Линктер

шаршемби, 24-июль, 2019 Бишкек убактысы 12:30

Кыргызстан

Сатыбалдиев тергөө бүткүчө камакта калды

Сатыбалдиев тергөө бүткүчө камакта калды
please wait

No media source currently available

0:00 0:00:36 0:00

Өкмөттүн арымы ишеничти актайбы?

Өкмөттүн арымы ишеничти актайбы?
please wait

No media source currently available

0:00 0:29:53 0:00

Тартип сакчыларынын талкууга түшкөн жоругу

Иллюстрациялык сүрөт.

Бишкек шаарында жана Ысык-Көл облусунда тартип сакчылары катышкан жаңжалдар боюнча кызматтык териштирүү башталды.

Баш калаадагы Ош базарында жана Боом капчыгайындагы кафелердин биринде болгон чыр тартип сакчыларынын дарегине сынды күчөттү.

Коомчулукта милиция кызматкерлерин "кызмат абалынан аша чаап, укук бузууга барат" деп айыптагандар арбын. Ошол эле учурда "жарандар өздөрү да эрежеге баш ийбей, жыйынтыгында күч органдарын жаман көрсөтөт" дегендер жок эмес.

16-июнда Бишкектеги Ош базарында кайыр сурап отурган майып баланын апасы милиция кызматкерлерине каршылык көрсөтүп жатканы тартылган видео Интернетке тараган.

Анда форма кийген беш-алты адам арабада өткөн-кеткенден акча сурап отурган баланы ал жерден кетирүүгө аракет кылганы, буга анын апасы жана айланасындагы адамдар нааразылык билдирип жатканын көрүүгө болот.

Шаардык ички иштер башкармалыгынын басма сөз катчысы Адыл Оморовдун "Азаттыкка" билдиргени боюнча, милицияга базардын жетекчилиги кайрылып, тилемчилик кылгандарды соода жайынын четине чыгарып, тартипке салып берүүнү суранган. Ушундан улам атайын рейд уюштурулган.

- Алар жөн-жай түшүндүрүп жатканда апасы ыйлап, нааразы боло баштаган. Ага айланадагы сатуучулар да кошулган. Кызматтык териштирүү жүрүп жатат. Эгер милиция кызматкери орой мамиле кылганы аныкталса, ага жараша жаза колдонулат, - деди Оморов.

Бул окуядан эки күндөн кийин Ысык-Көлдө Жол кыймыл коопсуздугун камсыз кылуу башкармалыгынын кызматкерине байланыштуу видео тарады.

Ал кафеде тамактанып жатып "ичкен идишине таштанды салып, аны официантка көрсөтүп урушкан" видеосу Интернетке тарады. Аталган башкармалыктын басма сөз кызматы окуя Ысык-Көлгө бараткан жолдогу "Футзон" кафесинде болгонун бышыктап, кызматтык териштирүү башталганын, тартип сакчысы жеген тамагына акча төлөгөнүн ырастаган чек бар экенин билдирди.

Бул окуялар кыргыз милициясынын кесиптик маданиятына карата сынды күчөтүп, социалдык тармакта күч кызматкерлерин айыптагандар көбөйдү. Буга чейин да формачандар катышкан ушул сыяктуу көрүнүштөр талкууга түшүп, тартип сакчыларынын жарандарга кылган мамилеси нааразылык жаратып келген. "Кылым шамы" сыяктуу укук коргоо уюмдары милициянын жарандарга өкүмзорлук мамилеси, адам укугун бузган аракеттери көп болорун улам айтып турушат.

Медиа талдоочу Толкунбек Турдубаев кай бир жагдайга эки тараптын жүйөсүн укпай туруп, бир жактуу жыйынтык чыгарып, пикир билдирүү туура эмес экенин айтты. Ошол эле кезде тартип сакчылары мыйзамдын чегинен чыкпастан, жарандарды урматтоого тийиш экенин белгиледи:

Толкунбек Турдубаев.
Толкунбек Турдубаев.

- Милиция кызматкериби же башка органда иштейби, ошондой абалга туш болбоого аракет кылышы керек. Карама-каршы көз караштар болсо, маселенин чоо-жайы аныктала элек болсо, албетте, күпүлдөп сындап чыгуунун кажети жок. Күч тармагында иштегендер, дегеле бийлик өкүлдөрү жарандардын укуктарын сыйлап, ошол эле кезде өзүнүн кызматына сый мамиле кылууга тийиш.

