Линктер

жума, 19-июль, 2019 Бишкек убактысы 01:21

Кыргызстан

Кыргызстан - улуттардын уясы

Кыргызстан - улуттардын уясы
please wait

No media source currently available

0:00 0:29:20 0:00

Кыргызстандагы немистердин таржымалы

Кыргызстандагы немистердин таржымалы
please wait

No media source currently available

0:00 0:10:15 0:00

Текебаев ырайым суроодон баш тартты

Өмүрбек Текебаев сот процесстеринин биринде. 11-август, 2017-жыл.

Кыргызстандын акыйкатчысы президентке кайрылып, "Ата Мекен" партиясынын абактагы лидери Өмүрбек Текебаевге ырайым кылып бошотууну суранды.

Акыйкатчы сотто саясатчыга коюлган айып так далилденбегенин жүйө келтирген. Президент бул боюнча позициясын билдире элек. Бирок Текебаев өзүн айыпсыз деп эсептегендиктен президенттен ырайым сурабай турганын билдирип чыкты. Мыйзам боюнча президент өзүн айыптуу деп эсептеп, кечирим сураган адамга гана ырайым бере алат.

Акыйкатчы Кубат Оторбаевдин Өмүрбек Текебаевге ырайым берүү өтүнүчү менен президент Сооронбай Жээнбековго кайрылуусу 3-майда жарыяланды. Анда акыйкатчы Кыргызстандын Конституциясын кабыл алынганынын 25 жылдыгына жана Адам укуктары боюнча жалпы декларациянын кабыл алынганынын 70 жылдыгына карата Текебаевге ырайым кылып, бошотууну суранды.

Кенен-кесири жазылган кайрылуусунда Кубат Оторбаев Текебаевди парламенттин бир нече чакырылыштагы депутаты, 2010-жылдагы Конституциянын авторлорунун бири катары атап, мамлекет башчыны анын ишине көңүл бурууга чакырган:

Кубат Оторбаев.
Кубат Оторбаев.

"Бүгүнкү демократиялык байырлуу жолду чабууга Сиз катары ал кишинин да ат көтөргүс эмгек-мээнети эбегейсиз. Ошол экинин бири боло турган адам бүгүн Бишкектин Кокон хандыгындай шарты оор абагында күндүн аптаптуу ысыгында, ызгаарлуу суугунда баш кесер кылмышкердей саналып, темир тор артында армандуу күнүн кечирип жатат. Ал Орусия Федерациясынын жараны Л. Маевскийдин берген көрсөтмөсүнүн негизинде козголгон кылмыш ишинин алкагында 8 жылга эркинен ажыратылды. Тергөө иштери жана соттун жүрүшү көргөзгөндөй, Ө.Текебаевдин жасаган күнөөсү так далилденип, айныгыс фактылар менен тастыкталган жок. Жарымы жалган, жарымы чын, Жараткандын көөнү үчүн, көбү жалган, көбү чын, көпчүлүктүн көөнү үчүнбү? Ошондон улам бул иш эл арасында “саясий заказ”, “1937-жыл”, “саясий оппонентти куугунтуктоо” катары сыпатталууда", деп айтылат Оторбаевдин кайрылуусунда.

Ушул жана башка жагдайларды эске алып Оторбаев президенттен Текебаевди абактан бошотууну өтүнгөн.

Акыйкатчынын бул кайрылуусу боюнча президент Сооронбай Жээнбеков азырынча өз позициясын билдире элек. Ал эми президентке караштуу Ырайым кылуу маселелери боюнча катчылыктын жооптуу катчысы Кырккелди Кыдырбаев Текебаевге ырайым берүү боюнча документтер келип түшпөгөнүн билдирүү менен чектелди.

Ал арада Өмүрбек Текебаевдин президенттен ырайым суроо ниети жок экени белгилүү болду. Анын адвокаттарынын бири Искен Афиджановдун "Азаттыкка" айтканы боюнча, саясатчы өзүн күнөөлүү деп эсептебейт:

- Өмүрбек Чиркешович, анын адвокаттары ырайым берүү боюнча эч кандай сураныч, кайрылуу жөнөткөн жокпуз. Биз күнөөнү мойнубузга албайбыз жана айыпсыз деп эсептейбиз. Бул омбудсмендин демилгеси. Анын конституциялык мыйзамга ушундай укугу бар. Ошол эле учурда Конституциянын 64-беренесине ылайык президент ырайым бере алат.

Бирок "Акыйкатчынын кайрылуусу Өмүрбек Текебаевге ырайым берүүгө канчылык негиз боло алат?" деген суроо жаралды. Себеби мыйзам боюнча эркинен ажыратылган адам өз күнөөсүн мойнуна алып, президентке кайрылган учурда гана ырайым берүү маселеси каралат.

Конституциялык палатанын мурдагы судьясы Клара Сооронкулованын айтымында, Текебаев өзү кайрылмайынча президент ага ырайым бере албайт:

Клара Сооронкулова.
Клара Сооронкулова.

- Ырайым кылуунун өз тартиби бар. Абакка кесилген адам өзү кайрылат жана күнөөсүн толугу менен мойнуна алып, өкүнгөнүн билдириши керек. Андан соң соттолуучунун документтерин ал мөөнөтүн өтөп жаткан түзөтүү мекемеси даярдап, атайын комиссияга берет. Комиссия аны карап, коллегиялуу негизде добуш берип, чечим чыгарат. Ошондон кийин гана ал президентке караштуу Ырайым кылуу боюнча катчылыкка келет. Бул жагынан алганда акыйкатчынын кайрылуусунун мыйзамдык укугу жок. Мен муну Кубат Оторбаевдин жеке өтүнүчү катары эле кабыл алдым. Себеби ал өз ыйгарым укуктарынын негизинде башка иштерди жүргүзсө болот.

Жогорку соттун мурдагы төрагасы Курманбек Осмонов да ушундай эле пикирде. Анын айтымында, акыйкатчынын кайрылуусунун мыйзамдык күчү жок болсо да коомдук пикирди түзүү жагынан мааниси болот:

Курманбек Осмонов.
Курманбек Осмонов.

- "Саясий негизде чечим чыгып калды" деп жатышпайбы. Мен да ошондой ойдомун. Маалымат каражаттарынан, адвокаттарынын айткандарынан күнөөлөр далилсиз болуп калганы боюнча акыйкатчынын билдирүүсү үчүн коомдук пикир түзүлүшү мүмкүн.

Адвокаттар да акыйкатчы Оторбаевдин кайрылуусу Текебаевдин маселесине президенттин жана коомчулуктун көңүл бурушу үчүн маанилүү экенин белгилеп жатышат.

Алар Өмүрбек Текебаевге карата козголгон кылмыш ишин кайра карап чыгуу жөнүндө өтүнүч даярдап жатышкан чагы. “Ата Мекен” партиясынын юристи Таалайгүл Токтакунованын айтымында, бул боюнча учурда документтер чогултулуп жатат.

Таалайгүл Токтакунова.
Таалайгүл Токтакунова.

- Жаңы жагдайлар боюнча кайра кароого бардык документтерди даярдап койдук. Олуттуу негиздемелерибиз бар. Бардыгы даяр. Акыркы эле бир кагаз калды – "№306 иш бөлмөсүндө ким отурган?" деген. Ал жерде Атамбаев отурган. Ошону алсак эле беребиз.

Токтакунованын айтымында, арыз Башкы прокуратурага жөнөтүлөт. Эгер ал жак макул болсо, Жогорку сот ишти кайра карап чыгууга жөнөтөт.

"Ата Мекен" партиясынын төрагасы Өмүрбек Текебаев "Мегаком" чырына байланыштуу "Коррупция" беренеси менен айыпталып, былтыр февраль айында камалган. Аны менен кошо мурдагы министр Дүйшөнкул Чотонов да кармалган. Аларга "орус жараны Леонид Маевскийден 1 млн. доллар пара алган" деген айып тагылып, сот ар бирин сегиз жылга эркинен ажыраткан. Өмүрбек Текебаев №47 абакта, ал эми Дүйшөнкул Чотонов Молдовановкада №27 абакта жаза мөөнөтүн өтөп жатат.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Атабеков: Саясат үчүн күйөрмандарды жоготкум келбейт

Атабеков: Саясат үчүн күйөрмандарды жоготкум келбейт
please wait

No media source currently available

0:00 0:18:01 0:00

"Эже-сиңдилер": Зомбулук чекти билбейт

"Эже-сиңдилер": Зомбулук чекти билбейт
please wait

No media source currently available

0:00 0:39:34 0:00

"Кат жазчы мага..." же Мекенге кат

Рысбек Абдылдаев жазуучу Чыңгыз Айтматов менен. (Архивдик сүрөт).

"Кат жазчы мага, бир келген ушул өмүрдө". Бул ырдын обону, сөзү, аткарылышы абдан мыкты. Жүрөктөн чыккан чыгарма гана жүрөккө жетет дейт. Тажабай кайра-кайра угам, өткөн-кеткендер эске түшөт.

Мектепте окуп жүргөндө аскерге кеткен агаларыбыздан кат келип турчу эле. Эмнегедир баарыныкы окшош жазылчу. “Атыр жыттуу аңкыган Ала Тоодо жашап жаткан ардактуу...” деп башталып, аягы “мага кат жазгылачы” деген өтүнүч менен аяктачу.

Үч-төрт жыл үйдөн алыс жүргөн адамда сагыныч күчтүү болот да. Агаларыбыз ата-эне, тууган-туушкандан тартып мал-жанга чейин сурашчу. “Дембелге” канча күн, ай калганынан бери кошо санап, айткан салам-дубайын дароо жеткирчүбүз. Жакшы күндөр ушинтип эсте калат турбайбы...

Элибиз илгери тирилик менен кандай алек болсо, азыр деле ошондой. Мекендештерибиз тоо койнунда “элден кем болбойлу, балдарды жакшы багайын” деген ой менен жан сактап жатышат. Бирок жашообузда көп нерсе өзгөрдү, өзүбүз да өзгөрдүк...

Энелер
Энелер

Интернеттин келиши менен аралык жакындады. Канча алыста жүрбөйлү, Мекенди алаканга салгандай көрүп турабыз.

Баштагыдай кагаз, калем издебейбиз. Сөздүн гүлүн терип, кат жазууну унуттук. Бозуландын оргуштаган сезими эки сап гана сөзгө батып калды. Өзүм деле досторго көптөн бери кат жаза элекмин. Балким бул деле туурадыр? Адам баласы жашоого жалгыз келет, жалгыз кетет эмеспи...

Болбосо ушунча жылдан бери тууган издеп, бөлүнүп жүрүп эмне таптык? Жердешчил, уруучул болгон сайын кедерибиз кетти го. “Тууганым, досум” деген ниетибиздин пайдасын башкалар көрдү. Душмандын чырагына май тамызып, карызга белден баттык.

Азыр жаңылык, ичи тар адамдардын пикири, жеңил-желпи ушак Интернет аркылуу желдей тараган заман. Карап турсаң, баары акылдуу, баары эксперт. Кеңеш бергендерден баш айланат.

Ошого карабай насыяны ойлонбой алабыз, чыгымыбыз көп, адамдын капчыгына карап мамиле түзүп калдык. Ач көздүктүн, ашыкча мүлк жыйноонун арты кандай болорун көрүп турсак да сабак албадык.

Алты кылымдан ашуун өкүм сүргөн Рим империясында бир салт болгон. Жеңиш менен кайткан аскерлер арасынан бир малай "Memento mori!" деп кыйкырып турчу экен. Бул кол башчыларга “Артыңды кара, сен болгону адамсың! Өлүм жөнүндө эсте!" деген эскертүү болгон.

Бүгүн биздин коомго ошентип эскертип турчу адамдар керек. “Мансап, байлык - колдун кири, бир күнү баарын жоготосуң. Адам бойдон кал!” деп айтып турбаса, өткөндү унутуп калат экенбиз.

Оозунан чалынган турбайт. Кайсы бир сөзүбүз күнүмдүк кыйынчылыкты жеңгенге жардам берсе, кайсы бир сөзүбүз өзүбүзгө айгак болушу мүмкүн. Турмуш "мамыктын гана үстүндө жүрөм, каалаганымды айтып, каалаганымды жасайм" деп манчыркаган хандарды да мөгдөткөн.

“Кат жазчы мага, бир келген биздин өмүрдө...”. Бул ыр жаңырган сайын өткөн күндөр эске түшөт. Барга топук кылган, күйүмдүү, табият менен эриш-аркак жашаган элиме бүгүн эмне болду?

Акчасына чиренип, кымбат чүпүрөк кийгенге, таттуу тамак жегенге суктанабыз. Кымбат мүнөттөрдү текке кетирип, жакындардын көңүлүн оорутабыз.

Башатын унуткан, адашып, жолун таба албаган элди жапайылык тушайт. Ким анан бизге жардамга келет? Качанга чейин бирөөлөргө таянып жашайбыз?

Кеч боло электе өзөккө кайтып, талбас эмгекти, руханий көрөңгөнү, интеллектуалдык байлыкты баалай билели. Билбесек үйрөнөлү.

"Биз эмнеден жаңылдык, биз эмнеден жаздык?" деген ой туулат. Балким биз доор мынча тез өзгөрүп кетерин күткөн эмеспиз?!

Бүгүн эмнегедир кат жазгым келди...

Рысбек Абдылдаев, АКШдагы кыргыз профессору

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Ракка чалдыккан балдар окуй баштады

Ракка чалдыккан балдар окуй баштады
please wait

No media source currently available

0:00 0:04:15 0:00

Атамбаевдин ак сарайы текшерилеби?

