Линктер

бейшемби, 18-июль, 2019 Бишкек убактысы 04:28

Кыргызстан

Воинов менен Мамановдун сырдуу камалышы

Рустам Маманов.

Коомдук ишмер Рустам Маманов менен ишкер Рустам Воиновдун кармалышынын чоо-жайы ачык айтылбай жатат.

Расмий бышыктала элек кабарларга караганда, буга кытайлык ишкерлер менен жер талаш себеп болушу ыктымал.

Чоо-жайы айтылбаган кармоо

Коомдук ишмер Рустам Маманов менен ишкер Рустам Воинов камалганы тууралуу Улуттук коопсуздук боюнча мамлекеттик комитет (УКМК) 10-майда билдирүү таратты. Бирок алар кайсы кылмыш иштин негизинде кармалганы тууралуу түшүндүрмө бере элек.

Атайын кызматтын басма сөз катчысы Рахат Сулайманов төмөнкүдөй кыскача маалымат берүү менен чектелди:

УКМК.
УКМК.

- Эки жаран буга чейин козголгон кылмыш ишинин алкагында кармалды. Тергөө кызыкчылыгына байланыштуу башка маалыматтар айтылбайт.

Расмий бышыктала элек кабарларга караганда, Воинов менен Маманов Бишкектеги жер жана курулуш чырына байланыштуу кармалышы ыктымал.

Азырынча Мамановдун жакындары менен байланышууга, адвокат жалданган-жалданбаганын билүүгө мүмкүн боло элек. Ал эми белгилүү коомдук жана спорт ишмери Александр Воинов кармалган Рустам Воиновдун тууганы болорун "Азаттыкка" айтты:

- Бирок анын ишмердигин, камалышынын себебин билбейм, - деди Александр Воинов.

Курулуш чыры кармоого себеп болушу мүмкүн

Рустам Маманов коомчулукка Жогорку Кеңештин мурдагы депутаты, меценат, "Замандаш" партиясынын мурдагы теңтөрагасы катары таанымал. Аны менен кошо камалган Рустам Воиновдун аты-жөнү коомчулукка белгилүү эмес. Интернет булактарында ал B.LC аттуу курулуш компаниясынын негиздөөчүсү экени тууралуу маалыматтар бар.

Рустам Воинов менен Гао Жин Вей аттуу кытай ишкеринин ортосунда чыр чыкканын 2017-жылы февралда “Дело№” гезити жазган. Ал макалада мүлккө ээлик кылуу маселесинен жана курулушка сарпталган каражаттан улам тараптар ортосунда талаш жаралганы айтылган.

2016-жылы “Синхуа” деген курулуш компаниясы менен Воиновдун ортосундагы жаңжал Бишкектин Свердлов райондук сотунда, андан кийин шаардык сотто, Жогорку сотто каралган. Териштирүү учурунда юрист Таалайгүл Токтакунова кытайлык ишкерлерге адвокат болгон. Ал азыркы кармоо ошол ишке тиешеси болушу мүмкүн деп божомолдойт:

Таалайгүл Токтакунова.
Таалайгүл Токтакунова.

- Воиновдун жер тилкеси сатылганы боюнча чыр болгон. Соттун чечими менен кытайлык инвесторлордун мүлкү алынып коюлган. Ал мүлк бир ресторан жана турак жай комплекси эле. Ошого байланыштуу кармалышса керек.

Мыйзам боюнча, "тергөөнүн кызыкчылыгы үчүн", "күнөөсү далилдене электигине байланыштуу" деп кармоонун чоо-жайы айтылбайт. Шектүү кишинин аты-жөнү да толук жарыяланбашы керек. Бирок УКМК Маманов менен Воиновдун атын айтып жатпайбы. "А" дегенден кийин "Б" деш керек да. Кайсы ишке байланыштуу, кандай берене менен кармалганын айтууга тийиш.

Токтакунова жогорудагы иш аябай талаш менен коштолуп, Мамановдун да аты аталып жүргөнүн, сот чечими кытайлык инвесторлорду нааразы кылганын кошумчалады. Ушундан улам "кытай тарап ишти кароону өтүнгөн болушу мүмкүн" деген да божомол бар.

Түкшүмөл себептер

Ал арада Воиновго таандык экени айтылып жаткан B.LC компаниясы "курулуш документтеринде жооптуу кишилердин колун жасалмалаган" деген сөз чыкты.

"Кыргызкурулушсервис" мамлекеттик компаниясынын директору Адылбек Исмаилов бул боюнча Экономикалык кылмыштарга каршы күрөш башкармалыгына эки айдай мурун кайрылганын билдирди:

- Азыркы B.LС компаниясы Мамлекеттик экотехинспекция кызматкерлери менен жасалмалашкан. Финполго расмий кайрылгам. Иликтеп, аныкталмайынча бир нерсе дегенге болбойт. Бирок бул жерде Маманов менен Воиновдун кандай байланышы бар экенин да билбейм.

49 жаштагы Рустам Маманов 2000-2005-жылдары Жогорку Кеңештин экинчи чакырылышында депутат болгон, улуттук каада-салт жана маданиятты өлкө ичинде жана чет элде даңазалоого көмөк көрсөтүп жүрөт. “Улут жүзү” коомдук фондунун башчысы. 2014-жылы мектеп окуучуларына бирдиктүү форма тандоого демөөрчүлүк кылган. Бир канча жыл бою “Замандаш” партиясына теңтөрага болуп, 2015-жылы партиядан чыккан. Буга ал "партия өз идеологиясынан четтеп кетти" деген жүйө себеп болгону айтылган.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Назгүл: Сары автобуска окшошуп калдым

Назгүл: Сары автобуска окшошуп калдым
please wait

No media source currently available

0:00 0:05:45 0:00

Жаны тынбаган жаштар

Жаны тынбаган жаштар
please wait

No media source currently available

0:00 0:30:26 0:00

Отунбаева: Саясий тазалануу жүрүп жатат

Отунбаева: Саясий тазалануу жүрүп жатат
please wait

No media source currently available

0:00 0:25:33 0:00

Өнөрү менен өкүттү жеңген эжеке

Өнөрү менен өкүттү жеңген эжеке
please wait

No media source currently available

0:00 0:03:56 0:00

Ракка чалдыккандар дарыга жетпей кыйналды

Иллюстрация

Кыргызстандын дарыканаларында онкологиялык дартка чалдыккандарга айрым дарылар рецепти жок сатылары атайын жыйында айтылды.

"Эргене" коомдук фонду менен "Resours and Policy Exchange" уюму Кыргызстандагы өсмөгө (рак оорусун Кытайдагы кыргыздар ушинтип айтат-ред.) чалдыккан бейтаптардын дары менен камсыз болуу мүмкүнчүлүгүн иликтешкен.

Жыйынтыгында дартка чалдыккандардын 18 пайызы гана өсмөгө каршы дарыларды толук алаары белгилүү болду. Бийлик өкүлдөрү бул көрсөткүч 40 пайыз экенин айтканы менен каражаттын тартыштыгынан улам дарылануудан баш тарткандар жылдан жылга көбөйүүдө.

Жашы отуздан эми өткөн беш балалуу Чолпонай эмчектин залалдуу шишигине чалдыккан. Ал дарыланууда тарткан кыйынчылыгы тууралуу буларга токтолду:

- Операцияга, баскан-турганга, жол киреге, айтор кыбыр эткен кыймылдын баарына акча керек экен. Аябай кыйналдык. Айылдагы үч-төрт уюбузду, кой-эчкини саттык. Ошентип үч курстун бирөөнү гана төлөй албай алдым. Бир курсту толук алганга 75 миң сомдон ашык акча кетет. Азыр менин бир жарым жаштагы кызым да ооруп, аны дарылатайын деп, химия терапиядан баш тарттым. Анткени акчам жок.

Чолпонайга окшоп айыл жериндеги бейтаптар үчүн дарыга жетүү чоң кыйынчылыктар менен коштолот. Айрымдары үй-мүлкүн сатса, кээ бири жөн гана дарылануудан баш тартып жатканын Жалал-Абад облустук борборлоштурулган оорукананын онкология бөлүмүнүн башчысы Иса Маданбеков белгиледи:

Иса Маданбеков.
Иса Маданбеков.

- Онкологиялык оорулар акыркы жылдары аябай эле көбөйүп, анан "жашарып" жатат. Көбүнчө азыр жаштар залалдуу шишикке чалдыгууда. Дарылар жетишсиз. Мамлекеттик кепилдик боюнча бардык дарыларды бейтаптарга бекер беришибиз керек. Бизге берилген бир нече дарыны гана акысыз бергенибиз менен ооруган кишилер химия терапияга өз чөнтөгүнөн акча чыгарат. Ушундан улам дарылануудан баш тарткандар, ар кандай бүбү-бакшыларга баргандар көбөйүп кетти. Анан алар акыркы стадияга жеткенде бизге келишип, дарылоо өтө кыйын болуп калып атат.

Мамлекет тийиштүү чара көрүшү керек

"Эргене" коомдук фонду бул багытта мамлекет жетиштүү иш алып барбай жатканын билдирет. Азыркы тапта өсмөнүн дарыларын Кыргызстандагы бардык дарыканалардан жогорку баада таап, рецепти жок сатып алса болот.

Фонддун жетекчиси Таалайгүл Сабырбекова мамлекеттик органдар мындай чаржайыт акыбалды жөнгө салып, керектүү дарыларды ооруканаларга сатып алышы зарыл деген пикирде:

Таалайгүл Сабырбекова
Таалайгүл Сабырбекова

- Бул мүшкүлгө мамлекет негедир "рак бейтаптары баары бир айыкпайт" деп, кол шилтеп салгандай мамиле кылып жатат. Чындыгында биздин өлкөдө дарылардын баасы ар кандай. Ушундан улам мамлекет эң негизги, сапаты жагынан да жакшы дарыларды өз көзөмөлүнө алып, ооруканаларды камсыз кылып туруу механизмин иштеп чыкса жакшы болмок. Эң башкысы - бизде дары жетишсиз. Дарыканаларда рецепт менен сапаттуу химия терапия дары-дармегин табуу кыйын. Онкологиялык ооруканаларга мамлекет сапаттуу дарыны сатып алып, бейтаптарга берсе жакшы болмок.

Министрликтин баа саясатына алы жетпейт

Саламаттык сактоо министрлигинин дары-дармекти көзөмөлдөө департаментинин жетекчисинин орун басары Нурлан Дүйшөналиев ​ департамент өсмөнүн дарыларынын баасына кийлигише албай, сапатын текшерүү менен гана чектелерин белгиледи:

Нурлан Дүйшөналиев.
Нурлан Дүйшөналиев.

- Биздин департамент, тилекке каршы, дарынын баасына эч кандай таасир эте албайт. Азыр базар экономикасы болгондуктан, ар ким каалаган баасын коёт. Бул эми дарыны ташып келген унаага да көз каранды. Айрым дарылар учак, темир жол же унаа менен келип, жол киреси кошулуп отуруп кымбатка чыгууда. Биз сапатына гана көз салганга укуктуубуз.

Кыргызстанда расмий каттоодо азыр 25 миң өсмө (рак) оорулуу адам бар. Жыл сайын 5 миң киши залалдуу шишик менен каттоого алынып, алардын 3500дөн ашууну бир жылга жетпей каза болот.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Н.Атабаев: “Кыргызстанда жасалма илимпозго жол жок”

Н.Атабаев: “Кыргызстанда жасалма илимпозго жол жок”
please wait

No media source currently available

0:00 0:07:45 0:00

"Кыргыз сому коңшуларга үлгү болгон"

Иллюстрациялык сүрөт.

10-майда улуттук валюта - сомдун жүгүртүлө баштаганына 25 жыл толду.

Улуттук акчаны колдонууга киргизүүнүн тарыхый жоопкерчилиги кандай шартта ишке ашкан? Чейрек кылымда Кыргызстандагы акча-насыя саясатында сомдун ролу, орду кандай болду? Сырткы насыясыз сомдун курсун туруктуу кармоого болобу? Улуттук валюта эмне үчүн өлкө ичинде басылбайт? Ушул ж.б.у.с. маселелерди “Арай көз чарай” берүүбүздө кеп кылабыз.

Талкууга экономика илимдеринин доктору, профессор Айылчы Сарыбаев жана Улуттук банктын төрагасынын мурдагы орун басары Сүйөркул Абдивалытегин катышты.

“Азаттык”: Тарыхый учурду эстеп көрсөк, Кыргызстан 1993-жылы 10-майда өз валютасын КМШ мамлекеттеринин ичинен биринчи болуп киргизген. Эгер ошол убакта бул кадамга барбаганда эмне болмок?

Айылчы Сарыбаев: Биринчиден, көз каранды эместикти биринчи алган мамлекеттин негизги символдору: желек, гимн, герб, Конституция сыяктуу эле эгемендүү экономикалык саясат жүргүзүү, анын негизги каражаты болгон улуттук валютаны киргизүү - объективдүү тарыхый процесс. Экинчиден, Кыргызстан СССРдин курамында болуп келгендиктен ага чейин айланып жаткан рублге байланыштуу маселелер чыккан.

Мисал иретинде айтсам, бизде кескин инфляция болгон. Акчанын тартыштыгынан мамлекет айлык бере албай кыйналган. Ошол мезгилде Орусиядан бизге акча келбей калган. Анткени алар да чоң инфляцияны баштан кечирген, чакчалекей түшүп жемкорлору өлкөнү талап-тоноп жатышкан.

Кыргызстанда ал кезде каржы-насыя боюнча сабак берген жалгыз биздин кафедра гана бар эле. Анын окутуучусу Сулайманбековду президент Акаев өзүнө кеңешчи кылып алды. Ал киши ары-бери жүгүрүп жүрүп мамлекеттин акча-насыя саясатынын концепциясын жазды, анын ичинде улуттук валютаны киргизүү зарылдыгын да айткан. Ага ынанган республика жетекчилиги сомду киргизүү чечимине келип, Улуттук банктын алдында жумушчу комиссия иштей баштаган.

