Линктер

шейшемби, 23-июль, 2019 Бишкек убактысы 00:12

Кыргызстан

Айтурган: үч балам менен көчөдө калдым

Айтурган: үч балам менен көчөдө калдым
please wait

No media source currently available

0:00 0:03:54 0:00

Сайлыктар эңсеген мектеп

Сайлыктар эңсеген мектеп
please wait

No media source currently available

0:00 0:03:25 0:00

Кыйноо: Шектүү көп, соттолгон аз

Иллюстрация

Башкы прокуратура Аламүдүн райондук ички иштер бөлүмүнүн эки кызматкерине кыйноо фактысы боюнча айып тагып, ишин сотко жиберди. Учурда Свердлов райондук сотунда ушул эле Аламүдүн милициясынын кызматкерлери кыйноо боюнча шектүү болуп, бир нече иш каралууда.

Укук коргоочулар "соттор милиция кызматкерлерине жан тарткан чечимдерди чыгарып жатат" деп тынчсызданууда.

Шектүүлөргө кошумча кылмыш иши козголду

Башкы прокуратура Аламүдүн райондук ички иштер бөлүмүнө караштуу "Таш-Дөбө" милиция бөлүмүнүн үч кызматкерине былтыр Кылмыш-жаза кодексинин 305-беренеси менен ("Кызмат абалынан кыянаттык менен пайдалануу") кылмыш ишин козгоп, ошонун негизинде УКМК аларды тергөө абагына камаган. Үч милиция кызматкерине "2017-жылдын 7-сентябрында Кыргыз гидрометеостанциясынын "Байтик" станциясында иштеген Замирбек Ниязалиевди негизсиз кармап, сабаган" деген айып тагылган.

Андан бери жүргүзүлгөн иликтөө иштери жана прокурордук көзөмөл "милиционерлер Ниязалиевди "ээнбаштык кылгансың" деп айыптап, андан керектүү көрсөтмө алыш үчүн кыйнаган, кийинчерээк бул иштерин жаап-жашырууга аракет кылган" деп тапкан.

Буга байланыштуу Башкы прокуратура Аламүдүн райондук ички иштер бөлүмүнүн жогоруда сөз болгон үч кызматкерине дагы 305-берененин 1-бөлүгү ("Топтошуп кыйноо"), 315-берене ("Кызматтык жасалмалоо") жана 350-берене ("Алдын ала сүйлөшүп алып документтерди жасалмалоо") боюнча кошумча айып тагып, ишти кароону Бишкектин Биринчи Май райондук сотуна 22-февралда жиберген. Бул тууралуу Башкы прокуратуранын басма сөз кызматы маалымдады.

"Милиция кызматкерлеринен кыйноо көрдүм" деген доомат менен Замирбек Ниязалиев былтыр күзүндө "Кылым шамы" бейөкмөт уюмуна кайрылып, укугун коргоп берүүнү өтүнгөн.

Уюмдун юристи Ырысбек Адамалиевдин "Азаттыкка" билдиргени боюнча, алар Кыйноого каршы улуттук борбордун кызматкерлери менен кошо Башкы прокуратурага кайрылышкан:

- Милициялардын ур-токмогунан кийин Ниязалиев ооруканага жатып, дарыланып чыккан. Ооруканадан чыккандан кийин ал бизге кайрылып, биздин жардамыбыз менен 11-сентябрда прокуратурага арыз жазган. Прокуратура кылмыш ишин козгоп, ишти Улуттук коопсуздук боюнча мамлекеттик комитет тергеп жаткан. Эми дагы кошумча айып тагылып, сотко жиберилди.

Тергөө иштери жүрүп жатканына байланыштуу айыпталып жаткан милиция кызматкерлеринин аты-жөнү ачык айтылган жок.

Прокуратура айыптайт, сот актайт

Ушул тапта Свердлов райондук сотунда Аламүдүн райондук ички иштер бөлүмүнүн кызматкерлерине каршы дагы бир иш каралууда.

Жабырлануучунун адвокаты Бактыбек Жумашев аз күн мурда Свердлов райондук сотунун судьясы Руслан Саткымбаевдин үстүнөн Соттук кеңешке арыз менен кайрылды. Анын айтымында, буга судья жакында чыгарган чечим негиз болгон:

Адам укуктары боюнча айтылгандарды өкмөт угабы?

Адам укуктары боюнча айтылгандарды өкмөт угабы?

Адам укуктары боюнча кеңеш бийлик органдарына элүүгө чукул сунуш жөнөткөн. Кеңеш терроризмге каршы күрөшүү жаатында өкмөткө жети сунуш Берген.

- Бул процессте Аламүдүн райондук ички иштер бөлүмүнүн эки кызматкеринин кыйноо фактысы боюнча иши каралып жатат. Алар өздөрүнө керектүү көрсөтмө алыш үчүн шектүү Максат Балбаевди кыйноого алышканы сотто дээрлик далилденсе да, судья "кайра экспертиза жүргүзүлсүн" деп чечим чыгарып жатат. Ошондуктан мен бул чечимди бир тараптуу деп баалап, Соттук кеңешке кайрылдым.

Мурдагы милиция кызматкери Максат Балбаев "бажасын өлтүрдү" деп шек саналып, 2014-жылы кармалган. Адвокаттын айтуусунда, милиция кызматкерлери андан керектүү көрсөтмө алуу максатында сабашкан.

Укук коргоочулар милиция кызматкерлери катышкан кыйноо фактылары көп учурда ачыкка чыкпай каларын, аныкталгандары сотто акталып кеткен учурлар көп экенин белгилеп жүрүшөт.

Башкы прокуратуранын маалыматы боюнча 2011-жылдан бери кыйноого байланыштуу айыпталган милиция кызматкерлери соттолгон беш учур катталган. Кыргызстанда кыйноо боюнча берене Кылмыш-жаза кодексине 2003-жылы киргизилген жана 2011-жылга чейин кыйноо үчүн айыпталган күч кызматкерлери тууралуу маалымат жок.

"Кыйноо" беренеси боюнча айыптаган, жазага тарткан чечимдердин пайыздык көрсөткүчү өтө эле төмөн.
Рысбек Адамалиев

"Кылым шамы" бейөкмөт уюмунун юристи Рысбек Адамалиевдин "Азаттыкка" айтканына караганда, кыйноого кабылган жарандардын арыздары боюнча дайыма эле кылмыш иши козголо бербейт:

- Биздин уюмда эле беш жылдан берки убактагы кыйноо фактысы боюнча жыйырма арыз жатат. Ошолордун ичинен болгону беш гана арыз боюнча прокуратура кылмыш ишин козгогон. Булардын ичинен бир иш боюнча айыпталган милиция кызматкерлери сот тарабынан толугу менен акталып кетти. Азыр бизде дагы эки иш үчүнчү сот инстанциясынын кароосунда, анткени буга чейинки инстанциялар актаган чечим чыгарып беришкен. "Кыйноо" беренеси боюнча айыптаган, жазага тарткан чечимдердин пайыздык көрсөткүчү өтө эле төмөн.

Айыптуулар акталып кетет

Укук коргоочулардын маалыматына караганда, кыйноого туш болгон адамдардын 30% гана даттанат, түшкөн арыздардын 90% милиция кызматкерлерине каршы жазылат. Ички иштер министрлиги бул багытта кызматкерлер менен такай иш жүргүзүлүп турарын, өз ишине кыянат мамиле кылгандар кызматтан четтетилерин белгилеп жүрөт. Ошол эле учурда министрлик милицияга каршы жазылган дооматтардын ичинде атайылап өч алуу максатында жаманатты кылыш үчүн жазылган арыздар да бар экенин билдирүүдө.

2017-жылдын он айында Башкы прокуратурага кыйноого байланыштуу 325 жаран жардам сурап кайрылган. Анын ичинен тогуз даттануу УКМК, бешөө жаза аткаруу, 311и милиция кызматкерлеринин үстүнөн түшкөн. Былтыр бул багытта канча иш козголуп, канчасы сотко ашканы туурасында маалымат алууга мүмкүн болгон жок.

2016-жылы кыйноого байланыштуу 435 кайрылуу келсе, анын 35ине иш козголуп, сотко өткөн. Укук коргоочулардын айтуусунда, сотко өткөн иштерде да кыйноого шектүү күч кызматкерлери көбүнчө акталып же жеңил жазага тартылып калат.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Кыргыз туусун даңктаган жүрүш

Четтен келгендердин чечилбеген маселеси

Кыргызстанда иштеген Кытай жарандары.

Өкмөт чет элдик жарандардын жумушка орношуусуна уруксат берүүнү жеңилдетүүнү көздөйт. Бирок бул чөйрөдө ансыз деле натыйжалуу көзөмөл жетишсиздик кылат.

Кыргызстанда чет элдик жарандарды жумушка алуунун жол-жобосу эмне үчүн ачык эмес? Коррупциялык схемалар барбы? Квоталар эмне үчүн сакталбайт?

“Арай көз чарай” талкуусуна Өкмөткө караштуу Миграция кызматынын чет элдик жарандар менен иштөө бөлүмүнүн башчысы Бакыт Кудайбердиев жана Миграция кызматынын мурдагы статс-катчысы Тынычбек Табылдиев катышты.

“Азаттык”: Бакыт мырза, жалпы статистика кандай? Кыргызстанда азыркы учурда канча чет элдик жаран иштеп жатат, алардын жалпы саны канча, кайсы тармактарда эмгектенишет?

“Мадина” базары Кытайдан келген 250 адамга уруксат алат. Ал адамдар эмне кылаарын эч ким билбейт. Чындыгында алар рулону менен кездеме саткандар эле.

Бакыт Кудайбердиев: 2017-жылы чет элдик жарандар үчүн өкмөт тарабынан белгиленген квотанын саны 16 490 орун болчу. Анын ичинен 14 миңден ашык чет элдик жаранга уруксат берилген. Алардан 11 300үн Кытай жарандары түзөт. Миңден ашык орун түркиялык жарандарга берилген. Жалпысынан токсондон ашык өлкөнүн жарандары Кыргызстанда эмгектенип жатышат.

“Азаттык”: Тынычбек мырза, өкмөт башчы кеңешмеде "чет элдик жарандарга жумушка уруксат берүү процесси ачык эмес, өтө жай жана ыңгайсыз, сырттан келгендерден нааразылык көп" деп сындады. Ушул чынбы? Эгер ошондой болсо ага эмне себеп болууда?

Тынычбек Табылдиев: Өкмөт башчы бул маселени туура көтөрдү, анткени ал актуалдуу. Квота киргизүү мындан 15 жыл мурун эле башталган, ал учурда өкмөттүн экономикалык абалы такыр башка болчу. Министрликтердин, жергиликтүү бийлик органдарынын өкүлү менен квота түзүшүп, мисалы, "быйыл он миң квота кылабыз" дешчү. Анда жер-жерлерде кандай долбоорлор ишке ашат, ошону эске алышчу. Азыр абал, кырдаал такыр башка.

Куршабда иштеген кытай жарандары.
Куршабда иштеген кытай жарандары.

Мурдагы президент Роза Отунбаева убагында оппозицияда жүргөндө “Ош Кытай шаары болуп калыптыр” деп айткан. Маалымат каражаттарынан окуп жатабыз, Кыргызстандагы Кытай жарандарынын саны 100 миңге жетет экен. “11 миң кишиге эле квота берилсе, калган 90 миңибиз эмне кылабыз?” деп жүрүшөт да. Өкмөт башчынын "ачык эмес" дегени туура. Көп жарандар "Кыргызстанда уруксаты жок эле жүрө берсе болот" деп ойлошот.

Азыр ким уруксаты менен, ким мыйзамсыз жүрөт - текшерген киши жок. Орусиядагыдай миграция полициясы болгондо, мыйзам, тартип болгондо 90 миң кытай Кыргызстандан депортация болушу керек болчу. Андай болгон жок, 900 киши да депортация болгон жок. Аларды текшерүүгө милициянын гана укугу бар, Миграция кызматы эч нерсе кыла албайт.

Бакыт Кудайбердиев: Мен расмий, так маалыматтарды айтайынчы. Мамлекеттик чек ара кызматынын маалыматы боюнча 2017-жылы Кытайдан Кыргызстанга киргендер 42 300 адамдын тегерегинде болсо, чыкканы 42 миң 100 адам болгон. Ортодогу айырма 200 адамдын тегерегинде болуп атат. Биздин кызматтын көзөмөл кылганга укугу жок, жумушка уруксат кагазын гана бере алабыз. Текшерип, көзөмөл кыла баштасак, "коррупциялык элементтер болуп жатат" дегендер чыгышат. Мигранттарды текшерүү ИИМдин 10-башкармалыгына жүктөлгөн.

“Азаттык”: Тынычбек мырза, кеңешмеде "квоталардын саны боюнча документтер өз учурунда иштелген эмес" деп катуу сөз болду. Квоталардын саны кайсы критерийлер менен белгиленип келатат? Деги ал кантип түзүлүшү керек?

Тынычбек Табылдиев: Биз бул маселени 2008-жылдан бери көтөрүп келатабыз, эч ким укпайт. Өкмөт, Жогорку Кеңеш колдобой келатат. Мисалы, “Мадина” базары Кытайдан келген 250 адамга уруксат алат. Ал адамдар эмне кылаарын эч ким билбейт. Чындыгында алар рулону менен кездеме саткандар эле.

Кыргыз өкмөтүнүн токтому боюнча кимдерге квота берилет? Анда "Кыргызстанда жок адистиктерге берилет" деп турат. Суроо туулат: бизде кездемени дүңүнөн же метрлеп саткан кыргыз жокпу? Муну “Мадина” базарынын ээси эле чечип коет. Ошол эле токтомдо "чет элден келген компаниянын жумушчуларынын сексен пайызы жергиликтүү адамдар болуш керек" деп жазылган. Аны ким аткарып, ким текшерип жатат? Ички иштер министрлиги абалды толук билбейт. Ошондуктан бизге ким келсе, кандай максатта келди - баары эсепке алынышы керек.

Биз "Орусияга эмне максат менен келдим?" деп учактан документти толтуруп берип жатабыз. Мына, жакында Санкт-Петербургга бир майып кыргызстандык барды эле, "орусча билбейт экенсиң" деп аэропорттон ары өткөрбөй коюшту. Биз кимди кармадык? Ошондуктан азыр квота өзүн актабай калды, ар кандай ой-жорууларды жарата берет. "Коррупция бар" деп шектене беребиз.

Жакын арада мыйзамдарга өзгөртүүлөрдү киргизиш керек, бул эл аралык нормаларга да туура келет. Уруксат берген кагазды алууну иш берүүчүлөрдүн жоопкерчилигине да жүктөш керек. Алар да жооп берсин, ошондо кайда, канча киши иштеп жүргөнү тууралуу так эсеп болот.

(Талкуунун толук вариантын ушул жерден угуңуз)

Четтен келгендердин чечилбеген маселеси
please wait

No media source currently available

0:00 0:22:10 0:00
Түз линк

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Аскаровдун байбичеси: Азимжан экөөбүз сүрөт тартчубуз

Хадича Аскарова байы тарткан сүрөттөрдүн алдында.

Хадича Аскарова жолдошу камалгандан бери Базар-Коргондо жалгыз күн кечирүүдө.