Коомчулукта карапайым калкка, туристтерге орой мамиле кылып, өлкөнүн аброюна шек келтирген формачандар тууралуу көп эле айтылып жүрөт. Ошол эле маалда погончондор арасында өз милдетин мыкты аткаргандар да бар экенин белгилегендер чыгат.

Ички иштер министрлигинин Коомдук кеңешинин мүчөсү Эркинбек Ирискулбеков милициянын жобосунда кесиптик этика так жазылганын айтып, кээ бирде эрежелер одоно бузуларын, бир тараптуу каралоо да болуп турарын билдирди:

Эркинбек Ирискулбеков.
Эркинбек Ирискулбеков.

​- Эки тараптын пикирин укпай эле, кырдаалды түшүнбөй эле сындап чыккандар болот. Айрым учурларда жарандар өздөрү да аша чаап кеткен учурлар бар. Интернет доору бизге чоң жардам берди. Жарандар жанданды, андай учурларды дароо тасмага тартышат. Чындыкты билүүгө шарт, мүмкүнчүлүк бар.

“Ички иштер органдары жөнүндө" мыйзамдын үчүнчү беренесине ылайык, Кыргызстанда тартип сакчысы жарандардын укугун урматтоого, аларды коргоого милдеттүү. Ал эми жарандар укуктары жана эркиндиктери чектелген учурда ички иштер органдарынын кызматкерлеринен түшүнүк алууга акысы бар. Эгер тартип сакчысы адам укуктарына шек келтирсе, жарандар сотко, прокуратурага даттанса болот.

​"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Арктика-Антарктика: эртеңибиз эмне болот?

Антарктикадагы эриген муз

Жакында "Азаттыктан" бир кабар чыкты. Анда Антарктика менен Арктикада муз тездик менен эрип жатканы кабарланган.

Окумуштуулардын иликтөөсү иликтөөсү боюнча 1992-жылдан бери Антарктикада дээрлик үч триллион тонна муз жоголгон экен. Ушундан улам дүйнөдө деңиз деңгээли 1990-жылдардын башынан бери бир сантиметрге жакын көтөрүлүптүр.

Бул өз кезегинде Тынч океандагы аралдардан тартып, АКШнын Флорида штатынын жээгине чейинки аймактарга коркунуч келтирээри эскертилиптир.

Антарктикадагы муздун эриши.
Антарктикадагы муздун эриши.

84 окумуштуу жүргүзгөн иликтөөнүн бүтүмдөрү 13-июнда "Nature" журналында жарыяланган. Алар Антарктикадагы муздун абалын жандооч аркылуу чогулган маалыматтардын жана башка ченемдердин негизинде иликтешкен. Натыйжада 1992-2017-жылдар аралыгында 2,7 триллион тонна муз жоголуп, бул деңиз деңгээли 1992-жылдан бери 0,76 сантиметрге жогорулашына салым кошкон деген тыянакка келишкен.

“Биз бул жыйынтыкты биздин планетанын ысышын басаңдатуучу аракеттер зарыл экендигинин дагы бир белгиси катары карайбыз”, - деген АКШнын космос агенттиги - НАСАнын муз кыртышына байкоо жүргүзгөн лабораториясындагы окумуштуулардын бири Эрик Риньо.

Бул окуя бизди да планетанын жашоочусу катары катуу ойго салды. Түйшөлдүрдү. Ошол учурда редакциябызга кат келди.

Айтылуу калемгер Калык Ибраимов агабыз дал ушул көйгөйдү ырга салган экен. Жарыялоону эп көрдүк. Анткени, Антарктика менен Арктиканын көйгөйү алардан кыйла алыс турган бизди да ойлондурууга тийиш. Анткени баарыбыз бир тоголок шардын, Жердин балдарыбыз.

Арктика-Антарктика (Поэтикалык эссе)

Оо, Арктика-Антарктика –

Жер бүткөндүн уюлдары.

карың каптап, музуң каптап,

мурда сенде бүрдөп өскөн,

гүлдөп өткөн канчалаган

цивилизация жатат азыр түбүңдө.

