиядан акча алган" деп күнөөлөнүп, ага каршы кылмыш иши козголду. АКШда "Трамптын Орусия менен каржылык байланыштары болушу мүмкүн" деген күнөө коюлуп, иликтөө жүрүп жатат. Бул дүйнөлүк практика.

Ал эми саясат талдоочу Марс Сариев партиялык жыйындын алдында мындай маалыматтын чыгышы анын аброюн түшүрүп, өлкөдө саясий кризисти жаратат деген ойдо.

- Бул Кыргызстан социал-демократтар партиясы. Эгер колдоо Исхак Масалиев жетектеген Коммунисттик партияга берилсе бир жөн. Бирок бир да партия сырттан бир тыйын албашы керек, антсе акча берген тарапка көз каранды болуп калат. Партиянын да имиджи түшөт. Абал кызык болуп жатат. Менимче, 1 млн.сомдун айынан саясий чатак чыгышы мүмкүн. Муну Кытай жакшы түшүнүп жатат. Кытайдын позициясы ЖЭБге, "Акылдуу шаар" долбооруна байланыштуу Кыргызстанда түшүп жатат. "Датка-Кемин" боюнча да чатак чыкканы жатат.

КСДП партиясынын отуруму буга чейин бир нече жолу жылдырылып, 31-мартка белгиленген. Партия төрагасынын орун басары Фарид Ниязов мурдараак курултайда Алмазбек Атамбаев партия лидерлигине бекитилерин билдирген. Куралтайдын күн тартибине башка кайсы маселелер киргени азырынча расмий айтыла элек.

Атамбаев президент болуп турганда чет өлкөдөн каржыланган уюмдардын ишмердүүлүгүн сындап, "четтен каржылык колдоо алып, мамлекеттик төңкөрүш кылууга аракет кылууда" деп айрым партияларды катуу зекиген.

Буга чейин парламент Кыргызстанда саясий партиялардын каржылык иштерин көзөмөлгө алуу боюнча мыйзам долбоорун сунуш кылган. Ага ылайык, саясий партиялардын финансылык ишмердүүлүгү, келип түшкөн жана чыгымдалган каражаттары көзөмөлгө алынары айтылган.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Бишкектеги "бийик" мода

Бишкектеги "бийик" мода
please wait

No media source currently available

0:00 0:29:34 0:00

Жарандык активист өкмөттү сотко берди

Иллюстрациялык сүрөт.

Бишкек шаардык соту мамлекеттик жөлөк пул тууралуу мыйзамдын күчүнө киришин 1-апрелге чейин токтотуу тууралуу өкмөттүн чечимине каршы жарандык активист жана юрист Нурбек Токтакуновдун арызын карай баштады.

Активист мыйзам коомдук талкууга коюлбастан эреже бузуу менен кабыл алынганын айтып, алгач өкмөткө каршы Бишкектин район аралык сотуна кайрылган.

Бул инстанция "документтин талкууланбай кабыл алынганына далил жок" деген негизде арызды кароодон баш тарткан. Активист ага макул болбой, шаардык сотко даттанды.

Бишкектеги “Прецедент” юридикалык компаниясынын негиздөөчүсү, юрист Нурбек Токтакунов быйыл 1-январда күчүнө кирген "Мамлекеттик жөлөк пулдар жөнүндө" мыйзамдын жаңы редакциясынын аткарылышын үч айга узартуу тууралуу чечим туура эмес деген ойдо.

Анын айтымында, мыйзамдын жаңы редакциясы социалдык коргоо тармагындагы коррупциядан улам жөлөк пул албай отурган көп балалуу жана жакыр үй-бүлөлөрдү колдоого багытталган. Мыйзам ишке кирсе, 1-январдан тартып үч жашка чейинки балдардын баарына тегиз жөлөкпул бериле баштамак.

Ал эми кары-картаңдарга, жетим балдарга, мүмкүнчүлүгү чектелген жарандарга пенсия берүүдө үй-бүлөлөрдүн кирешеси эсептелмек эмес.

Юрист мыйзамдын күчүнө киришин 1-апрелге чейин узартуу боюнча чечим "Ченемдик-укуктук актылар жөнүндө" мыйзамдын 22-23-беренелерин бузуу менен кабыл алынганын, өкмөт аны коомдук талкууга койбостон бир жума ичинде кабыл алып койгонун белгилеп жатат. Ал мыйзам боюнча ченемдик-укуктук актылардын долбоорлору кеминде бир ай бою коомдук талкуудан өтүшү зарыл экенин эске салды.

Жайлоодогу энелер
Жайлоодогу энелер

- Мыйзамды түшүнүш үчүн биринчи талкуу өткөрүш керек эле. Бардык тараптардын пикирлерин, дооматтарын, жүйөлөрүн угушубуз керек болчу. Бачым эле чечим чыгарып коюп, эч нерсени укпай калдык да. Талкуу ошон үчүн керек. Мен сотко "өкмөт талкуу өткөргөн жок" деп арыз жаздым. Сот болсо "талкуу болбогонун бизге далилдеп бергиле" деди. Талкуу өтпөсө, анын болбогонун мен кантип далилдейм? Аны өкмөт далилдеши керек! Ошондуктан сот менин арызымды кароодон башка себеп менен баш тартты деп эсептейм.

"Мамлекеттик жөлөк пулдар жөнүндө" мыйзамдын жаңы редакциясын Карамат Орозова, Аида Касымалиева баштаган депутаттар тобу Эмгек жана социалдык өнүгүү министрлиги менен чогуу иштеп чыгышкан. Аны 2017-жылы жайында парламент кабыл алып, президент кол койгон. Документ быйыл 1-январда күчүнө кирүүгө тийиш болчу. Бирок өкмөт Нарын шаарында өткөн митингдеги нааразылыкты жүйө келтирип, былтыр декабрда "документте оңдоого муктаж жана кошумча изилдей турган жоболор бар" деп, анын ишке кирүү мөөнөтүн үч айга, 1-апрелге чейин узартууну өтүнгөн.

Натыйжада Жогорку Кеңеш бул суранычты канааттандырып, “Мамлекеттик жөлөк пулдар жөнүндө айрым мыйзам актыларына өзгөртүүлөрдү киргизүү тууралуу” мыйзам долбоорун кабыл алган. Өкмөт мыйзамдын жаңы редакциясына өзгөртүүлөрдү киргизип, 1-апрелге чейин эл өкүлдөрүнүн колдоосун алышы керек болчу. Анткен менен 7-мартта демилгечилер жана башка депутаттар аны күн тартибине киргизүү тууралуу өкмөттүн сунушун четке кагышты. Буга "аталган мыйзамдын жаңы редакциясына эмес, эски мыйзамга эле бир аз өзгөртүү кошулуп, чийки бойдон киргизилди" деген нааразылыктар себеп болду.

Мыйзамды иштеп чыккандардын бири, КСДП фракциясынын депутаты Карамат Орозова өкмөттүн өзгөртүүсүндө эски коррупциялык схемалар ошол бойдон калганын билдирип жатат:

Карамат Орозова.
Карамат Орозова.

- "Жөлөк пул жөнүндө" мыйзамдын жаңы редакциясын биз чукул кабыл алсак "популисттик" дешти. Ал мыйзамга тиешелүү бардык мекемелер каршы пикир айткан эмес. Финансы, Эмгек жана социалдык өнүгүү, Юстиция министрликтери, өкмөт, ар бир мекемелердин юридикалык бөлүмдөрү оң пикир билдирген. Бир эмес, эки президент кол койгон.

Бул документти "популисттик" деп алып, бирок өзгөртүүгө келген мыйзамды бир жумада кабыл алышты. Ал эмне, популизм эмеспи? Азыр бул мыйзам бир ай ичинде келип жатат. Беш айда тиешелүү механизмдерди иштеп чыга албагандар аны бир айда кантип иштеп чыгат? Азыр да шашылыш болуп атпайбы? Шашылыш алып келгенде эле оңдой беришибиз керекпи? Биз жаңы жылга чейин бюджет мыйзамын бекиткенбиз. Анда 1 миллиард 800 миллион сомду жөлөкпулга чегерип бергенбиз. Эртең ал мыйзамды да алып келип, аны да өзгөртүп беришибиз керек да. Ошондуктан шашылбаш керек, өзгөртүү керек болсо - баарын талдап өзгөртүү абзел.

Ошол эле маалда өкмөт өзгөртүү киргизген мыйзам долбоору Жогорку Кеңештин 14-марттагы сессиясында биринчи окуудан өткөнү белгилүү болду. Эмгек жана социалдык өнүгүү министрлигинин басма сөз катчысы Кымбат Кадыралиеванын "Азаттыкка" айтканына караганда, документ жакын арада экинчи окууга киргизилет:

- Нарындагы митингде "даректүүлүк болсун, баарына төлөнбөсүн, эмнеге байлар да алышы керек экен" деп айтылбады беле? Азыр ошол даректүүлүк дегенге баратабыз. Ал эми сүйүнчү пул жаңы мыйзам боюнча берилип жатат. Учурда аны 3 миңден ашык адам алды. Сүйүнчү пул жөнүндөгү жобо ошол бойдон калтырылып, ишке кирген да. Берки эки жобонун ишке кириши токтотулган. Тактап айтканда, жаңы төрөлгөндөн тартып үч жашка чейинки бардык балдарга жана он алты жашка чейинкилерге жөлөк пул берүү тууралуу жобо алынып, анын ордуна мүмкүнчүлүгү чектелген балдарга гана жөлөк пулду көбөйтүү маселеси биздин долбоордо камтылган. Муктаждыкка карап, "аз камсыз болгон үй-бүлөлөргө гана жөлөк пул берилсин" деген өзгөртүү киргизилди.

Нарындагы нааразылык акциясы. 13-декабрь, 2017-жыл.
Нарындагы нааразылык акциясы. 13-декабрь, 2017-жыл.

​Жөлөк пул мыйзамынын жаңы редакциясына кол коюлганда коомчулукта аны шайлоо алдында "саясий упай" топтош үчүн кабыл алынган популисттик документ катары баалагандар көп чыккан. Бир топ экономисттер бюджеттин абалынан улам аны аткаруу мүмкүн эмес экенин билдиришкен. Демилгечи депутаттар долбоор добушка коюлганда ал ишке ашат деген ишеним болгонун айтып, "Нарындагы митинг жөн гана себеп болду" деп боолголоп жатышат.

Мыйзамдын жаңы редакциясында жаңы төрөлгөн бардык ымыркайларга 4 миң сомдон сүйүнчү, үч жашка чейинки балдарга ай сайын 700 сомдон берүү, үчтөн көп балалуу үй-бүлөлөргө балдары 16 жашка толгонго чейин айына 500 сомдон жөлөкпул чегерүү камтылган.

Бишкек шаардык соту юрист Нурбек Токтакуновдун арызы боюнча чечимди 26-мартта жарыялайт.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Атамбаев-Жээнбеков: мамиле жана мамлекет

Сооронбай Жээнбеков менен Алмазбек Атамбаев. 24-ноябрь, 2017-жыл.

Мурдагы жана азыркы президенттердин мамилеси жөнүндө коомчулукта кайчы пикирлер көбөйдү.

КСДП фрациясынын жабык өткөн жыйыны, айрым депутаттарга мандатын тапшыруу жөнүндө талап коюу да көп күдүк ойлорду жаратууда.

31-мартта өтө турган КСДПнын курултайы өлкөдөгү саясий кырдаалды өзгөртөбү? Оппозициянын биригүү демилгеси ишке ашабы? Дегеле Кыргызстандын саясатында жаз кандай окуялар менен коштолушу мүмкүн? Ушул ж.б. суроолорго “Арай көз чарай” берүүбүздөн жооп издейбиз.