2010-жылдагы июнь коогасын уюштуруу боюнча айыпталып, өмүрүн аягына чейин камалган Азимжан Аскаровдун байбичеси Хадича Аскарова сегиз жылдан бери Базар-Коргондон Бишкекке – байы отурган абакка каттайт. Камактагы укук коргоочунун 61 жаштагы байбичеси “Азаттык” радиосуна маек куруп, азыркы жашоосу тууралуу айтып берди.

“Азаттык”: Байыңыз камалганына сегиз жылга чукулдап калды. Андан бери биз билгенден Базар-Коргондон Бишкекке тез-тез каттап жатасыз. Жашооңуз кандай болуп жатат?

Аскарова: Жашоом кандай болмок эле? Жалгыз өмүр кечирип жатам. 2010-жылдын 15-июндан бери жалгызмын. Кайненем экөөбүз жашайт элек. 2012-жылы көзү өтүп кетти. Баласы камалганына чыдабады. Мен азыр үмүт менен жашап келатам. Байым күнөөсүз. Мурда мен саясат менен ишим болгон эмес. Талаадагы жумушумду жасап, үйдө тамак-аш менен алектенип жүргөм. Мага ошол турмуш жагат эле. Азыр болсо “Эмнеге?” деген суроого жооп издейм.

Азимжан Аскаров темир тор артында. 2017-жыл.
Азимжан Аскаров темир тор артында. 2017-жыл.

“Азаттык”: Бала-чакаңыз каякта?

Аскарова: Мен өзүм ташкенттикмин. Кыргызстанга 1979-жылы турмушка чыккам. Азимжан Аскаров менен чогуу Ташкентте окуганбыз. Экөөбүз баш кошуп, Базар-Коргондо жашай баштаганбыз. Совет учурунда чек ара маселеси жок мезгилде балдарыбыз да Өзбекстанда окуп, ошол жактын жарандыгын алышкан. Азыр Ташкентте турушат. Алар Кыргызстандан качып кетишкен эмес. Үч уул, бир кыз, тогуз неберебиз бар. Мен барып турам, балдарым келишет. Атасынан да кабар алып кетишет.

“Азаттык”: Базар-Коргондо коңшу-колоң, айылдаштар менен мамилеңиз, алардын сизге мамилеси кандай?

Аскарова: Мамилебиз жакшы. Мага кошулуп алар деле абышкам үчүн дуба кылышат. Абактан чыгат деп ишенишет. Ким мени көрсө, Азимжан Аскаровдун абалын сурайт.

“Азаттык”: Сизде жолдошуңуз менен жолугушуу мүмкүнчүлүгү кандай? Кирип, сүйлөшүп турасызбы?

Аскарова: Бир жылда үч жолу узак жана үч кыска жолугушууга мүмкүнчүлүк берилет. Узак мөөнөттөгүсү үч сутка. Үч күн бою ошол №47 абакка барып, абышкам менен чогуу жашайм. Тамагын жасап, кийимдерин тигем. Атайын жолугушчу бөлмө бар. Кыска мөөнөттөгүсү саат менен белгиленет. Бир саат же эки саат жолугуп, сүйлөшөбүз.

“Азаттык”: Жолугушууга сизге эле уруксат берилгенби же бала-чакаңыз да кирип, байланышып турабы?

Аскарова: Балдарым да мен сыяктуу узак жана кыска мөөнөттүү жолугушууларга киргенге укуктуу. Келип турушат. Мен акыркы жолу 3-февралда барып, көрүп келдим.

“Азаттык”: Азимжан Аскаровдун азыркы абалы, маанайы кандай? Кандай шартта отурат?

Аскаров: Ден соолугу жакшы эмес. 67 жашка чыкты. Картайган адам үй шартында да кыйналат эмеспи, абакта кандай болмок эле... Жаткан камерасы жертөлө шартында, тар. Өзү жалгыз. Телефонго уруксат берилбейт. Телевизор алып барып бердим. Радио да угат, сүрөт тартат. Англис тилин үйрөндү. Себеби ага дүйнө жүзүнөн каттар келет. Жолдошумду колдоп, дем-күч берген кишилер кат жиберишет. Акыркы жолу киргенимде Жапониядан 800дөй кат келиптир. Аябай жакшы сөздөрдү жазышат. Окуп алып, ыйлагым келет. Каттарды алып кетем.

Аскаров тарткан сүрөттөр.
Аскаров тарткан сүрөттөр.

“Азаттык”: Сиз өзүңүз да сүрөт тартуу менен алектенген экенсиз. Азыр улантып жатасызбы?

Аскарова: Ооба, мен сүрөтчү-жасалгалоочу кесибине окуганмын. СССР кезинде көчөлөргө жазылган ураан-чакырыктарды биз жазат элек. Көрнөк-жарнактарды шөкөттөйт элек. Жолдошум экөөбүз ошентип иштегенбиз. Бирок 40 жылдай мезгилден бери сүрөт тартпай калгам. Жалгыздыкта кайра сүрөтчүлүктү баштадым. Натюрморт жанрында иштейм.

“Азаттык”: Киреше булагыңыз барбы? Эмненин эсебинен жашайсыз?

Аскарова: Пенсия алам. Талаада жерибиз бар, аны карайм. Дыйканчылык иштерди жасай берем. Эч качан кара жумуштан качкан эмесмин. Мурунку күч-кайратым азыр деле бар.

Редакция: Укук коргоочу Азимжан Аскаров "Базар-Коргондогу 2010-жылдагы кандуу калабаны уюштурган" деп соттолуп, өмүрүнүн аягына чейин эркинен ажыратылган. 2012-жылы анын мүлкү сот тарабынан камакка алынган. Турак жайы энесинен калган мурас экени айтылып, 2017-жылдын 5-сентябрында Базар-Коргон райондук соту үйдү конфискацияласа болбойт деп чечкен. Эл аралык коомчулук Азимжан Аскаров куру доомат менен негизсиз камалганын айтып келет.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Президент Жээнбековдун жүз күнү

Жээнбековдун президенттик кызматка киришкен күнү, 24-ноябрь, 2017-жыл

Президент Сооронбай Жээнбековдун ант берип, кызматка киргенине 3-мартта туура жүз күн болду.

Президент Жээнбековдун башкы билдирүүсү сот, көзөмөл жана укук коргоо органдарындагы коррупцияны жоюу тууралуу болду. Бирок ошол эле учурда айрыкча кадр саясаты, чечкиндүү кадамдарга бара электигине байланыштуу сынга кабылды.

Сооронбай Жээнбековдун бийлиги Конституциядагы президенттин айрым ыйгарым укуктарын азайткан беренелер күчүнө кирген маалга да туш келди.

Шайлоодогу убадалар

Президент Сооронбай Жээнбеков жүз күндүн ичинде алгач Орусияда, андан кийин Беларуста иш сапары менен болду. Биринчи расмий сапарын Өзбекстанга жасады, андан кийин Казакстан менен Тажикстанга барды. Коопсуздук кеңешинин алгачкы жыйынын сот, көзөмөл жана укук коргоо органдарындагы коррупцияга арнады.

13-декабрь, 2017-жыл, Ташкент
13-декабрь, 2017-жыл, Ташкент

Президенттин маалымат катчысы Толгонай Стамалиева Сооронбай Жээнбековдун жүз күндүгүнө байланыштуу "Азаттыкка" комментарий берди жана анда чет өлкөгө сапарлары жемиштүү болгону айтты:

- Мамлекет башчы алгачкы иш сапары менен Москва шаарына барган, Орусиянын президенти Владимир Путин менен жолуккан. Андан кийин Беларустун Минск шаарында Жамааттык коопсуздук келишим уюмунун жыйынынын алкагында Казакстандын президенти Нурсултан Назарбаев менен жолуккан. Анда ЕАЭБдин алкагында эки өлкө ортосунда келип чыккан чек ара маселелери чечилген. Алгачкы иш-аракети ошол болгон. Андан кийин Өзбекстанга, Казакстанга, Тажикстанга расмий сапар менен барды. Албетте буга чейин аныкталган өлкөнүн тышкы саясаттагы багытын улантуу максаты болду жана келечектеги приоритеттер аныкталды. Мамлекет аралык бир топ келишимдерге кол коюлду.

Толгонай Стамалиева президент шайлоо маалында берген убадаларын четинен аткара баштаганын кошумчалады:

- Шайлоодогу убадаларынын бири - Кыргызстандын аймактарын, экономикасын өнүктүрүү болчу. Ошого ылайык, 2018-жылды Аймактарды өнүктүрүү жылы деп жарыялады. Ал жарлыктын алкагында тийиштүү топтор түзүлдү, реалдуу иштер жасала баштады. Президент приоритеттүү багыттарды, милдеттерди аныктаган. Анын негизгиси бюджеттик жана гранттык акчаны аймактарга бирдей бөлүштүрүү. Андан кийин, 8-февралда Коопсуздук кеңешинин жыйыны болду. Коррупция менен күрөшүүчү органдардагы коррупцияны жоюу деп ал жактан да бир топ билдирүүлөрдү жасады. Конкреттүү чечим кабыл алынган, аны аткаруунун мөөнөттөрү көрсөтүлгөн. Ушул багыттарды жүз күндүн ичиндеги негизгилер деп айтсак болот.

Президент аймактарды кыдырууну алгач Нарын облусунун Жумгал жана Кочкор райондорунан баштаган. Өткөн айда Баткен облусунда эки күн болду.

Адахан Мадумаров, 17-ноябрь, 2017-жыл
Адахан Мадумаров, 17-ноябрь, 2017-жыл

Саясатчы Адахан Мадумаров президент жүз күндүн ичинде өз алдынчалуулугун көрсөтө алган жок деп сындады:

- Тышкы сапарлардан эч нерсе чыккан жок, жөн гана таанышуу сапарлары болду. Коңшу мамлекеттердин жетекчилери абдан тажрыйбалуу кишилер. Айылчылап барып келди деген эле сөздөр, андан көп нерсени күтүүгө болбойт. Буга адегенде саясий жөндөмдүүлүгү, экинчиден, конституциялык укуктарын айтса болот. Конституцияда ал кишинин эч кандай ыйгарым укуктары жок. Чарба маселелерин чечкенге да, тышкы саясатты жүргүзгөнгө да укуктары жок. Ал "соңку төрт-беш жылдын ичинде коррупция абдан гүлдөп кетиптир" деп жатпайбы. Гүлдөп кеткен маалда бул киши кайда эле? Ошол гүлдөтүп жаткан кербендин жолун улантам деп келбедиби. Негизги урааны ошол болду, аны мен ойлоп тапкан жокмун. Бул ал көчтөн, жолдон сыртка чыга албайт. Мына, Өзбекстандын президентин карап көргүлө, ар кандай жыйындан сөзсүз жыйынтык чыгарып жатат. Ошондуктан тартип күчөп жатат. Ал өз алдынчалуулугун көрсөтө албайт, себеби адегенде башка сапаттар болушу керек. Кош бийлик болуп жатканы реалдуулук, себеби Ак үйдөгү бийликке караганда башка жердеги бийлик күчтүүрөк, бардык маселе ошол жерде чечилет.

Мурунку премьер-министр Амангелди Муралиев Сооронбай Жээнбеков мурунку президенттердин жолоюна түшпөшү керектигине токтолду.

- Мурунку президенттер келгенде деле коррупция менен күрөшөбүз деп убада беришкен. Программаларды түзгөн, көп сөз айтылган. Бирок иштин жыйынтыгы чыкпай, натыйжа болгон жок. Менин саясатта жүргөн бир досум "коррупция менен коррупционерлер күрөшүп жатат" деп айтчу эле. Ошондой тажрыйба бизде болгон. Биз ушул тажрыйбадан кетишибиз керек.

Эл Жээнбековдон эмнени күтөт?

Жогорку Кеңештин депутаты Жанар Акаевдин баамында, президент эми сөздөн ишке өтүшү керек.

- Сооронбай Жээнбековдун жүз күнү ички саясат, өзөктүү проблемалар менен ичинен таанышууга кетти деп ойлойм. УКМКда, сотто, прокуратурада терең иликтөөгө жетишти окшойт. Эң башкысы ал "коррупция менен күрөшүүгө саясий эрким жетет" деп айтты. Эл Жээнбеков коррупция менен достошпогон, тарыхта таза инсан катары калайын деген ою бар экенин билет. Ошондуктан мындан ары Коопсуздук кеңешинде айткан сөздөрүн ишке ашыра башташы керек. Азыр элдин үмүтү жанып турат. Бирок эми мындан ары убакыт ага каршы иштей башташы мүмкүн. Коомчулук Сооронбай Жээнбеков шайлоо учурунда айткан 35 коррупционердин четинен камала башташын, андан чечкиндүү кадамдарды күтүп жатат. Жээнбеков чарбаны жакшы түшүнгөн киши, азыркы өкмөт башчы көбүрөөк пиар менен алек болуп жаткан маалда Жээнбеков чарба маселесине да көз салып турат. Эл Жээнбековдон азыр бир гана сот реформасын, коррупция, уурулар менен айыгышкыс күрөштү күтүп жатат.

Коомдук ишмер Алмазбек Акматалиев бул жолу күрөш натыйжалуу болот деп өзүн ынандырган себептерин атады:

- Президентибиз Сооронбай Жээнбеков конституциялык, юридикалык укуктан тышкары ушундай катуу талап койгонго моралдык да укугу бар. Бул киши өзү таза. Ушуга чейин канчалаган чоң кызматтарда иштеп келди, бирок азыр эч ким ал өзү кандайдыр бир ыплас иштерге кошулганын, жаман иштерге барганын айта албайт. Бул өтө чоң укук. Өзү таза адам гана коррупцияга, криминалга каршы ийгиликтүү иш жүргүзө алат. Кыргызстандын шартында президенттин инсандык тазалыгы өтө чоң мааниге ээ. Бул керек болсо анын конституциялык укуктарынан да чоң укук. Мени ынандырган экинчи себеп - Коопсуздук кеңешинде укук коргоо органдарынын ичиндеги коррупция маселеси бир да жолу мынчалык так, ачык коюлган эмес.

Жогорку Кеңештин мурунку төрагасы, юрист Мукар Чолпонбаев Сооронбай Жээнбековдун кызматка келгенинин жүз күндүгүн утурлай ага ачык кат жолдогон. Анда бул убакыт аралыгында чечкиндүү кадам жасай элек деп сынга алган жана мамлекет үчүн күйгөн башка дагы адамдар менен жолугуп, алардын да оюн билүүгө чакырган.

- Мамлекеттин башчысы катары көзгө көрүнөрлүк иш жасаган жок. Коопсуздук кеңешинин жыйыны деген өтө чоң форумда, катуу сын айтылган жерде сөзсүз кимдир бирөөнүн тагдыры чечилиши керек болчу. Кызматтан кеткен президенттен калган адамдар менен иштей берсин. Бирок жаңы бийлик келгенден кийин жаңыча түзүлүш болуш керек эле. Кайсы жерде жакшы, кайсы жерде жаман иштеп жатат, кайсы жерде кемчилик көп деп эл менен кеңешиши керек да. Башка пикири, башка көз карашы бар, элге күйгөн, иштейм деген адамдар менен да бир аз кеңешип коюушу керек эле.