Мамлекеттик резиденциядагы имараттардын бири. Сүрөт ud.gov.kg сайтынан алынды.

Жогорку Кеңештеги "Ата Мекен" фракциясы экс-президент Алмазбек Атамбаев үчүн "Ала-Арча" мамлекеттик резиденциясында курулган ак сарайдын мыйзамдуулугун териштирүүнү Башкы прокуратурага тапшырды.

Атамбаев буга чейин ал үйдү бюджеттин акчасын кетирбей өзүнүн, досторунун жана бюджеттик эмес фонддун эсебинен курганын жана ал мамлекеттин карамагында каларын билдирген.

Төргө салынган үйдүн төркүнү

Жогорку Кеңештин "Ата Мекен" фракциясы стратегиялык объект болуп эсептелген "Ала-Арча" мамлекеттик резиденциясынын аймагында экс-президент Алмазбек Атамбаев үчүн ак сарай кандай мыйзамдык негизде курулганын териштирүү демилгесин көтөрдү.

Былтыр ал резиденцияга Атамбаев үчүн жалпы аянты 300 чарчы метрден ашуун мамлекеттик дача курулганы белгилүү болгон. Ага токсон миллион сомдон ашуун акча жумшалганы жана анын 77,8 млн. сомун Атамбаев өзүнүн жана досторунун эсебинен чыгарганы жарыяланган.

Президенттин иш башкармалыгынын башчысы Туруспек Коёналиев калган 11.5 млн. сом бюджеттен эмес, президенттик фонддон бөлүнгөнүн айткан болчу.

"Ата Мекен" фракциясынын депутаты Каныбек Иманалиев мамлекеттик резиденцияга курулган үйдүн мыйзамдуулугун жана анын демөөрчүлөрүн териштирүү маселесин фракциянын соңку жыйынында көтөрдү:

Каныбек Иманалиев.
Каныбек Иманалиев.

- Кыргызстандын төрү - бул "Ала-Арча" мамлекеттик резиденциясы. Ошол мамлекеттик стратегиялык маанидеги объектинин ичине чет элдик демөөрчүлөрдүн эсебинен 1 миллион доллар алып, үй салганга кимдин акысы бар? Буга кайсы мыйзам жол берет? Андай болсо, эртең Маевскийден акча алып, Башкы прокуратуранын аймагына имарат салалы. Ширшовдон акча алып, Жогорку соттун имараты жайгашкан жерге үй салалы. Буга ким уруксат берди? Кыргыздын төрү болгон резиденция - бул мамлекеттин менчиги. Ал эч кимдики эмес. Ал мурунку президенттики да, кийинки президенттики да эмес, ал мамлекеттики. Биз Раззаков, Усубалиев жашаган ошол төрдү булгасак, анан бизди ким сыйлайт? Ошого укуктук баа берилиши керек.

КСДП: "Чуу чыгарууга негиз жок"

"Ала-Арча" мамлекеттик резиденциясында Атамбаев үчүн курулган үй "№17 мамлекеттик дача" деп аталат. Президенттин иш башкармалыгынын башчысы Туруспек Коёналиев буга чейин "Азаттык" менен болгон маегинде курулуш мыйзамдуу экенин жана ага сарпталган каражаттардын каяктан келгенин ырастаган документтер бар экенин айткан.

Кыргызстан Социал-демократтар партиясынын басма сөз катчысы Кундуз Жолдубаева учурдагы айрым саясий атаандаштар Атамбаевдин резиденцияда курулган үйү тууралуу негизсиз жерден чуу чыгарып жатышканын билдирди:

- Ал дачаны президенттин иш башкармалыгы курдурду да. Ал биринчи кезекте мыйзамдуулук жагын карап, анан курулуш ишин жүргүзгөн да. Бул жерден дагы жөндөн-жөн эле чуу чыгарып жатышат. Чынын айтканда президенттин иш башкармалыгы бул маселеде мыйзам бузууга барбаса керек. Анан калса экс-президент Алмазбек Шаршенович басма сөз жыйынында резиденцияда курулган үй мамлекеттин карамагында экенин жана анда кала турганын айткан.

Буга чейин экс-президент Алмазбек Атамбаев Бишкектин мэри Албек Ибраимовдон сатып алган Кой-Таштагы бир канча гектар жерге ак сарай куруп, ал бийликтен кеткенден кийин мына ошол жакта жашай турганын айткан.

Мамлекеттик резиденциядагы имараттардын бири. Сүрөт ud.gov.kg сайтынан алынды.
Мамлекеттик резиденциядагы имараттардын бири. Сүрөт ud.gov.kg сайтынан алынды.

КСДПнын 31-марттагы курултайында ага төрага болуп шайланган экс-президент Алмазбек Атамбаев жубайынын койгон шарты жана досторунун көмөгү менен резиденцияда үй курууга туура келгенин белгилеген болчу:

- Чынында мен Кой-Таштагы үйдү бүтүрсөм, ошол жакта эле жашайын деген элем. Бирок менин өмүрлүк жарым "карым-катнашым бар" деп ошондой шарт койду. Анан жоро-жолдошторум менен биригип туруп, өзүм каражатын таптым. Бюджеттен бир тыйын кеткен жок. Мыйзам боюнча мамлекет мага ошол жерден резиденция салып бериши керек. Азыр Отунбаева жашап жатат го? Ошондой эле салып бериши керек. Бирок мен мамлекеттин абалын түшүнүп, бюджетти карап туруп, өзүм жоро-жолдошторум менен чогуу тыйын-тыпыр таап туруп, үй салууну туура көрдүм. Ал Атамбаевдин үйү эмес, ал мамлекеттин үйү.

Атамбаев: Кой-Ташта үй салган жер тилкеси мыйзамдуу
please wait

No media source currently available

0:00 0:01:46 0:00

Мыйзам боюнча өлкөнүн мурдагы жетекчилерине мамлекеттик резиденциянын аймагындагы тиешелүү дачаларды колдонуу укугу берилген. Бирок аларды менчиктештирүүгө же үчүнчү тарапка сатууга мыйзам жол бербейт.

Ошондой шарт менен мамлекеттин мурдагы жетекчилери Турдакун Усубалиев менен Абсамат Масалиевге "Ала-Арча" мамлекеттик резиденциясынын аймагынан дачалар берилген. Учурда ал жактагы дачалардын биринде экс-президент Роза Отунбаева да жашайт.

Абсамат Масалиевдин уулу Исхак Масалиев колдонууга берилген дачанын макамы тууралуу мындай деди:

Исхак Масалиев.
Исхак Масалиев.

- Колдонгонго дача бөлүнүп берилген болчу. Тилекке каршы, атам ал дачада жашаган деле жок. Апамдын көзү өткөнгө чейин ошол резиденциядагы дача биздин үй-бүлөгө бекитилип турду. Анан былтыр май айында апамдын көзү өтүп кеткенден кийин мамлекетке өткөрүп бергенбиз. Албетте, ал жакта мыйзам боюнча эч ким курулуш ишин жүргүзө албайт. Дачаны капиталдык оңдоого да уруксат берилбейт. Аны иш башкармалыгы өзү карайт. Анан бул маселе жарыкка чыгып кеткенден кийин экс-президенттин "бул үйдү мен өзүм куруп бердим, анан ал мамлекетте калат" дегенине түшүнбөйм. Анда көрө досторунун көмөгү менен табылган бир миллион еврого муктаж болгон айылдардын бирине мектеп куруп берсе жакшы болмок.

Ошентип, "Ата Мекен" фракциясынын чечими менен андагы Атамбаев үчүн салынган үйдүн курулушун Башкы прокуратура текшермей болду. Өзгөчө кайтаруудагы мамлекеттик объектиге экс-президент үчүн үй курууга мыйзам жол берерин же бербесин жана ага сарпталган каражаттын каяктан алынганын иликтөө жагы фракциянын чечиминде көрсөтүлгөн.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Бекназаров: Мен Атамбаевге эскерткем

Бекназаров: Мен Атамбаевге эскерткем
please wait

No media source currently available

0:00 0:18:30 0:00

Караколдун төрөт үйүнө доомат коюлду

Иллюстрациялык сүрөт.

Караколдун төрөт үйүндө ымыркайлар остеомиелит илдетине чалдыкканына байланыштуу кылмыш иши козголду. Наристелердин ата-энелери бул үчүн дарыгерлерди айыптап жатышат. Ал эми дарыгерлер дооматтарды четке кагышууда.

Жети-Өгүз районунун Конкино айылынын тургуну Гүлжигит кызы Айчүрөк былтыр көз жарган. Айчүрөктүн баласы - остеомиелит дартына чалдыккан ымыркайлардын бири:

- Мен былтыр 8-мартта Каракол шаарындагы облустук төрөт үйүндө экинчи баламды төрөгөм. Ошол кезде жукканбы же кайсы жерден жукканын билбейм. Ал оору организмге кирип, ошол жер ириңдеп кетет экен, анан сөөккө өткөндөн кийин кызыма "остеомиелит" деген диагноз коюлду.

Иллюстрациялык сүрөт.
Иллюстрациялык сүрөт.

Айчүрөк "Каракол төрөтканасындагы дарыгерлер оору жукканын билип туруп, жашырып коюшкан" деген күмөн санайт. Ал кызы өз убагында дарыланганда сакайып кетмек деп көз жашын тыя албай отурат:

- Диагнозду Бишкектен койду. Бизде Караколдон "ошондой оору бар" деген шек саноо болуптур, бирок мага айткан эмес. Өздөрүнчө дарылап, ийне сайып, тамчылатма (капельница) алган, бирок ал кезде кеч болуп кеткен. Ошол кезде эле Бишкекке жиберсе мындай болмок эмес, оорусу өнөкөт болуп кетмек эмес. Азыр кызым басып, бир жаштан өттү. Эми бир жыл дегенде жылыш бар, кудайга шүгүр.

Айчүрөктүн бир жаштан ашкан кызы маал-маалы менен дарыланып турат. Бул илдет аныкталгандан кийин Айчүрөк жана дагы үч ата-эне дарыгерлердин шалаакалыгынын айынан балдары остеомиелит оорусуна кабылганын айтып, Ысык-Көл облустук прокуратурасына быйыл мартта кайрылышкан.

Облустук прокуратура ишти текшерип чыгып, кечээ жыйынтыгын чыгарды. Башкы прокуратура “текшерүүдө аныкталгандай, төрт арыздануучу ошол төрөт үйүндө көз жарган. Кийинчерээк ошол төрт балада остеомиелит оорусу аныкталган. Бул ооруну төрөт үйү да, облустук оорукана да өз убагында аныктаган эмес” деген негизде кылмыш ишин козгогону белгилүү болду.

Облустук милициянын басма сөз катчысы Сталбек Усубакунов буларды билдирди:

- Кылмыш-жаза кодексинин 119-беренеси менен кылмыш иши козголуп, учурда Ысык-Көл облустук ички иштер башкармалыгынын тергөө кызматына өткөрүлүп берилген. Козголгон кылмыш иши боюнча тийиштүү экспертизалар дайындалган. Корутундулары чыга элек, тергөө амалдары жүрүп жатат, тыянагы чыкса юридикалык баа берилет.

Ата-энелердин дооматтарына дарыгерлер макул эмес. Төрөт үйүнүн жандандыруу бөлүмүнүн башчысы Назгүл Карабаева балдар өз убагында текшерилип, тийиштүү жардам көрсөтүлгөнүн айтат:

- Бул төрт баланын остеомиелит оорусу тууралуу аныктамасы бизде коюлган эмес. Диагнозу андай эмес. Мисалы, үчөө тең төрөт үйүнөн чыгып кеткенден кийин эки жарым жумадан кийин келгенде мен көрүп, Бишкекке жибергенбиз. Анан ошол жактан "остеомиелит" деп диагноз коюлуп, ошол жактан дарыланып келишти. Бизде жатканда андай диагноз коюлган эмес. Бизде "инфекция" деп коюлган.

Ысык-Көл облустук бириккен ооруканасынын жетекчиси, башкы дарыгер Токтобай Маанаев да кызматкерлерин күнөөлүү деп эсептебейт жана алар ак дилинен иштеп келатышканын айтат. Башкы дарыгер остеомиелит оорусу дүйнөлүк статистикада акыркы 10 жылда көбөйүп келатканын, бул оору ар кандай жолдор менен жугуп жатканын кошумчалады:

- Бул оору акыркы он жылдан бери 20-30% көбөйдү. Анын себептери ар кандай. Көрүп атасыңар, жетилбеген балдар эненин да ичинде ооруларына байланыштуу, туубаса да жугуп калышы мүмкүн. Ошондуктан бул жерден да такташ абдан кыйын. Муну органдар өзү караштырып көрөт болуш керек.

Ооруга кабылган ымыркайлардын үчөө 2017-жылдын март-апрель айларында Каракол шаарындагы облустук ооруканада төрөлгөн. Дагы бир бала 2016-жылы төрөлгөн.

Остеомиелит - сөөктү жабыркатуучу дарт.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Оштогу өрт

Оштогу өрт
please wait
Embed

No media source currently available

0:00 0:01:04 0:00

Миграциядан кайткан келин цех ачты

Миграциядан кайткан келин цех ачты
please wait

No media source currently available

0:00 0:05:31 0:00

Жээнбеков элди бөлгөндөргө чара көрөт

Иллюстрациялык сүрөт.

Президент Сооронбай Жээнбеков элди "түндүк-түштүк" деп бөлгөндөргө катуу чара көрүлөрүн эскертти.