Канча заман өтсө дагы

сен аларды көөмп алып, сырын катып,

көрүстөндөй тунжурайсың, турасың...

* * *

Антарктикадагы пингвиндер.
Антарктикадагы пингвиндер.

Азыр сенде: ак аюулар,

ак кар, көк муз, айсбергдер

жана башка муз доорунан мурас калган атрибуттар.

Калгандары купуя.

Алар дагы кези келсе ачылаар.

Азырынча аз болсо да, шүгүр дейли ушуга.

* * *

Ит чеккен чана менен,

муз жаргыч кеме менен,

учакта аба менен,

адамдар өлүп-талып зорго жеткен,

Жердин чети: Арктика, Антарктика.

Музуна калт-калт этип араң кончу геликоптер,

кишилер калч-калч этип үшүп-тоңгон,

"түү" деген түкүрүгүң муз болуп жерге түшкөн

бул чөлкөмгө, кыйын болсоң,

кычыраган кышында бир келип көр...

* * *

Жер шарынын ысып баратканын чагылдырган инсталляция. Италия.
Жер шарынын ысып баратканын чагылдырган инсталляция. Италия.

​​Глобал жылуулуктан жылдап эрип,

айсберг - муз тоолор ураганын,

морж, тюлень, пингвиндер,

акула, касатка-кит, дельфиндер

ачкалыктан азык издеп,

"суугу күч түбөлүктүү тоң кайда" деп,

кайгырып ыйлаганын,

оо, окуучум, сен менден сурабагын.

* * *

Окуучум, сен алардын ал-абалын:

эриген кардан качып,

жукарган муздан качып,

кулаган айсберг-жардан качып,

жанталашып, канталашып айыгышканын,

дегеле Антарктика-Арктикада,

болуп аткан дүнүйөлүк калабаны көргүң келсе,

анда сен уюлдарга жайда баргын.

* * *

Уюлдун музу астында уюлдук куралы бар,

атомдук алп кемелер уурудай ары-бери жойлошорун,

алардын эгелери эмнени ойлошорун,

сен, албетте, көрө албайсың, биле албайсың.

Ал деген ашкан бир мамлекеттик Жашыруун сыр!..

* * *

Анан да айтышууда:

“Жер - тоголок шар деген болбогон кеп,

чындыгында, жер жалпак, ичи көңдөй,

бүткөн чеги - Арктика-Антарктика.

Алардын асты толо мунайзат-кенч.

Ким озунуп ээлесе,

өздөштүрсө – ал ааламдык дөөлөттүн эгеси болот”, - дешип.

* * *

Айтор, билбейм, кандай болот?...

Арктика-Антарктика –

Жер бүткөн эки уюлдун ортосунда,

Планета жүрөгүнүн толтосунда

адамзат жем талашып,

кен талашып тытышкан жырткычтардай,

тыптыйпыл жексен болуп кетпесе экен.

* * *

Экологиялык активисттердин акциясы. АКШ.
Экологиялык активисттердин акциясы. АКШ.

Уюлдун түпкүрүндө

түбөлүк уктап жаткан

эзелки эсил кайран цивилизациялардын

кейиштүү тагдырларын маңкурт болбой,

маңбаш болбой,

адамзат эстесе экен.

Билбейм, эртеңибиз эмне болот?..

* * *

Акыр заман алааматы,

дүйнөлүк апокалипсис - ай-аалам,

космос эмес, кудай да эмес, акылы аз,

пейили пас,

напсисин тыя албаган өзүмчүл

өзүбүздөн болуучудай болуп турат.

Билбейм, эртеңибиз кандай болот?...

Калык Ибраимов
Калык Ибраимов

Калык Ибраимов,

Философия илимдеринин кандидаты, СССР жана КР жазуучулар союзунун мүчөсү, Кыргызстан Ленин комсомолу сыйлыгынын лауреаты

​"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Аткаминерлердин абакта козголгон дарты

Иллюстрациялык сүрөт.

Парламентте Бишкек Жылуулук электр борборуна (ЖЭБ) байланыштуу камакка алынган мурдагы мамлекеттик жетекчилердин саламаттыгы начарлап жатканы айтылып, алардын абалынан кабар алуу демилгеси көтөрүлдү.