Талдоочу Бекбосун Бөрүбашев президент коррупция тууралуу сөз кылганы менен анын себептерин ачып бере албаганын сынга алды:

- Президенттин ишинен сөзү көп болуп жатат окшойт. Анан калса бул киши сырттан келген эмес, бийликтин ичинде кайнап жүргөн киши. Сүйлөгөн сөздөрү жакшы. Коррупция айрыкча күч органдарында күчөп, гүлдөп-өнүгүп кетиптир деп катуу сын айтты. Ага эл толугу менен кошулат. Анткени жагдай чындыгында эле ошондой. Андыктан бул киши чечим кабыл алып кыймылдашы, аракет кылышы керек. Азыр бир топ адамдар президент ал кишини, тигил кишини жумуштан алса болмок деп айтып жатпайбы. Бирок жумуштан алып коюу менен эле проблема бүтпөйт. Бул киши коррупция кайдан, эмне себептерден, шарттардан, эмнеден болуп жатканын көрсөткөн жок. Ушуга менин ичим көп толбой турат.

Жогорку Кеңештин мурунку спикери Акматбек Келдибеков Сооронбай Жээнбековдун кадр саясатына байланыштуу айтылган дооматтарды жөнсүз деп эсептейт:

- Эми үч айдын ичинде эле кадрларды алмаштырып жиберем деген өтө оор нерсе. Ар бир кадрдын, ар бир министрликтин, ар бир тармактын эмне иш кылып жатканын жакшы талдап, иликтеп чыгууга үч ай деле аздык кылат. Акыркы жылдардагы чоң кемчиликтердин бири ушул кадр саясаты болгон. Ошондуктан кадр тандаганда терең талдап, иш билгилерди дайындоо керек. Сооронбай Шариповичти 1996-жылдан бери тааныйм. Ал жоош, момун көрүнгөнү менен мүнөзүндө чечкиндүүлүк бар. Ага убакыт берели, күтөлү.

Эксперт Бакыт Бакетаев коомчулук дагы президентке жардамдашышы керек деген ойдо:

- Сооронбай Шарипович биздин мамлекетибиз, жалпы системабыз, демократия түз жолго чыккан маалда бийликке келди. Эми бүгүнкү күндө ылдамдык гана керек. Сооронбай Жээнбеков чоң секирикке даяр. Негизги элге көрүнө турган иши - бул анын аймактарды өнүктүрүү демилгеси. Мен чоң каталарды көрө элекмин. Президент жалгыз эч нерсе жасай албайт, коомчулук, ар бир жаран өзүнүн иши менен ага жардам беришибиз керек, салым кошушубуз керек.

Жарандык коом Жээнбековго капа

Жарандык активист Рита Карасартова президенттин ишине жүз күн өткөндөн кийин баа бере баштарын айтып келген. Ал мамлекет башчы чоң реформа жасай турган мүмкүнчүлүктү колдон чыгарып жатат деп эсептейт:

- Конституция боюнча президент эл биримдигин, мамлекеттик бийликтин бирдиктүүлүгүн камсыз кылган институт. Ушул жактан президент өнүгүүнү кааласа, анда бийлик бутактары ортосундагы тең салмактуулукту ордуна келтире баштамак. Бул абдан маанилүү. Тең салмак болгондо бири-бирин аңдып, ошондо гана тазаланууга барат. Президент ошол кадамга барган жок. Тескерисинче, бир президент, күчтүү президент деген принципти кармап отурат. Экинчиден, элдин биримдиги. Элдин арасында ар кандай кишилер, ар кандай кесиптин ээлери, усталары бар. Баткенге барып эл менен кезиккени жакшы нерсе. Бирок "энергетика тармагында ким бар экен, ошолорду чогулткулачы, көрөлү, ошол тармак кандай болуш керектигин сурайлы, быйыл Аймактарды өнүктүрүү жылы деп жарыяладык, ошол тармакта бычакка сап болчу 20 эксперт бар бекен?" деп койсо ошондо президент ыңгайлуу жолду издеп жатат деп түшүнмөкпүз.

Рита Карасартова, 1-февраль, 2018-жыл
Рита Карасартова, 1-февраль, 2018-жыл

Рита Карасартова президент жарандык коомду чогулта электигин белгиледи:

- Мына мен "80 күн болду, 85 күн болду, 90 күн болду, президент жарандык коомду качан кабыл алат экен?" деп жазып келе жатам. Биз менен Роза Исаковна дайыма кезигип жүргөн, Алмазбек Атамбаев кызматка келгенден кийин бизди 30 күндөн кийин чакырган. Мына, жүз күн болду, бизди чакырган эч ким жок. Коомчулук президент эмне кадамдан баштайт экен деп күтүп отурганда анын унчукпай койгонуна түтөп кетип жатам. Мындан кийин эми талаптар башталат. Коопсуздук кеңеште сөз болду эле, кана эми деп сурай баштайбыз.

Экс-президенттин "карааны"

Саясат таануучу Эмил Жураев президент Сооронбай Жээнбековдун ишин мурунку президент Алмазбек Атамбаевдин таасири, саясий салмагы аркылуу бааланып талданарын эске салды:

- Шайлоодо да, шайлоодон кийин дагы эң эле чоң саясий табышмак жаңы президент менен мурунку президенттин ортосунда мамиле, эски президенттин карааны канчалык деңгээлде таасир этет деген суроо болду. Азыркыга чейин бул суроо бир нукта чечиле элек. Президенттин аппарат башчысы Фарид Ниязов жумуштан кетейин дегенде, Сооронбай Жээнбековдун ага макул болбой койгону ого бетер түшүнүксүз кырдаалды жаратты. Саясатта эки күчтүн кимиси жеңип чыгат деген суроо да чечиле элек. Бул дагы жүз күндүк ишинин жыйынтыгын чыгаруудагы шарт десек болот. Жээнбековдун буга чейинки кылган ишин ушул фактордун негизинде баалаганыбыз оң болот. Буга чейинки президенттерде мындай шарт болгон эмес. Алар өз алдынча президент болуп келип, чылбырды бат эле колуна алган болчу. Бийликтин тынч жол менен алмашканынын дагы бир натыйжасы - мурунку президенттин карааны, салмагы өтө чоң болуп калганы баарыбызга белгилүү болуп турат.

Сооронбай Жээнбеков мурунку президент Алмазбек Атамбаевден айырмаланып жубайын коомчулукка азырынча алып чыга элек, расмий сапарларга өзү жалгыз барып жатат. Президент өзүнүн кортежи өтчү жолду жарым-жартылай гана жаптырып, жумушка эртең менен эрте, жол тыгын күчөй электе өтүп кетип жатканы жүз күндөн бери бишкектиктерди кубанткан жагдайлардан бири болду.

Мурунку президент Алмазбек Атамбаев да кызматка киришкен жүз күндүн ичинде адегенде эле коррупцияга каршы күрөш баштаган, УКМКнын алдында Коррупцияга каршы күрөш кызматын түзгөн. Ошол кездеги "Манас" аба майданындагы АКШ базасын чыгаруу керектигин билдиргени, Орусиядан Кыргызстанды кичиксинтпей, теңата шерик катары мамиле жасоону талап кылганы да коомчулуктун эсинде.

Сурамжылоо: жаңы президенттен эмне күтөсүз?
please wait

No media source currently available

0:00 0:04:00 0:00

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Бишкектеги жыйын: саясий күчтөр биригеби?

Саясатчылар жана активисттер сот, укук коргоо органдарындагы паракорчулукту талкуулашты. 2-март, 2018-жыл

Бишкекте жарандык активисттер, оппозициялык маанайдагы саясатчылар бир күчкө биригүүгө аракет кылууда.

Алар 2-мартта өткөн алгачкы жыйынында сот, укук коргоо органдарындагы паракорчулукту талкуулашты. Ошондой эле 5-мартта Жогорку соттун алдында соттордун таза иштешин талап кылган митинг өткөрүүнү пландап жатышат.

Жыйында сот системасы талкаланып, күн карама судьялардын айынан жыйырмадай саясатчы темир тор артында отурганы белгиленип, деги эле сотторго карата коомчулукта нааразылык, сын басымдуу экени айтылды. Чогулгандар Сотторду тандоо кеңешинин курамын түзүүдө ачыктык камсыз болбой жатат деген сын пикирлерин ортого салышты.

Мындан тышкары, 8-февралда Коопсуздук кеңешинин жыйынында мамлекет башчы Сооронбай Жээнбековдун сот реформасы жана коррупцияга каршы күрөш тууралуу билдирүүлөрүнүн аткарылышын талап кыла турган жарандык коом өкүлдөрүнөн, саясатчылардан турган демилгелүү топ түзүлөрү белгилүү болду.

Чолпон Жакупова.
Чолпон Жакупова.

- Азырынча Сооронбай Шариповичке элдин ишеними бар. Коопсуздук кеңешинде мыкты сүйлөдү. Биз чын жүрөгүбүздөн колдогубуз келип жатат. Бирок ал эски, өзүн өзү дискредитация кылган ​командасынан арылышы керек. Биз аны колдоп беребиз. Мен дайыма эле президентти колдойм деп айта бербейм. Азыркы учурда колдоп жатам, - деди укук коргоочу Чолпон Жакупова.

"Кыргызстанда коррупцияга каршы күрөш жүргүзүш үчүн конкреттүү чара көрүлүшү керек" деген “Бүтүн Кыргызстан” партиясынын лидери Адахан Мадумаров азыркы бийликтин сот реформасынан, паракорчулукка каршы күрөшүнөн натыйжа чыгарына ишенбейт. Ал азыркы бийликке ишеним артып тургандарды куру кыялдан алыс болууга чакырды.

- Акаев, Бакиев, Атамбаев "жемкорлук менен күрөшпөйм" деди беле? Атамбаев тескерисинче "коррупция менен күрөшүп биз алдыга кеттик, коңшу мамлекеттер калып калды" дебеди беле? Биз артка кеткен экенбиз да! Ал эми бул киши "алдыда баратабыз" деп жанында жүргөндөрдүн бири. Андыктан анын сөздөрүнөн жыйынтык чыгат дегенине ишеним аябай төмөн. Өз алдынчалыгын көрсөтө албайт. Ал үчүн кишиде башка сапаттар да болушу керек.

Талкууда экс-президент Роза Отунбаева Кыргызстанда азыркы башкаруучу КСДП партиясына атаандаш боло турган саясий күчтү жаратуу зарылдыгы пайда болгонун белгиледи. Ал бүгүнкүдөй жыйын-талкуулар куру ураан менен гана чектелип калбай, келечекте реалдуу, күчтүү платформага айланышы керек деген оюн айтты.

- Саясий атаандаштык бүгүн жокко эсе. Саясий майданды бир партия ээлеп турат, билгенин кылып жатат. Биз бүгүн азыркы КСДП, анын клон-партиялары жасаган иштерди сынга алып жатабыз. 2020-жылга карата күчтүү саясий күч түзүлүшү керек. Аны жакшылап “бышыруу” зарыл. Бул үчүн сүйлөшүп, өз позициябызды тактап, бир ойго келишибиз абзел.

Отунбаева: Саясий күчтөр биригүүнү талкуулайлы
please wait

No media source currently available

0:00 0:01:59 0:00

​Бул идеяны колдогон коомдук ишмер Топчубек Тургуналиев бийликтин иш-аракетине көз сала турган демилгелүү топтун түзүлүшү боюнча өзүнүн сунушун ортого салды.

- Жогорку Кеңештин, өкмөттүн алдына жалаң Бишкекте гана эмес, алыскы айыл-кыштактарда акция, жүрүш, кыймыл түзүү керек. Ошондо чыныгы, Жээнбеков айтып жаткандай, элге таянып улуттук кыймылга айлантышыбыз керек. Бирок бүгүн жыйында айрым паракорлор да отурат. Алар сүйлөп актанып жатышпайбы.

Талкууну укук коргоочу Динара Ошурахунова баштаган жарандык коом өкүлдөрү уюштурду. Алардын айтымында, жыйынга президенттик жана өкмөттүк аппараттан бийлик өкүлдөрүнө чакыруу жөнөтүлгөн, бирок эч ким келген жок. Ошурахунова жакынкы күндөрү атайын демилгелүү топтун конкреттүү иштери белгилүү болорун айтты:

Динара Ошурахунова.
Динара Ошурахунова.

- Бул оппозициялык кыймыл эмес. Бирок коомчулуктун улуттук деңгээлде президент менен сүйлөшө алган тобу болот. Эми президенттин кадамын күтөбүз. Эгер топ менен сүйлөшүүгө даяр болсо, иштешип кетет. Эгер иштешүүгө "жок" десе, бара-бара оппозицияга айланып кетиши мүмкүн.

Жарандык коомдун саясатчыларды бириктирүү аракетиндеги алгачкы жыйынга экс-президент Роза Отунбаева, Жогорку Кеңештин мурдагы төрагалары Абдыганы Эркебаев, Акматбек Келдибеков, Адахан Мадумаров, экс-премьерлер Амангелди Муралиев, Темир Сариев, Феликс Кулов, Жогорку Кеңештин депутаттары Наталья Никитенко, Жанар Акаев, Курманбек Зулушев, Исхак Масалиев ж.б катышты.

Жыйында соттордун таза иштөөсүн талап кылган митингди 5-мартта Жогорку соттун алдында өткөрүү чечими кабыл алынды.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

"Азаттык+": көп тил билүү - заман талабы

"Азаттык+": көп тил билүү - заман талабы
please wait

No media source currently available

0:00 0:30:51 0:00

Полиция милициядан жакшы иштейби?

Кыргыз өкмөтү милицияны полиция деп кайра түзүү демилгесин көтөрдү.

АРИС аралашкан тендер чыры

АРИС аралашкан тендер чыры
please wait

No media source currently available

0:00 0:08:51 0:00

Милиция полиция болуп өзгөрөт

Иллюстрация

Кыргыз өкмөтү милицияны полиция деп кайра түзүү демилгесин көтөрдү.

Премьер-министр Сапар Исаков "Коопсуздук жана кылмыштардын алдын алуу" темасында 1-мартта Бишкекте өткөн жыйында милициянын коом менен байланышын жакшыртуу үчүн полиция түзүмүн киргизүү маселеси талданып жатканын билдирди.

Анын айтымында, милицияны полиция деп кайра түзүү үчүн чет мамлекеттердин тажрыйбасы изилдене баштады:

Сапар Исаков.
Сапар Исаков.

- Биз өзүбүздүн команда, Ички иштер министрлиги менен милицияны полиция кылып өзгөртүү маселесин иликтеп жатабыз. Бул өтө маанилүү фактор. Милиция – советтик доордон бери келаткан милитаристик, авторитардык, аскердик түзүм. Милициянын ишине коомчулуктун таасири аз. Полиция болсо мамлекеттик укук коргоо органы. Грек тилинен которгондо "полиция" мамлекет же шаар деген сөздү туюндурганына карабастан, анын милдети - кызматташтык, жарандар менен байланышуу, аларга кызмат көрсөтүү, укуктарын жана эркиндигин коргоо. Мен милицияны кайра түзүү боюнча тапшырма бердим.

Сапар Исаков милициянын иш-милдеттери да өзгөрөт деп ишендирүүдө. Премьер кошумчалагандай, демилгени жүзөгө ашыруу убакытты жана белгилүү бир суммадагы акчаны талап кылат. Ага карабай, өкмөт маселени терең салмактап чыгып, жараянды баштоого камданууда. Жогорку Кеңештеги Укук тартиби, кылмыштуулукка жана коррупцияга каршы күрөшүү комитетинин төрагасы, "Республика-Ата-Журт" фракциясынын депутаты Мирлан Жээнчороев өкмөттүн соңку демилгесин колдойт. Ал өлкөнүн милициясы толук өзгөрүүгө муктаж деди:

Мирлан Жээнчороев.
Мирлан Жээнчороев.