Кыргызстан батылдык кылып сомун убагында киргизип, туура кадам жасаган деп ойлойм. Ошондон баштап көз каранды эмес акча-кредит, бюджет саясатын жүргүзүүгө мүмкүнчүлүк ачылган.
Сүйөркул Абдивлытегин

Сүйөркул Абдивалытегин: Мен кошумча кыла турган бир нече жагдайлар бар. 1991-жылдын июлунда эле Орусиянын борбордук банкы бардык союздук республикаларга накталай эмес акчага эсептерди ачып, катуу көзөмөлгө койгон. Ал деген союздук республикалардын банктарын нак акчаны эмиссия кылыш үчүн Орусиянын борбордук банкына кайрылууга аргасыз кылып коюшкан деген сөз.

Иш жүзүндө бардык республикаларда накталай акча жетишпей жаткан. Орусиянын банкы туура эмес саясат жүргүзгөнүнө тарых өзү күбө. Ал союздук республикаларды “өзүңөрдүн валютаңарды киргизгиле” деп сыртка түртүп койгон. 100 рубль накталай акчаны алыш үчүн 35 рубль төлөөгө аргасыз болгон кырдаал жаралып, төлөө системасы толук кризиске баткан. Эгер төлөө системасы иштебесе, бюджетке зыяны тиймек. Ошондо жоопкерчиликти моюнга алып, "сомду киргизүү керек же ортодо чайналып тура берели" деген суроо коюлган. Кыргызстан батылдык кылып сомун убагында киргизип, туура кадам жасаган деп ойлойм. Ошондон баштап көз каранды эмес акча-насыя, бюджет саясатын жүргүзүүгө мүмкүнчүлүк ачылган.

Кыргыз сому же эгемендиктин баасы
please wait

No media source currently available

0:00 0:22:02 0:00
Түз линк

“Азаттык”: Айылчы агай, артта калган чейрек кылымда кыргыз сомунун Кыргызстандын акча-насыя саясатында орду кандай болду? Улуттук валюта катары кандай роль ойноду же кедергисин тийгизген учурлар болдубу?

Биздин сомду киргизгенибиз башка өлкөлөргө түрткү болду. Кыргызстан өз валютасын жүгүрткөндөн кийин гана экономикалык эркиндикти түшүндү.
Айылчы Сарыбаев

Айылчы Сарыбаев: 1992-жылы казак, өзбек президенттери “биз рубль аймагынан чыкпайбыз” дешкен. Биз сомду киргизгенден кийин кошуна өлкөлөрдүн президенттери “Кыргызстан туура эмес кылды” деп чыгышкан, Орусия унчуккан эмес. Де-факто бизди рубль аймагынан сүрүп чыгарып салышкан.

“Тырмактай болгон Кыргызстан кантип сомун киргизди?” деп ичтери күйүп, ошол эле учурда тан беришкен. Биздин сомду киргизгенибиз башка өлкөлөргө түрткү болду. Кыргызстан өз валютасын жүгүрткөндөн кийин гана экономикалык эркиндикти түшүндү. Ага чейинки банктардагы башаламандык экономикага тескери таасирин тийгизип жатты. Сомдун кириши менен көп маселе чечилди.

“Азаттык”: Сүйөркул мырза, Кыргызстанга сырттан келген насыялардын бир бөлүгү сомдун туруктуулугун кармап туруш үчүн жумшалып келди. Ал саясат өзүн канчалык актады?

Сүйөркул Абдивалытегин: Бул комплекстүү маселе. Бюджет, акча-насыя саясаты экономикалык бир багытта бири-бирин толуктап иштеши керек эле.

Тилекке каршы, "жыйырма беш жылда алар бир багытта иштеди" деп айта албайм. Көп учурларда сырттан келген инвесторлордун кызыкчылыгына ооп кеткен учурлар болуп жатты. Акчаны туруктуу кармап туруунун эң негизги өбөлгөсү – бул өндүрүштүн өсүшү.

Өндүрүш өнүгүп жатса, улуттук акча өзүнөн-өзү туруктуу болот. “Бизде өндүрүш өнүктү” деп айта албайбыз. Экинчи маселе - өлкөгө сырттан, ичтен элдин да ишеними керек. Мамлекетке ишенсе эл акчасын банкка берет, андан насыя берилип турат. Бизде ал ишеним болдубу?

Үчүнчү маселе, өлкөнүн экономикасын колдогон кайсы бир тармактар болот. Мисалы, Орусияда мунай, газ. Бизде экономикабызга түрткү берет деп Кумтөргө ишеним артылып, милдет жүктөлгөн. Ал аткарылдыбы, бул дагы чоң суроо....

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Өрттөн жабыркагандардын өксүгү

"Берекет" базарындагы өрт. 13-апрель, 2018-жыл.

Бишкектин Ош базары тараптагы "Берекет" базарында өрттөн жабыркаган соодагерлер Ак үй алдына митингге чыгышты.

Алар жумуш ордун калыбына келтирүү кечеңдеп жатканын, буга чейин алынган насыяларды төлөө мөөнөтүнө кенен жеңилдик берилбегенин айтышууда. Ошондой эле алар өрттүн себеби тез аныкталбай, зыяндын ордун төлөө маселеси чечилбей жатканына нааразы. Бишкек шаарынын мэри Албек Ибраимов "базардагы соода жайларын менчик ээси калыбына келтириши керек, кенемтелерди төлөө да өкмөттүк деңгээлде чечилиши керек" деген жооп кайтарды.

Бийликтин кайдыгерлиги

Бишкектин "Берекет" базарындагы өрттө соода күркөлөрү күйгөн соодагерлер парламент имаратынын алдына нааразылык акциясына чыгышты. Акцияга чыккан жүзгө жакын адам өкмөттөн жардам көрсөтүүнү талап кылды. Митингдегилердин айтымында, өрттөн бардык товарлары күйүп кеткендиктен алар соода түйүндөрүн калыбына келтирүүгө жана каржылык колдоого муктаж.

Жабыркаган соодагерлердин бири Ырысгүл Мокенова базардагы өрттөн зыян тарткандарга бийлик көңүл бөлбөй жатканына токтолду:

- Тыйындан топтогон акчабыз күйүп кетти. Бир эле түндө эч нерсеси жок калган адамдар болду. Акимчиликке, мэрияга барсак "ал базар Бегалиевдин менчиги, ошого баргыла" деп коюшту. Мына азыр да мэриянын, парламент менен өкмөттүн астына келдик. Бизге чыгып, бирөө жарымы абалыбызды сурап койгон жок. Биз талаада эле калгандай болдук. Азыр өкмөттөн базардагы соода жайыбызды эле калыбына келтирип берүүнү сурап жатабыз. Анан "иштегенге зыяндын орду катары каражат бергиле" деп сурадык.

"Берекет" базарында күркөлөрү күйгөн соодагерлердин акциясы. 10-май, 2018-жыл.
"Берекет" базарында күркөлөрү күйгөн соодагерлердин акциясы. 10-май, 2018-жыл.

Ош базары тараптагы "Берекет" базарында быйыл 13-апрелде таңга жуук чыккан өрттөн болжол менен 2000 чарчы метрден ашуун соода аянты күйгөн. ​Өрттүн кесепетинен 300дөй соодагер жабыркап, баштапкы эсеп боюнча келтирилген зыян бир нече миллион сомго барабар болгон.

Өрттөн жабыркагандардын көбү насыя менен иштеп келгенин айтышкан. Өкмөт банктар менен сүйлөшүп, насыяларды кайтаруу мөөнөтүн алты айга жылдырган. Соодагер Апал Абдрахманова бийликтин "жеңилдик" дегени абалды жеңилдетпей жатканын айтты:

Бизге алты айга чейин насыяны төлөө мөөнөтүн артка чоюп берди. Бирок "кийин пайыздарын кадимкидей төлөйсүңөр" дешти.

- Бизге алты айга чейин насыяны төлөө мөөнөтүн артка чоюп берди. Бирок "кийин пайыздарын кадимкидей төлөйсүңөр" дешти. Анан канча чоюлса, пайыздары да көбөйүп кете берет экен. Бул жерде бизде азыр иштей турган соода жайыбыз болбосо же кенемте төлөнүп бере элек болсо, алты айдан кийин алынган насыяны кантип төлөйбүз? Алты ай деген бат эле өтөт да?

Буга чейин өкмөт өрттөн жабыркаган соодагерлерге жардам көрсөтүүгө убада берген. Өрттөн жабыркагандардын өкүлү Бурулкан Абдраманова өкмөт башчыга жөнөтүлгөн кайрылуудагы негизги талаптарды чогулгандарга окуп берди:

- Урматтуу өкмөт башчы, биз өз убагында салык төлөп, мамлекеттин казынасын толтурууга салым кошуп келдик. Бизге жумуш ордубуздун бүтүшүнө тезирээк жардам бериңиз. Анткени жумуштар аябай жай жүрүп жатат. "Базар үч айда курулуп бүтөт" дешти эле. Курулуш шитери башталмак турсун, азыркы күнгө чейин базар толук тазаланып бүтө элек. Экспертизанын жыйынтыгы чыгып, тыянагы бериле элек. Анан бизге берилген убада боюнча зыяндын ордун төлөө жана пайызсыз ссуда берүү жагы чечиле элек.

Мэриянын аракети

Жабырлануучулар базар башкармалыгы, өкмөт же шаар мэриясы алгылыктуу жардам көрсөтпөй жатканын айтышса, Бишкек шаарынын мэриясы патенттери бар соодагерлерге 10 миң сомдон жардам берилгенин кошумчалады. Мэр Албек Ибраимов калган маселелерди өкмөт менен базар кожоюндары чечиши керек экенин билдирди:

Албек Ибраимов.
Албек Ибраимов.

- Банк менен сүйлөшүү - өкмөттүн иши. Бизге айтылган талаптардын баарын эле өзүбүз аткарып бердик. Тыянак чыккандан кийин анан курулуш иштери башталат. Анда тилкени тазалап, долбоорун чийип, анан жаңы базарды анын менчик ээси өзү курат. Биз анын кожоюну менен "эки ай ичинде базар кайра курула турат" деген негизде келишим түзгөнбүз.

Өрттүн себеби аныктала элек

Жабырлануучу Мухаммед Кубанычбек уулу базардагы өрттүн себеби эмгиче аныктала элек экенин билдирди. Ал атайылап өрттөө болгону алдын-ала териштирүүдө эле байкалганын айтып, бирок соңку тыянак эмнеге кечеңдеп жатканына кызыкты:

Баштапкы териштирүүдө эле атайылап өрт коюлганы байкалган. Себеби өрт үч жерден башталган.

- "Өрт атайылап киши колдуу болгонбу же аны башка себеби болгонбу?" деген суроо азыркы күнгө чейин жоопсуз. Буга чейин бизге "бир жуманын ичинде экспертизанын тыянагы чыгат" дешкен. Бирок жакында бир айга жакындап калса да тыянак чыга элек. Баштапкы териштирүүдө эле атайылап өрт коюлганы байкалган. Себеби өрт үч жерден башталган. Бул жерде эмне себептен өрт коюлганы табышмак. "Кимдир-бирөөгө базар турган жер керек болгонбу?" деген суроо да жоопсуз турат.

Өрткө байланыштуу козголгон кылмыш ишинин алкагында "Берекет" базарынын директору Рафкат Момункулов жана базардын техникалык коопсуздук боюнча адиси Рашит Сапаев убактылуу кармоочу жайга камакка алынган. Бишкек шаардык өрткө каршы күрөш кызматы базардагы өрттүн себептери боюнча корутунду чыга электигин жарыялаган.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Мигранттын көздөн учкан айлыгы

Мигранттын көздөн учкан айлыгы
please wait

No media source currently available

0:00 0:29:23 0:00

ЖЭБ: 600 долларлык аттиштердин икаясы

ЖЭБ: 600 долларлык аттиштердин икаясы
please wait

No media source currently available

0:00 0:06:34 0:00

ЖЭБ чуусу: жоопкерчилик кимде?

ЖЭБ чуусу: жоопкерчилик кимде?
please wait

No media source currently available

0:00 0:06:30 0:00

Стамбулда көчмөндөр таймашат

Исак ата: Жеңишти талаадан тосконбуз

Исак ата: Жеңишти талаадан тосконбуз
please wait

No media source currently available

0:00 0:05:42 0:00

Матраимов өкмөт менен соттошо баштады

Сапар Исаков жана Райымбек Матраимов.

Бишкекте Биринчи май райондук соту 10-майдан тартып Мамлекеттик бажы кызматынын төрагасынын мурунку орун басары Райымбек Матраимовдун мурдагы өкмөт башчы Сапар Исаковдун чечими боюнча арызын карай баштады. Матраимов өкмөттү "кызматтан мыйзамсыз алган" деп айыптап жатат.

Ал арада Жогорку Кеңештин комитети саясий жана мамлекеттик кызматкерлерди иштен бошотуудагы талаш-тартышты соттук эмес тартипте чечүү боюнча мыйзам долбоорун жактырды. Анда Эмгек кодексинин 427-беренесин өзгөртүү каралган.

Сотто Райымбек Матраимовдун адвокаты Татьяна Карыжинская "анын кызматтан алынганы мыйзамсыз болгон" деп билдирди. Ал өз кардары "чет мамлекетте дарыланып жаткан кезде иштен алынганын, эмгекке жараксыздыгы тууралуу маалымкатка көңүл бурулбаганын" жүйө келтирди. Адвокат соттон Матраимовдун кайра кызмат ордуна дайындоо тууралуу арызын толук канааттандырып берүүнү сурап жатат.

Жогорку соттун басма сөз өкүлү Сюита Соурбаева сот процессине бардык тарап катышканын "Азаттыкка" ырастады. Ал өкмөттүн өкүлү материалдар менен таанышуу үчүн убакыт сураганын билдирди:

- Алгач өкмөттүн өкүлү иш менен толук таанышып чыгууну өтүнүп, ишти карап жаткан судья аны жарым-жартылай канааттандырган. Андан кийин ал Матраимовдун өкүлү Карыжинская менен макулдашып, сот 17-май, саат 14:00гө коюлду.