Талкууга КСДП фракциясынын депутаты Рыскелди Момбеков жана “Таза Кыргызстан” партиясынын лидери Марат Иманкулов катышты.

“Азаттык”: Рыскелди мырза, мурдагы президент Алмазбек Атамбаев менен азыркы президент Жээнбековдун ортосунда мамиле бузулуп жатканы жөнүндө ар кандай кеп-сөздөр көп. Сиз аларга жакын киши катары, партиялашы катары эмне деп жооп берет элеңиз, жагдай кандай?

Рыскелди Момбеков.
Рыскелди Момбеков.

Рыскелди Момбеков: Азыр экинин бири айткан актуалдуу суроо ушул болуп калды.

Мен ачыгын айтайын, өткөн айдын аягында Алмазбек Шаршеновичке да, Сооронбай Шариповичке да жолугуп чыккам.

Мен өзүм алар менен бат-бат эле кезигип турам. Ошол жолугушууларга таянып айтсам, алардын ортосунда кайчы пикир жаралды дегенге кошула албайм. Эми кайсы бир кадрдык жүрүштөр боюнча айрым түшүнбөстүктөр бар. Андай жагдай буга чейин деле болуп келген. Атамбаев президент, Жээнбеков өкмөт башчы болуп турганда деле кайсы бир чечимдер боюнча кайчы пикирлер болчу. Бул саясатта боло берчү күнүмдүк нерсе. "Экөө бири-бирине кайчы кетиптир, тирешүү күч экен" дегендей жагдай жаралган жок. Ошондой карама-каршы жагдайды жаратканга аракет кылгандар бар. Кызыккандарга караганда кызыткандар көп болууда. Алмазбек Шаршенович партиянын курултайына даярданып жатса, Сооронбай Жээнбеков күнүмдүк иши менен алек. Экөөнүн ортосунда ажырым жок деп так кесе айта алам.

“Азаттык”: Марат мырза, саясатта досчулук принциптерди сактоо канчалык кыйын же жеңил? Анткени ролдору алмашып калган достордун кызыкчылыктары, саясаты өзгөрүшү мүмкүнбү?

“Досум минтип койду, антип койду” дегенден алыс болуш керек. Саясатта андай болбойт, анткени турмуш башка нерсени талап кылып жатат.

Марат Иманкулов: Мурдагы жана азыркы президенттердин “доспуз” деп жүрүшкөнүн элдин баары билет. Эл аралык саясатта деле мамлекет башчылары да “доспуз” деп коюшат.

Иш жүзүнө келгенде “түбөлүк достук жок, түбөлүк кызыкчылыктар болот”. Баарыбыз билебиз, азыркы президент Атамбаевдин, анын партиясынын колдоосу менен бийликке келген, шайлоо болду, президент болуп отурат.

Ошону менен иш бүтүшү керек. Шайлоодо партиялар, саясатчылар, коомдук уюмдар тигил же бул талапкерге жүгүрүштү. Азыр легитимдүү шайланган президенттин айланасына баш кошуп, мамлекетти алдыга жылдыра турган аракеттерди көрүшүбүз керек.

“Досум минтип койду, антип койду” дегенден алыс болуу зарыл. Саясатта андай болбойт, анткени турмуш башка нерсени талап кылып жатат. Достун, туугандардын, партиялаштардын кызыкчылыгы эмес, мамлекеттин кызыкчылыгы астыда туруш керек.

Экөөнүн ортосундагы мамиленин бузулушу жөнүндө айтсам, мисалы, Фарид Ниязовдун аппарат башчысы кызматынан кетиши, Коопсуздук кеңешинде мурдагы бийлик учурунда коррупция менен күрөшүү маселеси азыркы президент тарабынан катуу сынга алынышы Атамбаев менен Жээнбековдун ортосундагы мамилеге сигнал болуп жатпайбы. Азыркы президент мурдагы президенттин ишине дос экендигине карабай баа берип жатат. Менимче, бул туура жол.

“Азаттык”: Рыскелди мырза, КСДП фракциясынын акыркы жыйыны жабык өтүшүнө эмне себеп болду? "Фракция ичинде да бөлүнүү маселеси курч болуп тургандыктан жабык өттү" дегенге кошуласызбы?

Рыскелди Момбеков: Фракция кайсы бир мыйзам долбоорун караган жок, партиянын курултайына даярдык көрүү маселеси коомчулукка анчалык деле кызык болмок эмес. Партия төрагасынын орун басары Фарид Ниязов курултайга даярдыктын жүрүшү тууралуу маалымат берди. Партиянын, фракциянын ичиндеги айрым маселелер да козголду, аларды талкууладык.

“Азаттык”: Марат мырза, "КСДП фракциясында мындан бир жыл мурдагыга караганда ажырым чоң" дегенге кошуласызбы?

Марат Иманкулов.
Марат Иманкулов.

Марат Иманкулов: Кырдаалдын ушундай экенине анчалык аналитик болуунун деле кереги жок, элдин баары сезип, билип жатат. Былтыркы президенттин шайлоо алдында Соорнбай Жээнбековду КСДПдан талапкер катары көрсөткөн жыйында Чыныбай Турсунбеков да өз талапкерлигин президентке койгондо эле партияда, фракцияда ажырым бар экени билинген. Кечээ 17-мартта Бишкекте Аксы окуясын эскерген митинде ажырым бар экени сезилип калды.

“Азаттык”: Рыскелди мырза, КСДПнын төрагасынын орун басары Фарид Ниязов фракция жыйынына келип катышып, айрым депутаттарды тартипке чакырып, "такалап" кеткени айтылууда. "Тарбияга" кабылгандардын ичинде сиздин да атыңыз айтылып жатат...

Фарид Аблезимович депутаттарга келип, “сен мындай кыл, андай кыл” деп айта албайт.

Рыскелди Момбеков: Биздин партиянын азыкы реалдуу жетекчиси Фарид Ниязов. Партия алты жылдан бери төрагасы, лидери жок эле келатат. Чыныбай Турсунбеков деле мурда төраганын орун басары болуп аталчу.

Эми курултай чакырып, Алмазбек Шаршеновичти кайра шайлоонун кажети жок болчу. Ал президент болгондо партия лидерлигин убактылуу эле токтоткон. “Фарид Ниязов келип айрым депутаттарды такалаптыр” дейт. Мени кудайдан башка эч ким такалай албайт, жакалай да албайт, мен ага жол бербейм. Фарид Аблезимович депутаттарга келип, “сен мындай кыл, андай кыл” деп айта албайт. Партиянын ишин жакшыртуу боюнча эле сунуш-пикирлерин билдирди...

(Талкуунун толук вариантын ушул жерден угуңуз)

Атамбаев-Жээнбеков: мамиле жана мамлекет
please wait

No media source currently available

0:00 0:23:19 0:00
Түз линк
"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Футбол: Кыргызстан алгачкы жолу Азия кубогунда ойнойт

Кыргызстандын футбол боюнча улуттук курама командасы. 22-март, 2018-ж. Инчхон, Түштүк Корея.

Кыргызстандын футбол боюнча улуттук курама командасы кыргыз футболунун тарыхында алгачкы жолу Азия кубогунун финалдык бөлүгүндө ойноого мүмкүнчүлүк алды.

2019-жылы боло турган Азия кубогуна тандоо оюндарында 22-мартта кыргыз футболчулары Мьянма командасы менен беттешип, 5:1 эсебинде жеңишке жетти.

Оюндун 1-таймында 2:0 эсебинде кыргыз футболчулары алдыга чыккан. 2-таймда үч голду Кыргызстандын футболчулары атаандаш дарбазасына узатса, мьянмалыктар бир гол менен жооп кайтарды.

Кыргызстанга тиешелүү голдорду Ислам Шамшиев (2-мүнөт), Антон Землянухин (5-мүнөт, 63-мүнөт), Виталий Люкс (74-мүнөт) жана Бекжан Сагынбаев (87-мүнөт) киргизди.

Кыргызстандын футбол боюнча улуттук курама командасынын оюнчусу Бактияр Дүйшөбеков оюндан алган таасирлери тууралуу төмөнкүлөрдү айтып берди:

- Абдан кубанычтабыз. Бизди колдоп сүрөөнгө алган ар бир күйөрманга ыраазыбыз. Былтыр Мьянма менен конокто ойногондо 2:2 эсебинде тең чыгып, оюн оор өткөн. Аба ырайынын шартына көнө албай кыйынчылык болгон. Түштүк Кореяда ойногондо аба ырайы Кыргызстандагыдай болду. Беттешке даярдык көрүү үчүн машыгууларды көп өткөргөнбүз. Оюн биз даярдангандай өттү. Бул абдан маанилүү оюн эле. Эгер бул оюнда утулсак Азия кубогунун финалдык бөлүгүнө чыгуу мүмкүнчүлүгүнөн кол жууп калмакпыз. Жеңишке жеткенибизге кубанычтабыз. Чоң тажрыйба топтодук. Бизге гол киргизип, бирок, гол өткөрбөө тапшырмасы коюлган эле. Тилекке каршы бир аз катачылыкка жол берип, 4:0 эсебинде утуп келе жатканда атаандаштын бир голу дарбазабызга кирип кетти. Негизги максат жеңишке жетүү эле. Машыктыруучубуз койгон талаптардын бардыгын аткардык деп ойлойм. Ошол себептен машыгууларды дагы жогорку деңгээлде өткөрүп, жеңишке жетүү үчүн колдон келишинче аракет кылдык.

Аталган беттешке 23 оюнчудан турган Кыргызстандын командасы даярдык көрдү. Команданын мыкты коргоочуларынын бири Виктор Майер Германияда өзү ойногон клубдун беттештеринин биринде тизесинен оор жаракат алып, машыгууга кошулбай калды. Анын ордун бул беттеште “Дордой” футболдук клубунун оюнчусу Авазбек Откеев алмаштырды.

"Инчхон" стадиону 20890 көрүүчүгө ылайыкталган. Беттешти көрүү үчүн эки команданын тең күйөрмандары келишкен. Кыргызстандык күйөрмандардын арасында Кыргызстандын Кореядагы элчиси Кылычбек Султан дагы болду. Элчи оюн учурунда тартылган сүрөттү "Фейсбуктагы" баракчасына бөлүштү.

​Учурда Кореяда билим алган кыргызстандык студент Нурсултан Алтыбаев кыргыз футболчуларын колдоо үчүн Түштүк Кореянын аймактарынан 100гө жакын журтташтар келгенин айтып берди:

- Футбол биз күткөндөн дагы аябай кызыктуу болду. Биздин команда аябай жакшы даярданган окшойт. Түштүк Кореяда 30 миңге жакын мьянмалык бар. Ал эми кыргызстандыктар беш миңге жакын. Жолдун алыстыгына карабай Инчхон шаарына беш саат алыс аймактардан 100гө жакын мекендешибиз келди. Иш күнү болуп калгандыктан көбү дагы бара албай калышты. Ошондой болсо дагы футбол күйөрмандары стадионду жаңыртып, футболчуларды колдоп, сүрөп келдик. Эгер биздин колдообуз аларга шык берип жеңишке жетишкен болсо, алардын жеңиши менен биз кубанып, үйгө кайтып отурабыз. "Инчхон" стадионуна кыргызстандык күйөрмандарды чогултуу үчүн Кыргызстандын Кореядагы элчилигинин, диаспоралардын, ар кандай уюмдардын өкүлдөрү, жарандык активисттер социалдык тармактар аркылуу мекендештерге маалымат таратышкан. Оюндан кийин биз футболчулар менен маектешип, сүрөткө түшүп жеңиштери менен куттуктадык.