- Бул боюнча көп жылдан бери талкуу болуп жатат. Милициянын аталышы эле эмес ички дүйнөсү да өзгөртүлөт. Аты гана өзгөртүлөт дегенди түшүндүрбөйт. Полициянын артында анын концепциясы, ички структуралары да бар. Милиция дүйнө жүзүндө административдик режимдердин атавизми экени белгилүү. Ошол себептен демократиялык мамлекеттер укук коргоо, кылмыштуулук менен күрөшкөн органдарды полиция деп атап, анын ички мүмкүнчүлүктөрүн оңдой баштайт.

Коррупционерлердин "кара тизмеси" түзүлөт

Коррупционерлердин "кара тизмеси" түзүлөт

Кыргызстанда мындан ары кызматтык кылмыштарга, коррупцияга байланыштуу айыпталган милиция, прокуратура кызматкерлерине, судьяларга карата бөгөт чарасы катары камакка алуу гана колдонулат. Айыбы аныкталып, соттолгондордун атайын "кара тизмеси" түзүлүп, аларга мамлекеттик кызматта иштегенге таптакыр тыюу салынат.

Кыргыз өкмөтү ЕККУнун көмөгү менен 1994-жылдан бери Ички иштер министрлигин реформалоо аракетин көрүп, төрт жолу атайын программа кабыл алган. Бирок коомдо милициянын кадыр-баркы артып, ишеним көбөйдү деп айтууга болбойт. Тескерисинче милиция кызматкерлеринин дарегине сын күч.

Коомдо өкмөт башчынын азыркы демилгеси ар түрдүү талданып жатат. Маселен, "Реформа жана жыйынтык үчүн” жарандык биримдигинин өкүлү Урмат Казакбаев жакынкы жылдарда милиция полиция болуп өзгөрүшүнө жана бул органдын иши жакшырышына көзү жетпейт.

Казакбаев муну Кыргызстанда укук коргоо органдарындагы реформалар аягына чыкпай жатканы менен негиздеди:

Урмат Казакбаев.
Урмат Казакбаев.

- Кыргызстанда саясий абал туруктуу эмес. Ошондуктан, мунун ишке ашуусу өтө кыйын. Премьер-министр ким болбосун жок дегенде үч жыл иштесе жүзөгө ашат. Бизде ашып кетсе эки же бир жыл иштеп атат. Ал эми бир-эки жыл ичинде мындай өзгөртүүлөрдү жасоо мүмкүн эмес.

Милициянын отставкадагы полковниги, көз карандысыз эксперт Равшан Абдыкеримов болсо милициянын функцияларын өзгөртмөйүнчө реформа болбойт деген көз карашты карманат. Бирок ал үчүн олуттуу кадамдар керек дегендердин бири:

- Аталышын эле өзгөртүп полиция деп койгондон эч кандай натыйжа болбойт. Мисалы, Орусияда ушундай реформа жүргөн. Орус бийлиги милицияны полиция деп атаганы менен функциялары мурунку бойдон калганын көрүп жатабыз. Аларда иш жүзүндө реформа жүрүп жатат, бирок жакшы жетишкендиктерге алып келди деп айтуу кыйын. Ошол себептүү реформадан майнап чыгаруу үчүн көп нерсе биздин өкмөттөн, Ички иштер министрлигинин жетекчилигинен жана коомчулуктан да көз каранды.

Кыргызстанда реформанын алкагында укук коргоо тармагындагы бир катар мекемелердин аталышы буга чейин да өзгөртүлгөн. 2016-жылдын 1-апрелинде Ички иштер министрлигинин алдындагы МАИ жана Жол кайгуул кызматтары бириктирилип, Патрулдук милиция башкармалыгы ишке киришкен. Арадан бир жарым жыл узабай өкмөттүн токтому менен аталган мекеме жоюлуп, Жол кыймылынын коопсуздугун камсыздоо башкармалыгы болуп кайра түзүлдү.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Отунбаева: Саясий күчтөр биригүүнү талкуулайлы

Отунбаева: Саясий күчтөр биригүүнү талкуулайлы
please wait

No media source currently available

0:00 0:01:59 0:00

Жогорку сотту самаган судьялар

Сотторду тандоо кеңеши Жогорку соттогу алты бош орунга талапкерлерди жактырды. Алардын арасында буга чейин саясий, чуулгандуу иштерди карап келген судьялар да бар. Талдоочулар алар Жогорку соттун судьялыгына бийликке кылган кызматы үчүн тандалып жатат деп эсептешет.

Жогорку соттогу бош судьялык орундарга талапкерлер 28-февралда тандалып бүттү. Бул тууралуу Сотторду тандоо кеңешинин төрагасы Тилектеш Бегалиев “Азаттык” радиосуна билдирди.

Жогорку соттогу алты судьялык орунга 46 адам арыз берген. Алардын ичинен Кыдык Жунушпаев, Ирина Воронцова, Дамира Орозова, Нургүл Бакирова, Кымбат Архарова, Айдарбек Алымкулов тандоодо эң көп упай алган. Сотторду тандоо кеңешинин төрагасы Тилектеш Бегалиев:

- Эң көп упай алган алты кишини бекитип, президентке сунуштадык. Президент андан кийин Жогорку Кеңешке киргизет. Жогорку Кеңеш шайлап бергендер судья болуп иштеп калышат.

Жогорку сотто 35 судьялык орун бар, учурда алты орун бош турат. Мыйзам боюнча, Жогорку соттун судьялары Сотторду тандоо кеңеши тандап, эң көп балл алгандарын президентке сунуштайт. Мамлекет башчысы аларды карап чыгып, бекитүү үчүн Жогорку Кеңешке берет. Коомчулуктун көңүлүн Жогорку соттун судьясы болууга далалат кылган Ирина Воронцова менен Кымбат Архарова буруп жатат. Талдоочулар алар Жогорку соттун судьялыгына бийликке кылган кызматы үчүн тандалып жатат деп эсептешет. Юрист Канатбек Азиз буларга токтолду:

Канатбек Азиз.
Канатбек Азиз.

- Эл да Архарова менен Воронцова өтүптүр деп сөз кылып жатышпайбы. Анткени саясий иштер же мыйзам бузуу жагынан булар аттары чыгып калган судьялар деп эсептелет. Мен мисалы, Воронцова кандай иштерди кылганын, бийликке кандай кызмат кылып бергенин өзүм да байкадым. Парламентте да бул маселе абдан катуу көтөрүлөт. Айрымдар эптеп Сот тандоо кеңешинен өтүп алсак эле бүттү, бул жагын өзүбүз чечип алабыз деп ойлошот. Жок, андай болбойт.

Канатбек Азиз Сотторду тандоо кеңешинин судьяларды тандоо иши чабал, анын мүчөлөрү көз каранды деген оюн кошумчалады. Конституциялык палатанын мурдагы судьясы, юрист Клара Сооронкулованын пикиринде, тандоо учурунда судьялардын сот отурумдарындагы жүрүм-туруму эске алынбай жатат.

- Кесипкөйлүгү жагынан Архарова менен Воронцовага эч кандай нааразылык жок. Бирок кесипкөйлүктөн тышкары кынтыксыз болушу керек деп жаткандан кийин моралдык сапаттарын да караш керек эле. Ошондуктан судьялардын кынтыксыздыгын текшере турган механизмдер жок болуп жатат.

Ирина Воронцова – учурда Бишкек шаардык сотунун төрайымы болуп иштейт. Ал караган акыркы иштердин бири – Жогорку Кеңештеги “Ата Мекен” фракциясынын депутаты Аида Салянованын иши. Сотто адвокаттар бир канча жолу ага ишеним көрсөтпөө өтүнүчүн келтирип, бирок колдоо тапкан эмес. Айтылып жаткан сындар боюнча Ирина Воронцовадан пикир алууга мүмкүн болгон жок.

Ал эми Октябрь райондук сотунун судьясы Кымбат Архарова башкы прокурордун экс-президент Алмазбек Атамбаевдин ар-намысын коргоо боюнча "Zanoza.kg" сайтынын үстүнөн жазган арыздардын бирин караган.

Ал “Азаттыкка” берген комментарийинде өзүн Жогорку соттун судьясы болууга татыктуу деп эсептей турганын билдирди:

- Эми бул Сотторду тандоо кеңешинин чечими да. Алар эсептейт. Берген суроолорунун баарына жооп бердим. Ошого жараша балл коюшту. Жеке ишибизди карап чыгышты, сертификаттарым, грамоталарым бар. Лектор катары сабак өтөм. Ошонун баары эске алынды да. Ал эми көрө албагандар сүйлөй берет. Биз караган ар бир иште эки тарап бар. Биз чыгарган чечимге баары тең эле макул болбойт да. Сөзсүз бир тарап нааразылык билдирет.

Сотторду тандоо кеңешинин төрагасы Тилектеш Бегалиев Архарова менен Воронцованын үстүнөн аларга арыз түшпөгөнүн, кесипкөйлүгүнө, иш-тажрыйбасына жана алган наамдарына ылайык, жогорку балл алганын белгиледи:

- Ошол критерийлерди коюп келгенде алардын баллы жогору болду. Алар саясий иштерди караган деп айтып жатышпайбы. Ал иштерге акыркы чекит коюла элек экен да. Акыркы чекит Жогорку сотто коюлушу керек. Ошондуктан аягына чыкпаган иштерге биз азыр баа бере албайт экенбиз. Биз алардын кынтыксыздыгын карадык. Алардын үстүнөн бизге арыздар түшкөн жок.

Жогорку соттогу алты судьялык орунга 46 адам арыз берген. Конституциялык палатанын мурдагы судьясы Клара Сооронкулованын Жогорку сотко судья болом дегендердин көптүгүн мындайча чечмеледи:

Клара Сооронкулов.
Клара Сооронкулов.

- Бул жерде макамга умтулушат. Азыр шайланса, улгайганга чейин, атап айтканда 75 жашка чейин судья болуп иштей алышат. Айлыктары жогору. Декларацияларын көрсөңөр, кээ бир судьялардын айлыктары бир жылда эки миллион сомго жакындап калып жатпайбы. Айга бөлгөндө ал канча деген акча. Макамына жараша кол тийбестиктери болот. Ушул сыяктуу кепилдиктер көп.

Бишкекте 8-февралда Коопсуздук кеңешинин жыйынында мамлекет башчысы укук коргоо жана көзөмөл органдары, анын ичинде соттор өздөрү паракорчулукка батып калганын айтып, катуу сынга алган. Кыргызстанда сот эң коррупциялашкан тармактардын бири катары эсептелет. Буга чейин Жогорку Кеңештеги Социал-демократтар фракциясынын депутаты Рыскелди Момбеков элдин 90 пайызы сотторго ишенбейт деп парламентте айтып чыккан.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

“Малкиши”: виртуалдуу дүйнөнүн реалдуу өңү

Асатилла Тешебаевдин сүрөтү.

Жазуучу Айдарбек Сарманбетовдун “Малкиши” аңгемеси эгемендик заманда, болгондо да социалдык түйүндөрдүн арааны жүрүп турган кезде жазылган. Аңгеме бир топ тилдерге которулуп, анда козголгон проблема кызуу талкуу жаратты.

Өткөнүн унуткан эки аяктуу адам сымактын виртуалдык дүйнөгө баш-оту менен кирип кеткени азыркы учурдагы турмуштук көрүнүштөрдүн алкагында көрсөтүлөт.

“Чымын туткун”

Айдарбек Сарманбетовдун “Малкиши” аңгемеси жаңы кыргыз адабиятындагы өзүнчө бир окуя, көркөм сөз жаатындагы жаңылык катары китепкөйлөрдүн кызыгуусун арттырып, бир топ чет тилдерге которулду.

Аңгеменин сюжетинен, композициялык курулушунан деле өзгөчө жаңылыкты табуу кыйын. Чыгармада отуздан ашкан “өзү курдуулардан эч айырмаланбаган көптүн бири, өңү деле жугумсуз, пакене бойлуу, арыкчырай эркектин” жашоо-турмушу, эч ким менен иши жок, жалаң өз дүйнөсүнө байланган жигиттин образы алдыга чыгат. Азыркы замандын жаш адамы, күндө көрүп жүргөн көрүнүш. Чыгарма алгач 2013-жылы “Жаңы Ала-Тоо” журналына жарыяланган.

Алексиевич: Украинада бир туугандар согушуп жатат

Алексиевич: Украинада бир туугандар согушуп жатат

Адабият боюнча Нобел сыйлыгынын лауреаты, беларус жазуучусу Светлана Алексиевич “Эркин Европа/Азаттык” үналгысына маек куруп, ал орус аскерлеринин Сирияга жиберилгенин түшүнүү кыйын экенин, Украинадагы окуяларды кайра куруу жылдарындагы нес кылуучу жагдайларга салыштырса болорун белгилеген.

“Чөнтөк телефонунун же плееринин сайгычын кулагынан жумушунда же үйүндө болсун, жадагалса жатканда да албайт. Ызы-чуулуу, тажатма, чет элдин музыкасы кулагында жаңырганы жаңырган. Алардын эмне тууралуу зар какшап ырдап жатканын өзү деле түшүнбөйт, түшүнгүсү да келбейт, тил билбесе балээни түшүнмөк беле. Тек, кулагы бош болбой, бир нерсени угуп турса болду. Ансыз өзүн эч элестете албайт. Тим эле ашынган баңгидей. Бузулуп, андан саал ажырады дегичекти жинди болуп кетет, кайсалактап, жинденип, кутурмасы кармайт”.

Автордун айтуусунда, реалдуу дүйнөдөн качып, өзү менен өзү болуп калган жаштар бүгүнкү күндө аябай эле көп, “бүт дүйнөгө жайылып кеткен компьютер желесинин чымын-туткунубу, мындай, адамдык касиеттен куржалак, баш териси тескери капталган зомби-арбак кишилердин барган сайын саны артып барат”. Жаңы технологиянын курмандыгына айланган Марлен мектепти элдир-селдир бүтүп электриктин жанында жүрүп облустук театрдагы жарык берүүчүнүн жардамчысы болуп алган.

“Жанга тынч. Бары-жогуң менен эч кимдин анчейин иши жок. Ага ошол эле керек. Ким-бирөө аны жемелеп, акыл-кеңеш айтып, мажбурлабаса болгону. Театрда кайсы бир оюндар коюлганда сахнага ардемелерди ташып, коюшуп, устаты жумшаган жакка барып, айтканын кың дебей аткарып коёт. Техниктин зарыл иши чыгып, же “башы ооруппу”, ал ыраа көрсө оюн жүрүп жатканда жарыкты улам алмаштырып коюп күн өткөрөт. Болгону ошол. Ага иштин ыраа көрүлбөгөнү – сахнадагы оюндун маанисине жарыктын түсү шайкеш келеби, окуяга, каармандардын образына кошумча болобу, болбойбу, жарыкты каалаган учурунда шарактатып түсүн алмаштырып коё бергенинен улам. Кулагында өз кусаматы жаңырып жатса оюндун маани-маңызын кантип уксун. Иши эмне. Ошондон улам айла кеткенде гана ага кайрылышпаса, анын зыяндан башка пайдасы жок.”