Коомчулукта "Райым миллион" деген каймана ат менен таанылган, артынан уу-дуу сөз ээрчиген Райымбек Матраимов былтыр ноябрь айында ошол кездеги премьер-министр Сапар Исаковдун буйругу менен кызматтан алынган. Буйрукта "Мамлекеттик жана муниципалдык кызмат жөнүндө" мыйзамдын 47-беренесинин 3-бөлүгүнүн 1-пунктуна ылайык иштен алынды" деп жазылган. Бул беренеде “Өзгөчө тартипте кызмат ордуна дайындалган адамдар алардын иши саясий жетекчилик тарабынан кабыл алган чечимдерге жана жүргүзүлгөн саясатка ылайык келбеген учурда иштен бошотулат” деп жазылган.

Райымбек Матраимов болсо өкмөттү өткөн айда сотко берген. Анын алдында, 31-мартта КСДПнын курултайынан кийин экс-президент Алмазбек Атамбаев бажы тармагындагы коррупцияга байланыштуу Райымбек Матраимовду айыптаган, анын кызматтан алынышына себепчи болгонун да ачыкка чыгарган:

Алмазбек Атамбаев.
Алмазбек Атамбаев.

- Былтыр премьер-министр Сапар Исаковдон бул схемадагы "кардиналдардын" бири "Райым миллионду" кызматтан алууну катуу сурангам. Азыр мен Сапар Исаков ошол адамдын парламенттеги жана анын сыртындагы таламдаштарынын катуу чабуулуна кабылганын көрүп жатам. Сапар Исаков кээ бир адамдарды катуу "таарынтты". Ал "Райым миллионду" кызматтан алды. Сапар Исаков таза адам.

Ал арада өкмөт Конституциялык палатанын 2013-жылы ноябрда кабыл алган чечимине ылайык Эмгек кодексинин талаш-тартыштуу 427-беренесин өзгөртүүгө киришти.

Жогорку Кеңештин Социалдык маселелер, билим берүү, илим, маданият жана саламаттык сактоо комитети 7-майда өкмөт киргизген мыйзам долбоорун жактырды жана үчүнчү окууда кароого жөнөттү. Бул берене "кызматкерлердин айрым категорияларынын жекече эмгек талаш-тартыштарын кароо өзгөчөлүктөрү" деп аталат.

Тактап айтканда, азыр Эмгек кодексинде "президент, парламент жана өкмөт башчы шайлаган, бекиткен же дайындаган кызматкерлерди иштен бошотуу, иштен бошотулган күнүн жана себептерин өзгөртүү, башка ишке которуу, ишке аргасыз чыкпай калган же айлыгы аз жумушка барган, ошондой эле тартиптик жаза маалында акы төлөө маселелери соттук эмес тартипте чечилет" деп жазылган. "Ушул беренеде кабыл алынган чечимдер боюнча даттанууга болбойт" деп да көрсөтүлгөн.

Комитет жактырган мыйзам долбоорунда болсо жогорудагы кодекстин "президент, парламент жана өкмөт башчы шайлаган, бекиткен же дайындаган" деген жерин "саясий жана атайын мамлекеттик кызмат орундарын ээлеп турган адамдар" деп өзгөртүү сунушталып жатат.

Мындан беш жылдай мурун Жогорку соттун Конституциялык палатасы Эмгек кодексинин 427-беренесинин Конституцияга шайкеш келер-келбесин караган. Буга ошол кездеги Мамлекеттик салык кызматынын статс-катчылыгынан бошоп калган Асан Токтоналиев менен Нарын облусунун Ак-Талаа районунун акиминин орун басарынын кызматынан алынган Болотбек Чокморовдун арыздары негиз болгон.

Палатанын беш судьясы "427-берене Конституцияга ылайык келет" деп тапкан, үч судья болсо "Баш мыйзамга каршы келет, саясий, мамлекеттик кызматта иштеген жарандардын сотко кайрылуу укугун чектейт жана саясий максатта колдонулушу мүмкүн" деп өзгөчө пикирин билдиришкен.

Конституциялык палатанын ошол кездеги судьясы Клара Сооронкулова палатанын андагы бүтүмү азыр туура эмес чечмеленип жатканын сынга алды. Ошондой эле ал саясий кызматты ээлегендердин тизмеси узарып кеткенине токтолду:

Клара Сооронкулова.
Клара Сооронкулова.

- Саясий кызматта турган адамдар саясий программаларды ишке ашырат. Мисалы, өкмөт мүчөлөрүнүн баары саясий кызматта турган адамдар. Алар кандайдыр саясий программаны ишке ашыруу максатында дайындалып жатпайбы. Бул жерде өкмөт башчы менен өкмөт мүчөлөрүнүн ортосундагы мамилени "саясий ишеним" деп атаса болот. Башка мамлекеттик кызматкерлерде болсо "саясий бейтараптык" болот. Көпчүлүк мамлекеттик кызматтар "саясий бейтарап" болушу керек. Биз ал убакта "саясий кызматтарды белгилеп, жөнгө салгыла, санын азайткыла, Конституцияда гана көрсөтүлгөн кызматтар болсун" деген чечим чыгарып бергенбиз. Ошол убакка чейин саясий кызматтардын реестрин президент түзүп, жөнгө салып келген. "Ошону президенттен алгыла" дегенбиз. "Саясаттын негизинде келген гана кызматтар саясат болсун" дегенбиз. "Калгандары туруктуу болушу үчүн калган кызматтардын баары саясий кызмат болуп эсептелбесин" дегенбиз. Бирок мындай кызматтарды тескерисинче көбөйтүп жиберишиптир. Алмазбек Атамбаев президент болуп турганда жаңы реестр кабыл алганда көбөйтүшүптүр.

Клара Сооронкулова Райымбек Матраимовдун сотко кайрылганын жөндүү деп эсептейт. Ал ошол эле учурда соттор буга чейин адатта мындай иштерди кароодон баш тартып келгенин белгиледи:

- Мамлекеттик бажы кызматы өкмөттүн да курамына кирбейт. Булардын өзүнүн туруктуу функциялары бар. Бул административдик кызмат. Кызматтардын баарын саясий кызмат кылып алып, "саясий ишенимден кеткени үчүн" деп иштен жумуштан алып жатышпайбы. Матраимовдун сотко бергени деле туура. Бирок мен бул ишти сот кабыл алып карап жатканына таң калып жатам. Себеби буга чейин кабыл алышчу эмес. Саясий кызмат болгондо деле анын жол-жобосу бар да. Ошол жол-жоболор мыйзамга ылайык сакталышы керек. Ошондуктан сот маңызын карабаса да, жол-жобосу жагынан карашы мүмкүн.

Жогорку Кеңештеги "Республика - Ата Журт" фракциясынын депутаты, Укук тартиби, кылмыштуулук менен күрөш жана коррупцияга каршы аракеттенүү комитетинин мүчөсү Мирлан Жээнчороев саясий кызматтагы адамдарды иштен бошотуу маселелеринде саясий жоопкерчилик эске алынышы керек деп эсептейт:

Мирлан Жээнчороев.
Мирлан Жээнчороев.

- "Президенттин, премьердин буйругу, ЖКнын токтому менен дайындалгандар соттошуп, кызматын бошотпой отуруп алган учурлар болбосун, өкмөттүн курамын ыкчам өзгөрткөн маселелер чечилсин" деп кабыл алынган берене. Менин оюмча бул туура. Бул жерде эмгек тартибиндеги эле жоопкерчилик эмес, саясий да жоопкерчилик турат.

Парламенттеги "Кыргызстан" фракциясынын депутаты, Социалдык маселелер, билим берүү, илим, маданият жана саламаттык сактоо комитетинин мүчөсү Алмазбек Токторов жарандардын сотко кайрылуу укугу чектелбеши зарыл экенин айтып, сотторго айтылган сын пикирлерди эстеди:

- Эгер кызматкер негизсиз жумуштан бошотулса, анда ал сотко берүүгө укугу бар. Бирок ал соттор менен сүйлөшө коюп, туура эмес чечим чыгартып алып, "кайра ишке коесуңар, чыгымды төлөп бересиңер" дегени башка маселе. Баары эле келип сотко такалат. Эгер сот адилет карап, калыс чечим чыгарып берсе эч кимдин эч кандай дооматы болбойт. Жетекчилер да кимдир-бирөөнү иштен алып жатканда жоопкерчилигин ойлойт. Жылдан-жылга мыйзамсыз иштен алынганы үчүн төлөй турган кенемте көбөйүп баратат. Өкмөт ошондуктан бюджетке кошумча түйшүк болбосун деп ушундай демилге көтөрүп жатса керек.

Кыргызстанда жарандардын мамлекеттик кызматтан мыйзамсыз алынганына даттанып айлап-жылдап соттошкон, арыз-муңун айтып өлкө жетекчилигине чейин кайрылган, тескерисинче соттон утуп келген, мамлекеттен миңдеген сом өндүрүп алган учурлар да арбын кездешет. Ошондон улам Жогорку Кеңеште "бул акчаны мамлекеттен эмес, ошол иштен алган жетекчинин айлыгынан өндүрүп бериш керек, аларга кылмыш ишини козгоо зарыл" деген да демилгелер көтөрүлгөн.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

ЖЭБ чуусу: Атамбаевдин кол тийбестигин кароо сунушталды

ЖЭБ

Жогорку Кеңеш Бишкектин Жылуулук электр борборундагы (ЖЭБ) кырсыктын себебин жана аны модернизациялоого жумшалган 386 миллион доллардын чоо-жайын иликтеген депутаттык комиссиянын корутундусун талкуулады.

Комиссия "Жылуулук электр борборуна Кытайдан насыя алган кезде кыргыз бийлиги өлкө кызыкчылыгын эске алган эмес" деген жыйынтыкка келген.

10-майда өткөн жыйын кызуу талкуу менен коштолуп, экс-президент Алмазбек Атамбаевдин кол тийбестик статусун алуу демилгеси да көтөрүлдү. Мурдагы президенттин парламенттеги партиялаштары мындай демилгеге каршы чыккан жок.

"Кыргызстандын кызыкчылыгы унутта калган"

Төрт айдан бери коомчулуктун көңүл чордонунда турган Бишкек жылуулук электр борбору боюнча жыйынга мурдагы өкмөт башчылар Сапар Исаков, Темир Сариев, Жантөрө Сатыбалдиев менен мурдагы жана учурдагы жетекчилер да катышты.

ЖЭБ боюнча депутаттык комиссия иликтөө корутундусун экиге бөлгөн. Биринчисинде - быйыл январдагы өндүрүштүк кырсыктын себептери жана сунуштар камтылса, экинчисинде - Кытайдан алынган 386 миллион доллар насыянын чоо-жайы иликтенген.

Депутаттык комиссиянын төрагасы Улан Примовдун айтымында, өндүрүштүк кырсыкка өкмөттүн кышка жакшы даярдык көрбөгөнү жана тиешелүү жетекчилердин шалаакылыгы себеп болгон:

- Өлкөнүн кышка карата даярдык иштери өз убагында, талапка ылайык жүрбөгөнү, Электр станциялар ишканасынын, Бишкек ЖЭБдин жетекчилеринин шалаакылыгы, жоопкерчиликсиз мамилеси себеп болгону айдан-ачык, - деди Примов.

Буга байланыштуу депутаттык комиссия энергетика тармагындагы жетекчилердин жоопкерчилигин карап, бул жаатта терең өзгөртүүлөрдү жүргүзүүнү сунуштаган.

Депкомиссия кырсыкка кышка даярдык начар болгонун негиз катары көрсөткөнү менен бул ишке жооптуу өкмөт жетекчилеринин жоопкерчилигин көрсөткөн эмес. Былтыр кышка даярдык эки премьер-министр: Сооронбай Жээнбеков жана Сапар Исаковдун тушунда жүргүзүлгөн.

Анткен менен Кытайдын "Эксимбанкынан" алынган 386 миллион доллар насыя боюнча мурдагы жетекчилердин аты аталды. Анын сап башында мурдагы премьер-министр Жантөрө Сатыбалдиев баштаган өкмөттүн мүчөлөрү жана ошол кезде президенттик аппаратта иштеген бөлүм башчылар Сапар Исаков, Нурсулуу Ахмедова турат.

Депутаттык комиссия иликтөөсүндө "Кытайдан насыя алынган кезде Кыргызстандын кызыкчылыгы корголбой калган" деген бүтүмгө келгенин комиссиянын төрагасы Улан Примов билдирди:

- Жалпылап айтканда, ТВЕА компаниясын модернизацияны ишке ашыруу боюнча жалгыз тарап кылып, Кытайдын "Эксимбанкынан" 386 миллион доллар насыя алуу боюнча келишимдер Кыргызстандын кызыкчылыгын толук кандуу эске алган эмес. Ошол кездеги өкмөт башчысы жана өкмөт мүчөлөрү келишимди карап чыгууда, корутунду берүүдө жана инвестор, ишке ашыруучулар менен иштешүүдө Кыргызстандын кызыкчылыгын коргоого жетиштүү көңүл бурбаган.

Депутаттык комиссиянын төрагасы мындай келишимге кол койгон адамдар катары ошол кездеги премьер-министр Жантөрө Сатыбалдиевдин, мурдагы финансы министри Ольга Лаврованын атын атады.

Ошондой эле Примов кыргыз өкмөтү Бишкек Жылуулук электр борборун (ЖЭБ) жаңылоого насыя алуу боюнча келишим түзүүдө бир катар сунуштарды эске албаганын кошумчалады.

Ал ошол кездеги экономика министри Темир Сариевдин "ЖЭБди оңдой турган компанияны тендердин негизинде тандаш керек. ТВЕА буга чейин "Датка-Кемин" долбоорун ишке ашырган, эгер ал тандалса, күмөн саноого себеп болушу мүмкүн" деп айткан пикирин мисал келтирди.