Ал Ысык-Көл облусунда 3-майда жергиликтүү тургундар менен жолугушууда бул маселени атайлап козутуп жаткан чагымчыл топтор бар экенин айтты.

Кийинки убакта айрыкча социалдык тармактарда өкмөттүн жаңы курамы, президент дайындаган аткаминерлердин жердиги тууралуу талаш-талкуу көбөйгөн. Серепчилер кыргыз саясатында аймактык жагдай маанилүү экенин белгилешет.

"Кландык башкарууга жол бербейбиз"

Президент Сооронбай Жээнбеков "түндүк-түштүк" маселесин Ысык-Көл облусундагы Тоң районунда жергиликтүү тургундар менен жолугушуу учурунда сөз кылды. Анда кийинки мезгилде “Жээнбеков кландык бийликти орноткону жатат” деген пикирди коомго сиңирүү аракети күчөп жатканын, мындай башкарууга жол бербей турганын айтты:

- Ыгы келсе да, келбесе да чагымчыл максатта “түндүк-түштүк” маселесин көтөрүп жаткан топтор бар. “Түндүк-түштүк” маселесин таңуулап жаткандарды – бул кутман элибизди ичтен иритип, өзүнүн бузуку саясатын жүргүзгүсү келгендер деп баалайм! “Түндүк-түштүк” маселесин жабыштырып, жок жерден таңуулап жаткандарга чара көрүлөт! Бул менин Кудай буйруган, элим ишенип тапшырган негизги вазийпам! Үй-бүлөлүк бийлик кандай болорун элибиз бир эмес, эки президенттин тушунда көргөн. Үй-бүлөлүк-кландык башкаруунун трагедиялуу тарыхы Кыргызстан калкынын аң-сезиминде өчпөс так калтырды жана элибиз кландык башкарууга кайрадан жол бербейт.

Сооронбай Жээнбеков.
Сооронбай Жээнбеков.

Кыргыз бийлигинде президент маселен түштүктөн болсо, премьер-министр түндүктөн болушу керек деген жазылбаган эреже бары айтылып келет. Жогорку Кеңештеги Социал-демократтар фракциясынын депутаты Рыскелди Момбеков азыр жогорку бийликте аймактык тең салмактуулук сакталганын айтты:

-"Түндүк-түштүк" маселеси кыргыз тарыхында ар дайым кыйчалыш мезгилде көтөрүлгөн жана көтөрүлө берет. "Аймактык тең салмактуулук болбой калды, бийликте бул жактан, тигил жактан көп болуп кетти" деген сөздөр жаңы адам келгенде же бийликке ыңгайсыз кырдаал жаралганда айтылып келген. Бирок азыр мындай маселени көтөргөнгө негиз жок деп ойлойм. Анткени бийликте аймактык тең салмактык бар. Сот жана президенттик бийлик түштүк тараптан болгону менен аткаруу жана мыйзам чыгаруу бийлиги түндүктөн. Бирок жумурткадан кыр издеген, муну актуалдуу маселеге айлантууга аракет кылган күчтөр бар. Оңтойлуу учурда дароо көтөрүп чыкканга аракет кылышат. Бирок буга маани бербеш керек. Азыркы күндө бул маселени көтөрүүгө негиз жок.

Рыскелди Момбеков өткөн айда азыркы өкмөттүн курамы бекип жатканда "Талас облусунан бир да министр жок" деп нааразы болгон. Анын себебин депутат өзү төмөнкүчө түшүндүрдү:

Рыскелди Момбеков.
Рыскелди Момбеков.

- Өкмөттүн жамааттык курамы 21 адамдан турат. "Талас кичинекей, калкынын санына жараша" деп жок дегенде бир министрди Таластан коюшса болмок. Бул мыйзамда жазылбаганы менен илгертен бери сакталып келген норма. Кечээ Кыргызпатенттин башчысы кылып Динара Молдошеваны дайындаганда "Талас облусунан болот" деп бадырайтып жазышты. Бул "мына, Таластан дайындадык" деген жооп болду окшойт. Бирок ал Баткенде төрөлүп, ошол жакта өскөн экен. Өзүнүн оозунан деле "Таластын кызымын" деген сөздү уга элекмин. Аймактык тең салмактуулук сакталышы керек. Болбосо "Таластын татыктуу уул-кызы жокпу?" деген суроо баары бир эл арасында айтыла берет.

"Баарына бийлик күнөөлүү"

“Бүтүн Кыргызстан” партиясынын лидери, коомдук ишмер Адахан Мадумаровдун пикиринде, саясаттагы жердешчилик, "түндүк-түштүк" маселеси акыркы жылдары күчөдү. Ал буга байланыштуу азыркы президентти жана анын санаалаш-пикирлештерин айыптады:

Адахан Мадумаров.
Адахан Мадумаров.

- Биринчиден, ушундай сөз айтыштын өзү мамлекет башчысына абийир алып келбейт. Булар өмүр бою ушундай менен ооруп келишкен. Бул деле 2010-жылдан бери эле бийлик төбөлү болуп жүргөн да. Бул Ак үйдүн ичиндеги гана күчөтүү. Коомдо "сасыткылар" бар. Бул биринчи кезекте бийликте отургандардын өзү. Бул көрүнүш соңку жети-сегиз жыл ичинде болуп көрбөгөндөй күчөдү. Мындай бөлүнүп-жарылуунун бирден-бир булагы ошол Ак үйдүн ичи. Муну өздөрүнүн кандайдыр бир кызыкчылыгы үчүн колдонушат. Азыркы президент, анын досу жана алардын тегерегиндегилердин баары ушундай сезим менен жашап келишкен. Азыркы президенттин жан-жөкөрлөрү "бирдиктүү экенибизди көрсөтүп коелу" деп адамдын акылына сыйбаган эмне деген ураандарды көтөрүп чыгышты.

"Түндүк-түштүк дегендерди тыйыш керек"

Жогорку Кеңештин мурунку спикери, коомдук ишмер Абдыганы Эркебаев аймактык ажырымды козуткандарга чара көрүүнү колдойт. Бирок ошол эле учурда бийлик өзү да мындай сөздөргө негиз бербеши керек деп эсептейт:

Абдыганы Эркебаев.
Абдыганы Эркебаев.

- "Өкмөттүн жаңы курамында вице-премьерлер түштүктөн болуп калыптыр" деген сөздөр айтылып жатат. Мамлекеттин башчылары, жетекчилик кылдат болуп, балансты, тең салмактуулукту кармашы керек. Мурдагы президенттер Аскар Акаевдин, Курманбек Бакиевдин тушунда да мындайлар көп болгон. Азыр муну чоң саясатка айлантып, маселени ырбатуунун кереги жок. Кадр саясатында оош-кыйыштар боло берет. Баарын канааттандырган, төгөрөгү төп келген учур дайыма эле боло бербейт. Атайлап "түндүк-түштүк" деген маселени ырбаткандарды, саясатка айлантып чагым кылгандарды мыйзам чегинде тыйып коюш керек. Бийликтин өзү да абдан этият болуп, ар бир кадамды ойлонуп ташташы зарыл. Ошондой сөздөргө негиз бербеши керек.

Саясат талдоочу Бекбосун Бөрүбашев кыргыз саясатында аймактык фактор кала берерин белгиледи. Ал "түндүк-түштүк" маселесинин себеби талданышы керек деген пикирде:

"Түндүк-түштүк" болуп бөлүнүүгө саясатчылар өздөрү күнөөлүү.
Бекбосун Бөрүбашев

- Эмне себептен "түндүк-түштүк" маселеси пайда болду? Муну ким пайда кылды? Ушуну биз такташыбыз керек. Бул маселени саясатчылар жараткан. Саясатка келиш үчүн элдин кайсы бир катмарынын колдоосуна ээ болушу керек. "Мен баланча жердин кулунумун, мен силердин кулунуңармын" деп элди колго алганга аракет кылышат. Муну "тууганчылык системасы" деп коет. Бизде эмне себептен улуттук деңгээлдеги лидер жок? Бул маселенин себебин элден издөөнүн кереги жок.

Депутат Рыскелди Момбеков - бакылдап жакшы сүйлөгөн жигит. Бирок ал "Таластан министр жок" деп кыйкырып чыкты. Бирок жакынкы эле убакта Таластан сегиз министр болгон. "Эмне үчүн Таластан жок?" дебей, "Эмне үчүн акылдуу киши жок, эмне үчүн абийирдүү киши жок?" деп айтылышы керек эле. Мамлекеттин башына келгендер бийлигин сактап калыш үчүн, бекемдеш үчүн эң биринчи өзүнүн тегерегине өзү ишенген адамдарды коет. Ишенич болсо туугандык, жердештик менен бекип жатпайбы. Ошон үчүн "түндүк-түштүк" болуп бөлүнүүгө саясатчылар өздөрү күнөөлүү.

Жыл башында президент Сооронбай Жээнбеков буга чейин акыркы убакта аймактык лобби күчөп жатканын эскерткен. Ал мамлекеттин акчасы аткаминерлер, депутаттар көп чыккан аймактарга эле агылып жатканын, бул багытта саясат өзгөрбөсө, айырмачылык дагы тереңдей турганын айткан.

Парламентке такай каттаган, анын ишин чагылдырган журналисттер бул багытта жагдай өзгөрбөгөнүн, депутаттар мурдагыдай эле өздөрүнүн аймагынын маселесин көтөрүп, өкмөттөн акча бөлдүрүүгө аракет кылып жатышканын белгилешет.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

ЖОЖ: дипломдун "баасы" жана баркы

Кыргыз улуттук университети.

Кыргыз улуттук университетинин "акчага дипломдук иш жазып бергени" кабарланган мугалимдерине карата кызматтык териштирүү жүрүп жатат.

Интернетте тараган видеолордун биринде Улуттук университеттин бүтүрүүчүсү дипломдук ишин "жазып берди" деген мугалимден беш миң сом сурап жатканын көрүүгө болот. Анда студент 16 миң сомго дипломдук иш даярдатып, бирок начар баа алып калганына нааразы болгону көрсөтүлгөн.

же, баары "төрт", "беш" алып жатат, мен 16 миң сом берип, "үч" алдым. Дипломдун ушундай жазылып калганына мен күнөөлүү эмесмин да?" – деген студентке мугалим бул кылыктар билинип калса, экөө тең окуу жайдан айдаларын түшүндүрүүгө аракет кылып жатат:

"Эми мен эмне кылышым керек? Эгерде сени "каза" турган болсо, сабакка келбей бүтүрүп жүргөнүң билинип калат".

Ал эми Интернеттеги экинчи видеодо ката жазылып калган дипломдук иш үчүн аны "жазып берди" деген мугалимден студент кайра акчасын сурап жатканы тартылган. Мында бүтүрүүчү даяр дипломдук иш үчүн 15 миң сом бергенин айтууда:

“Сиз "дипломдук ишти карадым" дебедиңиз беле? Мен талап кылганга укугум бар. Эртең дипломдук ишти коргойм, өтпөй калсам кийинки жылга калып калам”, - деп чырылдаган студентке мугалим бир түндө оңдоп жазып берээрин айтып жатат. “Мен түшүндүрүп берейин, сенде бир күн, бир түн бар, эмне эле дүрбөлөңгө түшүп жатасың?”

Социалдык тармактар аркылуу таратылган жогорудагы видеолорду ал студенттер жашыруун жаздырып алганы айтылат.

Иллюстрациялык сүрөт.
Иллюстрациялык сүрөт.

Кыргыз улуттук университетинин жетекчилиги "акчага дипломдук иш жазды" деген окутуучулар окуу жайынын кызматкерлери экенин ырасташты. Ректораттын маалыматына караганда, алар тиешелүү факультеттердин телерадиожурналистика жана финансы кафедрларынын мугалимдери болгон.

Окуу жайынын басма сөз кызматкери Жээнбек Эралиевдин айтымында, учурда окутуучуларга карата кызматтык териштирүү жүрүп жатат. Ошондой эле окуу жайынын жетекчилиги бул факты далилденсе мугалимдер иштен кетирилишин жана кылмыш иши козголушун туура көрөт экен:

- Бул тууралуу ректордун тапшырмасы менен декандар мугалимдерден түшүнүк кат алышты. Эгерде эки мугалимдин иши далилденсе, жумуштан айдалат. Ректор бул кызматкерлерге укук коргоо органдары тарабынан кылмыш ишинин козголушуна кызыкдар болууда.

Университеттин өкүлдөрү билдиргендей, окуя 2017-жылы болгон. Учурда андагы студенттер диплом алганы же албаганы такталып жатат.

"Сессия сезону"

Бул факт жогорку окуу жайларындагы коррупция тууралуу сынды күчөттү. Айрым окуу жайларында курстук, дипломдук иш, сессиянын бааларынын акчалай наркы бар экени көп жылдан бери айтылып келет.

Бишкектеги ЖОЖдордун биринде мурда иштеп кеткен жарандык активист Тимур Саралаев жаштар арасында билим эмес, эптеп диплом алып коюу тендециясы университеттерде паракорчулукту күчөттү деп эсептейт.

Саралаевдин пикиринде, акыркы жылдары ушул сыяктуу видеолордун социалдык тармактарга тарап, талкууланып жатканы параны азайтууга себеп болууда:

Тимур Саралаев.
Тимур Саралаев.

- Бул чыккан видео - миңдин бири. Бирок паракорлук мурдагыдан азайды деп айта алам. Азыр бүтүрүү убагында күч алат. Анткени бул тээ илгертен бери жазылбаган мыйзам болуп калган. Анан ыкчам маалыматтардын, ар кандай гаджеттердин чыгышы менен окуу жайларындагы паракорлук азайып бараткандай.