Айыптуу ата, боорукер эне

Марлендин атасы геолог, жалгыз уулу төрөлгөндө пролетариат көсөмдөрү Маркс менен Лениндин атын кошуп уулуна чоң ысым берген. “Жалгыз баласын эми минтип, жан-жүрөгүндө ныпым оту жок, элге жат, тирүү өлүк болуп калат деп түк ойлогон эмес. Эс тартканынан эле көпчүлүктөн обочолонуп, бөлмөсүндө керелден кечке телевизор тиктеп жата бергенинен улам буюрса чыгармачыл адам болот го деп көңүл жооткоткон”.

Улуттук уңгусунан ажыраган баласынан атасы күткөн атактуу адам чыккан жок. Үмүтү үзүлбөгөн ата “баласынын жалаң чет элдик музыка, шоу телеберүүлөрүн гана көрөрүн байкап, кабатыр тартып, кыргызчаларды көрүп, өз элиңин тилин, салтын билип, жакындасаң боло деп көрдү эле уулу:

- На чёрт они мне нужны, эти бараны...- деп салса болобу!”

Аны менен тим болбой атасы келин алып, неберелүү болгусу келгенин уулуна айтса анысы:

“- Зачем плодить смертных? Ведь они всё равно помрут!- деп, ооз ачырган. - Эй, келесоо, балалуу болуу деген – тукум улантуу, жаңы адамды жаратуу. Жашоонун мыйзамы ошондой, уланып турушу керек. Биздин ата-бабаларыбыздын, менин, өзүңдүн тукумуң үзүлүп калбайбы! Жер үстүндө тукум калтыруу ар бир адамдын, эркек болобу, аялбы – баарынын милдети... деп күйүнгөнгө да моюп койгон жок. Колун шилтеди да, тултуя коркутуп, эшикти карс жаап кете берди. Бир өзүнүкү туура ага. Ошону менен аталык арманы дагы да ырбап, күйбөгөн жери күл болуп, үмүтсүз кала берди. Кийин таалим-тарбия сөзүн да айтпай калды”.

Жанотсуз көрпенде

Атасын сарсанаага салган жалгыз уулу, “киши сыягы жок мал” болуп калган баласы гана.

“Ооба, мал. Анын басып-туруп жүргөнү эле болбосо, акыл-ой буюрбаган айдатма малдан эмне айырмасы бар? Эч кандай. Бул, керт башынан башканы ойлобогон, бирөөгө эч күйүмү жок, баарыга кайдыгер, курсагы эптеп тойгонуна шүгүрчүлүк кылып, күн өткөрүп, эмнеге жашап жүргөнүн, эртеге кандай өмүр кечирерин, адамзаты, дүйнөнү кой, өз эли менен эч иши жок, келечексиз... неменин малдан эмне айырмасы бар? Тобо, ушундай да макоо, көрпенде болобу? Ал кантип ушундай тоң акыл, жанотсуз болуп кайдан чыкты?”

Атаны баскан ойдун аягы үзүлбөйт. "Мындай ташбоор, мерез баланын кантип жана кандайча пайда болду?" деген суроосу жоопсуз калат. Баарынан да апасы Сакиштин бу жарыкчылыктан эрте кеткени абийир болгон экен. Санаага баткан ата да акыры жарыкчылык менен кош айтышат. Марленге атасынын өлгөнүн иштеген жеринен угузушат. Жакын адамынан ажыраган Марлен кулагында музыка жаңырып үйүнө келип өз бөлмөсүнө кирип кетет. Чогулгандарды таң калтырган окуя ушул болот.

“Бир маалда күбүр-шыбыр күчөп, кимдир бирөө үңүлдөп ыйлагандай болду. Анан эшик шарт ачылып:

- Оме-ей ай, бул акмактын жатканын кара! Ой, тур!- деген бет маңдайдагы кошуна, чыңалган чаначтай семиз Эрмек кажылдай кирип келип карысынан булка тартты. - Эк, таштачы деги ушунуңду!- деп кулагындагы сайгычын жулуп алып ыргытып жиберди.

- Ты што? - Марлендин куйкасы курушуп, мушташа кетчүдөй тура калды. - Чё тебе надо?..

Эрмектин оозунан сөз түшүп, каракөк тарта жарылып кетчүдөй туттугуп, саалга көзүн алайта үнү буулуп калды да:

- Эй, суволуч! Ит! Атаң өлүп калды! Твой атец умер, панимаешь?!- деп, тигинин акылына жетпей жатабы, түшүнсүн дегендей орусчага чала сүйлөп жарылып кетти.

Марлендин оюнун баары алып ыргытылган сайгычта болуп, кантип аны тезинен ала коюп кайра кулагына сайып алуунун аракетинде болчу. Тигинин каскагына жаны чыга кашайып турган.

- Ну и што умер?!.- деди ал көзүн акшыйтып Эрмекке.- Я штоли виноват в этом?..

Эрмек, анын артынан баласына кайрат айталы деп башбагышкан кошуналары эмне дешерин билбей үнсүз мелтейип, дел болуп калышты”.

Баласынын алдагыдай абалын көргөн кошуналар көптөп атасын жерге жашырып келгени менен иши жок Марлен эртеси жумушуна барса ал жердегилер эмгек жамааттын атынан чогулткан акчасын колуна беришет.

“Сыртка чыгып, эптеп тамагын жасап койчу атасынын жоктугунан улам кечээтен бери наар албай, курсагы каңтарыла ачып турган эле, жакынкы ашканага ашыга жөнөдү. Жолдо баратып деректир берген конвертти ачса, бир топ көк, сары акчалар бар экен, кубанып кетти. “Буюрса бир топко чейин ач калбайт экемин, атасы өлгөн жакшы болот турбайбы” деп ойлоп койду...”

Айдарбек Сарманбетов
Айдарбек Сарманбетов

Аңгеменин автору Айдарбек Сарманбетов жалаң виртуалдык дүйнөгө байланып, башканы унутуп коюуну интеллектуалдык илдет катары эсептейт.

- Медалдын оң жагы, терс жагы болот дегендей, ушундай оору бизде эле эмес дүйнөгө жайылып баратат. Муну көрүп туруп эртеңибиз, каада-салтыбыз, тилибиз, маданиятыбыз кандай болот деген кабатыр ойго кабылбай койбойсуң. Ар бир чыгарманын турмуштук негизи болот го. Биздин да бир кошунабыздын ушундай уулу бар эле, чыгарма жазганда ал кеңейип кетти. Бул илдет чөнтөк телефон, Интернет менен кошо келбедиби. Анысын алып койсоң эле кайсалап эмне кыларын билбей, ал үчүн өлүшкө даяр. Мындайлардын өз дүйнөсү бар, ага эч кимди киргизишпейт, өздөрү да башкага кызыгышпайт. Кичинекей виртуалдуу дүйнөсү бар малкиши деген ушул. Ушундай муун пайда болуп калбадыбы, ал дагы канчага барарын айтыш кыйын.

“Малкиши” тууралуу пикирин билдирген адабий сынчы Абдираим Мамытов автордук идеянын маани-жайын мындайча чечмелейт: “Маңкуртчулуктун шарт-кырдаалдары, демек коркунучу советтик түзүлүш, коммунисттик идеологиянын кулап-кыйрашы менен биротоло жоюлуп кетпегенин коомдук өнүгүүнүн азыркы этабы өзү айгинелөөдө”.

Сынчынын баамында, бул тенденция ХХ кылымдын 70-жылдарында Батыш философиясында “гомо-механикус” деген аталышта сыпатталган. Акыл-эстүү пенде баласы Homo sapiensтен бутактап чыккан бул тенденциянын дагы бир аты “гомо-советикус” катары сыпатталып келген.

Чыңгыз Айтматовдун реалдуу маңкурту Казангаптын жалгыз уулу Сабитжандын, балалык кезиндеги керемет учурларды жадынан чыгарып салган Кыяздын байчечек дүйнөсүн ачыкка алып чыккан Мурза Гапаровдун автордук идеясы кайсы бир деңгээлде үндөшүп кетет.

Сабитжанга кыйла жагынан окшош Айдарбек Сарманбетовдун “Малкишиси” да ынтымактуу үй-бүлөнүн жалгыз уулу, жашоо-турмуштан жамандык көрбөй чоңойгон баласы. Эмнеликтен Марлен “малкиши” болуп калганын атасы биле албайт. Эне тилинен ажырап эрке өсүп калганыбы же башка себеп-шарттары барбы – мунун баары боорукер атага белгисиз. Кыргыз адабиятындагы белгилүү образдар менен жалпылыгына негизденип, жогорто кепке алган макаланын автору момундай суроону коёт: “Жоломанга эс-тутумдан ажыраткан “ширини” сырттан кирген баскынчылар, Сабитжандарга советтик интернат кийгизсе, Марленге кимдер кийгизүүдө?”

Сарманбетов Чыңгыз Айтматов адабиятка алып кирген "маңкурт" түшүнүгүн андан ары улантып, анын жаңы муунун ачып берет.
Абдыжапар Эгембердиев

Жазуучу “малкишинин” эмнеликтен мындай абалга туш келгенин так көрсөтпөйт. Аны окурман өзү чечип алышы абзел. Белгилүү акын Абдыжапар Эгембердиев каламдашы Айдарбек Сарманбетов жаңы чыгармаларында учурдун актуалдуу проблемаларын козгоп келатканын, бул жагынан “Малкиши” анын чыгармачылык жетишкендигинин мыйзам ченемдүү натыйжасы экенин белгиледи

- Айдарбек Сарманбетов акыркы жылдары көркөмдүк деңгээли жогору, курч проблемаларды козгогон бир катар аңгеме, повесттерди жазды. Алары бир топ чет тилдерге которулду. Анын ушул “Малкиши” аңгемеси автордун деңгээлин, чыгармачылык дараметин көрсөтүп турат. Чакан аңгемеде биздин учурдун олуттуу проблемасы көтөрүлгөн. Сарманбетов Чыңгыз Айтматов адабиятка алып кирген "маңкурт" түшүнүгүн андан ары улантып, анын жаңы муунун ачып берет. Аны биз азыркы турмушубуздан деле көрүп атпайбызбы. Жаңы технологиянын айлампасына баш-оту менен кирип алган муундун өкүлү - Марлен. Акыл-эси ордунда бирөө болсо атасын өлүмдөн алып калат эле. Атасынын акчасын алып, бирок догдурга телефон чалбай ушундай жаман иш болуп атпайбы. Жазуучу ушундай тенденция кетип баратканына кабатырланып, коңгуроо кагып жатат.

Глобалдашып бараткан дүйнөнүн технологиялык жетишкендиги акыйкатта да адамды айран калтырчу абалга жетти. Санарип технологиясы дүйнө алаканга батчудай кичине, ал эми адамдын таанып-билүүсү чексиз экенин айгинелөөдө. Бирок бул процесстин экинчи жагы - виртуалдык дүйнөгө биротоло оп тартылып кетүү адамдын акыл-эсин тумандатып, заманбап “ширини” кийгизип коёрун Айдарбек Сарманбетовдун “Малкиши” аңгемеси ырастады. Реалдуу дүйнөнү виртуалдык дүйнөгө айлантып алуу акыры келип адамдын өзүн жок кылып, Чыңгыз Айтматовдун каарманы Сабитжан айткан радио менен башкарылчу киши роботтой кылып коёрун турмуш чындыгы ырастап жатат. Ойлонтчу нерсе ушул.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Оңдолгон жол жазга жетпей талкаланды

Бишкек (архивдик сүрөт)

Былтыр күздө эле оңдолгон Бишкектеги көчөлөрдүн айрымдарынын асфальты бузулган учурлар бар.

Жарандык активисттер Бишкектеги жыл айланбай бузула баштаган көчөлөрдү видеого тартып, Интернеттеги социалдык түйүндөргө жайылтышты. Жолдун сапатсыз оңдолушун алар бөлүнгөн акчаны өөнөп калган коррупциялык өнөкөт менен байланыштырып жатышат.

Бишкек мэриясынын басма сөз кызматы көчөлөр жол куруучу компаниянын эсебинен кайра оңдолушу мүмкүн экенин билдирди.

Жарандык көзөмөл

Жарандык активист Александр Толмачев жеке автоунаасы менен былтыр асфальт төшөлүп, пайдаланууга берилген Бишкек шаарынын бир катар көчөлөрүн кыдырган.

Жол оңдоо иши. Бишкек. 2015-жыл.
Жол оңдоо иши. Бишкек. 2015-жыл.

Жарандык активист бул байкоонун негизинде шаардагы оңдолгон жолдордун сапаты талапка жооп бербеген айрым фактыларды таап чыкты.

Толмачев Бишкектин Күрөңкеев көчөсүндөгү асфальт талкаланып, жол бузулган көрүнүштү видео тасмага тартып алган:

- Мен азыр Үсөнбаев көчөсүнөн Күрөңкеев көчөсүнө бурулуп баратам. Бул көчө былтыр күз мезгилинин аягында оңдолуп, пайдаланууга берилген. Арадан беш эле ай өткөнүнө карабастан асфальт кар менен кошо "эрип" кетти. Мына бул тилкеде да асфальт бузулуп, чекесинен үбөлөнө баштады.

Өөнөлгөн акча, "өлбөгөн" коррупция

Бишкектин мэриясы 2016-жылдан тартып Кытай берген гранттын эсебинен шаардагы 49 көчөнү жана алты көпүрөнү ондоого киришкен.

Шаардагы ондолгон жолдун жалпы узундугу 95 чакырымды түзөт. Бишкектин ички жолдорун оңдоого Кытай өкмөтү 481 миллион юан же 4,81 миллиард сом бөлгөн.

Жол оңдоо иштеринин көпчүлүк бөлүгүн "China Road" компаниясы аткарган. Айрым жол объектилерин "Бишкек асфальтобетон" муниципалдык ишканасы жасаган.

Жарандык активист Мавлян Аскарбеков жолдун акчасын өөнөп калган өнөкөт анын сапатсыз курулушуна себеп болгонун айтты:

Мавлян Аскарбеков.
Мавлян Аскарбеков.

- Бир катар өнүккөн өлкөлөрдө курулган жолдор 10-20 жылга чейин кызмат кылып берсе, биздин жолдор жарым жылга жетпей жарактан чыгып жатат. Бир эле мисал: мен жашаган Исанов көчөсүн былтыр эле оңдошкон. Бирок анын айрым тилкелери талкаланып калгандыктан быйыл кайра жасалды. Ошондо бир эле көчө эки сыйра оңдолду. Мындай фактылар өтө көп. Биз ал тууралуу айтып, Бишкек шаардык мэриясына кайрыла берип, тилибиз тешилди. Бул ири коррупциялык көрүнүштөрдүн жыйынтыгы. Анда үлкөн-үлкөн кызмат адамдарынын кызыкчылыгы жатат. Ошондуктан жоопкерчилик жок. Мыйзам бузууну көзөмөлдөй тургандар өздөрү да буга аралашып алышкан.

Кайра оңдотуунун кепилдиги

Ошол эле учурда Бишкектин мэриясы жолдун бузулуп жатканын чагылдырган Интернеттеги видео тасма боюнча териштирүү болоорун билдирди.