Мындай өзгөчө пикирди ал кездеги финансы министринин орун басары Арзыбек Кожошев менен тышкы иштер министринин орун басары Аскар Бешимов да билдирип, бул долбоор өлкө эгемендигине доо кетириши мүмкүн экенин белгилешкен.

Жантөрө Сатыбалдиев
Жантөрө Сатыбалдиев

Бирок депкомиссиянын "өлкө кызыкчылыгы эске алынбай калган" деген бүтүмүнө мурдагы өкмөт башчы Жантөрө Сатыбалдиев макул эмес. Анын айтымында, насыя бардык мыйзамдарды сактоо менен ошол кездеги кырдаалды жөнгө салуу үчүн алынган:

- Биз Кытайдан алган насыя “туташ (связанный) деп аталат. Алар шарттарын дароо коюп берген. "Биздин ишкана, биздин товар жана биздин кызмат көрсөтүү болот" деген шарт койгон. Болбосо, албай эле койгула деген. Өкмөттө регламент сектору бар. Мына ушул сектор бардык мыйзамдарга жооп берет деген соң гана кол коюлган.

ЖЭБ чуусу: жоопкерчилик кимде?
please wait

No media source currently available

0:00 0:06:30 0:00

​Парламент жыйынынын жүрүшүндө депутаттык комиссиянын мүчөсү Исхак Масалиев кошумча баяндама менен чыгып, түзүлгөн кырдаал үчүн мурдагы президент Алмазбек Атамбаевдин жоопкерчилигин эске салды. Бишкек Жылуулук электр борборун модернизациялоого байланыштуу экс-президент Алмазбек Атамбаевден кол тийбестик статусту алууну сунуштады.

- Акыркы күндөрү бизге маалымат жетти. 2013-жылдын май айында модернизация боюнча президенттик аппараттын эки бөлүмүнүн башчылары Сапар Исаков менен Айсулуу Ахмедова (Нурсулуу Ахмедова-ред.) президенттин атына кызматтык кат жөнөткөн. 390 миллион доллар кредит алуу керек деп. Президент түзмө-түз каржы жана энергетика министрлерине аны аткаруу тууралуу тапшырма берип жатат. Бул чоң ката. Кыргызстанда жаш баладан тартып улгайгандарга чейин ушунча көлөмдөгү кредит президентсиз чечилбей турганын билишет. Бирок Конституцияда президенттин андай укугу жок. Министрлерге буйрук бере турган укугу болгон эмес. Бул жерде президент өз укугунан ашып түшкөн. Президент өзү буйрук берип жатса, кайсы министр каршы пикир айта алат? Кантип талкуулайт? Баарыбыз билебиз эч ким сөз да айта албайт. Айрыкча бул "эл аралык мамилеге таасир берет, Кытай менен достук бузулат" дегенден кийин баарыбыздын тилибиз кыска болуп калат. Буга президенттин аралашканы, буйрук бергенинен кылмыштын белгиси көрүнүп турат. Узурпация деген сөз бар. Өзүнүн кызматына ылайыктуу эмес укуктарды өзүнө алып алуу деп эсептелинет. Ошол боюнча тиешелүү органдар карап чыкса, кызык нерселер табылышы мүмкүн. Корутундуда бир топ аттар жазылып турат. Мамлекеттик кызматкерлер, депутаттардын фамилиялары жүрөт. Мен мурдагы президент Атамбаев Алмаз Шаршеновичтен кол тийбестикти алуу тууралуу сунуш берем. Ал киши мыйзам алдында "баары тең" деп бир топ жолу айткан. Керек болсо "мен да жооп берем" деген. Биз укук коргоо органдарына мүмкүнчүлүк беришибиз керек. Ак болсо ак, кара болсо жоопко тартылышы керек. Башатын тапсак, төрдө отурган премьер-министрлердин баары "бизге буйрук берген эле, унчукпай койгонбуз" деп айтышат. Алты жылда жети премьер болсо алардын кайсынысынан сурайбыз? Негизи туура эмес кадам менен кетип баратабыз. Менин сунушум, мурунку президенттин кол тийбестигин алуу керек.

Парламентте Атамбаев учурда жетектеген Социал-демократтар фракциясынын депутаттары Масалиевдин мындай кескин демилгесине жооп кайтарган жок. Жалгыз гана мурдагы премьер-министр Сапар Исаков экс-президент Алмазбек Атамбаев Бишкек ЖЭБин модернизациялоо боюнча түз тапшырма бербегенин билдирди:

- Алмазбек Атамбаев түз тапшырма берген эмес, "карап көргүлө" деп жатат. Ошондуктан Масалиев алдабасын, жалаа жаппасын. Экинчиден, биз президентке бардык компаниялар туурасында маалымат берип, кат жибергенбиз. Биз тигил же бул компанияны "лобби" кылган жокпуз. Элдин башын айлантпагыла.

Убагында айтылбаган сөз карып...

Бишкек ЖЭБин талкуулаган жыйында бийлик дарегине КСДПнын депутаттары да сын айтты. Маселен, Социал-демократтар фракциясынын мүчөсү Кожобек Рыспаев ушундай кемчиликтер Атамбаев башкарып турган учурда бүтүп, ишке берилген "Датка-Кемин" долбоорунда болушу мүмкүн экенин эскертип, аны текшерүүнү сунуштады:

Кожобек Рыспаев
Кожобек Рыспаев

- Аскарбек Шадиевдин бухгалтери ТВЕА компаниясынын бухгалтери болуп чыгып жатат. Калп эмес. Эмне себептен мындай болуп калат? Бул шек жаратпайбы? Ушул эле комиссияга "Датка-Кемин" долбоорун да иликтөө үчүн бериш керек. Аягына чейин иликтеп чыгуу зарыл. Бир чакырым чубалгы 640 миң долларга бааланып жатат. Мунун баары насыя, кайтарып бериш керек. Эмне үчүн биз бул жөнүндө унчукпайбыз?

Бийликчил депутаттардын мындай активдүүлүгүн депутат Жанар Акаев “Ак үйдүн жетинчи кабатынан” буйрук келбей калганы менен түшүндүрдү. Ал бардык кемчиликтер үчүн өкмөт айыпталып жатканы менен депутаттардын жана башка жетекчилердин да жоопкерчилиги бар экенин эскертти:

- Бийлик алмашкандан кийин эр жүрөктөр көбөйөт. Биздин эң чоң трагедиябыз ушул. Учурда өкмөттүн мурдагы башчыларына “Эмнеге Атамбаевге каяша айткан эмессиңер!?” деп жатабыз. Убагында антип айткандар аз болгон. Атамбаевден эмне талап, эмне сунуш болсо парламент аткарып турган, - деди Акаев.

ЖЭБдеги кырсыктын себебин жана аны модернизациялоого жумшалган 386 миллион доллардын чоо-жайын иликтеген депутаттык комиссия үч айдан ашуун убакыт иштеп, 8-майда корутундуну кабыл алган.

ЖЭБ: 600 долларлык аттиштердин икаясы
please wait

No media source currently available

0:00 0:06:34 0:00

ЖЭБди модернизациялоо боюнча Кытайдын "Эксимбанкынан" 386 миллион доллар насыя алууну караган макулдашуу парламентте 2013-жылы 11-сентябрда бекитилген. Ишти аткаруучу болуп кытайлык ТBЕА компаниясы дайындалган. Жылуулук электр борборун оңдоо иштери былтыр күзүндө толугу менен бүткөрүлгөн эле. Бирок быйыл кыш чилдеде ЖЭБдин иши үзгүлтүккө учураганда Бишкек шаары бир нече күн бою жылуулуксуз, бир топ жерлери жарыксыз калган болчу.

Бул кырсыкка байланыштуу кылмыш иши козголуп, "Улуттук энергехолдингдин" башчысы Айбек Калиев баш болгон бир нече жетекчи камакка алынган.

Депкомиссиянын корутундусунда "Кытайдан алынган насыя боюнча сүйлөшүү өткөрдү, документтерди иштеп чыккан жана ага кол койду" деп айтылган жетекчилердин ишине укуктук баа берүү тууралуу сунуш бар. Бул тизмеге 30га жакын адам кирген.

Алардын арасында мурдагы премьер-министрлер Жантөрө Сатыбалдиев жана Жоомарт Оторбаев, мурдагы энергетика министри Осмонбек Артыкбаев, мурдагы финансы министри Ольга Лаврова, финансы министринин азыркы орун басары Мирлан Байгөнчөков, мурдагы юстиция министри Алмамбет Шыкмаматов, мурдагы экономика министри Темир Сариев, экономика министринин мурдагы орун басары Санжар Муканбетов, тышкы иштер министри Эрлан Абдылдаев, президенттик аппараттын тышкы саясат бөлүмүнүн ошол кездеги башчысы, мурдагы премьер-министр Сапар Исаков, “Улуттук энергохолдингдин” жана Энергетика министрлигинин мурдагы жетекчиси Айбек Калиев, Экотехинспекциянын башчысы Канатбек Муратбеков, Курулуш жана архитектура агенттигинин мурдагы директору Турдубек Мамбетов, “Электр станциялары” ишканасынын мурдагы директорлору Салайдин Авазов, Абдылда Исраилов, Таалайбек Толубаев, Узак Кыдырбаев, Бишкек ЖЭБинин мурдагы директору Нурлан Өмүркул уулу жана учурдагы директору Андрей Воропаев, Өнөр жай, энергетика жана жер казынасы комитетинин учурдагы башчысы Улан Рыскулов жана башка бир катар жетекчи кызматкерлер бар.

ЖЭБ чатагы коррупциянын изин ачабы?
please wait

No media source currently available

0:00 0:29:53 0:00

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Самаковдун тарапкерлери митингге чыгышты

Самаковдун тарапкерлери митингге чыгышты
please wait

No media source currently available

0:00 0:01:25 0:00

Айлыгы аз, байлыгы көп аткаминерлер

Иллюстрациялык сүрөт.

Жогорку Кеңеште мамлекеттик аткаминерлердин башка жарандыгы үчүн жазаны күчөтүү демилгеси көтөрүлүүдө.

Антына турбаган министрдин, башка өлкөнүн жарандыгын жашырган депутаттын сурагы кандай болуш керек? Коррупцияга аралашкан “чоңдорго” жазанын дагы күчөтүү керекпи? Мамлекеттик кызматкердин жоопкерчилигин коомдо кантип жогорулатабыз?

“Арай көз чарай” талкуусуна мурдагы айыл чарба министри Карыпбек Асанов, мамлекеттик жана муниципалдык башкаруу боюнча эксперт Бакыт Рысбаев жана коомдук активист Мавлян Аскарбеков катышты.

“Азаттык”: Карыпбек мырза, өткөндө өспүрүмдөрдөн “келечекте ким болосуң?” деп сураса дээрлик баары “президент, депутат, министр, ишкер болом" дешти. Мугалим, инженер, дарыгер болгусу келгендер дээрлик жок. Мунун негизги себебин сиз эмнеден көрөсүз?

Карыпбек Асанов: Бул жооптор биздин коомдун көрүнүшү. "Жогорку кызматка барсаң тез байып, жакшы машина минесиң, жакшы үйдө жашайсың" деген түшүнүк орноп жатат. Ошол коррупция менен байып жаткандарды жаштар көрүп өсүүдө. Элдин жашоо деңгээлинде кескин ажырым пайда болду. Союз учурунда баары бирдей жашачу да. Заводдун жумушчусу директорунан көп айлык алчу, колхоздун башкармасы чабандан аз тапчу. Баюунун эң ыңгайлуу, оңой жолу мамлекеттик аткаминер катары иштөө болуп калды.

Азыр жаштардын көбү салык, бажы, милиция, сот кызматтарына иштегиси келет. Ошол мамлекеттик органдардын жанында токтоп турган машинелердин баасын караңызчы! "Анын баары кайсы акчага келди?" деген суроо туулат. Жаңы маалыматта "Жалал-Абаддын бажы кызматкерлери 30 миллион сомдук товарды мыйзамсыз өткөрүшкөн" деп айтылууда. Анан баары эле бажыда иштегиси келет да.

“Азаттык”: Бакыт мырза, учурда коомчулуктун бүйүрүн кызытып жаткан Бишкек Жылуулук электр борборун модернизациялоо боюнча бир нече үлкөн чиновниктердин аттарынын аталышы, коррупцияга байланыштуу шек саналган депутаттын дайыны билинбей жатышы, дагы бир депутаттын башка өлкөнүн жараны болуп чыкканы эмнеден кабар берет? Биздин мамлекеттик аткаминердин портрети ушубу?

Өмүр бою шоопур болуп жүргөн же 25 жыл бир окуу жайын бүтүрө албагандар мамлекеттик бийликтин бийик орундарын ээлеп, бизди башкарып келишти.

Бакыт Рысбаев: Кыргызстанда эгемендик алгандан бери эле мамлекеттик кызмат маңдай тер төкпөстөн, оңой баюунун булагына айланды. Талап-тоноо, элдин, бирөөнүн мүлкүн тартып алып, өзүнө ыйгарып алуу идеологиясы жайылып келди. Жер казып иштебей же башка ишкерлик кылбай эле өмүр бою мамлекеттик кызматта жүрүп тез байып жатышкандар аз эмес.

Кыргызда “башчың ууру болсо, тегерегиндегилер да ууру болот” деген кеп дал бүгүнкү күндү айтып турат. Баарыбыз көрүп-билип турабыз, акыркы жети жылда мамлекттик кызмат чөйрөлөрүндө коррупция абдан күчөдү. Азыркы бийлик "мамлекеттик башкаруунун кадыр-баркын өз ордуна коебуз" деген ишарат кылып жатат. Чынында ошондой ниеттери болсо колдоого татыйт. Болбосо айыл өкмөттүн жөнөкөй кызматкеринен тартып, "Ак үйдүн" жетинчи кабатына чейин уурулук менен алектенгени өөн нерсе болбой калды, уялбай деле калышты.