Бул окуя боюнча социалдык тармактарда "мугалимдер жоопко тартылышы керек" деген пикирлер талкууланып жатат. Билим берүү тармагында долбоорлорду ишке ашырып жүргөн Айгерим Тургунбаева мугалимдердин жумуштан алып же жоопко тартуу менен маселе чечилбейт деген пикирде. Ал өлкөдө билим берүү системасын реформа кылыш керек экенин айтты:

Айгерим Тургунбаева.
Айгерим Тургунбаева.

- Мунун эки жагы бар. Биринчи студенттер өздөрү мугалимдерди көндүргөн. Ал эми мугалимдердин айлыгы эч нерсеге жетпейт. Күнөө эки тарапта тең бар. Азыр эми бул мугалимдерди иштен алып, студенттерди жазага тарталы. Мугалимдер барып базарда соода кылып калат. Ал эми система калып, коррупция уланат. Ушул эскирген системадан арылышыбыз керек.

Бул Кыргыз улуттук университетиндеги чуулгандуу алгачкы окуя эмес. Былтыр анын айрым кызматкерлери окуу жайынын абалына көңүл бурууну, жетекчилигине чара көрүүнү суранып президентке, өкмөткө кайрылышкан. Алар мындай кайрылууну "университетте коррупциялык иштер, жөнү жок акча чогултуу көбөйүп, тууганчылык күчөдү" деп негиздешкен. Анткен менен окуу жайынын жетекчилиги мындай дооматты четке кагып жүрөт.

Андан мурун бул окуу жайынын ректорун шайлоо дагы бир топ чыр менен коштолгон. Мурдагы билим берүү министри Канат Садыков 2017-жылы 27-майда шайлоодо көпчүлүк добушка ээ болуп, анын негизинде өкмөт тарабынан бекитилген.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

"Шектүү" векселдердин кожоюну табылды

Иллюстрация

ATARBEK TRADE компаниясынын жетекчиси Абытбек Атарбеков парламентте "мыйзамсыз чыгарылып кеткен" деп кине коюлган 3 миллиард 780 миллион долларлык векселдердин таржымалын айтып берди.

Ишкердин айтымында, аталган баалуу кагаздардын булагы, жеке менчик укугу жана эл аралык деңгээлдеги банктардын кепилдиксиз наркынын жоктугу экспертиза жана сот аркылуу ырасталган.

Буга чейин парламенттеги "Ата Мекен" фракциясында 2010-жылы күзүндө күмөндүү жагдайда банк уячасынан алынган баалуу кагаздар боюнча кылмыш ишинин соттон кыскарып кеткени боюнча маселе көтөрүлүп, аны кайрадан иликтөө прокуратурага тапшырылган.

Күмөндүү векселдердин тек-жайы

ATARBEK TRADE компаниясынын жетекчиси Абытбек Атарбеков наркы 3 миллиард 780 миллион долларлык 380 вексель боюнча чыккан соттун чечими тууралуу түшүндүрмө берди. Анын айтымында, бул боюнча башында мыйзамсыз кылмыш иши козголуп, бирок кийин соттук териштирүүлөрдө ага коюлган айыптар алынып салынган. Башкы прокуратура 2010-жылы октябрда Абытбек Атарбековго "Кылмыштуу жол менен табылган мүлктү адалдоо" жана "Баалуу кагаздарды аткезчилик менен алып келүү" беренелери менен кылмыш ишин козгогон. Сотто анын кылмыштуу жол менен табылганы далилденген эмес. Аягында Бишкек шаардык соту аткезчилик боюнча айыптоонун мөөнөтүн өтүп кеткендиктен Атарбековду актаган.

Абытбек Атарбеков ал баалуу кагаздардын мыйзамдуулугу соттордо толук ырасталганын айтты:

- Бул баалуу кагаздарга эл аралык банктардын кепилдигин алып, ал жактан каражат алып келгенге көзүбүз жеткен соң биз ассоциация түздүк. Амстердамдагы "Rabobank" деген Европадагы банктардын бири менен сүйлөшүү жүргүзүп, алгач 200 миллион евро өлчөмүндө бизге которула турганы белгилүү болуп калган. Анын тиешелүү документтери бизге жөнөтүлгөн. Ошол кезде муну бирөөлөр угуп калып, аны прокуратурадагы адамдарга жеткире коюп, анан алар келе калып, банк уячасын ачышкан. Мен болгону инвесторго акча которууну токтото турууну суранганга гана үлгүрдүм. Эгерде акча бул жакка келип калса, аны да тергөөчүлөр алып чыгышмак. Анда инвесторлор Кыргызстанга ишенимин жоготуп, экинчи акча которбой калышмак. Мени кармаганда алар бул баалуу кагаздарды Бакиевдердики деп ойлошкон. Ошондуктан алар мени бир айга чукул отургузушту. Кийин териштирүү учурда алар Кыргызстандан да, Казакстандан да бул баалуу кагаздардын мыйзамсыздыгы же кылмыштуу жол менен табылганы боюнча илинчек таба алышкан жок. Анткени бул баалуу кагаздардын мыйзамдуулугу боюнча тиешелүү тараптардан далил документтер келген.

Кыргызстанда 2003-жылы негизделген ATARBEK TRADE компаниясынын кожоюну бул баалуу кагаздар анын колуна 2004-жылы инвестиция тартуу максатында, ишенимдүү башкарууга берилгенин айтты. Ал векселдер Казакстандагы сейрек кездешүүчү металл кенине ээлик кылган "Кундыбай" компаниясына караштуу экени документтердин негизинде тергөөдө аныкталган. 2010-жылы 7-октябрда Башкы прокуратура аны "Бакиевдерге таандык болушу мүмкүн" деген негизде банктардын биринин уячасынан таап чыккан. Кийин соттук териштирүү учурунда баалуу кагаздардын жеке тарапка таандык экени жана эл аралык деңгээлдеги банктардын кепилдигисиз анын наркы жок экени экспертиза менен аныкталган.

Мурдагы башкы прокурор Аида Салянова да бул иште мыйзам бузуу табылбаганын жана кылмыш иши кезинде соттун чечими менен токтогонун ырастады:

Аида Салянова.
Аида Салянова.

- Бул иш боюнча мен кийин атайын прокурорлорго муну кылдат текшерип чыгууну тапшыргам. "Ал баалуу кагаздар мыйзамдуубу жана ал Кыргызстанга кандайча кирип калган?" деген маселени толук текшерип чыгуу зарыл экенин айтып, аны жеке көзөмөлүмө алгам. Ошондо аны абдан кылдат карап чыгып, анан "бул баалуу кагаздар боюнча мыйзамсыз иш-аракеттер жок экен" деген тыянак чыгарышкан. Мен ал жерде мыйзам бузуу табылбаганы тууралуу корутунду алгам. Баалуу кагаздардын банк уячасында сакталышы мыйзамдуу болгону аныкталып, анын үстүнө бул чечим сот аркылуу кабыл алынып, ал киши акталган. Андан кийин да маселе көтөрүлгөндө мен бул ишти караган прокурорлорго "Сот тарабынан мыйзамдуу чечим болдубу?" деген суроо менен кайрылган болчумун. Анда алар сот мыйзамдуу чечим чыгарганын айтып, жооп кайтарышкан. Бул маселе боюнча менин позициям - учурда ал ишкердин айтып жатканы туура эле.

"Ата Мекендин" күмөнү

Жогорку Кеңештин "Ата Мекен" фракциясы өткөн аптада чуулгандуу соттук иштер боюнча маселени карап жатып, муну кайрадан териштирүү боюнча Башкы прокуратурага тапшырма берген.

"Ата Мекен" фракциясынын депутаты Каныбек Иманалиев кезинде кармалган баалуу кагаздар соттун чечими менен Кыргызстандан чыгарылып кеткенин билдирген:

- Бул векселдер боюнча кылмыш иши козголуп, Атарбеков деген ишкер жигит банктардын бирине салган наркы 3 миллиард 780 миллион долларга барабар баалуу кагаздары ачыкка чыккан. Жөнөкөй ишкер жигит ошондой наркка бааланган баалуу кагаздарга ээлик кылышы мүмкүнбү? Бул аны акчага айландырганда Кыргызстандын парламентинин беш жылдык бюджетине барабар каражат болуп жатпайбы? Бул боюнча бир да киши жазага тартылган эмес. Ал векселдердин баары чет өлкөгө чыгарылып кеткен. Буга катышы бар деп саналган Атарбеков деген ишкер жигитти судья Воронцова толугу менен актап салган.

Бирок ишкер Абытбек Атарбеков сот бөгөт чарасын алып салгандан кийин векселдер эч кайда чыгарылбаганын билдирди. Анын айтымында, учурда ал баалуу кагаздар банктардын биринде сакталуу. Ишкер ушу тапта эл аралык банктардын кепилдигин алып, ошол баалуу кагаздарды күрөөгө коюу менен Кыргызстанга инвестиция тартуу менен алпурушуп жатканын айтты.

Ишкердин адвокаты Мукар Чолпонбаев ошондой шартта баалуу кагаздардын айланасында парламентте кайрадан дүрбөлөң чыгарып, депутаттар инвесторлорду чочутуп жатканына токтолду:

- Эгерде атайын процедуралардан өткөрүп, эл аралык деңгээлдеги банктардын кепилдигин алса кийин ошол векселдер баалуу кагаз катары иштей баштамак. Ошондо 2020-жылга карата ал 380 вексель үчүн 3 миллиард 800 миллион долларды Казакстандын "Кундыбай" деген компаниясы төлөп бермек. Бул баалуу кагаздардын айланасында улам-улам чыгып жаткан чуудан улам, инвесторлор чочулап, андай болбой жатат. Ошондуктан бул баалуу кагаздардын негизинде инвестиция тартып келүү кечеңдеп келди. Бул векселдерге европалык банктар аркылуу аваль (вексель боюнча кепилдик - ред.) алып, ошонун негизинде акча каражаттарын алып келүү аракеттери жасалып жаткан чакта депутаттар бул маселени кайра көтөрүп, текшерүү дайындап, эсеби боюнча төртүнчү жолу тоскоолдук жасалып отурат. Эгерде ошол баалуу кагаздарга кепилдик алынып, андан ары инвестиция иретинде акча алынып, анын баары Кыргызстанга келсе жаманбы? Буга чейин иштелип чыккан жана сунушталган беш жүздөн ашуун долбоор каржыланмак. Канчалаган ишкерлерге ыңгайлуу жана пайдалуу каржы булагы табылмак.

Башкы прокуратуранын өкүлдөрү бул баалуу кагаздар боюнча соттордун мурда чыгарган чечимдерине байланыштуу кайрадан текшерүү жүргүзүүгө убада берген жайы бар.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Зулушев: Бабанов кылмыш кылса жооп бериши керек

Зулушев: Бабанов кылмыш кылса жооп бериши керек
please wait

No media source currently available

0:00 0:23:39 0:00

Эски, жаңы өкмөт: кадрлар

Эски, жаңы өкмөт: кадрлар
please wait

No media source currently available

0:00 0:29:53 0:00

Шадиевдин кайда экени тактала элек

Аскарбек Шадиев.

Кылмыш иши козголгон мурдагы биринчи вице-премьер-министр, Жогорку Кеңештеги "Бир Бол" фракциясынын мүчөсү, депутат Аскарбек Шадиев чет өлкөгө дарыланууга кеткенин жардамчылары кабарлашты. Депутаттын чет өлкөгө чыгып кеткени тууралуу маалыматты Улуттук коопсуздук боюнча мамлекеттик комитет (УКМК) четке какты. Бул окуя кылмыш иши козголгон саясатчылардын жоопкерчиликке тартылбай калышына байланышкан суроолорду жаратты.

Парламент депутаты, мурдагы биринчи вице-премьер-министр Аскарбек Шадиев дарыланганы чет өлкөгө чыгып кеткенин “Азаттыкка” Шадиевдин жардамчысы Айбек Эрмеков билдирди. Анын айтымында, Шадиев жүрөк оорусуна байланыштуу соңку беш жылдан бери дарыгерлердин каттоосунда турат.

"Ал чет өлкөгө жүрөгүнө операция жасатыш үчүн 27-апрелде кетти. Дарылануусу аяктагандан кийин кайра кайтып келет” деди Эрмеков. Бирок ал жетекчиси кайсы өлкөгө кеткенин тактаган жок.

Дароо социалдык тармактарда талкууга түшкөн бул маалыматты Улуттук коопсуздук боюнча мамлекеттик комитет (УКМК) төгүндөдү. Бул тууралуу мекеменин басма сөз катчысы Рахат Сулайманов “Азаттыкка” билдирди:

УКМК.
УКМК.

- Бүгүнкү күндө Аскарбек Шадиев расмий түрдө мамлекеттик чек арадан эч жакка чыккан эмес. Учурда ага карата Башкы прокуратура буга чейин козгогон кылмыш ишин тергөө уланууда.

Бирок айрым сайттар "УКМК Шадиевге кылмыш иши козголгон 28-апрелден берки гана маалыматты айтып жатат" деп, депутаттын кылмыш иши козголоордон бир күн мурда, 27-апрелде өлкөдөн чыгып кеткени эске алынбай калганын жазышууда.

Ошентип, Шадиев Кыргызстандан кеткен-кетпегени азырынча тактала элек. Анын жардамчысы менен УКМКдан тышкары бул маалыматты такташ үчүн депутаттын кызматташтарынан да, башка маалымат булактарынан да так комментарий алууга мүмкүн болгон жок.