Кыргызстандын футбол боюнча улуттук курама командасынын коргоочусу Дэниел Тэго кыргызстандык күйөрмандар менен. Түштүк Кореяда билим алган студент Нурсултан Алтыбаев солдон оңго карай биринчи. 22-март, 2018-ж. Инчхон, Түштүк Корея.
Кыргызстандын футбол боюнча улуттук курама командасынын коргоочусу Дэниел Тэго кыргызстандык күйөрмандар менен. Түштүк Кореяда билим алган студент Нурсултан Алтыбаев солдон оңго карай биринчи. 22-март, 2018-ж. Инчхон, Түштүк Корея.

Кыргызстандын Футбол федерациясынын маалымат катчысы Наталья Угрюмованын айтымында, бүгүнкү жеңиш кыргыз футболунун тарыхында алгачкы жолу бул турнирдин финалдык бөлүгүндө ойноого шарт түздү:

- Бул - футболчулар, федерация өкүлдөрү үчүн гана эмес бүтүндөй өлкөнүн, бизге жан тарткан бардык күйөрмандын жеңиши. Бул - биздин өлкөнүн чоң жеңиши. Кыргыз футболунун тарыхында буга чейин Кыргызстан Азия кубогунун же Азия чемпионатынын финалдык бөлүгүндө ойногон эмес. Ошондуктан бул тарыхый жана маанилүү учур.

2019-жылдагы Азия кубогуна тандоо оюндарында Кыргызстан менен Мьянманын командалары 2017-жылдын 4-сентябрында Бишкекте беттешмек. Оюн коопсуздук маселесинен улам өкмөт башчы Сапар Исаковдун чечими менен токтотулган. Буга Мьянмадагы диний негизде деп айтылган жаңжал себеп болгон.

Азиянын футбол конфедерациясы эки өлкөнүн командаларынын болбой калган беттешин «Инчхон» стадионунда өткөрүү тууралуу чечим чыгарган. Тиешелүү чечимди ырастаган кат 12-февралда федерацияга келген. Конфедерациянын дисциплинардык комитетинин чечимине ылайык, стадиондун ижара акысын, оюнду уюштуруу иштерин, эки команданын жол киресин жана жатаканасын, беттешти түз алып көрсөтүүнү, Кыргызстандын Футбол федерациясы көтөрдү. Федерациянын маалымат катчысы Наталья Угрюмова бул үчүн федерация тарабынан канча каражат сарпталганы азырынча так белгилүү боло электигин белгиледи.

2019-жылдагы Азия кубогуна тандоо оюндарынын 3-раунду 2017-жылы 28-мартта башталган. Кыргызстан «А» тобунда Индиянын, Мьянманын жана Макаонун командалары менен ойноп жатат. Беттештер ушул жылдын 27-мартында аяктайт.

Кыргызстандын футбол боюнча улуттук курама командасынын оюнчулары күйөрмандар менен. 22-март, 2018-ж. Инчхон, Түштүк Корея.

2019-жылы боло турган Азия кубогунун 3-раундундагы тандоо оюндарында Кыргызстан жалпысынан беш беттеш өткөрдү.

Алгач 1-айлампадагы беттеш 2017-жылдын 28-мартында Бишкекте болуп, бул күнү Кыргызстандын командасы макаолук оюнчуларды 1:0 эсебинде утту.

Экинчи беттешинде ошол эле жылы 13-июнда Индияда конокто ойношту. Бул күнү талаа ээлери 1:0 эсебинде жеңишке жетти. Үчүнчү оюн 2017-жылдын 10-октябрында Мьянмада өтүп, бул күнү эки команда 2:2 эсебинде тең чыкты. Андан соң 14-ноябрда Кыргызстан Макаодо конокто ойноп, 3:4 эсебинде жеңишке жетти. Жогоруда атап өткөндөй 2017-жылдын 5-сентябрына белгиленген оюн бүгүн, 22-мартта өтүп жыйынтыгында 5:1 эсебинде Кыргызстандын командасы жеңишти камсыздады.

Ошентип беш оюндан кийин Кыргызстан өз тайпасында 10 упай менен экинчи катарда. 13 упай менен Индиянын курама командасы көч башында келе жатат. Мьянмалыктарда беш упай бар. Макаодо упай жок. Бул көрсөткүч кыргыз командасы үчүн Азия чемпионаты деп да аталган төрт жылда бир өтө турган Азия кубогунун финалдык беттешине чыгууга шарт түздү.

Кыргызстандын футбол боюнча улуттук курама командасынын 2019-жылдагы Азия кубогунун финалдык бөлүгүнө чыккандыгын тастыктаган билдирүү.

Алдыда 27-мартта Бишкекте Кыргызстан менен Индия командалары тандоо оюндарындагы акыркы беттешин өткөрөт. Бул күнү Мьянма өз жеринде Макао командасын кабыл алат.

Тайпада алдыңкы эки орунду ээлеген командалар финалга жолдомо алат. 2019-жылдагы Азия кубогунун финалдык бөлүгү 5-январдан 1-февралга чейин Бириккен Араб Эмирлигинин төрт шаарында өтөт. Ага 24 команда катышат.

Эми кыргыз футболчулары тайпадан 1-орун менен чыгууну максат кылышууда.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Осмоналиев абитуриенттерден акча алганбы?

Кыргыз-Орус (Славян) университети. Архивдик сүрөт.

Жогорку Кеңештин экс-депутаты Каныбек Осмоналиевге абитуриенттерди окууга кабыл алуу боюнча жазган сунуш катынын негизинде мурда козголуп, бирок кийин тергөөдөн кыскартылган кылмыш иши кайра жанданды.

УКМК "анын ошол кезде 27 абитуриенттен жалпысынан 14 миң доллар алганы аныкталды" деп жарыялады. Осмоналиев мурда ошондой сунуш берип, чечим кабыл алган 15 адамга иш козголсо, бул жолу кайрылуу каты үчүн жалгыз өзү жоопкерчиликке тартылып жатканын билдирди. Ошондуктан ал муну саясий куугунтук катары баалады.

Төрт жылдан соң жанданган иш

Башкы прокуратура парламенттин экс-депутаты Каныбек Осмоналиевге 2014-жылы козголуп, бирок токтотулган кылмыш ишин быйыл 23-январда кайра жандандырып, тергөөнү УКМКга өткөрүп берген.

Парламенттин Билим берүү комитетинин ошондогу төрагасы Каныбек Осмоналиевге 2013-жылы Кыргыз-Орус (Славян) университетинин медициналык факультетине 27 абитуриентти кабыл алуу боюнча жазган катынын негизинде 2014-жылы кылмыш иши козголгон.

Бирок бул иш кийин 2015-жылы октябрь айында тергөөдөн кыскарган. УКМКнын расмий өкүлү Рахат Сулайманов кайра жанданган ал иш учурда тергелип бүтүп, Башкы прокуратурага жөнөтүлгөнүн билдирди:

УКМК.
УКМК.

- Буга чейин Кыргыз-Орус (Славян) университетинин медициналык факультетине 27 студентти мыйзамсыз кабыл алуу боюнча кылмыш иши козголгон. Анда негизги айыпталуучу Каныбек Осмоналиев болчу. Бүгүнкү күндө ошол 27 студенттен жалпысынан 14 миң доллар алган факт тергөөнүн жүрүшүндө толугу менен аныкталды. Тергөө аягына чыгып, андан ары сотко өткөрүү үчүн материалдар Башкы прокуратурага жөнөтүлдү.

15 кишинин арасынан табылган "тандоо"

2011-жылы апрель, июнь окуяларынын жабырлануучуларынын балдарын жана чет элдеги кыргыз улутундагы жарандардын улан-кыздарын гранттык орундарга сынаксыз кабыл алуу боюнча өкмөттүн токтому чыккан.

Буга байланыштуу Жогорку Кеңештин депутаттарынын сунуштарынын негизинде парламенттин Билим берүү комитеттинин ошондогу төрагасы Каныбек Осмоналиев Кыргыз-Орус (Славян) университетинин медициналык факультетине ошол абитуриенттерди кабыл алууну өтүнүп, окуу жайдын жетекчисине кат менен кайрылган.

Бирок 2015-жылы бул кылмыш иши тергөөдөн кыскарган. Саясатчы бул иш кайра жанданганын ага 16-март күнү суракка чакырганда гана кабарлашканын айтты. ​Каныбек Осмоналиев муну саясий куугунтук катары кабыл алып, ага негиз болгон өз жүйөлөрүн келтирди:

Каныбек Осмоналиев.
Каныбек Осмоналиев.

- Мындан төрт жыл мурун бир эле мен эмес, мурдагы билим берүү министри Канат Садыков, КРСУнун ректору Нифадьев баш болгон кабыл алуу комиссиясынын мүчөлөрү болуп, жалпысынан 15 кишиге кылмыш иши козголгон. Кийин ал иш мыйзамдуу негизде токтотулган. Анан жакында жалгыз эле мени кокустан суракка чакырып, ал иш кайра жанданганын айтып, "тигилерге дооматыбыз жок, бирок сизде маселе бар" деп ишти кайра козгошту. Бирок иште кандайдыр жаңы жагдайлар деле жок экен. Бул таза саясий куугунтук. Болбосо мени менен кошо тигил 14 адамга тең эле кылмыш иши кайра жанданат эле да. Аларга мен эле керек болдум окшойт. Анан калса, кийинки мезгилде курч сын-пикирлер менен чыкканым бирөөлөргө жаккан эмес окшойт.

Буйрук бергендер "бурулушта" калганда

Каныбек Осмоналиевге 2013-жылы Кыргыз-Орус (Славян) университетинин медициналык факультетине 27 абитуриентти кабыл алуу боюнча жазган катынын негизинде кылмыш иши козголгон.

Бирок тергөөнүн материалдары боюнча ушундай эле мүнөздөгү каттарды 2012-жылы август айында ар бири ар кайсы күнү ошол кездеги депутаттар Жылдызкан Жолдошева, Дамира Ниязалиева жана Заирбек Жоошбеков Билим берүү министрлигине жөнөтүшкөнү аныкталган. Бирок аларга кылмыш иштери козголгон эмес. Ошондой кайрылуулардын негизинде мурдагы билим берүү министри Канат Садыков 2012-жылы 30-августта Медициналык академиянын ректоруна да мурдагыдан башка баллы жетпеген 25 абитуриентти окууга кабыл алуу боюнча буйругун жөнөткөн. Бул жагдай тууралуу учурунда Башкы прокуратурага арыз менен кайрылган профессор Зиябиддин Айдаров бул иштер кайра жанданса, анда буйрукка кол койгондор түздөн-түз жоопко тартылышы керек болчу деп эсептейт:

Эгерде бул иш кайра жанданган болсо, анда ошол кездеги билим берүү министри Канат Садыков да жооп бериши керек.

- Эгерде бул иш кайра жанданган болсо, анда ошол кездеги билим берүү министри Канат Садыков да жооп бериши керек. Анткени абитуриенттерди окууга кабыл алуу же албоо тууралуу тиешелүү окуу жайдын ректорлору жана алардын үстүнөн карап, буйрук берген министр чечет. Депутаттардын жазган каттары болгону сунуш иретиндеги эле кайрылуулар. КРСУдан башка Медакадемияга 2011-2012-2013-жылдары жыл сайын элүүдөн ашуун тестирлөөдөгү алган баллы жетпеген абитуриенттерди сынаксыз кабыл алышкан. Алардын айрымдарын контракттык негизде окууга кабыл алып, анан мыйзамга каршы келгенине карабастан кийин бюджеттик бөлүмдөргө которушкан. Бул боюнча биз арыз жазып, анан Башкы прокуратура, ИИМ бир нече жолу текшерип, иликтөө иштерин жүргүзүп, бирок жыйынтык чыккан эмес.