Бирок бул көрүнүш көпкө чейин эле боло бербейт, бир күнү жарылмак. Болгону качан жарылары белгисиз болчу. Былтыркы учактын кулашы жана Бишкек Жылуулук электр борборундагы авария биздин башкаруучулардын жүзүн ачты.

“Бир чети бизди кудай да жазалап жатат” дегенге ишенгиң келет. Эки кырсык тең кычыраган катуу суукта болуп жатат. Канчалаган миллиондогон сомдор уурдалганына мамлекеттик кызматкерлер, чоң жетекчилер аралашканы кырсыктан кийин билинип отурат.

Жээнбеков: Дос-таанышка карабайм

Жээнбеков: Дос-таанышка карабайм

​Президент Сооронбай Жээнбеков коррупция менен күрөшүү аёосуз жүрөөрүн эскертти.

“Азаттык”: Мавлян мырза, Жогорку Кеңештин айрым депутаттары "мамлекеттик аткаминердин башка жарандыгы аныкталса жазасын күчөтүш керек" деп жатышат, ал кандай жаза болуш керек? Кайсы бир депутат же чиновник башка өлкөнүн жараны экени аныкталса, аны Кыргызстандын мыйзамы менен кантип жазалайбыз?

Мавлян Аскарбеков: Өмүр бою шоопур болуп жүргөн же 25 жыл бир окуу жайын бүтүрө албагандар мамлекеттик бийликтин бийик орундарын ээлеп, бизди башкарып келишти. Чала бандиттер депутат болуп отурушат. Бул көрүнүш өсүп келаткан жаш муундун аруу максаттарын талкалап жатпайбы?

Казакстандын жараны болгону менен биздин парламентке депутат болуп алган жигит да Бакиев заманында эле чала бандит болуп жүрүп, депутат болгон. Кийин акчанын күчү менен кайра депутат болуп келген. Башка мамлекеттин жараны экенин биздин атайын кызматтар тастыктап койсо болот эле да?

Улуттук коопсуздук кызматын агроном башкарып жатты. Ушул көрүнүштөрдүн баары биздин коомго чоң залакасын тийгизип жатат. Кош жарандык алган мамлекеттик аткаминерлерге жазаны күчөтүү боюнча демилге 2011-жылдан бери көтөрүлүп келатат. Арадан жети жыл өттү, эч нерсе жасалган жок.

Эмне кылыш керек? Бир да мамлекет өз жаранын башка өлкөгө бербейт. Бериш үчүн эки өлкөнүн ортосунда келишим болушу зарыл же ал жаранга кылмыш иши козголушу керек.

Дагы бир маселе - депутаттыкка талапкер адам Борбордук шайлоо комиссиясына документтерин тапшырып жатканда: “Сиз башка өлкөнүн жараны эмессизби?” деген суроого ачык, так жооп бериши керек. Эгер кийин калпы чыгып калса, Кылмыш-жаза кодексинде тиешелүү жазалай турган беренелер бар. Азыр "депутаттарда башка жарандыгы аныкталып калган учурда 2-3 жылга чейин камайлы жана айып салалы" деген сунуштар айтылууда. Мен буга кошумча айтат элем - керек болсо мүлкүн конфискация кылыш керек. Мисалы, биздин мурдагы депутат Асылбек уулу Дамирбек Казакстандын жараны болгонуна карабай алдоо жолу менен депутат болуп, Кыргызстандын салык төлөөчүлөрүнүн эсебинен канчалаган айлык алып турду. Аны төлөтүш керек...

(Талкуунун толук вариантын ушул жерден угуңуз)

Мамкызмат - байлыктын булагы
please wait

No media source currently available

0:00 0:22:45 0:00
Түз линк

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Өгөйгө да, өзгө да кор болгон кыздар

Иллюстрациялык сүрөт.

Кийинки убакта өгөй атадан жабыр тарткан, айрыкча жыныстык зомбулукка дуушар болгон секелектердин окуялары утур-утур коомчулуктун үрөйүн учурууда. "Аялзат" түрмөгү өгөй атадан жыныстык ыдык көргөндөр туурасында кеп козгоду.

Зарина (аты белгилүү себептерден улам өзгөртүлдү) азыр 16 жашта. Анын айтымында, энеси эки кызы менен жесир калып, кийин экинчи ирет турмуш курган. Бир жыл жакшы жашап, балдарга да сый мамиледе болгон өгөй ата баласы төрөлгөн жылдан тартып аялына кол көтөрүп, биринчи бүлөдөн ээрчип келген эки кызга да мамилеси өзгөрө баштайт.

Бир күнү ооруп калган Заринаны дарыгерге көрсөтүп келиш үчүн алып кетип, шаарда ага кийим-кечек алып берип, аны кайра төшөк аркылуу төлөп беришин сунуш кылат. Буга макул болбой качып кеткен кыз үйүнө келгенде өгөй атасы апасын көгала кылып сабап салганын көрөт. Ошол күндөн тартып, өгөй ата кызга жыныстык ыдык көрсөтө баштайт.

- Түнкү саат үч болчу, бир маалда чечинтип жатканы сезилди. Бирок уйкусурап жатып "үстүмдү жаап жатабы" деп түшкө сала бердим. Бир маалда ойгонсом үстүмдө экен. Кыйкырганга аракет кылдым, оозумду жаба калды. Ошол окуя болду, ошол түнү... Кыйкыра алган жокмун, апам уктап калган, уккан жок, колу да чоң экен. Ашкана мен жаткан бөлмөгө жакын эле, көк бычакты алып чыгып "өзүңдү ойлоп айтып койсоң - апаңды өлтүрүп коём" деди. Апама андай нерсени каалаган жокмун. Айла жок унчукпай калдым...

Ыйлаган аялдар же нике келишим керекпи?

Ыйлаган аялдар же нике келишим керекпи?

Нике келишим - бул кепилдик тура. Эгер андай документ болгондо аялын буюмдай көрүп, тажаганда таштап салган эркектер саал да болсо сестенмек. Канча деген аялдар “балдарым менен кайда барам?” деп тиштенип, зордук-зомбулук көрсө да чыдап жашап жүрүшөт. Алар деле колунда ишенимдүү документ болсо, өзүнүн да, балдарынын да нервин аяп, жаман эркексиз эле өз оокатын кылмак.

Оштун Өзгөн районунда 11 жашынан бери өгөй атасы зордуктап жүргөн секелек былтыр көз жарган. Төрөттөн кийин гана өгөй атанын беш жылдан бери жасап жүргөн кылмышы белгилүү болуп, райондук сот аны 15 жылга эркинен ажыраткан болчу. Кыз чүрпөсүнөн баш тартып, аны балдар үйүнө өткөрүп берген. Жабырлануучу азыр таенесинин колунда тарбияланып жатат.

Анын жакындары секелекти зордуктаган кишини өмүр бою абакка кесүүнү Ош облустук сотунан талап кылышкан эле. Арыз-даттанууларды эске алган сот айыпталуучунун мурдагы жазасына дагы беш жыл кошуп, өткөн аптада жалпысынан 20 жылга абакка кести. Бирок жакындары "кыздын балалыгы уурдалды, психологиялык басымга туш болуп, тагдыры талкаланды" деп, айыпталуучуну өмүр бою абакта калтырууну талап кылып жатышат.

Секелектин беш жылдан бери өгөй атасынан кордук көрүп жүргөнүн алгач таежеси айтып чыккан. Ал бул үчүн бир тууган эжесин - кыздын энесин да күнөөлөп, анын жоопкерчилигин кошо кароону суранган.

- Бечара кыз кандай болуп жатат, кандай азапка калды? 11 жашынан бери тагдыры талкаланды. Ал жетим өксүк болуп жатат, ичинде канча дарты, канча сыры бар анын? Жүрөгүндө өмүрү өткөнчө так болуп калып кетти, "өгөй атам, өгөй атам" деп көкүрөгүндө калды да. Эки жолу өлүмдөн калыптыр, "өлө албай койдум, таеже" дейт. Ушуга окшогондорду жок кылыңыздар, ошол нерсени мен сиздерден суранам.

Иллюстрациялык сүрөт.
Иллюстрациялык сүрөт.

Ал ортодо прокуратура кыздын апасына да иш козгоп, учурда аны энелик укуктан ажыратуу иши каралып жатат. Бул боюнча соттук териштирүү аягына чыга элек. Азыр зордуктоого туш болгон кыздын абалы туурасында анын атын атагысы келбеген туугандарынын бири мындай дейт:

- Мурдагыга салыштырмалуу абалы жакшы болуп калды. Психологдордон кеңеш алып, бир сыйра дарыланып чыкты. Оштогу сотто биздин талабыбыз аткарылган жок. 15 жылдын ордуна 20 жыл кылганы деле биздин жарым-жартылай жеңишибиз, бирок талап аткарылбай калды. Мойнуна алып турган адамды күнөөсүн кайра жеңилдетип жатышат. "11 жашында зордукталды" деген 129-беренени толук алып салды да. Бул Өзгөндө эле ушундай болгон, Ошто аны "калыбына келтирип бергиле" дегенбиз, бирок талап аткарылбады. Кыз сотко барат, ал кишини көрсө эле кыйналып, жүрөгү кармап жаман болот. Акыры сотко да алып бардык, бирок процесске катыштырган жокпуз. Апасы деле барды, өзү келип учурашпаса, аны биз жармаштыра албайбыз да. Кыз өзү деле "апама барбайм, таенемдин колунда болом" дейт.

Таштанды балдар үчүн куту - аргасыздык

Таштанды балдар үчүн куту - аргасыздык

Кыргызстанда таштанды балдарды калтырып кетчү кутуларды же "бэби бокстарды" ачуу демилгеси көтөрүлүүдө. Бул жаңылыкты коомдун айрым өкүлдөрү төрөлгөндөн көчөгө ташталып, итке таланды болгуча ымыркайларды коргоонун ыктуу жолу деп колдоого алышса, айрымдар ата-эне болуу жоопкерчилигин сезбеген жаштарга шарт түзөт деп кабатыр.

Биринчи бүлөдөн калган балдарды асырап, өз баласындай бапестеп өстүргөн өгөй аталар аз эмес. Бирок кийинки убакта биринчи күйөөдөн төрөлгөн балдарды өгөйлөп, бала катары эмес, кызматчы катары көрүп, кодулаган, бойго жете элек кыздарды да кадыресе аял катары пайдаланууну көздөгөн учурлар кездешип жатат. Маселен, Оштогу окуяда да өгөй ата энеси менен кызын бирдей аялдыкка алып, чогуу жашоого даяр экенин айткан.

Ички иштер министрлигинин басма сөз кызматынын өкүлү Эрнист Осмонбаев Бишкек шаарында эле жыл башынан бери кыздар өгөй атасынын зомбулугуна кабылган үч факт катталып, иш сотко өткөнүн "Азаттыкка" билдирди.

- Үчөө тең Бишкек шаарында болуп жатат. Жыныстык зомбулукка туш болгон кыздардын бирөө 7, экинчиси 11, үчүнчүсү 15 жашта. Аларга карата зомбулук, ыплас аракеттер өгөй атасы тарабынан болуп жатат. Кээ бирөөнү карасак эки жыл, башкасы 10 жыл жашап коюптур. Улуу кызы башка күйөөдөн болуп, кийин дагы балалуу болгондору бар. Бирок өгөй атасы кылган ушундай аракеттер кездешип жатат.

Cтатистикалык маалыматтарга караганда, Кыргызстанда бир жылда миңден ашуун өспүрүм көз жарган. Адистер өспүрүм куракта төрөгөн кыздардын басымдуу бөлүгү зордуктоого дуушар болушарын айтып келишет. "Балдар укугун коргоо лигасынын" башчысы Назгүл Турдубекова зордуктоого туш болгон өспүрүмдөрдүн абалы туурасында айтты:

Назгүл Турдубекова.
Назгүл Турдубекова.

- Бүгүнкү күнү балдарды зордук-зомбулуктан, кол тийгизүүдөн коргоо системасы жакшы болбой жатат. Изилдегенге, баа бергенге, убагында мониторинг кылып баланын укугун коргоп калганга адистер жетишпейт. Азыр иштеп жаткан социалдык кызматкерлер деле көбүнчө кары-картаңдар, майыптар менен алек. Кыздар ар кандай шартта зомбулукка кабылып жатат. Төрт жаштагы кыз энеси ооруканада жатканда өз атасынан жыныстык зомбулукка учураган. Энеси кошунаныкына куран окутканга барып келгенче келип-кетип жүргөн эркек беш жаштагы уктап жаткан кызын зордуктап кеткен. Энеси арак ичип жатканда чогуу ичип жүргөн адам уктап жаткан кызын зордуктап, талаага алып барып таштап койгон. Азыр "мунун баарын
өгөй ата кылып жатат" деген көз караш калыптанып жатат. Бирок мунун баарын бала-чакалуу үйдүн үстүнө келип жашап алган эркектер кылып жатат.

Өткөн жылдын соңунда Чүй облусундагы мектептердин биринде 7-класстын окуучусу - 13 жаштагы кыз көз жарып, куурчак ойной турган куракта өзү бала кучактаган. Маалыматка караганда, 13 жаштагы эне апасы жана өгөй атасы менен жашачу. Бул окуя билингенден кийин өгөй ата үйдөн чыгып кеткени айтылган. Жашы жете элек кыз менен жыныстык катнашка барган окуяга байланыштуу тергөө иштери жүрүп жатат.

Расмий маалыматтарга караганда, Кыргызстанда ажырашкандардын саны жыл сайын тогуз миңге жетет. Бул кыйылган никелердин үчтөн бири кайра бузулат деген сөз. Адистер жаш бүлөлөр эки ажырым жолго түшүп, үй-бүлө институту жабыркап, миграция, жумушсуздук күчөгөн шартта анын кесепети балдарга тийип жатканын белгилеп жатышат.