Айтматов сыйлыгынын акчасы

Маалым болгондой, Башкы прокуратура Шадиевге Кылмыш-жаза кодексинин 304-беренеси ("Кызматынан кыянаттык менен пайдалануу") менен кылмыш ишин козгогон. Буга КМШнын Парламент аралык ассамблеясынын Чыңгыз Айтматов атындагы сыйлыгына 2017-жылы Жогорку Кеңештин эсебинен бөлүнгөн 30 миң доллар уурдалганы себеп болгон.

Акчалай сыйлыкты Жогорку Кеңештин эл аралык иштер, коргоо жана коопсуздук боюнча бөлүмүнүн башчысы Арсен Закиров былтыр сентябрда колуна алганы белгилүү болгон. Закиров комитеттин ошол кездеги төрагасы Шадиевдин колу коюлган катты мурдагы спикер Чыныбай Турсунбековго жиберип, кол койдурганы айтылган. Андан соң бөлүнгөн акчаны жасалма документтер менен парламенттин иш башкармалыгына отчет тапшырганы кеп болгон. Мындан кийин Арсен Закиров УКМКнын тергөө абагына камакка алынган.

Дайынсыз жоголгон 30 миң долларга байланыштуу Башкы прокуратура Жогорку Кеңештин Эл аралык иштер, коргоо жана коопсуздук боюнча бөлүмүнүн башчысы Арсен Закировго Кылмыш-жаза кодексинин 171-беренеси ("Ишенип берилген мүлктү өзүнө ыйгарып алуу"), 350-беренеси ("Документтерди жасалмалоо") менен кылмыш ишин козгоп, ал УКМКнын тергөө абагына камалган. Кийин ушул эле беренелер боюнча Чыныбай Турсунбековдун жардамчысы Нурлан Абдыгул уулуна да иш козголуп, эч жакка чыкпоо талабы коюлган.

Бул ишке байланыштуу Турсунбеков жана Шадиев бир нече ирет суракка чакырылган. Аскарбек Шадиев кийин өкмөттөгү кызматын тапшырган болчу. Бирок депутаттык мандатын сактап калган.

Саясий соодалашуунун карааны

Саясий талдоочу, журналист Турат Акимов Шадиев саясий соодалашуудан кийин өлкөдөн чыгып кеткен деп болжойт:

Турат Акимов.
Турат Акимов.

- Менин оюмча Шадиев бийлик менен сүйлөшүүүдөн кийин гана кетти. Кылмыш иши козголоору айтылгандан кийин ал дароо кандайдыр саясий соодалашууга барды, анан кийин "тынчыраак эле турайын" деп сыртка чыгып кетти. Анткени ал азыр камалып калса Айтматов сыйлыгы боюнча акчага эле эмес, мурда энергетика министри болгон учурдагы, кийинки ЖЭБди оңдоодогу маселелер боюнча да мойнуна айып илинмек. Шадиев ошондон чочуду. Себеби азыркы президент Сооронбай Жээнбеков ЖЭБге байланыштуу өзүнө айып тагылып калгандан кийин бул маселе боюнча айыптууларды таап, "кустурушу" керек. Шадиевдин сыртка чыгып кетүү процессин өзүнө баа бере турган болсок, бул биздин мыйзамдар иштебеген өлкөбүздө мыйзам ченемдүү эле нерсе.

Ачылган жана "качырган" кылмыш иштери

Жалпысынан өлкөнүн тарыхында кылмыш иши козголоордо же козголгондон кийин Кыргызстандан чыгып кеткен саясатчылар көп эле кездешет. Маселен, 2012-жылы Башкы прокуратура экс-депутат Нурлан Сулаймановго ал транспорт министри болуп турганда "коррупциялык схема түзгөн" деген шек менен кылмыш ишин козгогон. Ага Кылмыш-жаза кодексинин 304-беренеси ("Кызмат абалынан кыянат пайдалануу") боюнча айып тагылган. Тергөөнүн маалыматы боюнча Сулайманов жол курулушунда 250 млн. сомдук тендерди өз пайдасын көздөп өткөргөнү айтылган.

Мындан кийин Сулайманов чет жакка чыгып кеткени кабарланып, 2014-жылы Октябрь райондук сотунун чечими менен Сулаймановго издөө жарыяланган. Быйыл болсо Башкы прокуратура Нурлан Сулаймановго каршы кылмыш иши токтотулганын жарыялады.

2014-жылы болсо мурдагы Ош шаарынын мэри Мелис Мырзакматовго кылмыш иши козголуп, эл аралык издөө жарыяланган. Ага "Оштун мэри болуп иштеп турганда эстакада көпүрөсүн курууда 30 миллион сомго жакын зыян келтирген" деп айып тагылган. Анын алдында эле экс-мэр чет өлкөгө чыгып кеткен эле. Кийин сот Мырзакматовду сыртынан жети жылга соттогон.

Былтыр күзүндө өткөн президенттик шайлоого талапкер болгон Өмүрбек Бабанов утулгандан кийин дароо чет өлкөгө дарыланганы кеткени кабарланган. Андан көп узабай эле Бабановго шайлоонун үгүт өнөктүгүндө эл алдында чыгып сүйлөгөн айрым сөздөр Конституциялык түзүлүшкө каршы келери белгиленип, кылмыш иши козголгон. Бабанов "Республика - Ата Журт" партиясынын лидерлигин да, депутаттык мандатын да тапшырып бергени менен кайра өзү Кыргызстанга келген эмес.

Кылмыш иши козголгон учурда чет өлкөгө чыгып кеткен саясатчылардын дагы бири - Жогорку Кеңештин мурдагы төрагасы Акматбек Келдибеков. Бирок ал дарылангандан кийин кайтып келип, сот мойнуна койгон акчалай кенемтени төлөп бергендиги тууралуу маалымат тараган.

"Алымкан" саясатчылар

Ушундан улам адистер арасында да, карапайым жарандардын арасында да саясатчылардын кылмыш жоопкерчиликке тартылышы Кыргызстанда бийликтегилердин маанайынан эле көз каранды болуп калган деп эсептегендер жетиштүү. УКМКнын төрагасынын мурдагы орун басары Марат Иманкулов буларга токтолду:

Марат Иманкулов.
Марат Иманкулов.

- Чет өлкөгө кеткендин өзү - бул өзүнүн айыбынан чочугандык, жоопкерчиликтен качуу. Баары тең ошо "чет өлкөгө дарыланабыз" деп кетишет. Эмне, Кыргызстанда дарыланса болбой беле? Анан ушу баары эле кылмыш иши козголгондо оорукчан болуп чыга келишет. Ага чейин тоо текедей болуп, так секирип чуркап жүрүшпөдү беле? Ошол эле Шадиев депутаттык менен бирге, биринчи вице-премьерликти кызматты кошо аркалап, ден соолугу деле тың, жыргап эле жүрбөдү беле? Анан кантип эле жүрөк оорулуу болуп калат? Бул ошол саясатчылардын абийринен көз каранды. Андан дагы аларды өлкөдөн качырып жиберип жаткан болсо - бул биздин күч кызматтарынын чабалдыгы. Кыргызстан ушундай саясатчылардан арылышы керек. Кылмыш кылгандарды чет өлкөгө качырбай тургандай саясий система түзүшү керек.

Кызык жери - Шадиевге козголгон кылмыш ишинде аны чет өлкөдөн чыкпоо чеги коюлган эмес эле. Аскарбек Шадиев өзү бул ишке тиешеси бар экенин четке кагып, Закиров аны “бюджетте акча жок калат, сыйлыктын акчасын эрте бөлүш керек” деп шаштырганын айтып, кол койгону үчүн өкүнөрүн гана билдирген.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Бажы: "Термоско" айланган телефондор

Операция учурунда алынган товарлар.

Бажы кызматкерлери 30 миллион сомдук товарды аткезчилик жол менен Кыргызстанга киргизип жибергени аныкталды. Алар бажы төлөмдөрүн азыраак төлөш үчүн башка аталыштагы товардын атынан кирип жаткан.

Улуттук коопсуздук боюнча мамлекеттик комитет (УКМК) тараткан маалыматка караганда, ал декларацияда көрсөтүлбөгөн, ар түрдүү моделдеги чөнтөк телефондор болгон.

Коррупцияга каршы күрөш башкармалыгынын кызматкерлери Жалал-Абад облусунда тиешелүү тартипте декларациядан өткөрүлбөгөн, ар түркүн моделдеги чөнтөк телефондор жүктөлгөн автоунааны кармашкан. Товарларды Бажы кызматынын Түштүк-батыш бөлүмүнүн кызматкерлери көзөмөл пунктунан текшербестен каттоодон өткөрүп беришкени иликтөөдө аныкталганын УКМКнын басма сөз катчысы Рахат Сулайманов билдирди.

Маалыматка караганда, жүктүн наркы 30 миллион сомго жакын деп бааланды.

УКМК.
УКМК.

- УКМК кызматкерлери Жалал-Абад облусунда тиешелүү документи жок, дүйнөлүк маркалардын жасалма товарлары жүктөлгөн жүк ташуучу автоунааны кармашкан. Аныкталган маалымат боюнча бажы органдарынын кызмат адамдары бул товарлардын ээси менен жең ичинен сүйлөшүүгө барып, бажы мыйзамдарын бузуу менен импорттолгон товарларды көзөмөл пунктунан текшербестен эле каттоодон өткөрүп беришкен, - деди Рахат Сулайманов.

УКМК аткезчилик жол менен Кыргызстанга өткөн жүктү кармоо учурундагы видеону жарыялады. Видео тасмадан машинеде "Sony" үлгүсүндөгү телефондор жүктөлгөнүн көрүүгө болот.

Факты боюнча Ош облустук прокуратурасы Кылмыш-жаза кодексинин 304-беренеси (“Кызматтык абалынан кыянаттык менен пайдалануу”), 315-беренеси (“Кызматтык жасалмалоо”) жана 204-беренеси (“Аткезчилик”) боюнча кылмыш ишин козгоду. Тергөө уланып жатат.

Мамлекеттик бажы кызматынын тартип коргоо башкармалыгынын жетекчисинин орун басары Акылбек Жумабеков аткезчиликти аныктоо иши алар менен бирге жүргөнүн белгилеп жатат. Анын айтымында, Кыргызстанга Кытайдан келген товарлар документте "термос" деп белгиленген. Текшерүүдө ал 11 200 чөнтөк телефон жана кийим-кече экени аныкталды.

- Бул Кытайдан Кыргызстанга кирген телефондор. Алардын аталышы бажы төлөмдөрүн азыраак төлөш үчүн башка товар катары жазылып киргизилген. Ал эми телефонго уруксатты өзүнчө алыш керек. Калган кийим-кечек үчүн бажы төлөмдөрү аябай көп болот. Жүк бул жакка кирерде кагаз жүзүндө "термос" деп көрсөтүлгөн.

Мамлекеттик бажы кызматы бул факты боюнча кызматтык териштирүү жүргүзүп жатат.

Кыргызстанда бажы кызматы эң коррупциялашкан тармак экени көптөн бери айтылып жүрөт. Былтыр октябрдагы кыргыз-казак чек арасындагы кризис учурунда Евразия өкмөт аралык кеңешинин Еревандагы жыйынында Казакстандын премьер-министри Бакытжан Сагинтаев Кыргызстан менен Кытайдын соода жүгүртүү статистикасы кескин айырмаланарын, кыргыз тарап бажы көрсөткүчтөрүн азайтып жатканын билдирип чыккан. Жыйында аткезчилик товарлардын айынан ЕАЭБ миллиард доллар экономикалык зыян тартып жатканы айтылган.

Ушундан кийин жарандык активисттер бажы системасындагы коррупцияны тыюу жана бул органдардагы маалыматты ачыкка чыгаруу максатында атайын топ түзгөн. Бул топтун мүчөсү Рита Карасартова аткезчиликти, жемкорлукту жоюш үчүн кирди-чыкты товарларды каттоо, кабыл алуу системасын оңдоо зарыл деп эсептейт.

Рита Карасартова.
Рита Карасартова.

- Биз Евразия Экономикалык Биримдигине киргенден кийин көп товарлар аймакка транзит катары кирет экен. Мисалы, Беларустан кирип, "Кыргызстандан чыгып кетебиз" деп документ жасатып, чындыгында ал Орусияда, Беларуста, Казакстанда калып, бизге жетпей да калат экен. Жөн эле "Кыргызстанга кирип чыкты" деген гана документти алып, кол койдуруш үчүн акча берип кетет экен. Бажы биримдигине коррупциясы көп мамлекеттер менен биригип алганыбыз да "бул көрүнүш менен күрөшүп, чыгып кетебиз" дегенден алыстатып жатат.

“Райым миллиондун” ийгилигинин “сыры”

“Райым миллиондун” ийгилигинин “сыры”

Ошто бир канча жылдан бери бажы тармагын жетектеп турган Матраимов тууралуу түрдүү уу-дуу кеп көп.

Былтыр жыл соңунда мурдагы премьер-министр Сапар Исаков Мамлекеттик бажы кызматынын жетекчисин алмаштырып, жемкордукка каршы күрөштү күчөтөрүн жарыялаган. Мындан көп өтпөй мекеменин жетекчисинин орун басары Райымбек Матраимов кызматтан алынып, быйыл январь айында бажы төлөмдөрү кыйла арбыганы айтылган.

Расмий кабарга ылайык, Борбордук бажынын күн сайын топтогон каражаты 30 миллион сомду түзсө, бул көрсөткүч январда 60 миллион сом болгон. Ал эми Ош бажысындагы төлөмдөр он эсе көбөйгөн. Мурда алар күнүнө 1,5-2 миллион сом болсо, учурда 15 миллион сомго жеткен.