Мурдагы билим берүү министри, учурдагы КУУнун ректору Канат Садыков менен байланышууга мүмкүн болбоду. Анткен менен УКМКнын расмий өкүлү Рахат Сулайманов баллы жетпеген абитуриенттерди окуу жайга өткөрүүгө байланыштуу иликтөө материалдары боюнча азырынча экс-депутат Каныбек Осмоналиевден башка тиешелүү кызмат адамдарына каршы кылмыш иштери козголо элек экенин билдирди.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Кумтөрдүн кумга сиңген миллиондору

Кумтөрдүн кумга сиңген миллиондору
please wait

No media source currently available

0:00 0:28:36 0:00

Пикир үчүн соттошуу өнөкөткө айланды

Сөз эркиндигин коргогон жүрүш. 2017-жыл

"Дан” мамлекеттик ишканасынын жетекчиси Алга Кылычов жарандык активист Мавлян Аскарбековду “ар-намысыма шек келтирди” деп сотко берип, андан 70 миллион сом айыппул өндүрүп берүүнү өтүнүүдө. Аскарбеков Кылычовдун артында "түрткүлөгөн" күчтөр бар деп эсептейт.

Жарандык активисттер бул көрүнүштү сөз эркиндигин басынтуу аракети катары баалап, мындай адат мурдагы жетекчилерден катардагы жарандарга жугуп жатат деп баалашууда.

Эскиргенде эстетиштиби?

“Дан” мамлекеттик ишканасынын башкы директору, “Бириккен элдик кошуундардын” төрагасы Алга Кылычовдун “Азаттык” радиосуна билдиргени боюнча, сотко ал «Kyrgyztoday.kg» сайтына 2016-жылы чыккан макалага байланыштуу кайрылган:

​​- “Ксива”, “маргинал”, “торпеда” дегендей мыйзамга каршы сөздөр менен беделиме шек келтирип, шылдыңдоо иретинде ушундай нерселерди аткарып жатат. Унчукпай эле коёюн дегем, бирок улам ар кайсы жерлерге жазып, оозго алгыс сөздөр менен комментарийлеп жатканынан мыйзам чегинде ушундай кадамга бардым. Демократия жана сөз эркиндиги деген биринчи кезекте жоопкерчилик жана мыйзамдуулук болушу керек.

Мавлян Аскарбеков жана Алга Кылычов
Мавлян Аскарбеков жана Алга Кылычов

Кылычов Аскарбековдун жазгандары жеке өзүнүн гана эмес, ал жетектеген “Бириккен элдик кошуундардын” да аброюна шек келтирди деп эсептейт.

Мавлян Аскарбеков болсо Кылычов анын эки жыл мурда "Фейсбуктагы" баракчасына жазган сөзүнө эми көңүл буруп, өзүн сотко берип жатканы саясий буйрук деген пикирде.

Аскарбековдун айтуусунда, ал Башкы прокуратура, УКМК, ИИМ баштаган мамлекеттик түзүмдөрүнүн жетекчилерин сындап, бир катар басылмаларга маек курган. "Ушундан кийин Кылычовдун жанданганы анын артында түрткүлөгөн күчтөр бар экенин көрсөтүп турат", - деди жарандык активист:

Маектерим жарык көргөндөн кийин, Кылычов мени сотко берип жатат.

- Президент Жээнбековдун коррупцияга каршы күрөш тууралуу айткан сөздөрүнөн кийин, бул демилгени колдоп, айрым басылмаларга интервью берген элем. Анда башкы прокурор Индира Жолдубаева, УКМКнын төрагасы Абдил Сегизбаев, ички иштер министри Улан Исраилов кызматтан кетиши керек экенин айткам. Ошол маектерим жарык көргөндөн кийин, Кылычов мени сотко берип жатат. Эгер 2016-жылы ар-намысына шек келтирсем, эки жыл эмнеге унчукпай келди?

Жарандык активист Рита Карасартова буга "жарандык активисттерди алсыратуу аракети" деп баа берди.

Бийлик "жарандык активисттердин күчүн алалы, соттон сотко барып жүдөсүн" деген ой менен ушуну жасап жатат.

- Бишкекке бийлик каалаган мэр керек болгондо башка бирөө өтүп кетпесин деп, Кылычовдун колу менен "Бизге Албек керек!" деп митинг өткөргөн. Ошол эле Кылычовдун оозу менен айрым басылмаларда, "Фейсбуктун" өзүндө бийликке керек идеялар, демилгелер айтылып жүрөт. Бүгүнкү күндө бийлик "жарандык активисттердин күчүн алалы, соттон сотко барып жүдөсүн" деген ой менен ушуну жасап жатат. Жарандык активисттер фактыны алардын алдына коюп, "бул качан жасалат", "тиги качан оңдолот" деген суроолорду бере баштаганда, айла таппай, "беделиме шек келтирди" деп чыга башташат.

Аскарбековго каршы үчүнчү доо

Алга Кылычовдун арызы менен активист Мавлян Аскарбеков экинчи жолу соцтармакта жазган пикири үчүн сот жоопкерчилигине тартылганы турат.

Буга чейин аны "Фейсбукта" жазганы үчүн Жогорку Кеңештин депутаты, КСДП фракциясынын мүчөсү Дастан Бекешов сотко берип, 20 миң сом моралдык компенсация өндүрүп берүүнү, "Фейсбуктагы" билдирүүсүн өчүрүп, төгүндөөнү талап кылган.

Райондук соттун чечимине ылайык, Аскарбеков акча төлөп берген эмес, бирок "Фейсбуктагы" баракчасына төгүндөмө жарыялап, соттун 700 сом чыгашасын төлөгөн. Депутат сот чечимине нааразы болуп, кассациялык арыз менен жогорку сот баскычтарына кайрылган. Бишкек шаардык соту арызды кабыл алган эмес. Жогорку сот "Аскарбековдун "Фейсбуктагы" төгүндөмөсүн бардык пайдалануучулар көрүп, окуу укугуна ээ болсун" деп чечкен.

Сөз эркиндиги: айып кимде...

Сөз эркиндиги: айып кимде...

Бийлик менен медиа ортосундагы чыңалуу кыргыз коомчулугунун көңүл чордонунда турат.

Мындан тышкары Мавлян Аскарбековго каршы былтыр УКМК Кылмыш-жаза кодексинин “Бийликти күч менен басып алууга үндөө” беренеси боюнча кылмыш ишин козгогон.

Ал былтыр 16-январдагы авиакырсыктан жапа чеккен Дача СУ жана Учкун-2 конуштарынын тургундары менен жолугушууда "бийликти басып алууга чакырган" деп шек саналган.

Учурда иш Биринчи Май райондук сотунда каралууда. Активист өзүнө коюлган айыпты четке кагып, оппозициялык ишмердиги үчүн куугунтук жүрүп жатат деп эсептейт. Аскарбеков сотко ишенбестик көрсөткөнүнөн майнап чыккан эмес. Ушундан улам ал Конституциялык палатага кайрылган:

- Азыркы учурда сот жараяндарын жалгыз судья карап, өзүнө ишенбестик көрсөтүлгөн учурда да аны кабыл албай, четке кагып коюп, ишти карай берет. Биз Конституциялык палатага кайрылсак, алар биздин арызды кароодон баш тартты. Жүйөсү - бул норма мурда каралып, чечим кабыл алыныптыр. Биз азыр дагы башка норма - "сот процессиндеги тараптардын тең укуктуулугу бузулуп жатат" деген жүйө менен Конституциялык палатага кайрылып жатабыз.

Соцтармакты тыюу - чындыктын оозун жабуу аракети

Социалдык тармактарды, Интернеттеги сайттарды көзөмөлгө алуу боюнча мыйзамды жыл башында Юстиция министрлиги сунуш кылып, Жогорку Кеңештин көпчүлүк депутаттары колдоп беришкен.

Ал эми айрым депутаттар соцтармакта колдонуучунун маалыматы “жалган” деп табылганда авторду төгүндөмө берүүгө милдеттендирген норманы Жарандык кодекске киргизүүнү сунуш кылышкан.

Бул демилгелер өз кезинде коомчулук тарабынан сынга алынып, сөз эркиндигин чектөө аракети катары кабыл алынган.

Жарандык активист Рита Карасартова бийликтин бул аракети андан ары уланышына жол бербеш керек деген ойдо.

Рита Карасартова.
Рита Карасартова.

- Көпчүлүк адамдар азыр "соцтармактагы пикирлер көзөмөлгө алынсын, каралсын" деп түшүнбөй айтып жатышат. Алар ошол эле учурда бул аракет "чындыкты айтам, акыйкаттыкты сүйлөйм" дегендерге каршы иш экенин билбей жатышат. Мунун баары - эртең биздин оозубузду жабууга жасалып жаткан кадам.

Сөз эркиндиги боюнча адистердин эскертүүсүнө ылайык, социалдык тармактардагы пикирлер боюнча атайын мыйзам бар. "Медиа полиси" институтунун юристи Алтынай Исаева алар кайсы жоболор экенин айтып берди:

Социалдык тармактарда жазылган, айтылган пикирлер үчүн жоопкерчилик бар, болуп келген.

- Биринчиден, бизде жарандардын ар-намысын, беделин Баш мыйзам коргойт. Экинчиден, Жарандык кодекстин 18-беренеси боюнча ар бир жаран тууралуу анын ар-намысына, беделине шек келтирген жалган маалыматтар жокко чыгарылышы керек. Ошондуктан социалдык тармактарда жазылган, айтылган пикирлер үчүн жоопкерчилик бар, болуп келген. Азыркы мыйзамдар социалдык тармактардагы түрдүү жорумдар үчүн жоопкерчиликке тартууга мүмкүнчүлүк берет.

Бирок Алтынай Исаева мамлекеттик кызматтарда иштегендердин карапайым жарандарга караганда бул беренелер боюнча укугу азыраак экенин эскертет. Анын сөзүнө караганда, мамлекеттик кызматкерлер алардын ар бир кадамы, ар бир кыймыл-аракети, сөзү коомчулуктун көзүндө болорун, өз дарегине сын-пикирлер айтыларын билип, аны кабыл алууга даяр болушу керек.

Атамбаев салган чыйыр...

Активисттер соцтармактардагы пикирлер, басылмалардагы жазылган сындар үчүн журналисттерди, маалымат каражаттарын, активисттерди сотко берип, миллиондогон сомдук айыппул төлөтүү адаты акыркы эки жылдан бери күч алганын белгилешет.

Алардын пикиринде, экс-президент Алмазбек Атамбаев баштаган чыйыр өкмөттөгү белдүү кызматкерлерден тартып, катардагы аткаминерлерге өтө баштады.

Өткөн жылы президенттик шайлоо алдында азыркы президент Сооронбай Жээнбековдун шайлоо штабы 24.кg сайты менен саясатчы Кабай Карабековду сотко берип, ар биринен 5 млн. сомдон өндүрүп берүүнү өтүнгөн. Свердлов райондук жана Бишкек шаар соту штабдын доосун канааттандырган.

Карабеков буга макул болбой, жогорку инстанцияга кайрылганда Жогорку сот мурдагы чечимди өзгөрткөн эмес. Ал эми 24.kg маалымат агенттигине каршы 5 миллион сомдук айыппул өндүрүү тууралуу доосунан президент 5-февралда баш тарткан.

Элнура Алканова жана Сапар Исаков.
Элнура Алканова жана Сапар Исаков.

Жазылган макала үчүн журналистти жоопко тартып же жазганын төгүндөөнү талап кылган аткаминерлердин арасында азыркы премьер-министр Сапар Исаков да бар.

Журналист Элнура Алканова “Fergana.ru” маалымат порталына "Ала-Арча" мамлекеттик резиденциясына жакын жердеги сатылган коттеждерди сатууда "мыйзамсыз иштер бар, ага өкмөт башчы Сапар Исаковдун жакындары аралашкан" деген көз карашын билдирген.