"Данакер" үй-бүлөнү бекемдөө борборунун адиси Сүйүн Курманова мындай окуяларда биринчи бүлөнүн балдары жабыркаган учурлар көп болоорун айтты:

Сүйүн Курманова.
Сүйүн Курманова.

- Билинип-билинбеген менен социалдык чөйрөдө чоң коркунуч пайда болду десек болот. Ажырашуунун көбөйүшү, үй-бүлө баалуулуктарынын жоголуп баратканы буга себеп болууда. Үй-бүлө курулган учурда балдардын атасынын ойлогону энесине, энесинин ою атасыныкына туура келбей, бири-бирин күнөөлөп, орто жолдо балдары кыйналып жатышат. Ажырашууну оңой-олтоң көрүп, "жеңил-желпи эле экинчи турмуш куруп кетем" дешет. Азыр өз атанын балдарынын алдында жоопкерчилиги жок болуп жаткандан кийин өгөй атанын жоопкерчилиги такыр эле жок болот экен. Ошондон ал оюна келгенин кылып жатат. Эненин да көңүлү балага бурулбай, кайдыгер болгондуктан ушундай окуялар болууда. Балдарын өгөй атага таштап кеткен учурлар канча? Ич күйдүрүп, тынчсыздандырган маселе - зордуктоого укуктук жактан жумшак мамиле жасалып жатат. Өзгөчө чектен чыккан учурларда өлүм жазасын колдонгон туура деп ойлойм.

Ал эми журналист жана жарандык активист Жылдыз Бекбаева мындай учурлардын көбү жергиликтүү менталитеттен улам көмүскөдө калып жатышы мүмкүн деп болжойт:

Жылдыз Бекбаева.
Жылдыз Бекбаева.

- Акыркы кезде жүрөк титиреткен окуялар биринин артынан бири чыгып жатат. "Акыркы кезде көбөйүп кетти" деп айта албайм, болгону көмүскөдө калып келген. Азыр заман өзгөрдү, көп нерсе ачыкка чыгып жатат. Ошондо деле зөөкүрлөрдүн баары ачыкка чыгып, жазасын алып жатат дегенден да алысмын. Бизде менталитет башка. Биз канчасынын башы ачылып жатканын билбейбиз. Зомбулукка кабылган кыздын энеси, керек болсо жакындары, туугандары коркутуп, андан бетер жүрөгүнүн үшүн алып, "элге айтпа" деген учурлар бар. Ошондуктан кыздарды жаштыгына карабай, өздөрүн коргоого үйрөтүш керек. Балким ал тарбия үй-бүлөдө берилбей калышы ыктымал. Керек болсо бала бакчадан, башталгыч класстардан тартып психологиялык, моралдык, физикалык жактан өзүн коргоону үйрөтүш керек. Америка жана башка өнүккөн өлкөлөрдө ошондой сабактар бар.

Расмий маалыматтар боюнча балдарга жыныстык зомбулук көрсөткөн учурлар көбөйүп жатат. 2016-жылы балдарга каршы 400дөй кылмыш катталса, анын 30дан ашууну жыныстык мүнөздө болгон. 2017-жылы жарым жылда эле 400дөн ашык кылмыш катталып, анын 50дөн ашыгы жыныстык мүнөздө деп табылган.

Тартип коргоо органдары быйыл өспүрүм кыздарга же балдарга жыныстык зордук-зомбулук көрсөткөндөр же бачабаздык кылгандар көбөйгөнүн белгилешүүдө. Буга чейин андай зордуктоого баргандарды химиялык жол менен бычуу жөнүндө сунуштар айтылган.

Бириккен Улуттар Уюмунун 2016-жылдагы изилдөөсүнө ылайык, Кыргызстан эрте никеге турган кыздардын саны боюнча Евразия чөлкөмүндө бешинчи орунда турат.

Р.S. Ички иштер министрлиги кокус жашы жете элек бала жоголуп кетсе, Бишкектеги 0312 43-71-68, 43-71-75 телефонуна чалууга чакырат. Зомбулукка кабылып, психикасы жабыркаган балага “Баланын укугун коргоочулар лигасы” жардам берерин, ал үчүн 44-25-10 номуруна чалса болорун билдирди.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Эмгек келишими энөөлүктү кечирбейт

Иллюстрациялык сүрөт.

Кыргызстанда жумуш ордундагы коопсуздук, эмгек келишимдеринин мыйзамдык күчү жана аткарылышы, иш учурунда кырсыкка учурагандарга кенемте төлөп берүү жаатында миңдеген арыздар түшкөнү менен алар жумушчунун пайдасына чечилген учурлар өтө аз кездешет.

Кыргыз Республикасынын Баш мыйзамына ылайык ар бир жаран иштөөгө, иш учурундагы коопсуздукка, кесип тандоого, жумуш берүүчүдөн иш ордундагы коопсуздукту, тазалыкты талап кылуу менен катар иш акысын убагында алууга укуктуу.

Бирок акыркы убакта иш учурунда кырсыкка учураган жарандардын укугу корголбой, менчик ишканалар жалпы коопсуздук, тазалык талаптарын аткарбаган миңдеген фактылар катталууда.

"Арай көз чарай" талкуусуна Акыйкатчы институтунун башкы адиси Салтанат Касымбекова, Өкмөткө караштуу Экологиялык жана техникалык коопсуздук боюнча мамлекеттик инспекциянын улук инспектору Кубанычбек Маатказиев жана көз каранды эмес адвокат Асел Рысбаева катышты.

"Азаттык": Жумуш ордундагы мыйзам жана укук бузуу боюнча Акыйкатчы институту бир топ фактылардын бетин ачканы менен жоопко тартылгандар аз бойдон. Мунун себеби эмнеде?

Салтанат Касымбекова: Акыйкатчы институтуна жылдан жылга эмгек маселелери боюнча абдан көп арыздар түшөт. Бул жөнүндө жылдык баяндамабыз да чыгып турат. Кайрылгандардын көбү эле айлык акысын убагында ала албаган, иш ордунда коопсуздук эрежелери сакталбаган, эмгек өргүүсүнө убагында чыга албаган, негизсиз, себепсиз эле мыйзамга каршы иштен бошоп калганда. Алардын маселесин чечүүдө биз туш болгон негизги кыйынчылык - эмгек келишиминин жоктугу.

Жарандардын укугун коргоодо дал ушул жазуу жүзүндөгү келишимдеринин жоктугу абдан чоң кыйынчылык жаратып жатат. Маселен, биз жүргүзгөн сурамжылоодо Бишкектеги тигүү цехтеринде иштегендердин 100 пайызы келишим түзбөй турганын билдирген. Анысы аз келгенсип цехтердеги иш коопсуздугу, эмгек шарттары таптакыр талапка жооп бербейт экен. Жалаң эле тигүү цехтеринде иштегендерден эмес, курулуш тармагынан да арыздар көп түшөт.

"Азаттык": Анда эмнеге Экологиялык жана техникалык коопсуздук боюнча мамлекеттик инспекция ишкана-мекемелердеги акыбалды жетиштүү деңгээлде текшере албайт?

Кубанычбек Маатказиев: Бизде текшерүү жүргүзгөнгө толук мүмкүнчүлүктөр бар. Пландуу жана пландан тышкары текшерүүлөрдү жүргүзөбүз. Пландалган учурда жогоруда айтылгандай эле, Акыйкатчы институту менен чогуу Бишкектеги тигүү цехтерин текшерүүгө биз да барганбыз. Тилекке каршы, эмгек коопсуздугу көп жерде сакталбаганы аныкталды. Мындан тышкары, жалданган кызматкерлер келишим да түзүшпөйт. Текшерүүнүн жыйынтыгында "Эмгек жана эмгекке болгон укукту коргоо" мыйзамынын негизинде биз жазма буйруктарды берип, аткарылышына мөөнөт койгонбуз. Эгер кайрадан текшерүү учурунда мыйзам бузуу улана берсе, айыппул салынат.

Кыргызстандагы курулуштардын бири. Иллюстрациялык сүрөт.
Кыргызстандагы курулуштардын бири. Иллюстрациялык сүрөт.

"Азаттык": Айыппулдун көлөмү канчалык? Мыйзам бузган жеке ишкердин капчыгына сокку ургудай деңгээлдеби?

Кубанычбек Маатказиев: Жок, андай деп айтуу кыйын. Административдик кодекс боюнча мурда 2 миң сом салынчу, кайра иштетилип, көп сунуш-пикирлер түшкөндөн кийин 7 миң сомго көтөрүлдү. Эгерде жумушчу курулуштан травма алса же коопсуздугу сакталбаса 15 күндүк мөөнөттө окуя иликтенип, айыптуу жактар аныкталат. Биздин мамлекеттик инспекция атайын комиссия түзүп, кырсыктын чоо-жайын 15 күндө аныктоого тийиш.

"Азаттык": Өз укугун коргоп, атайын юристке кайрылып же тийиштүү органдарга барган адамдар жетиштүү жардам ала алабы? Деги эле Кыргызстанда эмгек келишими деген мыйзамдык документ эмнеге толук иштебейт?

Асел Рысбаева: Тилекке каршы, укук коргоо органдарына кайрылып же түз эле адвокат жалдоо ар бир эле жумушчунун колунан келе бербейт. Өз укугуна кайдыгер карабаган сабаттуу адамдар албетте, адилеттик издешет. Ошентсе да жумушка кирерде сөзсүз түрдө түзүлүүчү эмгек келишимдери түзүлбөй калып, оозеки эле макулдашып ишке кирише беришет. Бирок ошол оозеки макулдашуу деле, эгер адам ишти аткарып жаткан болсо, юридикалык күчкө ээ болуп саналат. Ушул жагдайды бардык жарандар эске алышы керек.

Мамлекеттик органдардын жеке ишкерлик жайларындагы коопсуздукту текшерип, жөнгө салышына жолтоо болгон дагы бир жагдай бар. Бул жеке ишкерликти колдоо боюнча Кыргызстандагы мыйзамдардын эки жактуулугу. Маселен, Экологиялык жана техникалык коопсуздук инспекциясынын кызматкерлери ошол эле укуктар бузулуп жаткан тигүү цехтерин, кафе-ресторандарды же өспүрүмдөр тынымсыз иштеген жайларды алдын-ала эскертпестен текшере алышпайт.

Эскертүү 10 күн мурда берилип, кайсы бир жарандын арызынын негизинде болушу керек. 10 күн мурда ишкерге атайын маалымдама жиберилет. Албетте, ага чейин бардык мыйзам бузуулган жагдайларды убактылуу токтото турушат да? Ушундай эки ача мыйзамдык база мамлекеттик органдардын талап коюшуна бөгөт болуп жатат.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

25 жыл: сомдун жолу

Кыргызстандын улуттук акчасы – сомго бүгүн 25 жыл болду.

"Кыргызтелекомго" жетекчи токтой элек

"Кыргызтелеком"

Мамлекеттик мүлк фондуна караштуу "Кыргызтелекомдун" директорлор кеңеши ишканага жаңы жетекчи дайындай элек.

Ушул жуманын башында ишкананын жетекчиси Марат Каратаев үч орун басары менен кызматтан кеткен. Маммүлк фонду кадрдык өзгөрүү жөнүндө расмий түшүндүрмө бере элек.

"Кыргызтелекомдо" акыркы эки жылдан ашык убактан бери ушуну менен төртүнчү жолу жетекчилик алмашып, ишкананын айланасында талаш-тартыштуу жагдай пайда болуп, доомат күчөдү.

Марат Каратаев "Кыргызтелекомду" былтыр октябрь айынан бери жетектеп жаткан. Аны менен кошо бул ачык акционердик коомдун башкармалыгынын мүчөлөрү Мирлан Карабукаев, Жумамүдүн Жумалиев жана Аскар Исаков иштен алынды.

"Кыргызтелекомдун" жетекчисинин милдетин аткаруучу болуп Нурбек Чылпаков дайындалды жана бул дайындоо күтүүсүз болгонун "Азаттыкка" айтып берди:

- Мен азыр убактылуу милдетти аткарып жатам. Директорлор кеңешинин жыйынына катышкан жокмун. Мени болгону бүгүн эртең менен эле тааныштырышты. Ошону менен эле азыр иштеп жатам. Эмне себептен алмашканын айта албайм. Мен буга чейин ГТСте иштечүмүн. Мени эртең менен "жумушка кел" деп чакырышты, келдим, жамаатка тааныштырышты. Чечим чыгарган адамдардан сураңыз да. Мен болгону аткаруучумун.

Иллюстрациялык сүрөт
Иллюстрациялык сүрөт

Акыркы убакта "Кыргызтелекомдун" иштен алынган жетекчиси Марат Каратаевге карата доомат күчөгөн эле. Жогорку Кеңештеги "Республика - Ата Журт" фракциясынын депутаты Акылбек Жамангулов парламентте ​Марат Каратаев "Улуттук электр түйүнү", "Чыгышэлектр", "Батышэлектр", "Электр станциялары" жана "Бишкек жылуулук борбору" ишканаларынын директорлор кеңешинин мүчөсү экени айтып чыккан. Муну мыйзамсыз деп баалаган депутат анын иштен алынышын талап кылган:

- Марат Каратаев мурун Коопсуздук кеңешинде иштечү. Андан кийин аны "Кыргызтелеком" ачык акционердик коомунун башкармалыгынын төрагасы кылып дайындашат. Бирок ошол эле учурда ал энергетика тармагындагы мамлекеттик акционердик коомдордо директорлор кеңишинде мүчө болуп иштептир. Бир мамлекеттик кызматкердин алты жерде иштегенине мыйзам жол бербейт. Ал киши өзү да "ооба, туура эмес кылыптырмын, андай-мындай" деп мага да келген. Мага "мамлекеттен айлык алган жокмун" деди. Кантип албайт? Директорлор кеңешинин мүчөлөрү айлык алаарын баарыбыз эле билебиз да. Мен бул боюнча Мамлекеттик мүлк кызматынын төрагасына да суроо бергем, "чара көргүлө" деп айткам. Ушундай чара көрүлгөнү туура болду. Башка мамлекеттик кызматкерлерди да ушинтип караш керек.