Бишкек мэриясынын басма сөз кызматынын өкүлү Калперизат Айдарбекова эгерде ал көчөлөр сапатсыз курулган болсо, анын бузулган тилкелери жол куруучу компаниянын эсебинен кайрадан оңдоло турганын айтты:

- Көчөлөр пайдаланууга берилген күндө да толугу менен кабыл алына элек болсо, анда ал жол куруу компаниясынын эсебинен кайра оңдолот. Кабыл алынгандан кийин да жолдун сапатынын кепилдик мөөнөтү боюнча ченемге ылайык жолдун кайсы бир тилкелеринин сапаты начар болгону үчүн бузулган болсо, аны да компания оңдойт.

Көзөмөл менен жоопкерчиликтин жоктугу

Бишкектеги оңдолуп жаткан көчөлөрдүн сапатынын начардыгы тууралуу маселе буга чейин Бишкек шаардык кеңешинде көтөрүлгөн. Бирок жолдун сапатын көзөмөлдөөдө мыйзам бузууга жол берген тарапка чара көрүү боюнча айрым депутаттардын сунуштары ишке ашпай келген.

Эгер эл аралык тажрыйбадагыдай болуп, мына ошондой көзөмөл болгондо анда жол куруу учурунда көзөмөл болуп, жоопкерчилик жагы дагы жөнгө салынмак.
Рысбай Аматов

Бишкек шаардык кеңешинин депутаты Рысбай Аматов жолдор оңдолуп жаткан учурда алардын сапатына көзөмөл жүргүзүп, жоопкерчилик ала турган тарап жок болуп жатканын белгиледи:

- Жол курулуп бүтө электе эле чуңкурлар пайда болгону жөнүндө шаар тургундарынан арыз-даттануулар түшкөн. Бул көйгөйдүн бирден-бир себеби эле ошол жол курулушун көзөмөлдөй турган көз каранды эмес жактардын макулдашууга киргизилбей калганы болуп жатат. Эгер эл аралык тажрыйбадагыдай болуп, ошондой көзөмөл болсо анда жол куруу учурунда көзөмөл болуп, жоопкерчилик жагы да жөнгө салынмак.

Буга чейин Жогорку Кеңеш жол куруунун сапатын көтөрүш үчүн анын кепилдик мөөнөтүн эки жылдан беш жылга көтөрүү боюнча мыйзам долбоорун кабыл алган. Мыйзамга президент Сооронбай Жээнбеков былтыр ноябрь айынын аягында кол коюп, ал күчүнө кирген. Ага ылайык, курулган жол беш жыл ичинде бузулса, жол куруучу компания аны өз эсебинен оңдоого милдеттендирилет.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Аткезчилик чынжыры: үлкөндөрдүн кармашы

Коллаж

Казакстан Алматыда кармалган кыргыз депутаты Дамирбек Асылбек уулун чек арадан жүктөрдү аткезчилик менен ташууга ыңгайлашкан трансулуттук уюшкан кылмыштуу топтун анабашы катары сыпаттап чыкты.

КТК телеканалы тергөө материалдарына таянып, бажыкана, брокер кызматкерлеринен, чек арачылардан жана катардагы жарандардан турган бул уюшма топ ишкерлердин жүгүн ташып өткөнү үчүн ири өлчөмдө акча алып, өз ара бөлүшүп келген деген маалыматтарды жарыялады.

Кыргызстандын бийлиги буга карата расмий жооп кайтара элек. Талдоочулар тергөөдө аткезчиликти калкалаган "чынжырча" жогорку кызмат адамдарына чейин жетиши мүмкүн экенин белгилешүүдө.

Алматыдагы атайын операция

Казакстандын КТК телеканалы Алматыдагы ресторандардын биринен кыргыз парламентинин депутаты Дамирбек Асылбек уулу баш болгон топту кармоо учурун чагылдырган оперативдүү тасманы жарыялады.

Аны менен бирге Чыңгыз Абакиров жана Уланбек Мурадилов деген эки кыргызстандык жана Казакстандын чек ара кызматынын бир офицери кармалган.

Бул операциянын алкагында жалпысынан отуздан ашуун адам кылтакка илингени айтылган. КТК Казакстандын Кытай, Кыргызстан жана Өзбекстан менен болгон чек ара өткөрмөлөрүндөгү аткезчиликтин ири масштабын баяндады.

"Жаркент" чек ара өткөрмөсүнүн кызматкери Мади Камал төмөндөгүдөй көрсөтмө берген:

- Биз "Жаркент" өткөрмөсүнө которулуп келгенде ушундай жол менен акча чогулткандар пайда болду. Башчыбыз буга кийлигишпөө керектигин да эскертти. Бул тууралуу айтып чыгып же ага каршылык көргөзсөк, бизди башка жакка которуп саларын эскерткен. Анткени ал жерге иштөөнү каалагандар көп эле.

Тасмага тартылган жолугушуу

КТК телеканалы тергөөгө күбө жана шектүү катары көрсөтмө берип жаткандар чек ара өткөрмөлөрү аркылуу Кытай товарларын мыйзамсыз ташып өтүүнү уюштуруу жолдору жана бул үчүн берилген паранын өлчөмү тууралуу айтышкан.

Репортажда уюшкан кылмыштуу топ ири өлчөмдөгү мыйзамсыз кирешени ич ара бөлүшүп, анын ири бөлүгү кимдерге ыйгарылып келгени баяндалган. Уюшма топтор бюджетке салык төлөбөй, аткезчилик жүктөрдү ташуу аркылуу миллиондогон киреше таап турганы көрсөтүлдү.

Анда депутат Асылбек уулу менен кошо кармалгандардын бири Уланбек Мурадиловдун жанынан атайын белги коюлган 92 миң АКШ доллары табылганы жарыяланды. Бул акчаны ал аткезчилик жолу менен жүктү ташып өткөрүү үчүн бир ишкерден алганы белгиленген.

КТК жарыялаган оперативдик тасмада казак чек арачысы Эмилбек Көчөрбаев коноктордун келгенине кубанычта экенин айтып, ресторанда алар менен бирге отурганы көрсөтүлгөн. Депутат Дамирбек Асылбек уулу иш олуттуу болгондуктан өзү келгенин айткан:

- Бул жакка жакшы эле жеттик. Мен ал жакта эле турайын дегем, бирок Улан "иш олуттуу, келбесең болбойт" деди. Анан жолго чыгып, ал арада өз кишилеримди да ала келдим.

"Чынжырчанын" учу кайда алып барат?

Күзүндө Казакстан бир айга чукул Кыргызстандын жүктөрүн чек арадан ары өткөрбөй койгон. Казакстандын премьер-министри Бакытжан Сагинтаев мунун себебин аткезчиликти ооздуктоого байланыштуу чаралар менен байланыштырган.

Ал Кытай товарлары Кыргызстан аркылуу аткезчилик жол менен кирип, бажы төлөмдөрү алынбай эле Казакстандын аймагына тарап, мунун айынан мамлекеттик бюджет миллиондогон доллар зыян тартып жатканын баса белгилеген.

Кыргызстандын өкмөт башчысы Сапар Исаков бул дооматты четке каккан. Ал чектөөлөрдүн себеби башкада экенин айтып, жүйө келтирген.

Кубатбек Кожоналиев
Кубатбек Кожоналиев

Мурдагы аскер прокурору Кубатбек Кожоналиев казак бийлиги бүгүн дооматын иш жүзүндө далилдөөгө аракеттенип жатканын белгиледи:

- Казакстандын тергөө органдары ыкчам иликтөө иштерин жүргүзүп, чогултулган далилдерди чекесинен чыгарып жатат. Акча алынып жатканы, ресторанда отуруп, бири-бири сүйлөшкөндөрү видео тасмага түшүрүлүп, анысын казак телеканалы көргөздү.

Бул далилдер жогорку бийликтин уруксаты болбосо ачыкка чыкмак эмес. Менимче биздин бийликке доомат катары көргөзүлүп жатат. Анан кармалгандардын жанынан атайын белги коюлган 92 миң доллар табылып жатпайбы. Бул алардын бир ишкердин акчасын алып, анын товарын өткөзүп берүүнү уюштурууга аракет жасаган дегенди түшүндүрөт. Ошондуктан казак тарапта сот үчүн далилдер жетиштүү десек болот. Мындай көлөмдөгү аткезчилик жүктөрү жогорку бийликтин тымызын уруксаты жок ары-бери өтпөйт. Демек бул жерде бир эле мына ошол депутат эмес, андан жогорку деңгээлде турган кызмат адамдары да аралашкан. Кармалган депутат жана биздин эки жаран бул "чынжырчалар" тууралуу тигил жакта жатып, айтып берүүгө аргасыз болушат. Ошол туташкан "чынжырча" менен кетсе, анда кимдин артында ким турганы ачыкка чыгышы мүмкүн. Муну албетте, казак бийлиги жашырып, жаап коё албайт.

Чек аранын ары жагындагы аткезчилик...

КТК телеканалы Коопсуздук комитети топтогон далилдердин негизинде кармалгандардын көпчүлүгү айыбын моюнуна алган көрсөтмөлөрдү бере баштаганын жарыялаган. Бирок башында Казакстандын Улуттук коопсуздук комитети бул кылмыш ишине "өтө жашыруун" деген гриф коюлганын айтып, аткезчиликке жана трансулуттук кылмыштуу топту түзүүгө байланыштуу анын толук жагдайлары тергөө учурунда ачык жарыяланбай турганын билдирген.

Ошол эле кезде кармалган депутаттын казак жарандыгын ырастаган паспорт көчүрмөсү жарыяланды. Аны трансулуттук уюшкан кылмыштуу топтун анабашы катары сыпаттаган маалыматтар чыкты. Бирок бул боюнча Кыргызстандын бийлиги расмий комментарий бере элек.

Кыргызстандын Бажы кызматынын маалымат катчысы Жаманак Мүсүрканов аткезчилик жүк ташуу фактылары боюнча аларга доомат артууга негиз жоктугун билдирди:

- Кытайдан Казакстанга кирген жүк бажы чек арасынан өткөндөн кийин Орусияга кетеби же Кыргызстанга ташылып келеби, ЕАЭБ аймагында бажы көзөмөлү жүргүзүлбөйт. Товар ээн-эркин кирип-чыга берет. Казакстан тарапта "Хоргостогу" бажы кызматкерлери менен биригип алып, ошол схемалар боюнча иштерди жасап жүргөн учурда кармалышты да. Тияктан Казакстанга киргизип, аткезчилик жол менен ал жүктөрдүн документтерин тууралашып, анан Кыргызстанга алып кирип сатып жүргөн деген мааниде айтып жатышат. Бизде андай схемалар жок.

Ошол эле учурда Казакстандын атайын кызматына таянган КТК телеканалынын маалыматында Казакстандын Кытай, Кыргызстан жана Өзбекстан ортосундагы чек ара өткөрмөлөрү аркылуу аткезчилик жол менен жүк ташууга ыңгайлашкан уюшкан кылмыштуу топ көп жыл мурда калыптанып, аракеттенип келгени баса белгиленген.

Уюшкан топ чек ара, бажы кызматтары сыяктуу тиешелүү мамлекеттик органдардын өкүлдөрүнөн турган "өз" адамдары аркылуу аткезчилик схемаларды иштеп келе жатканы аныкталганы көрсөтүлгөн.

Кыргызстандын бажы кызматынын бир жыл мурда кызматтан кеткен төрага орун басары Шамил Бердалиев Кытайдан Кыргызстанга келип, андан ары Казакстанга багытталган аткезчилик схемалары тууралуу айтылган дооматты четке какты:

- Андай нерселер албетте, бизде эч качан болгон эмес. Биз мыйзамдын алкагында гана иш алып барганбыз. Эгерде ошондой иштер беш-алты жыл мурда болсо алардын учугу чыкмак да. Мен бул жагдай боюнча түздөн түз жооп бере албайм. Аны азыркы жетекчилерден сураш керек. Анткени бир жылдан бери көп нерсе өзгөрдү. Мен азыр кандай жагдайда иш жүрүп жатканын билбейм.

Калыптанган аткезчилик каналдары

Анткен менен Кытай товарлары Кыргызстанга киргизилип, андан ички базардын керектөөсүнө жумшалган жана үчүнчү өлкөлөргө жөнөтүлүп турган аткезчилик схемалардын эбактан бери иштеп келе жатканын айрым мурдагы кызмат адамдары ачык айткан жайы бар.

Бирок бул маселеге былтыр күзүндө шайлоого байланыштуу кыргыз-казак мамилеси начарлап, чек арадан өткөрүүгө чектөөлөр киргизилгенге чейин анчейин көңүл бурулбай келген.

Марат Иманкулов
Марат Иманкулов

Коопсуздук кеңешинин мурдагы катчысы жана УКМКнын мурдагы төрага орун басары Марат Иманкулов учурунда мына ошондой фактылар боюнча чуулгандуу маалыматтар болгонун билдирди:

- 2010-жылы эле ошол кездеги президент Роза Отунбаевага Акаев менен Бакиевдин убагында калыптанып калган аткезчилик каналдары дагы деле иштеп жатканын, аны талкалоого аракет жоктугун жана каналдын кожоюндары гана алмашканы туурасында маалыматтар келип түшкөнүн билдиргем. Биз бул боюнча тиешелүү иликтөө иштерин жүргүзүп, бирок аягына чыгара албай калдык. Мына ошол туруктуу аткезчилик каналдарын укук коргоо органдары, өкмөт, президент, бардыгы эле билишкен. Бирок аны жок кылууга ниет кылышкан эмес. Биз ошол маселени көтөрүп чыккандан кийин дагы ага анчейин көңүл бурулбай калган. Ошол учурда эле чара көрүп, башында турган күркүлдөрүн тазалаш керек болчу. Коңшу мамлекеттин өкмөт башчысы айткандан кийин гана текшерип калбай...

"Азаттыктын" архиви: Бажыдагы миллиондор. 9-февраль, 2017-жыл

"Аюга" аралаштырылган амалдар

Буга чейин бул депутаттын "Аю" холдингинин кожоюну Шаршенбек Абдыкеримов, өзбекстандык таасирдүү ишкер Салимбай Абдувалиев менен бирге түшкөн сүрөтү интернетке чыккан.

Андан кийин жергиликтүү маалымат агенттиктери Шаршенбек Абдыкеримов менен Казакстанда аткезчиликке шектелип кармалган депутат Асылбек уулунун биргелешкен легалдуу бизнеси тууралуу маалыматтарды таап чыгышты.

Салимбай Абдувалиев менен сүрөткө түшкөн адамдар. Сүрөт Балбак Түлөбаевдин Facebook баракчасынан алынды.
Салимбай Абдувалиев менен сүрөткө түшкөн адамдар. Сүрөт Балбак Түлөбаевдин Facebook баракчасынан алынды.

Ага ылайык, депутат Асылбек уулунун жубайы Айсулуу Эрмек Шаршенбек Абдыкеримов менен бирге уюштурулган фирмалардын негиздөөчүлөрүнүн бири катары көрсөтүлгөн. Муну айрым маалымат агенттиктери юстиция министрлигинин маалыматына таянып жазып чыгышты. Бирок "Аю" холдингинин вице-президенти Балбак Түлөбаев жагдайга карата төмөндөгүдөй комментарий берди:

- Башында бул маселеге кийлигишпей эле коёлу дегенбиз. Бирок соңку мезгилде Дамирбек Асылбек уулунун ишин көбү бизге байланыштырып жазып жаткандыктан жооп бергенге туура келет. Бул жерде Дамирбек Асылбек уулун "Аю" холдингге байланыштырган маалыматтар чыгып жатат. Бирок анын холдингдин курамындагы компанияларга эч кандай тиешеси жок. Байланышы болгон күндө дагы, эмне болуптур? Кыргызстандын мыйзамдарынын алкагында ар бир кыргыз жараны мыйзамдуу ишкердик менен алектенгенге укуктуу. Албетте мамлекеттик-саясий кызматта иштегендерге кандайдыр бир чектөөлөр бар. Мына ошондуктан биз "Аю" холдинги мыйзамдуу иштер менен гана алектенип келебиз.