Бул үчүн өкмөттүн маалыматтык саясат бөлүмү журналисттен өкмөт башчыдан кечирим суроону талап кылган. Журналист кечирим сураган эмес. Көп өтпөй Экономикалык кылмыштарга каршы күрөш боюнча мамлекеттик кызмат кылмыш ишин козгоп, Элнура Алканованы адегенде күбө катары сурап, кийинчерээк ага айып такканы маалым болду.

Ушул өңдүү фактылар медиа каражаттарын сотко берүү аркылуу өз ар-намысын коргоого умтулган расмий жетекчилер көбөйүп баратканын көрсөтүп турат.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Епископ Даниил: Биздин мектептер динди таңуулабайт

Епископ Даниил.

"Азаттык" Орус православ чиркөөсүнүн ишмердүүлүгү тууралуу анын Кыргызстандагы жетекчиси, епископ Даниил менен маектешти.

"Орозону диета үчүн кармабайт"

"Азаттык": Даниил мырза, февраль айында Масленица майрамын белгиледиңиздер эле. Учурда православдар улуу орозону кармап жатышат. Алгач анын маани-маңызы тууралуу айта кетсеңиз...

Епископ Даниил: Азыркы учурда улуу орозону кармап, руханий иштер менен алектенип жатабыз. Улуу орозого чейин Масленицаны майрамдык шаан-шөкөт жана өзгөчө сыйынуу менен тосуп алдык.

Бул майрам бизди Улуу орозого даярдайт. Христиандар бул орозону дин тута баштагандан бери эле кармап келишет. Элүү күнгө созулган улуу орозо бизди Пасхага даярдайт.

Масленица. 18-февраль, 2018-жыл
Масленица. 18-февраль, 2018-жыл

"Азаттык": Православ динине ылайык бул орозону кармоонун жол-жобосу кандай? Кандай өзгөчөлүктөрү бар?

Епископ Даниил: Улуу орозонун башка орозолорго караганда эрежелери катаал. Айтсак, эт жана сүт азыктарын оозго салууга болбойт. Ыйык деп эсептелген базар күнү гана балык жегенге уруксат. Мындан сырткары, ишемби жана жекшемби күндөрү май кошулган, ал эми калган күндөрү кайнатылган тамакты гана жеш керек.

Кээ бир күндөрү православдар таптакыр эч нерсе жебейт же болбосо каткан нан менен азыктанышат.

Бул орозону кармоодо жаш курагы боюнча чектөөлөр да киргизилген. Жети жашка чейинки балдар ата-энесинин уруксаты жана көзөмөлү менен кармаса болот.

Бишкектеги Масленица майрамы. 18-февраль, 2018-жыл.
Бишкектеги Масленица майрамы. 18-февраль, 2018-жыл.

Улуу орозонун эң негизги максаты - тарбия. Диета кармоо же арыктоо үчүн кармайм деген жаңылыштык.

Тамактан тышкары адам эмоциясын да тизгиндеши керек. Ачуулануудан, башкаларды каралоодон, ушак-айыңдан, жалкоолуктан жана башка күнөөдөн алыс болууга тийиш. Башкача айтканда, адам өзүнүн үстүнөн иштеп, өзүн тарбиялайт. Бул орозону эрки жана каалоосу күчтүүлөр гана кармайт.

"Кыргызстанда жан дүйнөсү таза адамдар көп"

"Азаттык": Мына төрт жылдан бери бул жакта иштеп жатасыз. Алгач келгенде кандай көйгөйлөргө дуушар болдуңуз? Аларды чече алдыңызбы?

Епископ Даниил: Мен алгачкы келгенде бул жакта чиркөөлөрдүн оор абалына күбө болдум. Кээ бирлери курулуп бүтпөй турса, кээ бирлери начар абалда эле. Биз кудайдын жана көмөкчүлөрдүн жардамы былтыр Владимир чиркөөсүн куруп бүтүрүп, Воскресенск чиркөөсүн оңдодук. Себеби, билесиздер - Советтер Союзуна чейин Бишкекте беш православ чиркөөсү бар эле. Советтик доордун алгачкы жылдарында бул чиркөөлөр, башка сыйынуу жайлары сыяктуу эле талкалоого дуушар болгон. Биз азыр ошолорду оңдоп, кайрадан куруп жатабыз.

Жумушубузду аткарып жатканда башка көйгөйлөргө да дуушар болбой жатабыз деп айткандан алысмын. Сөзсүз түрдө ниети түз эмес адамдар жолугат, капа болгон учурлар да бар. Бирок мен бул жактагы жумушумду, жашоомду жакшы деп айтаар элем. Анткени бул Кыргызстан күнөстүү өлкө, эли боорукер жана кең пейил. Жөнөкөй, сабырдуу жана жан дүйнөсү таза адамдар көп.

Төрт жылда өзүмө бай тажрыйба топтодум, көп нерсени үйрөндүм. Орусияда төрөлүп, иштеп жүрүп бул жакка келгенден кийин таптакыр башка маданият менен тааныштым. Жеке мага бул жер аябай жагат.

"Азаттык": Учурда проваслав динин тутунгандардын кайсы маселеси чечилбеген бойдон турат?

Пасха майрамы. Бишкек (архивдик сүрөт)
Пасха майрамы. Бишкек (архивдик сүрөт)

Епископ Даниил: Учурда Бишкектеги №12 кичирайондогу Владимирский чиркөөнүн жанына жалпы билим берүүчү мектеп салууну пландап, атайын документтерди даярдап жатабыз. Бул план көптөн бери өзгөрүп, ишке ашпай келген. Эми буюрса чечилип калды. Жерди аныктап, мектептин иш долбоорун даярдап, тиешелүү мамлекеттик мекемелер менен кеңешип жатабыз.

Мындан сырткары, Чолпон-Атада чиркөө курууну максат кылуудабыз. Ал жердеги кичине чиркөөнүн ордуна чоң, жакшы чиркөө курууга муктаждык бар. Ал жерде көптөгөн православдар жашайт, ошондой эле ал жакка туристтер, коноктор жана православ чиркөөсүн көргүсү келгендер да келет эмеспи.

"Биздин мектептер исламды да окутат"

"Азаттык": Жогоруда окуу жайлар тууралуу да айтпадыңызбы. Эми ошол мектептер жөнүндө кеп кылсак. Канча окуу жайыңыздар бар жана ал мектептерде кандай билим берилет?

Епископ Даниил: Биздин жалпы билим берүүчү беш мектебибиз бар. Алардын үчөөндө башталгыч билим берилет, балдар 5-класска чейин окуйт. Бул мектептер Караколдо, Новопокровкада жана Кантта жайгашкан. Ал эми эки мектебибиз кадыресе орто билим берет.

Оштогу "Светоч" мектеби быйыл төртүнчү бүтүрүүчүлөрүн чыгарат, ал эми Бишкекте, епархияда жайгашкан мектепте кийинки жылы алгачкы бүтүрүүчүлөрдү, толугу менен 11-классты окуган окуучуларыбызды узатабыз.

Бул мектептер Билим берүү министирлиги бекитип берген жалпы билим берүү программасынын негизинде сабак өтүшөт. Буга кошумча сабак катары диний-маданий сабактар киргизилген. Православ дини менен катар башка диндерди, анын ичинде исламды да окушат. Кыргызстандын тарыхын, маданиятын үйрөнүшөт.

Бул мектептердин негиздөөчүлөрү епархия жана жергиликтүү православ жамааттары болуп эсептелет.

Окуучулар - ар түрдүү улуттун, ар түрдүү диндин өкүлдөрү. Аларга эч кандай диний же башка көз караштар таңууланбайт. Алар улуттар аралык жана диндердин ортосундагы толеранттуулук, өз ара сый мамиле тууралуу да маалымат алышат.

Оштогу "Светоч" мектеби.
Оштогу "Светоч" мектеби.

Мектептер жеке менчик болуп эсептелет жана мамлекет тарабынан каржыланбайт. Окутуу ата-энелер тарабынан каржыланат, кайрымдуулук уюмдары тарабынан колдоо көрсөтүлөт. Бирок аябай аз акча төлөнөрүн айта кетишибиз керек. Керек болсо жалпы билим берүү мекемелеринде мындан көп акча жыйналат.

Бишкекте эң арзан жеке менчик мектепке он эки миң сом төлөнсө, биздин мектептерге андан үч эсе аз акча төлөнөт. Себеби биз бардык социалдык катмардын өкүлдөрү, алардын балдары жакшы билим алсын, андан ары да өз жолун улантсын дейбиз. Керек болсо кээ бир мектептерибиздин окуучуларынын жыйырма пайызынан көбү окуу акысын төлөшпөйт. Аялуу катмардын өкүлдөрүнө жеңилдиктер каралган же болбосо таптакыр төлөшпөйт. Алардын материалдык мүмкүнчүлүгү буга жол бербейт. Анткен менен балдарды окутуш керек, тарбиялаш керек да.

Кайрымдуулук жана каалоо-тилек

"Азаттык": Кайрымдуулук иштери менен да алек болуп атасыздарбы?

Епископ Даниил: Албетте, бул үчүн бизде атайын социалдык бөлүм бар. Бул бөлүмүбүз Борбордук Азия жана Казакстан боюнча мыкты деп эсептелет. Кызматкерлерибиз колунда жокторго жардам бериш үчүн эл кыдырышат, оорукчандарга медициналык жардам көрсөтүшөт. Өткөн жылы бул жерде кыйын абалга туш болгондор үчүн тамак берүүчү атайын жай даярдап, ишке киргиздик.

Үйү жок же көчөдө калгандар ал жерге кирип тамак жеп, жылынышат. Муну менен катар Германиядан келген гранттын эсебинен медициналык жардам берилүүчү атайын бөлмө даярдап, медициналык жабдуу алдык. Дарыгерлердин тобу жана ыктыярчылар иштеп жатышат. Кээде катардагы эле дарыгерлер келип бейтаптарды карап, дары жазып жардам беришет.

"Азаттык": Эми православ христиан динин тутунгандарга, жалпы эле жарандарыбызга кайрылууга сизге мүмкүнчүлүк берсек.

Епископ Даниил: Православдарга же болбосо православ эместерге, негизи эле бардык жарандарыбызга ушул улуу орозо учурунда жакшылыктарды каалап кетет элем. Эң негизгиси - адам болуу, жоопкерчиликти көтөрө билүү керек деген ойдомун. Жарандарыбызды жакшылык кылууга, пайдалуу нерсени жасоого, ортобузда урмат-сыйды түптөөгө чакырат элем. Анткени бул нерсе мамлекетибизге, коомубузга, экономикабызга, бардык нерсеге пайдасын тийгизет деп ишенем.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Бакытбек: Хирургия өзгөчө сапаттарды талап кылат

Бакытбек Кадыралиев операцияда.

"Азыркы кыргызстандык" түрмөгүнүн бул жолку коногу - Пермдеги Жүрөк институтунда кардиохирург болуп иштеген Бакытбек Кадыралиев.

33 жаштагы Бакытбек Орусияга он жыл мурда билим алууга келген. Москвадагы А.Н.Бакулев атындагы улуттук медициналык борбордо аспирантураны ийгиликтүү аяктап, учурда С.Г. Суханов атындагы ооруканада кардиохирург болуп иштейт.

"Хирургияны мектепте эле тандагам"

Бир кезде Теңир-Тоодон Орусияга билим издеп келген жигит медиктердин үй-бүлөсүндө туулган экен.

"Атам Кайыпбек Кадыралиев 45 жылдан бери Нарын облустук ооруканасында кардиология бөлүмүн жетектеп келатат. Апам жыйырма жылдан ашык медайым болуп иштеп, азыр эс алууда", - деди ал.