"Кыргызтелеком" 2016-жылы 25,6 миллион сом пайда тапкан. Былтыр пайда 28,5 миллиондой сомго көбүрөк болгон. Өткөн айда акционерлердин жылдык жыйынында "Кыргызтелеком" пайда тапканы менен киреше боюнча планды аткарбаганы айтылган.

Өткөн айда Жогорку Кеңештеги "Ата Мекен" фракциясынын коррупцияга каршы күрөш чараларын караганда фракция лидери Алмамбет Шыкмаматов “Кыргызтелеком” менен РТС ишканасынын келишиминин негизинде 30 миллион сомдон ашуун зыян келгенин айтып чыккан:

Алмамбет Шыкмаматов.
Алмамбет Шыкмаматов.

- "Кыргызтелеком" - стратегиялык мааниге ээ ишкана. Коммуникацияга, Интернетке, электрондук өкмөткө, IT-технологияга байланышкан маселелердин баары ушуларга караштуу. Булардын тегерегинде көп чуулгандуу иштер болуп жатат. Жердин асты менен өткөн Бишкек-Ош, Бишкек-Нарын интернет-зымдарын өткөрүүдө 34 миллион сом зыян келген. Бирок Башкы прокуратура "кимди жоопко тартаарыбызды билбей жатабыз" деп токтотуп койгон. Айтор соңку эки жылдан бери булардын айланасында чуулгандуу окуялар тыйылбай келатат. Өкмөт бул жерде башкы маселелердин бири кылып терең кадрдык, түзүмдүк реформаларды жүргүзүп, буларды көзөмөлдөгөн мыйзамдарды күчөтпөсө болбой калды. Жетекчи алмашканда эле бул маселелердин чечилип каларына көзүм жетпейт. Анткени ички системасы ошого жол берип жатат. Бул жерде көзөмөлсүз акча көп.

Эки жыл мурун Кыргызстанда Интернет үч эсе кымбаттап кеткен эле. Башкы прокуратура "казакстандык ишканалар менен Интернетти кымбат сатып алуу боюнча мыйзамсыз келишим түздү" деген айып менен “Кыргызтелеком” ишканасынын жетекчилигине кылмыш ишин козгогон. Мекеменин ошол кездеги жетекчиси Эмил Эшеналиев кызматтан алынган.

Жагдайды Жогорку Кеңештеги убактылуу депутаттык комиссия иликтеп чыккан. Анда "ишкананын жетекчилиги күнөөлүү" деген корутунду чыккан. Эмил Эшеналиев өзү депутаттык комиссиянын иликтөөсүн четке кагып, казак тарап Интернет берүүнү токтотуп салаарын билдиргенде келишим түзүүгө аргасыз болгонун түшүндүргөн.

Кыргыз өкмөтү Бишкек жана Ош шаарларына камера орнотууга жана жол коопсуздугун камсыз кылууга багытталган "Акылдуу шаар" долбоорун өз күчү менен ишке ашыра турганын билдирген. Долбоорду жүзөгө ашырууга Мамлекеттик каттоо кызматы, "Кыргызтелеком" ишканасы жана Бишкек, Ош шаарларынын мэриялары жооптуу болоору айтылган.

Байланыш тармагындагы эң ири ишкана болуп эсептелген “Кыргызтелеком” 2010-жылы 5-февралда Казакстанда жана Кипрде катталган, аталышы белгисиз чет өлкөлүк компанияга 43 миллион долларга сатылган. Бирок апрель ыңкылабынан кийин кайра мамлекетке кайтарылган. Андан кийин "бийлик “Кыргызтелекомду” атайылап банкрот кылып, аны кытайлык “Хуавей” компаниясына сатууга аракет кылып жатат" деген чуу чыккан. Ошол учурда кыргыз өкмөтү ишкананы реформалаш үчүн концепция да жаза баштаган болчу, бирок ал аракеттен майнап чыккан эмес.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

ЖЭБ чатагы коррупциянын изин ачабы?

ЖЭБ чатагы коррупциянын изин ачабы?
please wait

No media source currently available

0:00 0:29:53 0:00

ЖЭБ: Илинчектердин изи

Бишкек Жылуулук электр борбору. 27-январь, 2018-жыл.

Бишкек ЖЭБин модернизациялоо долбоорун иликтеген депутаттык комиссия Кытайдын ТВЕА компаниясы менен сүйлөшүү жүргүзгөн, макулдашууну даярдоого жана чечимдерди кабыл алууга катышкан кызмат адамдарынын тизмесин түздү.

Тизмеге мурдагы премьер-министрлерден Жантөрө Сатыбалдиев менен Жоомарт Оторбаев, бир катар тиешелүү министрлер, энергетика тармагынын жетекчилери баш болгон отузга чукул кызмат адамы бар. Алардын арасына президенттик аппараттын тышкы саясат бөлүмүнүн мурдагы башчысы, мурдагы премьер-министр Сапар Исаков да киргизилди. Буга ал президенттик аппараттын тышкы саясат бөлүмүн жетектеп турганда президентке жөнөткөн кызматтык каты, анда долбоордун баасын төмөндөтүү боюнча ТВЕА компаниясы менен сүйлөшүү жүргүзүүнүн мүмкүнчүлүгү жана Кытайдын соода өкүлү менен жолугушканы өңдүү жагдайлардын көрсөтүлүшү негиз болду.

Артыкбаевге артылган доомат

Бишкек Жылуулук электр борборун (ЖЭБ) модернизациялоо долбоорун иликтөө боюнча убактылуу депутаттык комиссия өз ишин жыйынтыктады. Депутаттык комиссиянын корутундусунда бул долбоорду ишке ашыруунун таржымалы келтирилген. Анда долбоорго инвестор издөө 2012-жылы башталганы жана ага электр энергиясынын таңсыктыгы себеп болгону көрсөтүлгөн. Анткени модернизациялоо аркылуу Бишкек ЖЭБи кошумча 300 мегаватт электр энергиясын иштеп чыкмак.

Бишкек ЖЭБине байланышкан долбоор боюнча Кытай тарап менен түзүлгөн келишимдин негиздемеси боюнча "Прецедент" юридикалык компаниясынын жетекчиси Нурбек Токтакунов мурдагы энергетика министри Осмонбек Артыкбаевге карата Башкы прокуратурага арыз жазды. Ал эмне себептен Артыкбаев боюнча гана арыз жазганын мындайча негиздеди:

Нурбек Токтакунов.
Нурбек Токтакунов.

- Келишим боюнча мыйзамдын долбоорун даярдап жатканда маалымкат-негиздеме деген болот. Келишим боюнча мыйзамдын маалымкат-негиздемесине ошол кездеги энергетика министри Осмонбек Артыкбаев кол койгон. Бул келишимде "коррупциялык жана экологиялык коркунучтар жок" деп жазылган. 386 миллион долларлык макулдашуу болуп жатса, бул жерде милдеттүү түрдө ал мыйзам коррупцияга каршы жана экологиялык экспертизадан өтүшү керек болчу. Бирок ал жерде министр өзүнүн сөзү менен эле "коррупциялык коркунучтар жок" деп койгон. Буга кол коюу менен Осмонбек Артыкбаев укуктук жактан жоопкерчиликтин баарын өзүнө алып калган. Ал министр болгондон кийин президент Атамбаев айтабы же Сапар Исаков айтабы, мыйзамды жетекчиликке алып, катуу туруп, "экспертизалар өткөрүлбөсө, анда ага кол койбойм" деши керек болчу.

Бирок ЖЭБди жаңылаш үчүн Кытайдын ТВЕА компаниясы кандайча тандалганын жана келишимдерге кол коюлганга чейинки жолугушууларда кандай сүйлөшүүлөр болуп, эмне чечимдер кабыл алынганын териштирип чыгууну арыз ээси эмнегедир эске алган эмес.

Көмүскөдө калгандардын жоопкерчилиги

Депутаттык комиссиянын мүчөсү Исхак Масалиев "келишимди түзүүдө жана бул долбоорду ишке ашырууда ал кездеги "Электр станциялары" ишканасы менен Энергетика министрлигинин ошол учурдагы жетекчилери техникалык мүнөздөгү гана аткаруучулар болгон" деген позицияда турат.

Депутат Исхак Масалиев Кытай тарап менен бейформал сүйлөшүүлөрдү жүргүзүп, чечим кабыл алып, кийин аны расмий жолго салууга тапшырма берген адамдардын жоопкерчилиги биринчи кезекте каралышы керек деген пикирде:

Исхак Масалиев.
Исхак Масалиев.

- Мен бул жерде жоопкерчилик башкача каралышы керек деп эсептеп жатам. Мында биринчи кезекте саясатты аныктаган президенттин, премьер-министрдин жоопкерчилиги каралышы керек. Мамлекетти жетектеп тургандан кийин ошол адамдар сүйлөшкөн да? Ал эми Осмонбек Артыкбаев сыяктуу жетекчилер документтерди техникалык жактан тууралаштырууга гана катышкан да. Алар жөнөкөй эле кызмат адамдары болушкан. Анткени "Ак үйдөн" көрсөтмө болбосо, алар бул долбоорго мурдун да киргизе албайт. Анын куйругу ошол жактан чыгат. ТВЕА компаниясынын эсебинен биздин 15 депутат Кытайга Макаого ойноп барып келген фактыны айтсак болот. Анан эки айдан кийин ошол келишимди бекитип жатышат. Бул кылмышпы? Ушул сыяктуу түз жана кыйыр таасир болгон да.

Депутаттык комиссия териштирген учурда келишим парламенттен ратификация болгонго чейин ТВЕА компаниясынын ишмердиги менен таанышуу үчүн депутаттардын ар башка эки тобу Кытайга бир сыйра барып келгени аныкталган. Мындан сырткары өкмөттүн жана министрликтердин өкүлдөрү да келишимдин шарттарын макулдашуу максатында барганы белгилүү болду.

Ошол кездеги энергетика министри Осмонбек Артыкбаев депутаттык комиссияга берген көрсөтмөсүндө Кытай тарап менен ага чейин эле сүйлөшүүлөр болгонун ырастаган болчу:

Осмонбек Артыкбаев.
Осмонбек Артыкбаев.

- Негизинен бул Бишкек ЖЭБин модернизациялоо долбоору боюнча сүйлөшүүлөр 2013-жылдан мурун эле башталган. 2012-жылы башталган. Мүмкүн, андан да мурунураак. Ошол кезден тартып эле ал жак менен байланыштар болсо керек. Ага чейин башка делегациялар да барса керек. Мен билгенден эки депутаттык делегация барып келген. Насыя макулдашуусу боюнча "Эксимбанк" менен сүйлөшүү жүргүзүш үчүн Финансы министрлигинен да барышкан. Андан кийин техникалык адистер да барып турушкан. Айтор, ошол маселе боюнча көп эле каттап турушту окшойт.

Депутаттык комиссиянын корутундусуна ылайык, 2012-жылы орусиялык "Интер РАО" долбоорду ишке ашырыш үчүн 518 миллион долларды 15 пайыз жылдык насыя менен сунуш кылып, жылуулук берүү тармагын толук менчикке өткөрүп берүүнү жана тарифти көтөрүүнү талап кылган. Кытайлык СМЕС насыяны 2,8% өлчөмүндө сунуш кылып, "ишти Кытай тараптын жалдануучулары гана аткарышы керек" деген шарт койгон. СМЕС техникалык шартты берип, бирок анын каржылык бөлүгү жок болуп чыккан.

Корутундунун материалдарына караганда кийин, 2013-жылы жаңы жылдан тартып кытайлык ТВЕА компаниясы менен сүйлөшүүлөр башталган. Андан соң 2013-жылы март-апрель айларында ТВЕА компаниясынын өкүлдөрү ЖЭБде болгонун, долбоордун техникалык жана каржылык шарттарын сунуш кылышканын "Электр станцияларынын" ошол кездеги башчысы Салайдин Авазов мурдагы энергетика министри Автандил Калмамбетовго, президенттик аппараттын тышкы саясат бөлүмүнүн ошондогу башчысы Сапар Исаковго кат жүзүндө кабарлаган. Анда ТВЕА компаниясы долбоорду 396 миллион долларга бүткөрүүнү сунуш кылганы көрсөтүлгөн. Ошондой эле анда ШКУнун алкагында Кытайдан жеңилдетилген насыя алуунун мүмкүнчүлүгү белгиленген.

"Электр станцияларынын" мурдагы башчысы Салайдин Авазов депутаттык комиссияга берген көрсөтмөсүндө ал сунушту мекемелер аралык комиссия жактырганын айткан болчу:

Салайдин Авазов.
Салайдин Авазов.

- 2013-жылы 8-июлда ТВЕА компаниясы менен каржылоо шарттары боюнча сүйлөшүү жүргүзүш үчүн мекеме аралык комиссия түзүлдү. Буйрукта "мекеме аралык комиссия 2013-жылдын 15-июлуна чейин Бишкек ЖЭБин модернизациялоо долбоору боюнча каржылоо шарттары тууралуу сүйлөшүүлөрдү аягына чыгарсын" деп көрсөтүлгөн. Мекеме аралык комиссия ошол эле жылы 11-июлда "Электр станциялары" менен ТВЕА компаниясынын ортосунда келишим түзүү демилгесин жактырган. Мекеме аралык комиссиянын чечиминин негизинде биз 2013-жылы 16-июлда ТВЕА менен контракттык келишимге кол койдук. Ал келишим ИПС деген аталыштагы "ачкычына чейин бүтүрүү" ыкмасы менен түзүлдү.