Жогорку Кеңештин депутаты Исхак Масалиев бажыдагы коррупция түп-тамырынан бери жоюларына ишенбейт. Бирок ал автоматташтыруу жолу менен жемкорлукту азайтса болорун белгиледи.

Исхак Масалиев.
Исхак Масалиев.

- Адам уруксат бере турган жерде ушундай коррупциялык коркунучтар бар, ордун таап жатат. Аны тамыры менен кошу жулуп, жогото албайбыз. Бирок азайтууга боло турган жол-жобо бар. Мисалы, учурдун талабына ылайык көбүрөөк автоматташтыруу принцибине өтүш керек. Кайсы жүк кандай чыгат - Кытай тарап жашырбайт да. Аны түзмө-түз байланыш кылып койсо бир топ жеңил болот эле. Жүк Кыргызстанга киргенде автоматтык түрдө компьютерге келип турса, көзөмөл кылсак болот. Ага чейин адамдын азайтууга, көбөйтүүгө, башка нерсе кылууга мүмкүнчүлүгү бар.

Быйыл март айында УКМК бажы жана салык кызматтарынын өкүлдөрү катышкан коррупциялык схеманын бети ачылганын жарыялап, буга байланыштуу жети кишини камакка алган. Бул Кытайдан импорттолгон товарларга тиешелүү экени айтылган.

Мындан тышкары, Казакстандын күч органдары ири операция жүргүзүп, Кыргызстан жана башка өлкөлөр менен чек арадагы бажыда аткезчилик менен алектенген эл аралык кылмыш тобунун бетин ачканын жарыялаган. Операция учурунда Жогорку Кеңештин ошол кездеги депутаты Дамирбек Асылбек уулу жана эки кыргыз жараны камакка алынган.

Бажыдагы миллиондор
please wait

No media source currently available

0:00 0:30:30 0:00
​"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

"Макбет" кыргыз-британ актерлорун бириктирди

"Макбет" кыргыз-британ актерлорун бириктирди
please wait

No media source currently available

0:00 0:05:36 0:00

Айтматовдун чех окурмандарга таасири

Мурдагы Чехословакиянын "Tatran" басмасында 1979-жылы чыккан Ч. Айтматовдун "Жамиля" повести.

Чыңгыз Айтматовдун чыгармалары мурдагы коммунисттик Чехословакиянын элинин дүйнө таанымына жана кыргыз эли тууралуу түшүнүктөрүнө кандай таасир эткен? Бүгүнкү Чехияда даркан жазуучунун көркөм мурасына кызыгуу барбы?

1980-жыл. Күз айларынын бири болсо керек. “Новый мир” журналына “Кылым карытар бир күн” романы жарыяланып, Чыңгыз Айтматовдун жаңы чыгармасын китепканада кезекке туруп окуганыбыз эсимде. Кийин ал “Бороондуу бекет” деген ат менен “Роман-газета” адабий журналында жүз миңдеген нуска менен чыккан. Ошондон кийин гана өзүнчө китеп болуп жарык көрдү.

“Кылым карытар бир күн” романы менен мурдагы СССРде окуп жүргөн чехословакиялык Михал Лоштак (LOŠŤÁK, M) да ошол жылдары таанышкан.

- Бул, менимче, 1983-жыл болсо керек. Мен Беларус мамлекеттик университетинде философия факультетинде окучумун. Минск шаарында чет тилдердеги китеп сатылган дүкөн бар болчу. Анда Чехословакияда эл “тытып окуган” китептер да сатылчу. ГДРлик немис курбу кызымдан биринчи жолу Чыңгыз Айтматов жөнүндө уккам. Ошол дүкөнгө кокус кирсем, Айтматовдун китеби чех тилинде бар экен. Сатып алып окуй баштадым. Ал китеп “Жамиля” же “Кылым карытар бир күн” болсо керек эле. Кийин “Баталга” романын окудум. Береги үч чыгарма кийин Чехословакияда бир томдук болуп чыкты. Айтматовдун китептери биздин үйдө бар болчу.1997-жылы Шумпер шаарын суу каптаганда ал китептердин баары, анын ичинде Чыңгыз Айтматовдун китептери да кошо кетти.

Проф. Михал Лоштак.
Проф. Михал Лоштак.

Михал Лоштак - бүгүн Чехиянын Айыл чарба университетинин биринчи проректору, профессор. Европа өлкөлөрүндө чыкчу бир нече социологиялык журналдын редакторлор кеңешинин мүчөсү. Бир нече илимий монографиянын автору.

Илимпоз-социологдун айтымында, 1980-жылдары Чыңгыз Айтматовдун чыгармалары мурдагы Чехословакия Социалисттик Республикасынын окурмандар чөйрөсүндө белгилүү экен.

- Чехословакияда Чыңгыз Айтматовдун китептери бар болсо керек эле. Мен өзүм Айтматовдун китептерин Минскиден сатып алгам. Үйгө алып келсем, атам да кызыгып окуган. Кийин атам менен Шумпер шаардык китепканасына Чыңгыз Айтматовдун китептерин алып окуйлу деп барганбыз. Ал эми дүкөндөрдө болгонбу же жокпу, билбейм. Себеби, менде Айтматовдун китептери бар эле. 1980-жылдардын аягында мен сүйлөшкөн адамдар Чыңгыз Айтматовду билишчү.

Профессор Лоштактын айтымында, чехословакиялык окурмандар, анын ичинде өзү да Сталин заманындагы репрессиянын кесепети кыргыздарга да тийгенин оболу “Кылым карытар бир күн” романынан окуп, кабардар болушкан.

Ч. Айтматовдун Чехословакияда чыккан "Кылым карытар бир күн" романы.
Ч. Айтматовдун Чехословакияда чыккан "Кылым карытар бир күн" романы.

- Мен үчүн Чыңгыз Айтматовдун китептери айкындуулуктун, кайра куруунун символу болду. Мен “Кылым карытар бир күн” романын айтып жатам. Биз, чехтер, ал кезде сүйлөмдүн артына катылган ойлорду таап, окуп калганбыз. “Кылым карытар бир күндө” сталинизм кыйыр түрдө сындалган. Сталинизмдин кесепети орус эместерге да тийгенин Ч. Айтматовдун китебинен билгем. Сталинизм кыргыздар менен казактарга кандай залал келтиргенин Буранный (Боранлы) станциясында (разъезд) жашаган адамдардын тагдырынан көрөбүз. Чыңгыз Айтматовдун да атасы репрессия болуп, атылып кеткенин кийин билдим. Айтматов сталинизмдин маңызын көркөм сюжеттер аркылуу абдан чоң чеберчилик менен айтып берет.

Ч. Айтматовго Чехословакияда болгон чоң кызыгуунун дагы бир себеби - ал учурда кайра куруунун желаргысы жете элек болчу. СССР 1930-1950-жылдары баштан кечирген саясий жараяндар тууралуу бизде айтылчу эмес. Эл да ал жараяндардан кабарсыз эле. Чыңгыз Айтматов ал окуялар жөнүндө ачык болбосо да, “саптардын артында” жазып жатпайбы?! Мисалы, башына тери шири кийгизип, акыл-эсинен ажыратылган маңкурт жөнүндөгү легенданын символикалык мааниси өтө күчтүү.

Өз тегин унутуп, маңкурт кейпин кийген адам коом үчүн кандай коркунучтуу экенин Чыңгыз Айтматов Жоламандын образы аркылуу көрсөтөт. Чехиялык илимпоз-социолог "бүгүн идеологиялык буйрутманы аткарган масс-медиа да адамдарды маңкуртка айландырып жатат" деген ойдо.

Чехословакиянын "Osveta" (SK) басмасында 1963-жылы чыккан Ч. Айтматовдун "Менин биринчи сүйүүм" деген китеби.
Чехословакиянын "Osveta" (SK) басмасында 1963-жылы чыккан Ч. Айтматовдун "Менин биринчи сүйүүм" деген китеби.

- Айтматов жазгандай, режим, система адамды маңкуртка айлантканда, ал өз насилин унутат. Киши өз уңгусун унуткан соң баарына, атүгүл киши өлтүргөнгө да даяр болот. Сиз Хана Аренддин гестапо офицери Адольф Эйхманга байланыштуу китебин окусаңыз керек. Хана Аренд ал китепте “кадыресе жамандык” жөнүндө жазат эмеспи. Эйхман жөөттөрдү эч ойлонбостон кырган. Анын арты эмне болорун ойлонгон эмес. Маңкуртка айланган Жоламан де эч ойлонбостон Найман энени өлтүрөт. Ушундай өз уңгусун унуткан адамдын коркунучу Чыңгыз Айтматовдун “Кылым карытар бир күн” китебинин өзөгүн түзөт да. Мен үчүн “Кылым карытар бир күн” - тегин унуткан адам, коом, өлкө, адамзат эмне болорун чагылдырган символ. Ырас, Айтматов ал романда "коом" деп жазбайт.

Маңкурттун окуясы балким Чыңгызхандын доорунда же андан мурда болгондур. Бирок, Ч. Айтматов жазган маңкурттар бүгүн да пайда болушу мүмкүн. Азыр “brain washing” деген бар го. “Вrain washing” маңкуртттарды жаратат да. Бүгүн массалык маалымат каражаттары бизди маңкурт кылып жатат. Чыңгыз Айтматов ошол кезде эле биз бүгүн кайда турарыбызды көрө билген деп ойлойм.

Биз ошон үчүн өткөн тарыхты, ата-бабаларыбыз басып өткөн жолду унутпашыбыз керек. Эгер өткөндү унутуп салсак - бүттү. Кыямат кайым болот.

Ч. Айтматовдун "Деңиз бойлой жорткон ала дөбөт" повести.
Ч. Айтматовдун "Деңиз бойлой жорткон ала дөбөт" повести.

1980-жылдардын экинчи жарымында, мурдагы СССРде кайра куруу, айкындык жараяны башталганда, Чыңгыз Айтматов, Валентин Распутин, Григорий Бакланов сыяктуу жазуучулар коомдун мүшкүлдөрүн көрсөтүп, калайык-калктын көзүн ачууда чоң роль ойногон. Ал эми коммунисттик Чехословакияда Чыңгыз Айтматовдой коомдогу өтө опурталдуу маселелерди батыл айткан жазуучулар бар беле? Профессор Михал Лоштак бул тууралуу мындай дейт:

- Күчтүү жазуучулар бар болчу. Бирок алар маселеге такыр башкача мамиле кылышкан. СССРде айкындык бар эле. Мен 1987-жылы университетти бүтүп, Чехословакияга кайтып келсем, эч кандай айкындык жок экен. Мен “сталинизм марксисттик диалектика боюнча кул ээлөөчү коомду курган” десем, Айыл чарба университетинде марксизм-ленинизмден сабак берген бир мугалим аял: “Сиз кантип социалисттик системаны "кул ээлөөчүлүк система" деп айтып жатасыз?” деп опурулбадыбы! “Бул коммунизмдин биринчи фазасы. Сиз алдагы келжирек сөздү кайдан алдыңыз?” - деди ал. “Муну биз Минскиде университетте “Илимий коммунизм” сабагында окуганбыз” десем, ал мугалим: “Советтер Союзунда ар нерсени дөөдүрөй беришет да”, - деген. СССРде эл гезит-журнал сатып алыш үчүн күркөлөрдө кезек күтчү. Китепке да кезек болор эле. 1980-жылдардын экинчи жарымында Советтер Союзунда интеллектуалдык мейкиндик бар эле. СССР Чехословакияга караганда ачык болчу.

Проф. Лоштактын айтымында, Чыңгыз Айтматов “Кылым карытар бир күн” романында Казангапты акыркы сапарга узатуу сюжетинде муундар арасындагы ажырымды, Борбор Азия элдеринин өз салттарын аткаруудагы көйгөйлөрүн европалыктарга ачып берген.

Почта маркасы. 2009-жыл.
Почта маркасы. 2009-жыл.

- Мен Чыңгыз Айтматовду кыргыз совет жазуучусу деп кабыл алгам. Казангаптын сөөгүн Боранлы станациясынан Ана-Бейит көрүстөнүнө алып бараткан учур көз алдыман кетпейт. Ошондо көрүстөнгө аларды киргизбейт, асманга ракета учурулат эмеспи. Мен бул союжеттен муундар ортосундагы ажырымды; салтты бекем туткан улуу курактагылар менен ата-бабалары аздектеп күткөн салтты жөн эле унутуп салгысы келген жаштардын ортосундагы жараканы көрдүм. Себеби, жаштар "советтик адам" болуп калган. Айтматов бул окуя менен бир жагынан советтик адамдардын тагдырын, экинчи жактан “биз кыргызбыз” деп, кыргыздардын көйгөйүн көрсөтөт. Ал “Жамиля” повестинде "биз жазмыштын буйругу менен СССРдин курамына кирип калганбыз, бирок өзүбүздүн салт-санаабыз бар элбиз; СССРдин бир бөлүгү болбосок, Экинчи Дүйнөлүк согуш бизди жандап өтүшү мүмкүн эле" деген ойду берет. Чыңгыз Айтматов өкмөттүк басмалардан чыккан китептеринде мурда айтууга тыюу салынган нерселерди айтып берди; анын чыгармалары аркылуу мен Орто Азия жөнүндө маалымат алдым. Орто Азия мен Минскиде университетте окуп жүргөндө көргөн СССР эмес экенин түшүндүм.