- Агаларымдын бири кардиолог-терапевт, экинчиси Кыргызстанда эпидемиолог. Бала кезде атамды ээрчип, жумушуна көп барчумун. Үйгө деле конокко дарыгерлер гана келет эле. Кичинемден ушул чөйрөдө чоңойдум.

Кийин Бишкектеги Медициналык академияны аяктагандан кийин 2008- жылы Москвадагы А.Н.Бакулев атындагы Жүрөк-кан тамырлар боюнча улуттук медициналык борборго ординатурага тапшырып, аспирантураны ошол жерден бүтүрдүм. Башында Пермге кесиптештер тажрыйба алууга чакырган. Бул жерде күчтүү кардиохирургиялык мектеп бар. Анан бул жактагы базаны көрүп, беш жылдык келишим түзүп, калып калдым.

Кесиптештери менен.
Кесиптештери менен.

Советтик кардиохирургдардан сабак алдым

Орусиядагы белгилүү советтик кардиохирургдар Сергей Суханов менен Лев Бокерия - менин устаттарым. Эмгек жолумдун башталышында бул адамдарга жолугуп калганыма ыраазымын. Алар - менин кандидаттык диссертациямдын илимий жетекчилери, кардиохирургиядагы биринчи мугалимдерим.

Медицина өзү татаал илим. Психологиялык жактан күчтүү, дене-боюң жагынан чыдамкай болушуң керек. Кээ бир операциялар 12 сааттан узакка созулат.

Сергей Суханов менен кошо бир жарым миңден ашык операция жасадым. Бул адам мени кесипке даярдап, чеберчилик жактан таптаган. 2015-жылы жүрөккө биринчи жолу өз алдынча операция жасашыма да себепкер болгон.

Мен АКШда жана Европа өлкөлөрүнө барып, эл аралык конференцияларга катышып, кесиптештер менен тажрыйба алмашып турам.

Ал жакта дарыгерлер жүрөккө өз алдынча операцияны кырктан өткөндө жасай башташат. Мен өз алдынча операцияны 29 жашымда биринчи жолу жасадым. Буга мыкты даярдык керек. Ординатурадагы, аспирантурадагы билим менен тажрыйба аздык кылат. Тажрыйбалуу кардиохирургдун операцияларына 1-2 миң жолу катышып, чочконун же торпоктун жүрөгүнө эксперимент жасап машыгасың. Медицина өзү татаал илим. Психологиялык жактан күчтүү, дене-боюң жагынан чыдамкай болушуң керек. Кээ бир операциялар 12 сааттан узакка созулат.

Устаты Сергей Суханов менен.
Устаты Сергей Суханов менен.

"Адам өмүрү оңой эмес"

Жүрөккө беш жүздөн ашык операция жасадым. Операцияга киргенде адамдын өмүрү жөнүндө гана ойлоносуң. Устаттарым «өзүңөрдүн апаңарды же атаңарды элестеткиле, ошондо гана адамдын өмүрүнө кайдыгер болбойсуңар» деп үйрөтүшкөн.

Мындай нерсени эч качан өзүңө же башка бирөөнө каалбайсың, бирок жоопкерчиликти катуу сезесиң. Ошол эле учурда хирургдун колу канчалык жеңил болбосун, анын мыкты билимине жана тажрыйбасына карабай, ооруканадагы шарттар менен тийиштүү жабдуунун камсыздалышы абдан маанилүү. Албетте, хирургия - бул табияттан берилген кандайдыр бир шык, касиет. Бардык эле адамдын колунан келе бербейт. Чечкиндүүлүк да керек. Адам өмүрү оюнчук эмес.

Операцияларда адамды жоготуп жатсаң, билим менен тажрыйбанын жетишсиздиги, керектүү жабдыктардын жоктугу же команданын начардыгы себеп болушу мүмкүн. Андай болбосо, анда бул сенин ишиң эмес. Муну да убагында кабыл алып, түшүнүү керек.

Медицинада артта калдык

Азыр медицина жыл сайын эмес, ай сайын өзгөрүп, өнүгүп жаткан убак. Мурун жүрөккө операция кылыш үчүн адамдын көкүрөгүн ачыш керек болсо, азыр заманбап технологиялар менен кичине тешик аркылуу толук операция жасаса болот.

Казакстанда жүрөктү трансплантациялоо боюнча 52 операция болду. Кыргызстанда, менин билишимче, мындай операция жасала элек.

Инвазивдүү хирургиялык техникалар менен жүрөктөгү клапандарды алмаштырып, тосмолорду коюу жайылган. Роботтор колдонулуп жатат. Мындай ыкмалар адамдын өмүрүн 10-15 жылга узартып, анын төрт-беш күндүн ичинде эле басып кетишине шарт түзөт.

Андан тышкары адамдын жүрөгүн алмаштырууда чоң жетишкендиктер болуп жатат. Казакстанда жүрөктү трансплантациялоо боюнча 52 операция болду. Кыргызстанда, менин билишимче, мындай операция жасала элек. Биз бир топ артта калып калдык.

Бизде Иса Ахунбаев негиздеген, күчтүү кардиохирургиялык мектеп бар. Бирок алты миллион калк жашаган өлкөдө жыл сайын жүрөккө 700-800 операция жасалат. Жүрөк-кан тамыр оорулары Кыргызстанда да биринчи орунда. Биздин көп мекендештер Орусия, Түркия сыяктуу чет өлкөлөргө барып дарыланууга мажбур болуп жатышат. Адамдарды кыйнабай, бул операцияларды Кыргызстанда эле кылса болот деп ойлойм. Биз медицинадагы жетишкендиктерден артта калбашыбыз керек.

Атасы менен жүрөк оорулары боюнча конференцияда.
Атасы менен жүрөк оорулары боюнча конференцияда.

"Акыры мекенге кайтам"

Эртеби-кечпи мекенге кайтып, өзүмдүн жеримде кызмат кылууну ойлоном. Азырынча тажрыйба топтошум керек, өсүшүм керек. Эми Орусияда докторлук диссертацияны жактоону максат кылып турам. Ошону менен катар эле Кыргызстанга барып, кесиптештер менен тажрыйбамды бөлүшүүгө даярмын. Чет жактан үйрөнгөн нерселерди Кыргызстанда колдонгубуз келет, бөлүшкүбүз келет.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Баткен: окуучунун дартына мугалим күнөөлүүбү?

Баткен: окуучунун дартына мугалим күнөөлүүбү?
please wait

No media source currently available

0:00 0:03:26 0:00

Жүз жыл жашаган эже-сиңди

Жүз жыл жашаган эже-сиңди
please wait

No media source currently available

0:00 0:03:54 0:00

Шаардык кеңеш "апрелчилер" үчүн мораторийди бузду

Бишкек

Бишкек шаардык кеңеши Шабдан Баатыр көчөсүн "7-апрель" деп өзгөртүү тууралуу сунушту колдоп, баш калаадагы көчө аттарын алмаштырууга тыюу салган мораторийди өзгөрттү.

Беш жыл мурда шаардык кеңеш көчө аттарын өзгөртүүгө мораторий жарыялаган. Депутаттар соңку чечим Шабдан Баатырдан башка көчөлөргө тиешелүү эмес экенин айтканы менен, апрель окуясынын сегиз жылдыгын утурлай мораторийдин бузулганы коомдо сынга алынып жатат.

Бишкек шаардык кеңешинин 19-марттагы токтомуна ылайык, Шабдан Баатыр көчөсүнүн Түштүк магистралдан Чүй проспектине чейинки бөлүгү "7-апрель" деп өзгөртүлмөй болду. Ал эми Чүйдөн Курманжан Датка көчөсүнө чейинки аралык мурдагыдай аталып кала берет.

Бишкек шаардык кеңешинин төрагасы Алмаз Кененбаев "Азаттыкка" билдиргендей, 19-марттагы сессияда 2013-жылы кабыл алынган токтомго көпчүлүк добуш менен өзгөртүү киргизилген. Ошол эле кезде депутаттар Шабдан Баатырдан башка көчөлөрдүн аталышын өзгөртүүгө беш жылдык мораторий кабыл алды:

7-апрель, 2010-жыл (архивдик сүрөт)
7-апрель, 2010-жыл (архивдик сүрөт)

- Тиешелүү токтом долбоорун мэрия сунуш кылды. Былтыр Алмаз Атамбаевге кайрылуу болгон экен. Андан кийин ал мэрия менен шаардык кеңешке "ушул маселени карап берсеңиздер" деп кайрылган. Ошонун негизинде талкуулап, мораторийди өзгөртүү токтомун кабыл алдык.

Кененбаев кошумчалагандай, аталган көчөнүн атын алмаштырууну 2010-жылдагы апрель окуясынан жабыркагандардын "Айкөл Ала-Тоо", "Мекен шейиттери" коомдук бирикмелери сунуш кылып, былтыр экс-президент Алмазбек Атамбаев аны мэрияга жөнөткөн экен.

"Айкөл Ала-Тоо" коомдук бирикмесинин төрагасынын орун басары Амантур Жамгырчиев уюмдагылар көчөнүн аталышын өзгөртүүнү төрт жылдан бери сунуш кылып келатышканын айтып, муну 7-апрелди даңазалоо аракети катары түшүндүрдү:

- 7-апрелди даңазалоо максатында көп иш-чараларды өткөргөнбүз. 2015-жылы ошол кездеги президент Алмазбек Атамбаев илимий-тарыхый жыйын уюштуруу боюнча демилге көтөргөн. Анда апрель революциясынын беш жылдыгына жана 25-март ыңкылыбына тарыхый баа берилген. Ошондо көптөгөн илимпоздор, тарыхчылар 7-апрелде элдик революция болгонун айтышкан. 2016-жылы 7-апрель майрам күндөрдүн катарына кошулуп, жылнаамада кызыл түс менен белгиленип келе жатат. Былтыр Ысык-Көл облусунун Ак-Суу районундагы Челпек айылындагы чоку да 7-апрелдин урматына аталды. Эми көчөнүн атын эмнеге апрель окуясынын урматына атоого болбойт? 7-апрель Кыргызстан үчүн эбегейсиз чоң мааниге ээ. Үй-бүлөлүк башкарууга, адилетсиздикке каршы күрөшүп, канча деген жигиттерибиз каза болду? Биз бул күндү даңазалашыбыз керек.

Шаардык кеңеш беш жыл илгери башкалаадагы көчөлөрдүн аталышын өзгөртүүгө мораторий киргизген. Интернеттеги telegra.ph сайтында 19-марттагы сессия ушул мораторийден улам ызы-чуу менен коштолгону, депутаттардын басымдуу бөлүгү аны бузууга каршы чыкканы тууралуу маалымат тарады.

Анда мэр Албек Ибраимовдун басымы менен көчө атын алмаштыруу боюнча жыйын эки мүнөткө гана созулуп, журналисттерди катыштырбастан шашылыш, талкуусу жок эле чечим кабыл алынганы, мэриянын сунушу колдоо тапканы жазылды.

Шабдан баатырдын мааракесин өткөрүп, кино тарттырып, аны урматтап жаткан кезде эми кайра тарыхый инсандын атындагы көчөнүн жарымын башка аталышка көчүрүп коюу туура эмес.
Тынчтыкбек Алтымышев

Журналист Тынчтыкбек Алтымышев шаардык кеңештин чечими мыйзам бузуу жана басым менен кабыл алынды деп эсептейт:

- Мындай демилгенин баары экс-президент Алмазбек Атамбаев тараптан чыгып аткан сыяктанат. Жакында "Апрель" деген канал ачылганы турат. Аны "7-апрель" көчөсүнө жайгаштырып, бул күндүн актуалдуулугун кайра көтөрүп чыгып, 2010-жылдан кийин унутуп калган адамдарды, ошо кезде чогуу жүргөн эски командасын, электоратын кайра өзүнө тартуу аракети деп түшүнүп жатам. Өзүнүн мурдагы кадыр-баркын кайтаруу максатында ушундай амалдарга барып атат окшойт. Биринчиден, мага эң кызык болгон жери - сегиз жылдан кийин 7-апрелди кайра баштан актуалдуу тема кылып көтөрүп, эми эстеп, токтомду бузуп жатканы таң калычтуу.