Бирок мекеме аралык комиссия түзүлгөнгө чейин эле президенттик аппараттын тышкы саясат бөлүмүнүн мурдагы башчысы Сапар Исаков долбоордун маселеси боюнча 2013-жылы 13-июлда Кытайдын соода өкүлү Цзин Юйлун менен бейформал жолугушканы белгилүү болду. Президенттик аппараттын тышкы саясат бөлүмүнүн жана каржы-экономикалык талдоо бөлүмдөрүнүн башчылары Сапар Исаков менен Нурсулу Ахметованын президентке жазган кызматтык катында Кытайдын соода өкүлү ТВЕА компаниясы сунуш кылган долбоордун баасын төмөндөтүү боюнча сүйлөшүү жүргүзүүгө мүмкүнчүлүк бар экенин билдиргени жазылган.

Президенттин тапшырмасы, Исаковдун "илинчеги"

Корутундунун материалдарына ишенсек, 2013-жылы 24-майда экс-президент Алмазбек Атамбаев Энергетика министрлигине Исаков менен Ахметованын катында айтылган сунушту карап чыгып, ага кошумча киргизүүнү тапшырган. Ага президенттик аппараттын бөлүм башчыларынын жогорудагы аналитикалык каты тиркелген. Ошондон эки күн мурун Осмонбек Артыкбаев энергетика министри болуп дайындалган. Президенттин тапшырмасына ылайык, 2013-жылы 28-майда энергетика министринин ошол тармакты караган орун басары Айбек Калиев алып барган жыйында президенттик аппараттын жана Кытай элчилигинин пикирлерин эске алуу менен ТВЕА компаниясынын сунушун кабыл алуу жөнүндө министрликтин чечими чыккан. Анда ТВЕА Бишкек ЖЭБин модернизациялоо долбоорун аткара турган бирден-бир компания катары бекитилген.

Депутаттык комиссиянын мүчөсү Аида Касымалиева келишимге чейин кабыл алынган чечимге негиз болгон Сапар Исаковдун катынын мазмуну да иликтөө корутундусуна киргизилгенин белгиледи:

Аида Касымалиева.
Аида Касымалиева.

- Эсеп палатасынын Бишкек ЖЭБин модернизациялоо долбоорун текшерүү актысында ошондой кат бар экени көрсөтүлгөн. Бизде ал кат жок болчу. Аны биздин комиссиянын соңку жыйыны жүрүп жатканда алып келишти. Бул документ ошол кезде президенттик аппараттын тышкы саясат бөлүмүн жетектеген Сапар Исаковдун президентке жазган аналитикалык каты экен. Ал жерде бардык компаниялар тууралуу айтылган. Анын ичинде алардын жанагы адам менен жолугуп, сүйлөшкөнү жана ТВЕА арзан баа сунуш кылып жатканы тууралуу да жазылган. Биз бул тууралуу маалыматты корутундуга киргизип, анын жагдайын белгилеп өттүк. Анткени долбоор боюнча кайсы кызмат адамы эмнеге кол коюп, кандай сүйлөшүү жүргүзгөнүнүн баарын корутундуга киргизгенбиз. Сапар Исаков кол койгон документ да корутундуга кирди. Биз фактыны гана белгилеп, ага баа берген жокпуз. Эми мындан аркысына укук коргоо органдары өздөрү баа берет.

Корутундуда белгиленгендей, сүйлөшүүлөрдүн жыйынтыгында ТВЕАнын долбоорду ишке ашыруунун баасы тууралуу сунушу адегенде 396 миллион доллардан 392 миллионго, андан ары 386 миллион долларга төмөндөтүлгөн. Мурдагы өкмөт башчы, президенттик аппараттын мурдагы бөлүм башчысы Сапар Исаков 2013-жылы президентке жазган кызматтык катында келтирилген аналитикалык маалыматтарга азыр да кол коюп берип, ал үчүн жооп берүүгө даяр экенин билдирди. Сапар Исаковдун айтымында, ал катта Бишкек ЖЭБин модернизациялоо долбоорун ишке ашырууда ал ТВЕА компаниясынын кызыкчылыгын коргогон эмес.

Сапар Исаковдун социалдык тармактарга тараткан жообун КСДП партиясынын маалымат катчысы Кундуз Жолдубаева окуп берди:

Сапар Исаков.
Сапар Исаков.

- "Аналитикалык катта кимдир-бирөөнүн кызыкчылыгын жактаган нерселер жок. Эгерде Бишкек ЖЭБин жаңылоо ишинде кайсы бир аткаминерлер кемчилик кетирип, шалаакылыкка жол берген болсо, анда алар мыйзамга ылайык жооп берүүгө тийиш. Бул жерде башка бир суроо. Кандайча ички кызматтык пайдалануудагы кат коомчулукка чыгып кетти? Мына ушул маселеге атайын кызмат көңүл бурушу керек. Саясий атаандаштардан өч алуу максатында мындай ишке баруу туура эмес. Эртедир-кечтир бул үчүн жооп берүүгө туура келет" - деп жооп берди Сапар Исаков.

Дипломаттар каршы чыккан келишим

Анткен менен Бишкек ЖЭБин модернизациялоо долбоору боюнча Кытай тарап менен түзүлгөн келишимге адегенде Тышкы иштер министрлиги каршы чыкканы белгилүү болду. Тышкы иштер министринин ошол кездеги орун басары Аскар Бешимов келишимдин шарттарын изилдеп чыгууга убакыт берилбегенин, андагы кооптуу жагдайлар эске алынбаганын жазып президенттик аппаратка жооп кайтарган. Бул жагдайга маани бербей коюу өлкөнүн эгемендигине терс таасир тийгизээри кызматтык катта көрсөтүлгөн. Бирок мындай каршы пикирге карабастан тышкы иштер министри Эрлан Абдылдаев келишимдин шарттарын кабыл алууга макулдук бергени депутаттык комиссиянын иликтөөсүндө аныкталды.

Тышкы иштер министринин мурдагы орун басары Аскар Бешимов анда президенттик аппараттын тышкы саясат бөлүмү шашылыш жоопту талап кылганы шек туудурганын эстеди:

Аскар Бешимов.
Аскар Бешимов.

- Бул жерде бардыгы аябай шашылыш болгон. Ошого окшогон келишим боюнча "өз оюңарды айткыла" дегенде адатта 15 күн убакыт берилчү эле. Бирок ошол келишимдин долбоору келгенде бизге Сапар Исаковдун колу менен "үч күн ичинде жообун бергиле" деген маанидеги кызматтык кат "кызыл" көзөмөл белгиси коюлуп келиптир. Анан ушундай чоң долбоор болуп жатса, бизге "үч күндүн ичинде эле жообун бере койгула" дегени аябай чоң шек туудурду. Биз бул маселе боюнча тиешелүү департаменттин жана элчиликтин кызматкерлери менен шашылыш болсо да жыйналып, кеңешип туруп, дасыккан дипломаттардын сунуштарын эске алуу менен "бул келишимдин кесепеттери биздин мамлекеттин эгемендиги үчүн коркунучтуу" деген жыйынтыкка келгенбиз. Бирок биздин ал каршы пикирибизге көңүл деле буруп коюшкан жок. Ошондон кийин биз бул келишим боюнча формалдуу түрдө эле макулдашуу өтүп жатканын байкадык. Андан соң президенттик аппараттын тышкы саясат бөлүмү өзүм билемдик менен аны макулдашуудан өткөрүп, кол коюуга бердирип таштаганы кийин белгилүү болду.

Ошондон көп өтпөй эле Аскар Бешимов тышкы иштер министринин орун басарлыгынан алынган. 2013-жылы 26-июлда "Электр станциялары" менен кытайлык ТВЕА компаниясынын ортосунда Бишкек ЖЭБин модернизациялоо долбоору боюнча контракттык макулдашууга кол коюлган.

Ошол эле жылы 10-сентябрда ШКУнун саммитинен бир күн мурун Жогорку Кеңештин тиешелүү комитеттери Кытайдын "Эксимбанкынан" 386 миллион доллар өлчөмүндө насыя алууну колдоп, анын негизинде өкмөттүн буйругу чыккан. Анда эки мамлекеттин башчыларынын катышуусунда 2013-жылы 11-сентябрда финансы министри "Эксимбанк" менен насыя макулдашуусуна кол койгон. Андан ары бул макулдашууну парламент мыйзам катары ратификация кылган.

Долбоор өзү 2013-жылдын аягында гана даярдалып, модернизациялоо иши 2014-жылдын аягында башталган. Курулуш иштери 2017-жылдын август айында бүткөрүлүп, пайдаланууга берилген. Депутаттык комиссиянын тыянагында бул долбоор боюнча мурдагы өкмөт башчылар баш болгон отузга жакын кызмат адамынын иш-аракетине укуктук баа берүү жөнүндө сунуш киргизилди. Буга чейин депутаттык комиссия Бишкек ЖЭБин жаңылоо долбоорун ишке ашырууда сатылып алынган жабдуунун, курулуш материалдарынын жана кызмат көрсөтүүнүн баасы ашкере ашыкча көрсөтүлгөн фактылардын бетин ачып чыккан эле.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Улуу Жеңишти урпактары унуткан жок

Кыргызстанда Улуу Ата Мекендик согуштун аякташынын 73 жылдыгы белгиленди.

Согуштан кайткан соң майданда алган жараатынан каза болгон атасы Кайнаны эскерип, Бишкектин тургуну Түрк Кайнаев ​жыл сайын 9-май күнү Жеңиш аянтына келет. Быйыл да неберелерин ээрчитип, атасынын сүрөтүн көтөрүп алган экен. Ардагердин баласы 1945-жылдан бери доор, дүйнөлүк геосаясат жана идеологиялар өзгөргөнү менен бул күн жарандарга тынчтыктын баасын, апааттын залакасын эскертип тураарын айтты:

- "Өчпөс оттун" жакшы жагы - жаштарга согуштун жаман экенин эстетип турат. Ушундай тынчтык болуп атканы кандай жакшы! Мына, быйыл 73 жылдыгын белгилеп жатабыз. Биринчиден, атамдын арбагы ыраазы болсун, экинчиден, жаштарга үлгү бололу деп дайыма келем.

Жашы токсондон ашып калган согуш катышуучусу МакенНакеев да ушул күндү көрүп жатканына жетине албай турду.

- Убагында бул күндөрдү көрөбүзбү-жокпу, билген эмеспиз. Азыр күбө болуп отурам. Ызаат кылып жаткандарга рахмат. Мен Сталинградда болдум. Шаарды бошотууга катышкам. Согуш болбосун!

Бул күнү президент Сооронбай Жээнбеков да согушта дайынсыз жоголгондордун тизмесинде катталган өзүнүн чоң атасы Жээнбек Пирназаровдун сүрөтүн көтөрүп, Бишкекте өткөн “Өлбөс полк” акциясында эл менен кошо басты. “Өлбөс полк” жөө жүрүшүнүн катышуучулары колуна согуштан кайтпай калган жана кийин каза болгон чоң ата, чоң апаларынын, туугандарынын сүрөтүн кармап алып борбор шаардын көчөлөрүндө алты чакырымдай жол жүрүштү. Уюштуруучулардын айтымында, жөө жүрүшкө отуз миңден ашуун адам катышты.

Ал эми Жеңиш аянтында бул күндүн урматына согуштун ардагерлерине жана тылдын катышуучуларына материалдык колдоо жана сый-урмат көрсөтүлдү. Өлкөнүн Куралдуу күчтөрүнүн чакан парады дагы өттү.

Эскерүү митингине катышкан президент Сооронбай Жээнбеков ардагерлерди, кыргызстандыктарды Куралдуу күчтөрдүн колбашчысы катары алгачкы жолу куттуктап жатат. Ал өз сөзүндө “ардагерлердин жолун улантып жаткан, тынчтыкты сактоодо өлкөнүн Куралдуу күчтөрүнө ишенем” деди. Ошондой эле дүйнө жүзүн тооруп турган терроризмге каршы чогуу күрөшүү зарыл экенин белгилеп, бул багытта Кыргызстан эл аралык коомчулук жана Орусия менен кызматташаарын айтты.

- Азыркы убакта бүт дүйнө терроризм деген глобалдык коркунучка туш болду. Буга чогуу гана каршы турууга болот. Биз бул коркунучка каршы эл аралык коомчулук, ошондой эле көптөн берки өнөктөшүбүз Орусия жана Жамааттык Коопсуздук Келишим Уюму менен бирге күрөшөбүз. Бүгүн армиянын жоокерлери, Ата Мекендик согуштун ардагерлеринин урпактары бизди кайтарып жатат.

Жеңиштин дагы бир жазы
please wait

No media source currently available

0:00 0:04:38 0:00

Минтип жеңиштин 73-жазын көрүп жаткан көпчүлүк ардагерлердин жашы токсондон ашып калды. Эмгек жана социалдык өнүктүрүү министрлигинин маалыматына караганда, бүгүнкү күндө Кыргызстанда 475 согуш ардагери бар. Алардын пенсиясынын орточо өлчөмү 7 миң сом.

Акыркы беш жыл ичинде 9-май күнү социалдык тармактарда "Экинчи дүйнөлүк согуштун жеңишин Орусия геосаясий максатта пайдаланып жатат" деген пикирлер, Георгий лентасы, “Өлбөс полк” боюнча кызуу талкуулар күчөп келатканы байкалат.

Тарыхта 1939-жылы башталган Экинчи дүйнөлүк согушка Кыргызстандан 360 миңден ашуун адам аттанганы, алардын ичинен миңге чукул аял болгону маалым.

Улуу Ата Мекендик согуш - Экинчи дүйнөлүк согуштун (1941–45) маанилүү жана чечүүчү бөлүгү. Анда 160 миңден ашуун кыргызстандык жоокер курман болгон. Оорукта калган кыргызстандыктар фронтко өз ыктыяры менен жөнөткөн каражаттардын эсеби ушул күнгө чейин толук такталып бүтө элек. Буга чейин берилген маалыматтарда кыргыз жергесинен 200 миллион рублден көп акча каражаты, жүздөгөн вагон азык-түлүк, жылуу кийимдер жөнөтүлгөнү айтылып келет.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Дагы жүктөңүз

XS
SM
MD
LG