Буга чейин "Улуттук энергохолдинг" компаниясынын мурдагы башчысы Айбек Калиевдин ден соолугу начарлаганы тууралуу маалымат тараган. Кийинчерээк камактагы депутат Осмонбек Артыкбаевдин абалы оорлогону кабарланып, Улуттук коопсуздук боюнча мамлекеттик комитет (УКМК) аны четке какты.

ЖЭБ чыры боюнча камалгандардын баары УКМКнын тергөө абагында отурушат. Алардын айрымдары менен депутаттар жана Кыйноого каршы күрөш боюнча улуттук борбордун өкүлдөрү таанышып чыкканы белгилүү болду.

Шейшемби күнү Айбек Калиевдин ден соолугу начарлап кеткени жөнүндө маалымат тарады.

Калиевдин өнөкөт оорулары козголгонун анын адвокаты Бактыбек Жумашев "Азаттыкка" билдирди:

- Айбек Калиевде бул окуялар башталганга чейин эле бөйрөк, ашказан оорусу бар экен. Аны ооруканада дарыланып жаткан жеринен камакка алышты да. Толук дарыланып бүтө элек болчу. УКМКнын тергөө абагында бөйрөгүнүн оорусу кармап, ошол жердин санитардык бөлүмүндө дарыланды.

Айбек Калиев "Улуттук энергохолдингден" кеткенден кийин эле ооруканага жатып, 18-апрелде ЖЭБди модернизациялоо боюнча козголгон кылмыш ишинин алкагында кармалып, камакка алынган. Анын ден соолугу тууралуу адвокаттын билдирүүсүнөн кийин Кыйноого каршы күрөш боюнча улуттук борбордун өкүлдөрү УКМКнын тергөө абагына кирип, Калиев менен жолугушуп чыгышкан. Борбордун жетекчиси Нурдин Сулайманов Калиев өзүн жакшы сезип жатканын маалымдаган:

- Эки кызматкер барып, Калиев менен сүйлөшүп келди. Өзүн жакшы сезип, жакшы эле отурат. Болгону бир жума мурда бөйрөк тарабы ооруп, анализ тапшырыптыр. Анализинин жыйынтыктары жакшы эле чыгыптыр. Биздин кызматкерлер тергөө абагынын фельдшери менен да кезигип, Калиев боюнча медициналык документтерди көрүшкөн. Ал да Калиевдин ден соолугу "жакшы эле" деп айтты. Бизге эч кандай арыз түшкөн жок. Калиев боюнча маалымат булактарында кабар чыккандан кийин бардык. Он күн мурда Сапар Исаков, Кубанычбек Кулматов, Осмонбек Артыкбаев менен жолугуп чыкканбыз. Алардын абалы деле жакшы эле болчу. Сапар Исаковдун келинчеги аны менен жолугушууга жардамдашууну өтүнүп, бизге кайрылган. Биз УКМКга кат жолдогонбуз, Исаковду келинчеги менен кездештиришти.

19-июнда ушул иш боюнча камалгандардын бири Осмонбек Артыкбаевдин да ден соолугу начарлап, УКМКнын тергөө абагына тез жардам чакырылганы кабарланып, атайын кызматтын өкүлү Рахат Сулайманов бул маалыматты төгүндөдү:

- Бул кабар чындыкка туура келбейт. Осмонбек Артыкбаевге эч кандай "Тез жардам" чакыртылган эмес. Азыр анын абалы туруктуу. Эгер керек болсо медициналык жардам көрсөтөбүз.

Депутаттын саламаттыгын өткөн жумада кирип сурап чыккандардын бири, КСДП фракциясынын депутаты Чыныбай Турсунбеков буларды айтты:

- Каныбек Иманалиев экөөбүз Артыкбаевдин ден соолугун билип чыктык. Анын саламаттыгы боюнча мурда эле маселе бар экен. Негизи кармоо шарты жакшы эле го, бирок камалгандан кийин эски дарты козголуп, маселе жаратып жатыптыр. Биз киргенде кыйналып турганы билинип аткан. Бирок "Тез жардам" тууралуу сөз болгон эмес. Биз өткөн жумада кирип чыктык да.

Ал эми "Республика - Ата Журт" фракциясынын депутаты, Укук тартиби, кылмыштуулук жана коррупцияга каршы күрөш комитетинин мүчөсү Мирлан Жээнчороев камактагы мурдагы аткаминерлердин саламаттыгы тууралуу маалыматтар "текшерилиши керек" деп эсептейт:

Мирлан Жээнчороев.
Мирлан Жээнчороев.