Экинчиден, мыйзам бузулду. Шаардык кеңештин депутаттарын кысымга алып, мэрге бирден чакырып киргизишип, коркутчусун коркутуп кабыл алдырганы айтылууда. Мурун Алматы деп аталган көчөгө Шабдан Баатырдын ысымын ыйгардык эле. Бюджеттен миллиондогон сом бөлүнүп, Шабдан баатырдын мааракесин өткөрүп, кино тарттырып, аны урматтап жаткан кезде эми кайра тарыхый инсандын атындагы көчөнүн жарымын башка аталышка көчүрүп коюу туура эмес.

Бишкек шаардык кеңеши жана мэрия Интернетте тараган маалыматтарга комментарий берген жок. Шабдан Баатыр көчөсү Кыргызстан эгемендик алганга чейин Алматы деп аталчу. Эми аны 7-апрель деп кайра өзгөртүү чечими качан аткарылары азырынча белгисиз. Бишкек шаардык кеңеши көчөнү өзгөртүүгө 100 миң сомдун тегерегинде акча кетерин билдирүүдө.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Каныкей: Сахнаны эмес үй-бүлөнү тандадым

Каныкей: Сахнаны эмес үй-бүлөнү тандадым
please wait

No media source currently available

0:00 0:07:02 0:00

Бишкек улуу күндү шаң менен тосту

Арашандагы боорсок таймаш

Арашандагы боорсок таймаш
please wait

No media source currently available

0:00 0:03:06 0:00

Көкбөрү: "Ынтымак" кайрадан чемпион

Көкбөрү: "Ынтымак" кайрадан чемпион
please wait

No media source currently available

0:00 0:05:35 0:00

Байчечекей жыттанган Нооруз келди (видео, сүрөт)

Бишкек, 21-март, 2018-жыл

Нооруздун урматына президент элди куттуктап, биримдикте жашоого чакырды. Премьер-министр болсо өкмөт алга сүрөп жаткан "Таза коом" долбоору ушул майрамга шайкеш келип турганын калктын эсине салды.

Быйылкы Нооруз Ош шаарында бир күн мурда “Кадыр түн” аттуу салтанат менен башталды.

20-мартта мэрия борбордук аянтта концерт уюштуруп, андан ары “Сүйүү багы” комплексинде сүмөлөк бышырылды. Майрам Нооруз күнү да уланды.

Ноорузга карата Кыргызстандын бардык аймактарында майрамдык, спорттук иш-чаралар өттү. Ал эми "Ак-Кула" ат майданында республикалык көкбөрү таймашы болду.

Финалдык оюнда Оштун "Достук" жана Таластын "Ынтымак" командалары беттешип, жеңишти таластык оюнчулар алып кетти.

Мелдештин байге фонду 800 миң сомду түзду. Баш байгеге 400 миң сом берилди. Ал эми 2-орунга 200 миң, 3-орунга 100 миң сом акчалай сыйлык тапшырылды.

​3-орунду Сокулуктун "Биримдик Аю" командасы алды.

Көкбөрү: "Ынтымак" кайрадан чемпион
please wait

No media source currently available

0:00 0:05:35 0:00

Сыйлык тапшыруу аземине өкмөт башчы Сапар Исаков, президенттик аппараттын башчысы Мухамметкалый Абылгазиев баштаган бир катар жетекчилер катышты. “Мыкты чабуулчу” наамы Манас Ниязовго (“Достук”), “мыкты оюнчу” наамы Мелисбек уулу Нуржанга (“Ынтымак”), "мыкты ат” наамы “Арашан” командасынан “Күрөңгө” берилди.

Кадыр түн тосуу
Кадыр түн тосуу

21-мартта Бишкектеги Ала-Тоо аянты элге толду. Мэрия быйыл Ноорузду белгилөөгө 1 миллион 100 миң сомдой акча коротконун расмий маалымдады.

Бирок майрам жыл сайын эл көрүп жүргөндөй сценарийде эле даярдалды. Адаттагыдай эле улуттук кийимчен секелектер аянтты толтуруп бийлеп, ыр-күүлөр жаңырып, актерлор каада-салттарды сахнага алып чыгышты.

Бийлик өкүлдөрүнөн Бишкектин мэри Албек Ибраимов жана шаардык кеңештин төрагасы элди барып, сахнада куттуктады. Ошондой эле майрам көргөнү келген элге сүмөлөк таратылды. ​

Бишкек мэри баштаган аткаминерлер. 21-март, Бишкек
Бишкек мэри баштаган аткаминерлер. 21-март, Бишкек

​Андан тышкары, Бишкекте элчиликтердин майрамдык жармаңкеси уюштурулду.

Борбордук аянтка жакын, Курманжан Датка сейил багынын алдына 20дай чатыр тигилип, түрдүү улуттардын тамак-аштары, буюмдары коюлду. Ар кайсыл элге таандык ыр-күүлөр жаңырып жатты.

​Тышкы иштер министрлигинин маалыматында кайрымдуулук иш-чарасы ар бир улуттун маданий өзгөчөлүктөрүн гана тартуулабастан, социалдык максатты да көздөйт. Себеби, жармаңке учурунда түшкөн каражат Кыргызстандагы социалдык мекемелерге жардам иретинде өткөрүлүп берилет.​

​Ушундай эле майрамдык иш-чаралар өлкөнүн бүт аймактарында белгиленди.

Оштогу майрам
Оштогу майрам

Баткен шаарынын борбордук стадионунда да тамак-аш, кол өнөрчүлүктүн көргөзмөсү уюштурулду. Ага Тажикстан менен Өзбекстандан жергиликтүү бийлик өкүлдөрү келишти.

Интернет булактарында майрамдык шаң коштогон сүрөттөр, видеолор жарыяланууда.

Оштогу Нооруз

Жалал-Абаддагы Нооруз

Таластагы Нооруз

Ысык-Көлдөгү Нооруз

Баткендеги Нооруз

​Нарындагы Нооруз

Мамлекет башчы Сооронбай Жээнбеков майрамдык салтанаттарга катышкан жок. Президенттик аппараттын маалыматтык саясат бөлүмү Жээнбековдун куттуктоосун таратты. Анда өлкө жетекчиси жумурай журтту ынтымактуу болууга үндөп, көп улутту элди биримдикте жакшы келечекти курууга чакырган.

Кыргызстандыктарды куттуктап, башка мамлекеттердин президенттеринен мамлекет башчынын атына телеграммалар да келип жатат. Сооронбай Жээнбеков да аларга ушундай каттарды жөнөттү.

Парламент спикери да, өкмөт башчы да куттуктоо каттарын жазышып, алар расмий сайттарга жарыяланды.

Нооруз, Бишкек. 21-март, 2018-жыл
Нооруз, Бишкек. 21-март, 2018-жыл

Премьер-министр Сапар Исаков өз куттуктоосунда өкмөт илгери сүрөп жаткан “Таза коом”, “Таза жашоо” сыяктуу долбоорлорду дагы бир ирет элдин эсине салды.

Нооруздун дагы бир аты "тазаруу" экенин белгилеген Исаков өкмөттүн бул багыттагы кадамына майрамдын аталышы төп келип турганын билдирди. Өзү дипломатиялык өкүлчүлүктөрдүн жармаңкесине барып, эл аралап иш-чара менен таанышты.

Нооруздун урматына Бишкектин четиндеги “Кыргыз айылы” улуттук-этнографиялык комплексинде активисттер жарым тоннадан көп боорсок бышырышты. Уюштуруучулар аны муктаждарга таратышарын билдиришти.

Боорсок
Боорсок

“Кыргыз айылы” улуттук-этнографиялык комплексинин аймагында уюштурулган иш-чарада он топко бөлүнгөн кыз-келиндер жарышты.

Жалпысынан 500 килограмм ундан камыр ачытылып, 700 килограмм боорсок жасалды. Мелдеште "Алтын келиндер" командасы жеңүүчү болуп табылды.

Арашандагы боорсок таймаш
please wait

No media source currently available

0:00 0:03:06 0:00

Перс жана түрк тектүү элдердин негизги майрамдарынын бири болуп саналган Нооруз 21-мартта белгиленет. 2009-жылы ал ЮНЕСКОнун маданий мурастар тизмесине кирген.

Оштогу Нооруз. 21-март, 2018-жыл
Оштогу Нооруз. 21-март, 2018-жыл

Нооруз жылдын башаты, табияттын жаңыланышы катары сыпатталып, ушул майрамдан соң дыйкандар талаага үрөн себишет.

Соңку жылдары кыргыз коомунда шарият амалдарын кармангандар бул күндү белгилөө мусулманчылыкка туура келбей турганын айтып жүрүшөт. Быйыл да белгилүү диний ишмер Чубак ажы Жалиловдун ушул өңүттөгү пикири коомдо талкууга түшүп, эки ача ойлорду жараткан.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Аксаган "Акылдуу шаар"

Бишкек

"Акылдуу шаар" долбоору деген эмне? Анын кандай артыкчылыгы бар? Дүйнөдө бул долбоорду ийгиликтүү ишке ашырган өлкөлөр кайсылар?

Кыргыз өкмөтү "Акылдуу шаар" долбоорун ишке ашыруу боюнча кытайлык "Huawei Technologies" компаниясы менен түзүлгөн келишимди бузду. Кыргыз өкмөтүнүн маалыматына караганда, мындай чечим “келишимде жазылган мөөнөт сакталбай, долбоорду ишке ашыруу боюнча документтер сапатсыз даярдалганына байланыштуу” кабыл алынган. Жалпы баасы 60 миллион долларлык долбоордун алкагында өлкөдөгү эки башкы шаар жана үч кан жолго көзөмөл камералары орнотулмак.

Сиздер билесиздерби, кылмыштардын саны кыска убакытта азаят. Анда жасалма интеллект болот. Сиз системага болгону сүрөттү гана киргизип койосуз, система болсо, бүт шаар боюнча адамды өзү издей баштайт. Бул укмуштуу да.
Премьер-министр Сапар Исаков, 9-февраль, 2018-жыл

Өкмөт эми долбоорду өзү аткарууга аракет кыла турганын билдирди. Буга чейин да негизги шаарларга жана кан жолдорго видеокөзөмөл орнотуу боюнча долбоор ишке ашпай, келишим эки ирет бузулган.

Буга чейинки өкмөттөр жарыялаган “Коопсуз шаар” долбоору куру сөз бойдон калса, “Акылдуу шаар” долбоору да ошондой тагдырга туш келип отургандай.

«Коопсуз шаардын» биринчи тендери

2012-жылы ошол кездеги премьер-министр Өмүрбек Бабанов башында турган кыргыз өкмөтү Бишкек, Ош шаарларын жана Бишкек - Каракол жолуна фото-видео көзөмөл орнотуу боюнча дымактуу иш баштаган.

Анда тендерге 16 компания катышып, биринчи айлампада бешөө утуп чыккан. Маселен, долбоорду ZTE компаниясы (кытайлык) 3 миллиард 56 миллион, “Дельта Профи” (кыргызстандык) 3 миллиард 705 миллион сомго баалаган.

Бишкек шаары.
Бишкек шаары.

Бирок “Коопсуз шаар” долбоорун тендерге катышпаган Beijing Construction Engineering Group International аттуу кытай компаниясы утуп алат. Алар долбоорду 4 миллиард 505 миллион сомго же башкача айтканда, 85 млн. долларга баалашкан. Бул маселе боюнча “Ата Мекен” фракциясы убагында чуу көтөргөн. Алар тендерге катышпаган компания жеңүүчү аталганын, кытайлар долбоорду башкалардан 25 пайызга кымбат баалаганын, ошол кездеги ИИМдин башчысы Зарылбек Рысалиев бир катар мыйзамдарды одоно бузганын айтып чыгышкан.