Чехияда бүгүн деле Ч. Айтматовдун чыгармаларына кызыгуу өчө элек. Мисалы, 2014-жылы эле Брно шаарындагы Т. Масарик атындагы университеттин филология факультетинин бүтүрүүчүсү Барбара Ноданова “Мифтер, легендалар жана фантастика Чыңгыз Айтматовдун көркөм системасында” деген темада дипломдук иш жазган.

Айтматовдун чыгармалары, чех эли алган таасирлер
please wait

No media source currently available

0:00 0:10:18 0:00
Түз линк

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Атамбаев Түлеевге кол сундубу?

Коллаж

Алмазбек Атамбаевдин бийлигинин тушунда соттолуп, камакта отуруп чыккан Бишкектин мурдагы мэри Нариман Түлеев экс-президент жакындан бери ортого киши салып, жарашууну сунуш кылганын жарыя кылды. Бирок КСДП бул маалыматты четке какты.

Айрым саясат талдоочулар Алмазбек Атамбаев саясий айдыңга кайтып келиш үчүн өз саясий каршылаштарынын тилин табуунун, запкы жеген саясатчылар менен жарашуунун жолун издеп, тактикалык жүрүшүн өзгөртө баштаганын кеп салышууда.

Кечиришүү жөнүндө кечиккен сунуш

Мурдагы президент Алмазбек Атамбаевдин бийлигинин тушунда бир топ саясатчылар жана аткаминерлер Кылмыш-жаза кодексинин "Кызмат абалынан кыянат пайдалануу" жана "Коррупция" беренелери менен соттолуп, алардын айрымдары мөөнөтүнөн мурда абактан чыккан.

КСДП: таарынычтар ачыкка чыктыбы?

КСДП: таарынычтар ачыкка чыктыбы?

Бишкекте 31-мартта КСДПнын курултайы өттү жана анда Алмазбек Атамбаев партия төрагасы болуп шайланды.

Алардын бири, Бишкектин мурдагы мэри Нариман Түлеев экс-президенттин атынан адамдар келип, кечиришүүнү сунуш кылып жатканын айтып чыкты. Экс-мэр Түлеев андан баш тартканын билдирип, анын кечиккен сунуш экенин төмөнкүдөй негиздеди:

- Мен түрмөдөн чыкканда да Атамбаевдин жакын адамдары келишкен. Анда мен аларга: "Жигиттер, мен баарын унутайын, баарын кечирейин, бирок Алмаз Шаршеновичке бир ооз айтып койгула, анын убагында мыйзамсыз соттолуп, кордук көргөн саясатчыларды мен чогултуп берейин. Анан баарыбыз бир дасторконго отуруп, Алмаз Шаршенович: "Ай, балдар, ушундай болуп калды эми" деп койсо эле ошол жигиттердин баары аны кечиришмек" дедим. Ошону ага айтып барышса, анда Атамбаев "андай жолугушуу буларга керек, мага кереги жок" деп айтыптыр. Ал эми тилекке каршы, бүгүн ушундай бир күндө болуп жатат. Учурда алар бизге "чогулалы, отуралы, сүйлөшөлү, чепкен бизден" деп "сигнал" берип жатышат. Бирок убакыт өтүп кетти да. Ошентип бир мезгил өткөн соң бизге ал киши эмес, биз ал кишиге керек болуп калыптырбыз. Бирок бизге ал кишинин эми кереги жок...

Учурунда соттолуп, бирок кийин абактан мөөнөтүнөн мурда чыккандардын катарында Ахматбек Келдибеков, Камчыбек Ташиев, Нариман Түлеев жана Талант Мамытов сыяктуу 2010-жылы парламентке "Ата-Журт" партиясынан депутат болуп келген саясатчылар бар.

"Мурдагы оппоненттери менен сүйлөшүү жүргүзүп жатат" деген кепти КСДП партиясынын төрагасы Алмазбек Атамбаевдин өкүлдөрүнөн бышыктоого мүмкүн болгон жок. Парламенттин КСДП фракциясынын депутаты Дастан Бекешев саясаттагы мурдагы каршылаштардын кийинки тил табышуусу сыяктуу кубулуштарга таң калуунун кажети жок экенин белгиледи:

Дастан Бекешев.
Дастан Бекешев.

- Эми саясатта ар кандай болот. Саясатта түбөлүк достук да, түбөлүк душмандык да жок. Болгону убактылуу кызыкчылыктар гана бар. Ошондуктан кечээ касташкандар азыр дос болуп, мурда дос болгондор азыр душманга айланууда. Бүт дүйнөдө ушундай. Ага таң калуунун кереги жок.

Тактикалык жүрүштүн чыныгы максаты

Ошол эле кезде айрым саясат талдоочулар экс-президент Алмазбек Атамбаев анын учурунда камакка алынып, соттолуп, запкы жеген айрым саясатчылардын тилин таап, аларды өзүнө тартуу менен жаңы саясий тактикалык жүрүштөрдү жасашы мүмкүн экенин жокко чыгарышпайт. Саясат таануучу Марс Сариев Атамбаев өзүнүн бошоңдоп кеткен позициясын чыңдаш үчүн көптөгөн саясий топтор менен, анын ичинде мурда соттолгон саясатчылар менен да ымала түзүүгө кызыкчылыгы бар экенин билдирди:

Марс Сариев.
Марс Сариев.

- Атамбаевди түшүнсө болот. Азыр ал өзү оппозицияда калгандай болуп калды. Азыркы абалда ал үчүн ага тишин кайрап жүргөн, түрмөгө отургузулган Нариман Түлеев, Садыр Жапаров сыяктуу саясатчылардын каткан кегин жумшартып, алардын тилин табуу абдан маанилүү. Ошондуктан ал бул маселени чечип, мурдагы жана кийинки саясий атаандаштар менен болгон ортодогу келишпестиктерди жайгарып туруп анан саясатка кайрадан чыгууну көздөп жаткан сыяктуу. Анткени азыркы учурда Атамбаевдин командасындагы жакын адамдарга кылмыш иштери козголгон сайын анын позициясы улам бошоңдоп жатканы белгилүү. Бирок ал саясатчылар деле мунун баары убактылуу тактикалык жүрүштөр экенин түшүнүп турушат да. Ошондуктан материалдык эле кызыкчылык болбосо, аны менен чындап мамилесин оңдогонго көпчүлүгү кызыкпайт болуш керек.

КСДП фракциясынын депутаты Чыныбай Турсунбеков партиянын саясий кеңешинде төрага Алмазбек Атамбаевге президент Сооронбай Жээнбеков менен сүйлөшүү жүргүзүп, өз ара ымалага келүү тууралуу сунуш айтылганын билдирген. Турсунбеков Атамбаев бул сунушка жооп берип жатып президент Сооронбай Жээнбеков менен жолугушууга убада бергенин айткан болчу.

Талдоочу Токтогул Какчекеев экс-президент Алмазбек Атамбаевдин мурдагы каршылаштарына кол сунуп жатканы тууралуу "Азаттык" радиосуна ой бөлүштү, муну саясаттагы кадыресе көрүнүш экенин айтты. "Атамбаев азыр саясатчыларын тамырын кармап жатат. Муну саясий айласыздык дебей, калчоо деп карасак туура болот. Тандап, ылайыктуулары менен 2020-жылдагы шайлоого аттануу - негизги максат болуп турат", - деди Какчекеев.

"Атамбаев азыр тамырчы болуп жатат"
please wait

No media source currently available

0:00 0:04:32 0:00
Түз линк

"Азаттыктын" макаласы жарык көргөндөн кийин 3-майда КСДПнын басма сөз кызматы Нариман Түлеевдин айтканы чындыкка коошпосун жарыялады.

Партиянын расмий өкүлү Кундуз Жолдубаева кийинки убакта социалдык тармактарда жана мессенжерлерде экс-президентти каралагандар көбөйгөнүн, муну атайын “кара пиарчылар” жана “кара ниет технологдор” жасап жатышканын белгилейт. Жолдубаева Атамбаев партиянын курултайында куду ушундай маалыматтарды чыгаргандардан азыркы президент Сооронбай Жээнбековду коргоого алганын, алар эми баш көтөргөнүн айтууда.

Партия өкүлү Интернетте тарап жаткан маалыматтардын баарына комментарий берүү орунсуз экенин айтып, бирок акыркы Нариман Түлеевге байланыштуу маалыматты төгүнгө чыгарды.

- Сыягы, Нариман Түлеев ошондой технологиялардын курмандыгы болуп калды окшойт. Ал өзүнө “кызматташуу тууралуу” жалган маалымат бергендер менен өзү эсептешип алсын. Анткени Алмазбек Атамбаев ага эч кандай кызматташуу сунуш кылган эмес жана сунуш кылбайт дагы, - деди Кундуз Жолдубаева.

КСДПнын билдирүүсүндө ошондой эле Алмазбек Атамбаев президент кезинде бирге иштеген кээ бир адамдарга карата да маалыматтык чабуул коюлуп жатканы, аларды айыптагагандарды убакыт өз ордуна коеру айтылат. “Биз болсо Кыргызстандын жаңы тарыхында мурдагы президенттердин биринде да Алмазбек Атамбаевдикиндей чынчыл команда болгон эмес деп ишенебиз”, - деп жазылат билдирүүдө.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Айгүл тоодогу көчөттөр куурап калды

Айгүл тоодогу көчөттөр куурап калды
please wait

No media source currently available

0:00 0:02:54 0:00

Рокка: Кыргызстандык ыктыярчылар жигердүү

Франческо Рокка.

Бишкекке Кызыл чырым жана Кызыл жарым ай эл аралык федерациясынын президенти Франческо Рокка иш сапары менен келди. Ал Кыргызстанда федерациялар жасай турган иштер, максаттары, каржылоо тууралуу "Азаттыктын" суроолоруна жооп берди.

"Азаттык": Биринчиден, Кыргызстанга кош келдиңиз. Сиздин иш сапарыңыздын негизги максаты эмне?

Франческо Рокка: Жалпыга маалым болгондой, жакында эле Кыргызстан Кызыл чырым жана Кызыл жарым ай коомдоруна багытталган жаңы мыйзамды кабыл алды.

Биринчиден, биздин уюмга жакшы мамиле жасалганы үчүн ыраазычылыгыбызды билдиргибиз келди. Экинчиден, Кыргызстандагы Кызыл жарым ай коомундагы иш-чаралар, анын аткарып жаткан миссиясын жакындан көрүп, билип, муктаждыктарын аныктап, мындан аркы кызматташтыктын нугун тактап алууну көздөдүк.

Албетте, буга чейин Кыргызстандагы Кызыл чырым жана Кызыл жарым ай коомунун президенти, лидерлери менен бир нече ирет жолугуп, орток маселелерди талкуулап келгенбиз. Бирок кайсы бир өлкөнүн өзүнө барып жолугушуу расмий иш-чаралардагы кездешүүлөргө караганда алда канча таасирлүү болот эмеспи. Ошондой эле коомдо иштеген ыктыярчыларды да көрө алдык.

"Азаттык": Бишкекте кимдер менен жолугуп жатасыз?

Жаш ыктыярчылардын жардамы менен коомдун ишин илгерилетип, келечекке инвестиция кылуу биздин башкы максатыбыз. Себеби жаштар - коомду алга тарткан динамика да.

Франческо Рокка: Албетте, коомдун президенти, өзгөчө кырдаалдар министри сыяктуу бир топ расмий адамдар менен жолуктук. Эң негизгиси - жаш ыктыярчылар менен кездешүү болду. Себеби алар Кыргызстандагы Кызыл чырым жана Кызыл жарым ай улуттук коомунун ишин уланта турган келечек муун эмеспи.

Жаш ыктыярчылардын жардамы менен коомдун ишин илгерилетип, келечекке инвестиция кылуу биздин башкы максатыбыз. Себеби жаштар - коомду алга тарткан динамика да.

Кызыл жарым ай коому десе табигый кырсыктар учурунда эле жардам берүүчү уюм катары көз караштар калыптанып калган. Албетте, буга Кызыл чырым, Кызыл жарым ай коомунун согуш мезгилинде пайда болгон тарыхы да себепкер. Бирок азыркы тапта силердин коомдо ким колдоого муктаж болсо, ыктыярчылар ошолорго жардам берүүнү аркалап жатканын баса белгилегим келет.

Биздин ыктыярчылар жалаң эле табигый апааттар учурунда элге жардам берүү жаатында билим албай, өздөрү жашап жаткан коомдогу социалдык маселелерди кылдат талдай алган, коомдун эң аяр катмарына жардам кылып кол сунган адистерден болсо деген тилек менен окутуп жатабыз. Кээде жаштар биздин муунга караганда коомдогу жардамга муктаждарды аныктап, аларга көмөк көрсөтүүнүн ар түрдүү форматын талдоодо аябай эле кесипкөй, мыкты болуп жатышат.

"Азаттык": Эми коомдун Борбор Азиядагы жана анын ичинде Кыргызстандагы ишкердигине кандай баа бересиз?

Борбор Азиядагы "стан" өлкөлөрүнө токтолсок, бул чөлкөмдө тынымсыз өнүгүү болуп жатат. Биз да бул аймактан көп нерсени үмүттөнөбүз. Анткени аймактын мүмкүнчүлүгү өтө жогору.

Франческо Рокка: Жогоруда да айтып өттүм, кыргызстандыктардын бири-бирине жардам берүү жоопкерчилигин, ынтызарлыгын жогору баалайм. Федерациялардын иш алып бара баштаганына мына 100 жыл болгону калды. Ушул убакыт ичинде саясий, экономикалык, социалдык абдан көп өзгөрүүлөрдү басып өттүңөр.