Экинчи жарандыктын жагдайы

КТК телеканалынын маалыматына караганда депутат Асылбек уулунун гана эмес анын жубайы Айсулуу Эрмектин дагы казак жарандыгы бар экени аныкталган.

Интернетке жарыяланган паспорт көчүрмөсү боюнча Дамирбек Асылбек уулу Жамбыл облусуна караштуу Кордай районунун тургуну болуп катталган. Улуту "казак" деп көрсөтүлгөн.

Бирок депутаттын атасы бул окуядан кийин уулу Каракол шаарында туулганын жана анын улуту кыргыз экенин айтып чыккан.

Асылбек Супатаев: Уулум Кыргызстанда туулуп-өскөн
please wait

No media source currently available

0:00 0:03:25 0:00

Анын казак жарандыгы бар экени 2015-жылдагы парламенттик шайлоонун астында эмнеге текшерилбегени суроо жаратууда.

Депутат мүчө болгон "Кыргызстан" фракциясынын башчысы Алмазбек Баатырбеков бул тууралуу мындай деди:

- Биз эми шайлоо астында 2015-жылы партияны түзүп баштаганбыз. Дамирбек Асылбек уулун партияга алганыбызга албетте, саясатка аралашууга болгон анын жеке каалоосу жана жакын тааныштардын сунуштары негиз болду. Анан ал партиянын тизмесине кирип, документтерин даярдап бергенде кыргыз паспортун эле берген. Анын экинчи жарандыгы бар экени тууралуу биз эч нерсе билген эмеспиз. Дамирбек Асылбек уулу кезинде спортчу катары легионер болуп кайсы бир тараптын атынан чыгууга чакыртылган учурда ага паспорт жасалса керек. Ошол боюнча ал жагдай унутта калган чыгаар. Спортто он жылдан бери жүрсө, бул аралыкта эмнелер гана болбойт. Баарын эстеп калуу кыйын.

28-февраль күнү Жогорку Кеңеште Казакстанда кармалган депутаттын жагдайларын угуу үчүн УКМК төрагасын, башкы прокурорду жана ички иштер министрин чакырып, маалымат алуу сунушу киргизилди.

Мамлекеттин беделине сокку урулуп жатканын айткан айрым депутаттар тиешелүү мамлекеттик органдар кызматтык териштирүү жүргүзүп, депутатка коюлган оор айыптоонун төркүнү жана анын казак жарандыгы боюнча маалыматтарды талап кылышты.

"Ыңгайсыз суроолор": Депутаттын камалышы бийликке көлөкөбү? 21-февраль, 2018-жыл

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

АКШ соту Сыдыковду тергөө бүткүчө бошотту

АКШ соту курал аткезчилигине шектүү катары кармалган кыргызстандык Тенгиз Сыдыковду тергөө бүткүчө бошотуу чечимин чыгарды.

Бул тууралуу Виржиния штатынын Александрия шаарындагы ишти караган соттун кеңсесинен “Азаттыкка” билдиришти. Бирок Сыдыков тергөө маалындагы талаптарды аткара алары аныкталгандан кийин бошотула турган болду.

Аны менен кошо кармалган Казакстандын жараны Элдар Резванов камакта калды. Анын маселеси боюнча соттук угуу 7-мартта уланмай болду.

27-февралда Американын Виржиния штатынын Чыгыш округунун прокуратурасы Сыдыков менен Резвановду курал-жарактардын бөлүктөрүн Чеченстанга ташууга аракеттенген деген шек менен кармаган.

Бул ишти иликтеген АКШнын Ички коопсуздук департаментинин атайынын агенти Майкл Гручаштын көрсөтмөсүндө аталган эки адам Чеченстандагы жана башка жактардагы чет өлкөлүк банктардан АКШга акча котортуп, ал акчага “Глок” тапанчаларынын бөлүктөрүн, АК-47 автоматынын окторун сатып алып турганы, аларды “ашкана буюмдары” катары Чеченстанга жөнөтүүгө аракет кылганы айтылат.

Буга чейин Тенгиз "Республика" гезитинин башкы редактору, Кыргызстандын АКШдагы мурдагы элчиси Замира Сыдыкованын уулу экени белгилүү болгон. 24.kg сайтына берген комментарийинде Замира Сыдыкова баласы тууралуу "IT компанияда иштейт, курал сатууга эч кандай тиешеси жок" деп айткан. Ошондой эле журналист кармалгандарга айып тагыла электигин белгилеп, уулунун ысымы "кармалган экинчи адамга байланыштуу аталып жатышы мүмкүн, анткени мурда батирде чогуу турушкан" деп түшүндүргөн.

Кыргызстандын Тышкы иштер министрлиги кармалгандардын чоо-жайы тууралуу маалыматты тактап жатат.

Ал арада Тенгиз Сыдыковдун бир тууганы Чыңгыз Сыдыков УКМКга суракка чакырылды. Бул тууралуу атайын комитеттин өкүлү Рахат Сулайманов “Азаттыкка” билдирди. Ал УКМК Сыдыковго соңку учурда маалымат каражаттарында жазылган билдирүүлөрдү тактоо үчүн суроолор узатылганын кошумчалады.

- Америкадагы кыргызстандыктардын курал сатууга тиешеси бар деген маалыматты тактоо үчүн, териштирүү иштеринин алкагында Чыңгыз Сыдыковду УКМКга чакырдык. Анткени маалымат каражаттарында чыккан маалыматтарда Чыңгыз Сыдыковдун ысымы да айтылып жатат. Биз ошону гана тактадык.

Американын Виржиния штатында жашаган кыргызстандыктар Чеченстанга ташылган курал аткезчилигине айыпталып кармалганын 1-мартта wjla.com сайты жазып чыккан.

АКШнын мыйзамдарында курал аткезчилиги үчүн 20 жылга чейин эркинен ажыратуу каралганы айтылды.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Ырысбек: Тоону көрбөсөм жашай албайм

Ырысбек: Тоону көрбөсөм жашай албайм
please wait

No media source currently available

0:00 0:07:18 0:00

Диний билимсиздик. Агым. Аргасыздык

Диний билимсиздик. Агым. Аргасыздык
please wait

No media source currently available

0:00 0:18:06 0:00

УКМКга чакырткан "улут аралык кастык"

Темир Болотбек.

Атайын кызмат Бишкектеги Кыргыз мамлекеттик курулуш, транспорт жана архитектура университетинин окутуучусу Темир Болотбекке "улут аралык кастыкты козуткан" деген айып менен кылмыш ишин козгоду.

Мунун алдында айрым маалымат каражаттары ал тууралуу "орус улутундагыларды "Фейсбук" социалдык түйүнүндө кемсинтти" деген мазмундагы макалаларды жазышкан эле.

Техника илимдеринин доктору, профессор Темир Болотбек мындай дооматтардын баарын четке кагып жатат.

Өткөн айда социалдык түйүндөрдө жалаң кыргызча сүйлөө тууралуу чакырык жарыяланган жана бул "улут аралык кастыкты козутуу" тууралуу талкууга жем таштаган. Былтыр УКМК ошол кездеги "Республика - Ата Журт" фракциясынын лидери, президенттикке талапкер Өмүрбек Бабанов Ошто үгүт маалында сүйлөгөн сөзүндө "конституциялык түзүмдү күч менен алмаштырууга үндөгөн жана улут аралык кастыкты козгогон" деген айып менен кылмыш ишин козгогон.

"Фейсбукта" мындан эки айдай мурун Кыргызстан эгемендик алганга чейинки заманда Бишкекте салынган имараттар боюнча талаш-талкуу болгон. Анда социалдык түйүндүн айрым колдонуучулары Советтер Союзунун тушунда курулган имараттарга суктанып, шаардын азыркы абалын, курулуштарды сынга алган. Кыргыз мамлекеттик курулуш, транспорт жана архитектура университетинин окутуучусу, техника илимдеринин доктору Темир Болотбек аларды "совок" же тактап айтканда, Советтер Союзун эңсеген, ошол доорду самаган адамдар деп атап, "Рашага" көчүп кеткиле деген маанидеги сөздү жазган.

Темир Болотбек анын сөздөрүндө орус улутундагыларды жек көрүү жок экенин айтып жатат. Ал кылмыш иши козголуп, тергелип жатканын 28-февралда кокусунан билгенин, январь айында адегенде ИИМге, андан көп өтпөй УКМКга барып күбө катары суракка чакырылганын айтып берди:

- Мага кылмыш иши козголгонун кечээ кечинде үйгө барганда "Фейсбуктан" көрдүм. Алар мени "суроолорго жооп бериңиз" деп чакырышкан. Суроолоруна жооп бергем. Алар "бул маалыматты жайбаңыз" деп айткан, эми менин жая турган деле эч нерсем жок, ошондуктан кол да коюп бергем. Буга чейин мени күбө катары чакырышкан. Эми "кылмыш иши козголду, сизди айыпкер катары чакырып жатабыз" десе, анда адвокат жалдаганга туура келет го?

Иллюстрациялык сүрөт.
Иллюстрациялык сүрөт.

Темир Болотбек тууралуу биринчилерден болуп "Vesti.kg" маалымат сайты сындап жазып чыккан. Анда окутуучу "белгилүү улутчул" деп аталган. Макаланын автору аны "Орусияны жана орус улутундагыларды кемсинткен, улутчул билдирүүлөрдү буга чейин дагы айтып келген" деп белгилеген жана буга байланыштуу УКМКга маалыматтык суроо-талап жөнөтүлгөнү кабарланган.

Аталган сайттын жетекчилиги бул макалаларга байланыштуу "Азаттыкка" комментарий берүүдөн баш тартты.

Темир Болотбек мындан үч-төрт жыл мурун "Кыргызстан Бажы биримдигине каршы" кыймылынын мүчөсү болгонун, анда орус улутун эмес, Орусиянын азыркы саясий системасын сынга алган пикирлерди жазганын айтты:

- Менин 2013-2014-жылдагы жазгандарым орус улутундагыларга кандайдыр бир шек келтирбейт. Ал Орусиядагы саясий системага багытталган. Мен "Кыргызстан Бажы биримдигине кирбеши керек" деген ойду жазгам. Себеби биз эгемендигибиздин кандайдыр бир пайызын жоготтук.

"Vesti.kg" маалымат сайтынын мурунку редактору Мария Озмитель Темир Болотбектин жазгандарына көптөн бери көз салып келет. Ал окутуучуну "улут аралык кастыкты козгоп жатат" деп эсептейт:

Мария Озмитель.
Мария Озмитель.

- Анын айткандары канчалык экстремисттик экенин тергөө аныктаса керек. Бирок мен ал туура эмес деп эсептейм. Анын көп билдирүүлөрү улут аралык кастыкты козгойт. Анын бардык мамлекеттик башкаруудагы Орусияны же тактап айтканда падышалык башкаруудагы Орусияны да, Советтер Союзун да, азыркы кезин да жактырбаганы ачык көрүнүп турат. Анын орус улутундагыларды "тарыхый мекенине көчүп кетсин" деген чакырыгына жол берилбеши керек. Мен "ал "орустар жаман" деп айтты" деп так айта албайм. Бирок ал "орустар көчүп кетсин" деген талкууларды колдогон. Бул адам социалдык тармактарда кечээ же бүгүн эле пайда боло калган жок. Ал соңку үч-төрт жылдан бери "Фейсбукта" өтө жигердүү. Орустардын чөйрөсүндө ал чуулгандуу инсан катары белгилүү.

Улуттук коопсуздук боюнча мамлекеттик комитет бул факты боюнча кылмыш иши январь айында эле козголгонун, учурда тергөө уланып жатканын маалымдады.

"Биздин мурас" фондунун жетекчиси, жарандык активист Чоробек Сааданбектин пикиринде, Темир Болотбек анын артынан сая түшкөн, атайын уюшулган топтун чабуулуна кабылды:

Чоробек Сааданбек.
Чоробек Сааданбек.

- Ал жерде сөз орустар тууралуу эмес, "совокту сүйгөндөр өздөрүнө жаккан өлкөгө кетип калбайбы" деп айтылган. Темир Болотбекке каршы кандайдыр уюшулган чабуул болуп жатат окшойт. Ал советтик доордон калган мурастарды жактырбаганын ачык айтканы үчүн ага каршы атайын чабуул жүргүзүлүп, анын жазгандарын атайын карап, аны тескери жакка оодарып, айтор ушундай аракеттер болуп жатат. Ал жерде атайын улут аралык каршылыкты козутууну көргөн жокмун. Анын постторун окудум. Эгер адам советтик архитектураны жактырбаса эле "эл душманы" болобу? Ошол эле учурда "азиаттарды жумушка албайбыз" деп ачык эле жазып, ачык эле кемсинтүү болуп жатпайбы? Ушул мазмундагы посттор толтура, бирок эмнегедир ага көңүл бурулбай жатат.

Өткөн айда социалдык тармактарда “орусча сүйлөгөндөргө кыргызча жооп кайтаралы", “кыргызча сүйлөбөгөн сатуучулар менен соода кылбайлы" деген өңдүү чакырык чыккан. Айрым жарандар муну расмий деген макамга ээ орус тилин кемсинтүү катары кабыл алышкан. УКМК жалаң кыргызча сүйлөө чакырыгы териштирилип жатканын билдирген.

Былтыр ошол учурда Бишкектеги Медициналык академиянын окутуучусу болуп иштеген Таттыгүл Дооталиева "Фейсбукта" авиакырсыкта мерт болгондорду табалап, мазактады, "аймак аралык кастыкты козутту" деген сын-дооматка кабылган жана мунун айынан кызматынан бошотулган.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

"Достук" бекетиндеги тыгын жоголо элек

"Достук" бекети.

Ош облусундагы кыргыз-өзбек “Достук” чек ара өткөрмө бекетинде Өзбекстан тарапка өтүш үчүн кезекте тургандар көбөйүп, тыгындардан улам жолоочулар кыйналып жаткан кези. Сутка ичинде нормага ылайык 7 миң киши эмес, 12 миңдей киши ары-бери өтүп жатат.

Ош шаарынан анча алыс эмес “Достук” чек ара көзөмөл өткөрүү бекетинде Өзбекстанга өтүш үчүн кезек күткөндөрдүн саны бир жарым миң адамга чукулдады. Көпчүлүгү соодагерлер. Тыгындын айынан тосмодон ашып өтүүгө аракет кылгандар да бар.

Мархаба Кодирова эки өлкө ортосундагы мамиле жакшырып, “Достук” чек ара бекети ачылгандан бери ары-бери каттап, соода кылат. Ал жолоочулар тартипти сактабагандыктан тыгын болуп жатат деп эсептейт:

- Бул жерден баары жүк ташып өтүшөт. Баарына тиричилик керек. Эки элдин катнашы үчүн чек араны ачып койду. Күнөө элде, эгерде тартиптүү болушса баары жакшы болот. Кезек талашып жаңжалдашса болбойт.