- Кээ бир депутаттар абакка кирип чыгып, камактагылардын ден соолугун билүүнү сунуш кылып жатышат. Эгерде алардын туугандарынан, адвокаттарынан кайрылуу түшсө, буга чейин тажрыйба болгон. Садыр Жапаровдун туугандары кайрылгандан кийин биз ага барып келгенбиз. Азыр камактагылар боюнча кайрылгандар жок. Бирок кечээ талкууда маселе көтөрүлдү. Менимче, маселени кызматташтар менен талкуулайбыз. Барып, сурашыбыз керек. Абакта мыйзам баарына бирдей иштөөгө тийиш.

Камактагылардын саламаттыгына көз салып коюу демилгесин айрым депутаттар бир күн мурда парламентте көтөрүп чыгышкан. Кыргызстанда өздөрүнө карата кылмыш иши козголгон, иликтөө жүрө баштаган же кызматтан кетүү коркунучу жаралган убакта аткаминерлердин саламаттыгы начарлап ооруканага жаткан же ден соолугун жүйө келтирип, тергөө, сот жараяндары создуккан учурлар көп кездешет.

Буга "Чыңгыз Айтматов атындагы акчалай сыйлыкты кымырып алууга катышы бар" деген негизде сыртынан айыбы угузулган парламенттин дагы бир депутаты Аскарбек Шадиевдин тергөө маалында алгач Москвага "дарыналам" деп кетип, андан ары АКШга өтүп кеткени мисал. Саясат талдоочу Турат Акимовдун баамында, абакта отургандардын "саламаттыгы начарлады" деген негиздердин эки себеби бар:

- Булар кылмыштын запкысын мыйзам чегинде тарткысы келбейт. Ошондуктан биздин мыйзамдар уруксат бергенден кийин "ооруп" кала беришет. Ооруканага жатып алышат. Керек болсо тергөө абагынан оорусун карматат. Кыскасын айтканда, мыйзамга ылайык бардык амалдарга барышат. Артист болушат. Мыйзам боюнча алар "атам өлдү, энем өлдү, бейтапканага жаттым" деген шылтоолор менен качканга укуктуу да. Батукаевди деле "өлгөнү калды" деп чыгарып жиберишпеди беле. Бул мыйзам уруксат берген амалдар. Сот чечими чыга элек, азыр камактагыларды күнөөкөр деп айта албайбыз, алар болгону шектүү адамдар. Тергөө жүрүп жатканда булар жанагыдай "стресстерге" түшө беришет. Бул бир жагы. Экинчи жагынан, психикасы бекем кишилер аз. Булар бийик мансапта жүрүп, камакка түшүп калгандан кийин катуу стресс болуп, оорулары күчөшү да мүмкүн.

Расмий маалыматтарга караганда жабык жайларда камактагылардын саламаттыгын адистер тыкыр көзөмөлдөп турары айтылып келет. Жаза аткаруу тармагына караган тергөө абактарынын дээрлик баарында психолог штаты бар. Бирок УКМКнын тергөө абагында алардын бар-жогу тууралуу так маалымат жок. ​

ЖЭБ.
ЖЭБ.

Быйыл 26-январда Бишкек ЖЭБинде авария болуп, -20 градустан ашкан катуу суукта абоненттерге беш күн бою жылуулук берилбей калган. Бул кырдаал жарым жыл мурун модернизацияланган ишкнага карата сынды күчөтүп, Кытай берген 386 миллион доллардын максаттуу сарпталганы суроо жараткан. Натыйжада Башкы прокуратура Кылмыш-жаза кодексинин 303-беренеси ("Коррупция") менен иш козгоп, материалдарды УКМКга өткөрүп берген.

Атайын кызмат кылмыш ишине байланыштуу мурдагы он аткаминерди камакка алган. Алардын катарында мурдагы премьер-министрлер Сапар Исаков, Жантөрө Сатыбалдиев, Бишкектин экс-мэри Кубанычбек Кулматов, мурдагы энергетика министри, парламенттеги КСДП фракциясынын депутаты Осмонбек Артыкбаев, "Улуттук энергохолдингдин" мурдагы башчысы Айбек Калиев бар. Кылмышка шектүү жана күбө катары дагы бир катар саясатчылар сурак берип жатышат.