Кыргызстанда жана коңшу өлкөлөрдө баамдаган көз карашымды айтсам, мамлекет да улам өзгөрүүдө. Жаш лидерлер бийликке келип, абдан көп жаш ыктыярчыларыбыз пайда болду. Албетте, бул жагдай көмөктөшүүнүн маңызын да жаңыртат.

Биз дүйнөдөгү эң байыркы кайрымдуулук уюму катары кээде өзгөрүүнү, жаңыланууну оңой менен кабыл албаган учурларыбыз болот. Дүйнө өзгөргөнү менен биздин коомдогу эрежелер, көз караштар ошол жүз жыл мурдагыдай эле бойдон турат. Ушундан улам жоголуу коркунучу жаралат. Бирок Кыргызстанда тескерисинче Кызыл чырым жана Кызыл жарым ай коому өтө жандуу, алдыңкы кайрымдуулук уюму бойдон калууда. Муну мен сыймыктануу менен айткым келет. Ишенип коюңуз, бул жөн эле мактоо эмес. Мындай даражага дээрлик жүз жылга жакын тынбай иштеген ыктыярчылардын жоопкерчилиги, ынтызарлыгы менен гана жетүүгө мүмкүн болду.

Борбор Азиядагы "стан" өлкөлөрүнө токтолсок, бул чөлкөмдө тынымсыз өнүгүү болуп жатат. Биз да бул аймактан көп нерсени үмүттөнөбүз. Анткени аймактын мүмкүнчүлүгү өтө жогору. Эң мыкты адистер ушул жакта иштегендиктен, жалаң эле Борбор Азиядагы Кызыл чырым, Кызыл жарым ай коомуна өнүгүү алып келбестен, жалпы биздин федерациянын ишин алга жылдырган локомотивине айланат. Түркмөнстанда, Тажикстанда, Казакстанда жана Өзбекстанда да кыргызстандык ыктыярчылардай өнүгүү болот деген ишенимдемин.

"Азаттык": Сиз жетектеген уюм коомдун аяр катмарына медициналык, социалдык жардам көрсөтөт эмеспи. Эми мындан ары Кыргызстанга карата жардамдын көлөмү азаябы же көбөйөбү? Уюмдун ишин акырындап токтотуу каралган эмеспи? Анткени дүйнөдө жардамга муктаж башка көп өлкөлөр бар да?

Өз мүшкүлү менен жалгыз калган адамдын ички сезимдери, трагедиясы согуш болуп жаткан өлкөдөгү адамдыкындай эле болот. Эч айырмаланбайт.

Франческо Рокка: Жок, тескерисинче биз Кыргызстандагы ыктыярчыларды да, аткара турган ишибизди да көбөйтөлү деп жатабыз. Албетте, сиз айткандай, башка кан күйгөн жактар деле бар. Бирок Кыргызстандагы Кызыл жарым ай коомун колдоо деген эмне? Анда иштеген ыктыярчыларды колдоо, алар аркылуу коомдун эң оор шартта жашаган адамдарына көмөктөшүү дегенди билдирет да.

Мисалы, бул жакта өз мүшкүлү менен жалгыз калган адамдын ички сезимдери, трагедиясы согуш болуп жаткан өлкөдөгү адамдыкындай эле болот. Эч айырмаланбайт. Дагы бир нерсени белгилеп кетким келет - жакынкы жылдары Кыргызстандагы Кызыл чырым жана Кызыл жарым ай коому өз ишин абдан жакшы аткаргандыктан, өз алдынча болуп, биздин президенттигибизге, колдообузга муктаж болбой калат. Бул жалаң эле өлкөгө карата колдоо эмес, биз андагы элдин жашоосун оңдосок деген тилек менен жүрөбүз.

Мисалы, сентябрь айында Кыргызстанда Дүйнөлүк көчмөндөр оюндары болот. Биздин уюмдан миңден ашуун ыктыярчы барып, оюндарды өткөрөт. Бул биздин уюмга болгон ишенимдин белгиси. Бул биздин улуттук коомдун ишмердигинин эң жакшы өрнөгү да. Дал ушундай ишмердик уланып, өнүгө берерине ишенемин. Мен Италиянын Кызыл чырым жана Кызыл жарым ай коомун да жетектейм, Германиядагы, Австриядагы кызматташтарым сыяктуу эле бул уюмдун көмөгү дүйнөдөгү ар бир муктаж адамга тийсе деген ниеттебиз.

"Азаттык": Кыргызстандагы уюмду каржылоонун өлчөмү артабы же азаябы?

Франческо Рокко: Жыл өткөн сайын көбөйөт деп ишенем. Кыргызстанда биздин федерация улам кеңейип, өзүн өзү камсыздагандай даражага жетсе деген кыялыбыз бар. Мен өзүм да аябай кыялкечмин. Бизге болгон элдин ишеними арткан сайын каражат да көбөйөт. Ошондуктан ыктыярчыларды окутканда да алгач ирет ишенимди камсыз кылууга чакырабыз. Ушул элдин ишеними аркылуу Кыргызстандын Кызыл жарым ай коому кеңейген сайын эл аралык каржылык колдоого муктаж болбой калат.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

ЖЭБ: депкомиссиянын талаштуу тыянагы

Бишкек ЖЭБи.

Бишкек Жылуулук электр борборундагы (ЖЭБ) кырсыкты жана аны оңдоого алынган насыянын чоо-жайын иликтеген депутаттык комиссия өз ишин жыйынтыктады.

Корутундуда ЖЭБге алынган насыяны сарамжалсыз пайдаланган жана кырсыкка себепкер болгон жетекчилерге саясий баа берүү маселеси козголот.

Бирок корутундуга айрым депутаттар кол коюудан баш тартты. Алар депутаттык комиссия ЖЭБ боюнча жоопкерчиликтүү жетекчилердин ысымдары ачык айтылбаганына нааразы.

Бишкек Жылуулук электр борборундагы быйыл январь айында болгон кырсыкты жана аны модернизациялоого Кытайдан алынган 386 миллион доллардын чоо-жайын иликтеген комиссиянын корутундусу толугу менен даяр болду.

Бул тууралуу комиссиянын төрагасы, КСДП фракциясынын депутаты Улан Примов "Азаттыкка" билдирди. Анын айтымында, үч айдан ашык иш алып барган комиссиянын корутундусу жакынкы күндөрү Жогорку Кеңештин жалпы жыйынында каралат. Анда борборду оңдоо учурунда коррупцияга жана өндүрүштүк кырсыкка жол берген жетекчилерге саясий баа берүү талабы коюлат:

Улан Примов.
Улан Примов.

- Биз баарын сезип, көрүп, билип турабыз. Бирок бир нерсени туура түшүнүшүбүз керек. Депутаттык комиссия - бул тергөөчү, соттоочу же күнөөкөрдү аныктоочу орган эмес. Жогорку Кеңеш тарабынан түзүлгөн убактылуу комиссия - бул саясий орган. Биз жөн гана саясий баа беребиз. Анда биз ЖЭБди оңдоодогу жана авариялык кырдаалга алып келген кемчиликтерди көрсөтүү менен бирге тиешелүү атайын кызматтарга тапшырма берип, кырсыкка себепкер болгон жана модернизациялоодо коррупциялык көрүнүштөргө жол берген жетекчилерди жазага тартууну талап кылабыз.​ Биз ушуну так кесе айтып коюшубуз керек.

Примов кошумчалагандай, иликтөөнүн тыянагына депутаттык комиссиянын көпчүлүк мүчөлөрү кол койгон. Айрым комиссия мүчөлөрү корутунду боюнча кошумча маалыматы бар экенин айтып чыккан.

Андайлардын бири - "Кыргызстан" фракциясынын мүчөсү, депутат Алмазбек Токторов. Ал комиссиянын акыркы корутундусу менен макул болбой, документке кол коюудан баш тарткан. Депутаттын айтымында, комиссиянын тыянагы ЖЭБдеги кырдаалга айыптуу жетекчилерди актагандай болуп калган:

Алмазбек Токторов.
Алмазбек Токторов.

- Биз документтин ар бир үтүр, чекитин коюп атканда макулдашуу кылганбыз да. Анан карап көрсөм, тыянак кайра жетекчилерди актагандай болуп калыптыр. Ошондуктан мен документке кол койгон жокмун, баш тарттым. Корутундунун "акыркы вариантын бергиле” десем, созуп жүрүп кечээ беришти. Окуп чыктым. Менде корутундуга 7-8 кошумча сунуш-пикир бар болчу, "ошону кошуш керек" дейин десем корутунду чыгып калды. "Ошол мен сунуш кылган өзгөртүүлөрдү киргизели" десем, кайра узарып кетет дагы, “ушул депутат кармап атат” дегендей сөз чыгып кетиши мүмкүн. Эгер ошол сунуштарымды кошушса, мен кол коюп бермекмин.

Токторовдун пикиринде, "айыптуу" дегендердин арасында ТВЕА менен болгон келишимге кол коюлган убактагы премьер-министрдин, ошол кездеги министрлердин аттары жазылбай калган.

Дал ушундай негизде тыянакка кол койбогон депутаттардын бири "Республика - Ата Журт" фракциясынын мүчөсү Акылбек Жамангулов болгон. Жамангулов корутундуда өз сунуштары камтылбай калганын "Азаттыкка" билдирди.

Бирок комиссиянын төрагасы Улан Примов депутаттык комиссия өз иликтөөсүн калыс алып барып, эч бир саясатчыга же саясий топко жан тартпаганын белгиледи.

Буга чейин кырсыкка күнөөлүү жетекчилерди аныктоодо комиссия мүчөлөрүнүн ортосунда талаш болуп жатканы айтылган. Анда айрым депутаттар ЖЭБди модернизациялоодогу кемчилик кетирген жетекчилердин аты-жөнүн ачык жазып, саясий баа берүүнү сунуш кылышкан.

Парламенттик комиссиянын дагы бир мүчөсү, "Өнүгүү-Прогресс" фракциясынын депутаты Исхак Масалиевдун маалыматында, бул ишке айыптуу болгон ошол кездеги жетекчилердин аты-жөнү корутундуда орун алат:

Исхак Масалиев.
Исхак Масалиев.

- Маалымат каражаттарына депутаттык комиссиядагы пикир келишпестик боюнча жаңылыктар чыгып кетти. Анда кээ бир депутаттар "фамилияларды жазыш керек" деп чыкты, кээ бирлери болсо "ысымдарды көрсөтпөй эле "жогорку бийлик жетекчилери" десек жетиштүү болот" дешти. Анда мен "Атамбаевден баштап жазалы" деп сунуш кылдым. Анткени 2001-жылы сүйлөшүүлөр болгон. Анын эң негизгиси - биз алган маалымат боюнча бул долбоорду ишке ашырууда Алмаз Шаршенович менен Сапар Жумакадыровичтин салымы чоң. Анткени алар президент жана президенттик аппараттын орун басары катары салым кошкон. Жыйынтыкта корутундуда буйрук чыгарган, кол койгон премьер-министр жазылат. Ал эми калган премьерлерди жазуунун кажети жок. Алар кандай роль ойногонун тергөө аныктайт.

Умбеталиев: ЖЭБдеги кырсыкка баары жоопкер

Умбеталиев: ЖЭБге баары жоопкер
please wait

No media source currently available

0:00 0:04:48 0:00
Түз линк

Негизи кыргыз парламенти ар бир чуулгандуу окуя боюнча депутаттык комиссия түзүп, иликтеп келет. Иликтөө учурунда көптөгөн маалыматтар айтылып, талкуу жаратканы менен алардын корутундусунан майнап чыкканы аз болорун эксперттер айтып жүрүшөт. Ошондуктан Бишкек Жылуулук электр борборундагы кырсык боюнча парламенттин иликтөөсү мурдагылардын жолоюна түшпөйбү деп чочулагандар бар.

Эксперт Искендер Ормон уулунун айтымында, көпчүлүк учурда комиссиянын иликтөөсү саясий абалга жараша кабыл алынып калып жатат:

Искендер Ормон уулу
Искендер Ормон уулу

- Депутаттык комиссия - жогорку макамы бар түзүм. Үч бийликтин биринин мүчөлөрүнүн иликтөөсүнүн натыйжасында документ кабыл алынышы керек. Бирок бизде саясий абалга, саясий маданияттын деңгээлине жараша бир тараптуу каралоочу же актоочу жыйынтык чыгарган учурлар арбын. Комиссиянын бүтүмү менен коомчулукту канааттандырган же сот чечим чыгарган иш боло элек. Бул комиссиянын жакшы же жаман иштешинен да жалпы саясий маданияттын деңгээлинен кабар берет.

Быйыл кыш чилдеде Бишкек Жылуулук электр борбору аварияга кабылып, абоненттерге бир жумадай жылуулук берилбей калган. Бул окуя жарым жыл мурда борборду оңдоого карата сынды күчөтүп, Кытай берген 386 миллион доллардын максаттуу сарпталганы суроо жараткан.

Бул боюнча кылмыш иш козголуп, "Улуттук энергохолдингдин" мурдагы башчысы Айбек Калиев баш болгон бир нече жетекчи камакка алынды. Өткөн аптада болсо мурдагы премьер-министр Сапар Исаков бул иштин алкагында УКМКга сурак берди.

"Азаттыктын" архиви: ТВЕАнын сыйы

ЖЭБ: ТВЕАнын "сыйы"
please wait

No media source currently available

0:00 0:02:07 0:00

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Дагы жүктөңүз

XS
SM
MD
LG