Кезекте тургандардын арасында кан басымы көтөрүлүп, саламаттыгы начарлап кыйналгандар да бар. Бирок аларга медициналык чукул жардам көрсөткөндөр жок.

"Ысык чай ичкени кетсем ордумду башкаларга алдырып коём",- дейт кезекте турган Кенжекан:

- Чай ичкени бара албай отурам. "Кетип калсаң кезегиң жоголот" деп айтышты. Ооруп жатканыма карабай ушул жерде турам.

Чек арачылар чыңалууга жол бербеш үчүн кары-картаңдарды, майыптарды жана кош бойлууларды кезексиз өткөрүп жатышат. Чек ара көзөмөл өткөрүү бекетинен өтүүнү тартипке салыш үчүн Мамлекеттик чек ара кызматы кошумча кабиналарды орнотуп, жүк ташыган соодагерлер үчүн өзүнчө коридор ачууну пландап жатканын кабарлады.

“Достук” чек ара көзөмөл өткөрүү бекетинин башчысы Бакыт Зулпукаров:

- Бул жерде тартипти жөнгө салуу максатында кирип бараткан дарбаза тараптан эки бөлүккө бөлүп, бир тарабынан соодагерлерди, экинчи тарабынан кары-картаң, туугандарына өтүп бараткан жарандар үчүн коридор курабыз, - деп билдирди.

Тыгында тургандардын арасында "чек арачылар акча алып өткөрүп жатат" дегендер да бар. Өзбекстандан чөп-чар алып чыгып, аны Оштогу базарда сатып тиричилик кылган Феруза ары-бери өткөн сайын чек арачылар акча алаарын айтты.

- Акча алып өткөрүп жатышат. Биздин акчабыз жоктугунан кезекте турабыз. Мисалы, ар бир баштыгым үчүн 15 миң сум алышат. Өзүм кыргызстандыкмын.

Бирок “Достук” чек ара көзөмөл өткөрүү бекетинин башчысы Бакыт Зулпукаров чек арачылардын акча алганы тууралуу сөздү төгүнгө чыгарды.

- Биздин маалымат боюнча үчүнчү тараптан жөнөкөй эле адамдар кезек күтүп турган элди “эгерде кезексиз өткүң келсе акча бер, мен чек арачылар менен сүйлөшүп койгом” деп акча алышат экен. Ушундай маалымат түшүп жатат, бирок тактала элек, - деди ал.

Кыргызстан менен Өзбекстандын чек арасы 2005-жылы март жана Анжиян окуяларынан кийин жабылып, ары-бери өтүү кыйындаган. 2010-жылкы июнь коогасынан кийин чек арадан өтүш үчүн телеграмма, чакыруу сыяктуу кошумча документтер талап кылына баштаган. 2017-жылдын сентябрь айында кыргыз-өзбек “Достук” чек ара бекетинде эки тарапка өтүүнүн жол-жобосу жеңилдетилген.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Эмделбеген бала кургак учукка бат чалдыгат

Эмдөө (сүрөттүн макалага тиешеси жок)

Бишкекте Чыгыш Европа менен Борбор Азиядагы кургак учукка каршы күрөш боюнча эл аралык симпозиум башталды.

Бишкекте өтүп жаткан эки күндүк илимий симпозиумда Саламаттык сактоо министрлиги, Республикалык фтизиатрия борбору жана эл аралык "Чек арасыз дарыгерлер" уюмунун өкүлдөрү Кыргызстан менен Борбор Азиядагы кургак учукту токтотуу жолдору тууралуу сөз кылышууда.

Кыргызстанда балдар арасында кургак учук менен ооругандардын саны туруктуу экенин Республикалык фтизиатрия борборунун директору Абдуллаат Кадыров маалымдады:

- Эгер 2011-жылы 100 миң баланын ичинен 84ү кургак учукка чалдыкса, 2017-жылдагы эсеп боюнча бул көрсөткүч 20 бала болду. Бул 2011-жылга салыштырмалуу кургак учук менен ооруп калган балдар төрт эсе азайды деген сөз.

Иллюстрациялык сүрөт.
Иллюстрациялык сүрөт.

Беш жашка чейинки балдардын дээрлик 96 пайызы кургак учукка каршы эмдөөдөн өтүп жатат. Кадыров диний көз караштан улам эмделбеген балдардын көбү кургак учуктун менингити сыяктуу оор илдеттерге кабылып жатканын баса белгиледи.

Дартты аныктоодо балдар арасында молекулярдык-гендик негиздеги жаңы, заманбап ыкма пайдаланылып жатат.

Эң күчтүү дарыларды тоготобу же жокпу, аны аныктоо мурда убакытты талап кылса, азыр эки сааттык жумуш болуп калды.

- Мурда какырыкта таякча барбы, ал дарыларга сезгичпи деп, айтор анын туруктуулугун аныкташ үчүн үч-төрт айлап лабораториядан күтчүбүз. Азыр "Платформа Ген Эксперт" аттуу диагностикалык ыкма менен баланын шилекейинен эле кургак учуктун таякчасын, анын кайсы дарыларга туруктуу же туруксуз экенин, микобактериянын ДНКсын эки саатта эле аныктайбыз. Эң күчтүү дарыларды тоготобу же жокпу, аны аныктоо мурда убакытты талап кылса, азыр эки сааттык жумуш болуп калды, - деди Кадыров.

Ал эми Кыргызстандагы "Чек арасыз дарыгерлер" уюмунун медициналык координатору, догдур Назгүл Самиева дарылоонун өтө натыйжалуу каражаттары бар экенине карабай, ага баарынан көбүрөк муктаж болгондор, анын ичинде балдар жете албай жатканын белгиледи. Адис азыр балдардын салмагына, организмине ылайыкташкан атайын өзүнчө заманбап дарылар колдонулуп жатканын айтты:

- Балдардагы кургак учукту дарылоо жаатында жаңы дары формалары иштелип чыгууда. Негизи дүйнө жүзү боюнча ал дары формалары сунуш кылынган эле. Себеби, жаш баланы дарылаш үчүн чоң кишинин дарысын эки бөлүп, талкалап, сууга эзип берчү элек. Балага антип ичиш, дарынын дозасын сактоо кыйын болуп келген. Ошондуктан заманбап дарылардын мезгили келип жетти.

Саламаттык сактоо министринин орун басары Амангелди Мурзалиев Республикалык фтизиатрия борборундагы молекулярдык гендик дарт аныктоочу ыкмадан тышкары медициналык бардык жайларда, мектептерде, бала бакчаларда медайымдар жана дарыгерлер баладагы оорунун белгилерине көз саларын кошумчалады:

- Миллиондон ашык эли бар Бишкекти эле карасак, ар бир бейтапканага бекитилген үй-бүлөлүк дарыгерлер борбору бар. Ар бир мектепте дарыгер, медайым иштейт. Балада жаңыдан оорунун белгиси пайда болуп калса, маселен жөтөлүп, алсырап, дене табы көтөрүлсө, дароо адистерге кайрылуу керек. Мындай балдарга эне-ата, мугалимдер көңүл буруп, баланы өзү бекитилген бейтапканасынан текшертиши керек. Буга кошумча жыл сайын профилактика иретинде ренгтенден да өткөрүп турабыз.

24-март - Эл аралык кургак учук менен күрөш күнүнө карата март айында Кыргызстанда бул оору жөнүндө эл арасында түшүндүрүү иштери жүргүзүлүп, профилактика жагына көңүл бурулмакчы.

Илимий симпозиумда дарыга туруктуу кургак учукту айыктырыш үчүн бедаквилин жана деламинд аттуу эки жаңы дары киргизилип жатканы айтылды. ДСУнун 2016-жылдагы эсеби боюнча 2016-жылы 7995 адамда дарт алгач ирет аныкталган.

Кургак учук дүйнө жүзүндө өлүмдүн негизги он себептеринин бири болуп эсептелет. 2016-жылы бул оорудан 1,7 миллион киши, анын ичинде 250 миң наристе көз жумган.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Ош: студенттин өлүмүн комиссия териштирет

Ош: студенттин өлүмүн комиссия териштирет
please wait

No media source currently available

0:00 0:03:09 0:00

Саясий ачкачылыктын таасири азайды

Кубанычбек Кадыров, Эрнест Карыбеков, Бектур Асанов.

Соттун өкүмү күчүнө киргенине байланыштуу Жаза аткаруу мамлекеттик кызматы камактагы саясатчылар Бектур Асановду, Эрнест Карыбековду, Кубанычбек Кадыровду №47 колониядан башка абак жайга которду.

Камактагы саясатчылар 30-январда башталып, кыйла узакка созулган ачкачылык акциясын 22-февралда токтотушкан. Жарандык коом жана укук коргоочулар "камактагы саясатчылардын нааразылык акциясын көрмөксөнгө салды" деп, бийлик буга реакция кылбаганын сынга алышты.

Адвокат: бийлик көңүлгө албасын билгем

Узак убакытка созулган ачкачылыктан кийин Бектур Асанов, Кубанычбек Кадыров жана Эрнест Карыбеков акцияны токтотушканы тууралуу билдирүүнү 47-колониянын жетекчисине 22-февралда расмий тапшырышкан.

Камактагы саясатчылардын адвокаты Данияр Мамановдун пикиринде, алардын ачкачылыгына бийлик маани бербей турганы башынан күтүлгөн эле көрүнүш болчу.

- Мен ачкачылыктан эч кандай майнап болбой турганын үчөөнө тең айткам. "Өзүңөрдүн ден соолугуңарга кастык кылбагыла, силерге баш ийип бири да басып келбейт" дегем. Негизинен ачкачылык кармоо деген айла түгөнгөндөгү иш. Адам үнүн бийликке жеткире албай калганда ушундай кадамга барат. Демек бийлик да бир сыйра булардан кабар алып, өз жарандарынын абалын сурашы керек. Бирок бул саясий иш болгондон кийин башынан эле бийлик көрмөксөнгө салаарын билгем.

Иллюстрациялык сүрөт.
Иллюстрациялык сүрөт.

Кыйноонун алдын алуу борбору "камакта ачкачылык кармаган саясатчылардан бийлик кабар албай койду" дегенге кошулбайт. Борбордун жетекчиси Нурдин Сулайманов үч саясатчы тамактан баш тарткан күндөн баштап УКМКнын тергөө абагынан №47 абакка которулуп, дарыгерлердин көзөмөлүндө болгонун, алардын абалынан айрым депутаттар барып кабар алып жатканын эске салды.

- Алар өз эрки менен ачкачылык жарыялап, талаптарын коюшту, бул кыйноонун түрүнө кирбейт. Экинчиден, Жаза аткаруу мамлекеттик кызматы бийликтин органы болгондуктан алар дары-дармегин берип, ден соолугуна көзөмөл кылып жатты. Ачка отурган адамдарга дагы кандай көңүл бурушу керек? Эгерде "алар ачка отурат" деп талаптарын бийлик аткара берсе, анда он миңден ашык адам түрмөдө жүрөт - баары ачкачылык жарыялап, талаптарын аткарта баштабайбы? Анда бул кош стандарттуулук болуп калып жатпайбы.

Ачкачылык - укукту коргоонун айласыз чарасы

Бектур Асанов 2000-жылы парламенттин үчүнчү чакырылышынын депутаты, андан соң кыргыз өкмөтүндө мүчө, 2010-жылы Жалал-Абад облусунун губернатору болгонун, коомдук жана саясый чөйрөдө өз изи бар экенин мурдагы акыйкатчы Турсунбек Акун белгиледи.

Ал мындай иш таржымалы бар адам ачкачылык жарыялаганда, бийлик өз өкүлдөрүн абактагылардан кабар алууга жибергени ашыкча болбойт эле деген ойдо. Мурдагы акыйкатчы демократиялуу өлкөлөрдө ачкачылык акциясы бийликке оор тийген көрүнүш болсо, Кыргызстандын бийлиги акциянын бул түрүн ашкере каралап салганына токтолду.

Турсунбек Акун.
Турсунбек Акун.

- Алардын күнөөсү барбы же жокпу - ал башка маселе. Камактагы саясатчылар бийликке кайрылуу жасап жаткандан кийин унчукпай жатып алган болбойт. Аларды түрмөдө жаткан башка адамдар менен бирдей карап койгон туура эмес. Албетте, иш эми саясатташып кетпедиби, алардын күнөөсү толук далилденди деп айта албайм. Ошондуктан булар ачкачылык жарыялаганга моралдык акысы бар экенин билип, бийликке кайрылуунун акыркы рычагын колдонушту. Мындайларды бийлик көз жаздымда калтырганы өтө өкүнүчтүү.

Ошол эле учурда Турсунбек Акун ачкачылык жарыялаган үч саясатчы башынан талапты туура эмес койгонун айтууда. Алар УКМКнын төрагасы Абдил Сегизбаевдин кызматтан кетишин талап кылгандан мурун, "акыйкат жана ачык сот үчүн" ачкачылык жарыяласа натыйжалуу болмок деп эсептейт.

Дагы бир укук коргоочу Рита Карасартова үч саясатчынын соттук иши баштан-аяк жабык өткөндүктөн коомчулукка акциянын эмоциясы жетпей калды деген ойдо. Ал ачкачылык акциясы жарандар үчүн өз укугун коргоонун акыркы куралы экендигине карабай, кыргыз бийлиги акциянын бул түрүн “коркутуу" жана "догурунуу” катары кабыл аларына кошулат.

Сот өкүмү күчүнө кирди

"Бийликти күч менен басып алууга аракет кылган" деген айып менен 2016-жылы камакка алынган үч саясатчы "саясий негизде иш козгоду" деп УКМКнын жетекчиси Абдил Сегизбаевдин кызматтан кетишин талап кылып 30-январдан тартып узак мөөнөттүү жана "кургак" ачкачылык жарыялап, саламаттыгы начарлаганына байланыштуу 22-февралда акцияны токтотушкан.

Андан кийин Жаза аткаруу мамлекеттик башкармалыгы сот өкүмү күчүнө киргенине байланыштуу №47 колонияда отурган Бектур Асановду, Эрнест Карыбековду, Кубанычбек Кадыровду башка түрмөлөргө жайгаштыруу максатында №1 тергөө абагына которду. Бул тууралуу Жаза аткаруу мамлекеттик кызматынын басма сөз катчысы Александр Никсдорф билдирди:

- Шаардык соттун чечиминен кийин өкүм толук күчүнө кирди деп эсептелет. Натыйжада алар жаза мөөнөтүн өтөй баштады. Карыбеков №8 колонияга которулушу мүмкүн. Ал эми Бектур Асанов да Кадыров сыяктуу №27 колонияга барып калышы мүмкүн.

Никсдорф Кубанычбек Кадыров Молдовановкадагы №27 колонияга которулгандыгы тууралуу буга чейин тараган маалыматты тастыктады.

Оппозициячыл саясатчылар Бектур Асанов, Эрнест Карыбеков жана Кубанычбек Кадыров "Бийликти күч менен басып алууга аракет кылган" деген айып менен 2016-жылы камалган. Райондук жана шаардык сот Асанов менен Кадыровду 12 жылга, Карыбековду 20 жылга түрмөгө кескен.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Дагы жүктөңүз

XS
SM
MD
LG