«Коопсуз шаардын» экинчи тендери

2014-жылы өткөн экинчи тендерге сегиз компания катышып, кийинки баскычка бешөө өтөт. 2012-жылы кытайлар 85 млн. долларга баалаган “Коопсуз шаар” долбоорун молдовалык Dessa International S. R. L. компаниясы 60 млн., кытайлык Shenzhen Topform Computer Tehnology Co. Ltd 49,8 млн., түркиялык Ozone Iletişim Teknolojileri 72,2 млн. жана швейцариялык Anteo Worldwide 69 млн. долларга баалаган.

Бирок тендердик комиссиянын бүтүмү менен кыргыз-орус "Стилсофт Бишкек" ишканасы жеңүүчү аталган. Алар долбоорду 62 млн. долларга бүткөрүшмөк болот. Ал кездеги ички иштер министри Мелис Турганбаев тендер одоно мыйзам бузуу менен өткөнүн жүйө тутуп, келишимге кол койбой койгон.

Ал ортодо Ички иштер министрлиги "Коопсуз шаар" долбоорун өз күчү менен ишке ашырууга киришкенин убада кылган. Атүгүл министр Мелис Турганбаев Молдованын “Коопсуз шаар” долбоору менен таанышып, Кишиневго да барып келген.

"Азаттыктын" архиви
"Коопсуз шаарды" ИИМ өзү ишке ашырат
please wait

No media source currently available

0:00 0:01:18 0:00

Исаковдун өкмөтү: «Коопсуз шаардын» ордуна «Акылдуу шаар»

“Акылдуу шаар" долбоорун ишке ашыруу боюнча инвестициялык келишимге кыргыз өкмөтү менен кытайлык "Huawei Technologies" компаниясы 11-январда кол койгон. Келишимге ылайык, кытайлык компания Бишкек менен Ош шаарына, Бишкек-Ош, Бишкек-Чолпон-Ата жолдоруна жана "Манас" аэропортуна кетчү жолго көзөмөл камераларын орнотууга, аларды техникалык жактан тейлөөгө 60 миллион долларлык инвестиция жумшамак болгон. Ал эми долбоорду ишке ашыруу милдети Мамлекеттик каттоо кызматынын алдындагы "Инфоком" ишканасына жүктөлгөн.

Бишкек шаары. 16-март, 2018-жыл
Бишкек шаары. 16-март, 2018-жыл

​Кыргыз бийлиги мамлекетти жогорку технология аркылуу өнүктүрүүнү караган "Таза коом" улуттук программасын былтыр апрелде жарыялаган. Бул долбоор 2040-жылга чейинки туруктуу өнүгүү боюнча улуттук стратегиянын бир бөлүгү экени маалымдалган жана анын алкагында “Акылдуу шаар” долбоору ишке ашырылмакчы.

- "Коопсуз шаар" "Акылдуу шаардын" 10 гана пайызы же андан азы десек болот. "Акылдуу шаар" бул бүтүн бир система.
Эсенкул Момункулов

Бир ай мурдараак, же 9-февралда Бишкек мэриясынын жыйынында премьер-министр Сапар Исаков “Акылдуу шаардын” артыкчылыктарына мындайча токтолгон:

- Сиздер билесиздерби, кылмыштардын саны кыска убакытта азаят. Биз атүгүл акчаны аябастан, инвесторлордон адамдын жүзүн тааныган функцияны киргизүүнү да сурадык. Анда жасалма интеллект болот. Сиз системага болгону сүрөттү гана киргизип койосуз, система болсо, шаар боюнча адамды өзү издей баштайт. Бул укмуш да.

Өкмөттүн атынан "Huawei Technologies" компаниясы менен келишимге кол койгон Инвестицияларды илгерилетүү жана коргоо агенттигинин жетекчиси Эсенкул Момункулов "Акылдуу шаардын" "Коопсуз шаар" долбоорунан айырмачылыгын мындайча түшүндүргөн эле:

- "Коопсуз шаар" "Акылдуу шаардын" 10 гана пайызы же андан азы десек болот. Анткени "Коопсуз шаар" жол эрежелеринин бузулушун каттаган жөн гана фото жана видеокөзөмөл. Алты жыл мурдагы технологиялар менен бүгүнкү технологиялардын айырмасы асман менен жердей болуп калды. "Акылдуу шаар" бул бүтүн бир система. Ал аркылуу технологиялык амалдарды, чечимдерди интеграция кылууга мүмкүнчүлүк ачылат. "Акылдуу шаар" долбоорунда жасалма интеллект болот. Анын ишине адамдар аралаша албайт.

Момункулов: "Акылдуу шаарда" жасалма интеллект болот
please wait

No media source currently available

0:00 0:02:38 0:00

Дүйнөдөгү "Акылдуу шаарлар"

Британияда жайгашкан Juniper Research консалтинг компаниясы жана АКШдагы Intel корпорациясы ушул айда дүйнөдөгү “акылдуу” шаарлардын тизмесин чыгарды. Анда элди тейлөөдөгү мобилдүүлүк, саламаттык сактоо тармагында шарттар, коомдук коопсуздук жана жалпы системанын натыйжалуулугу, кайтарымы сыяктуу критерийлер коюлган.

Изилдөөгө ылайык, дүйнөдөгү эң акылдуу шаар деп Сингапур табылган. Талдоочулар бул өлкө саламаттык сактоо, коомдук коопсуздук, мобилдүүлүк жана натыйжалуулук жагынан дүйнөдөгү башка шаарларды ат чабым алыс калтырганын белгилешкен. Маселен, Сингапурда кары-картаңдардын ден соолугуна көзөмөл кылган мобилдик кызмат-тиркемелер ишке киргизилген. Ал аркылуу дарыгерлер карылардын ден соолугуна онлайн - алыстан болсо да көзөмөл кылып тура алат.

Кыргызстан дүйнөдөгү жол кырсыктары эң көп катталган мамлекеттердин бири. "Акылдуу шаар" долбоорун киргизүүгө өкмөттү жол кырсыктарынын саны жана коомчулуктун сыны аргасыз кылып келет.

Расмий маалыматка караганда, 2017-жылы өлкөдө 6 миң 346 жол кырсыгы катталып, 907 киши каза тапкан.

​Huawei жана кыргыз өкмөтү

Өкмөттүн маалыматына караганда, алар ​Huawei менен келишимди документте көрсөтүлгөн мөөнөт сакталбагандыгына, долбоорду ишке ашыруу боюнча документтер сапатсыз даярдалганына байланыштуу бузууга барышкан. ​Huawei азырынча келишимдин бузулушу тууралуу расмий маалымат бере элек. Ушул жерден ​Huawei ишканасы тууралуу кыскача маалымат бере кетсек.

ТВЕА менен чыккан чырдан кийин "Huawei” компаниясы да Кыргызстан менен иштешүүдөн бир тараптуу баш тартышы мүмкүн. Расмий Бээжин дагы “бизге мындай бекер рекламанын кереги жок, ишти токтоткула” деши да мүмкүн.
Экс-депутат Улукбек Кочкоров.

Huawei Technologies Co. Ltd компаниясы Кытайда 1987-жылы негизделген. Интернеттеги ачык маалыматтарга таянсак, 2012-жылы анда 110 миңдей адам иштесе, бүгүнкү күндө 180 миңдей киши эмгектенет.

Анын дүйнөдө сегиз регионалдык бөлүмү,100дөй филиалы бар. Компаниянын Кытай, АКШ, Германия, Түркия, Индия, Швеция, Орусия жана башка өлкөлөрдө 20 илимий борбору негизделген. Ал Европада бир катар мобилдик операторлорго ээлик кылат.

2015-жылы Huawei дүйнөдө эң көп смартфон чыгарган компаниялардын тизмесинде үчүнчү орунду ээлеген. 2007-жылы таза кирешеси - 12,5 млрд. доллар (2006-жылга салыштырганда 48 пайызга өскөн) болсо, 2017-жылы анын жылдык таза пайдасы 92 млрд. долларды түздү. 2017-жылы 153 миллион смартфон саткан.

Жогорку Кеңештин мурдагы депутаты, коомдук ишмер Улукбек Кочкоров эл аралык компания кыргыз өкмөтү менен тыгыз иштешүүгө кызыкдар болгон эмес деген ойдо. Ал буга Бишкек жылуулук борборун модернизациялоо боюнча кытайлык компания менен болгон келишимдеги коррупциялык схемаларды күнөөлөдү.

- Дүйнөгө белгилүү компанияга ушундай чырлардын кереги барбы? 2010-жылы биздин бир топ аткаминерлер Кытайдан 3 миллион долларлык жабдууну 9 миллион долларга алып келдик деп, 6 миллион долларын сугунуп коюшкан. Күнөөкөрлөр түрмөдө отурушат. Ошондо дагы "Huawei” компаниясынын аты угулган, эми дагы чыгып жатат.

Бишкек жылуулук борборунда иштеген кытайлык ТВЕА дагы жаман компания эмес. Алар биздикилер заказ кылганды жасап беришти. Аттиштерди 600 доллардан жазып койгону - заказ берип жаткан биздикилердин күнөөсү. "Huawei” менен да ушундай эле көрүнүш болушу мүмкүн. 100 доллардык видеокамера 14 миң доллар болуп жазылып калышы ыктымал. Ошондон улам ой туулат, ТВЕА менен чыккан чырдан кийин "Huawei” компаниясы да Кыргызстан менен иштешүүдөн бир тараптуу баш тартышы мүмкүн. Расмий Бээжин дагы “бизге мындай бекер рекламанын кереги жок, ишти токтоткула” деши да мүмкүн.

Бишкек шаары. 16-март, 2018-жыл
Бишкек шаары. 16-март, 2018-жыл

Кыргыз өкмөтү эми "Акылдуу шаар" долбоорун эл аралык уюмдардын көмөгү жана жана өзүнүн дарамети менен ишке ашырууга ниет кылууда. Маселен, өткөн жумада премьер-министр Сапар Исаков Британиянын Коопсуз жана туруктуу транспорт боюнча чыгыш альянсы (EASST) уюмунун директору Эмма МакЛеннанды кабыл алды. Анда жол коопсуздугун жакшыртуу багытында биргелешкен аракеттерди көрүү маселелери талкууланды.

Сапар Исаков «Таза Коом» программасы тууралуу маалымат берип, “Акылдуу шаар” долбоору боюнча келишимден чыгууга мажбур болгонун, аны эми кыргыз тарап өз күчү менен ишке ашырганы жатканын айтты.

Өкмөттүн чала иштери

“Акылдуу шаар” долбоору - Исаковдун өкмөтү кол үзгөн алгачкы эл аралык келишим эмес. Буга чейин Жогорку Нарын ГЭСтер каскадын курат деп чехиялык "Liglass Trading" компаниясы менен келишим түзүлүп, ушундай эле сценарий менен ара жолдо токтогон. Андан соң “Мегакомду” сатуу боюнча орусиялык Елена Нагорная аттуу жеке ишкер менен макулдашылганы айтылып, кыргыз өкмөтү көп өтпөй андан да баш тарткан. Эң кызыгы - үч учурда тең жарандык активисттер аталган компаниялар күмөндүү экенин айтып чыгышкан, бирок Исаков башында турган өкмөт элди аягына чейин "бул жүзөгө аша турган иш" деп ишендирип келген.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Оштогу көктөм майрамы

Бүгүн кыргызстандыктар Нооруз майрамын белгилеп жатышат.

Дагы жүктөңүз

XS
SM
MD
LG