​"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Кыргыз коомунун сүрөттө калган көйгөйү

Кыргыз коомунун сүрөттө калган көйгөйү
please wait

No media source currently available

0:00 0:09:11 0:00

АКШдан ата-эне тапкан кыргызстандык балдар

АКШдан ата-эне тапкан кыргызстандык балдар
please wait

No media source currently available

0:00 0:04:16 0:00

Бурулайдын элесине

Бурулайдын элесине
please wait

No media source currently available

0:00 0:07:21 0:00

Аялды миң түрдүү сынаган миграция

Аялды миң түрдүү сынаган миграция
please wait

No media source currently available

0:00 0:38:38 0:00

Дүйнөгө тараган Оштун кокон гиласы

Дүйнөгө тараган Оштун кокон гиласы
please wait

No media source currently available

0:00 0:06:15 0:00

Эки паспорттуу "эпчил" элита

Иллюстрациялык сүрөт.

Жогорку Кеңештин депутаты казак жараны болуп чыканы, Бишкектин мурдагы мэринде орус паспорту болгону коомчулуктун кызуу талкуусуна түштү. Бийлик башындагылардын жарандыгын текшерүүнү талап кылгандар да жетиштүү.

Мамлекеттик аткаминерлер, депутаттар эмне үчүн башка өлкөнүн паспортун алууга умтулат? Чоң саясатка, спортко келиш үчүнбү же кылмыштын изин жашыруу максатындабы? Башкалар үчүн кыргыз жарандыгын алуу канчалык жеңил же оор?

“Арай көз чарай” талкуусуна коомдук ишмер Эдил Байсалов жана коопсуздук, коррупция маселелери боюнча эксперт Максат Мамытканов катышты.

“Азаттык”: Кечээ Улуттук коопсуздук боюнча мамлекеттик комитет (УКМК) Бишкек шаарынын мурдагы мэри Кулматовго кыргыз жарандыгын мыйзамсыз алгандыгы үчүн дагы бир кылмыш ишин козгоду. Андан мурдараак Жогорку Кеңештин депутаты казак жараны болуп чыкты. Дегеле бийликтегилерге байланыштуу паспорт маселеси токтобой келатат. Бул эмнени айтып турат, бул фактылардын негизи эмнеде?

Паспорт мафиясын ким калкалайт?

Паспорт мафиясын ким калкалайт?

Кыргызстанда жасалма паспорт жасоо фактыларынын көбөйүшүнүн себеби эмнеде? Паспорт боюнча көз боёмочулукту кимдер, кантип ишке ашырып жүрүшөт? Соңку окуялар өлкөнүн эл аралык беделине, коопсуздугуна кандай таасир этиши мүмкүн?

Максат Мамытканов: Бул фактылар улуттук коопсуздук тармагында саясат таптакыр жок дегенди түшүндүрөт. Кошуна өлкөлөрдүн жарандыгын кимдер алганы жөнүндө бизде маалыматтар жок. Анткени биздин укук коргоо органдарынын аларды текшергенге шарты, кызыкчылыгы жок.

Максат Мамытканов.
Максат Мамытканов.

Биздин жарандар башка өлкөнүн жарандыгын алганы менен Кыргызстандын жарандыгынан чын эле чыгып кеттиби - муну да эч ким айта албайт. Башка мамлекеттин жарандыгын алып, бирок Кыргызстанда министр, депутат, керек болсо президент болом дегендер чыкпадыбы. Азыр качып жүрүшөт го? Ушундай жагдайлардын болушу улуттук коопсуздугубузга шек келтирип, мамлекеттин стратегиялык саясаты жоктугун айтып турат.

Мыйзам боюнча мамлекеттик бийик кызматтарга келаткан жетекчинин, депутаттын, министрдин кош жарандыгы барбы-жокпу, текшерилиши керек. Ага биздин УКМКнын толук мүмкүнчүлүгү бар. Эгерде УКМКда иштеп жаткан лейтенанттан баштап генералга чейинки аткаминерлерди ушундай фактыларга жол бергени үчүн жоопко тартканда бүгүнкүдөй көрүнүштөр болмок эмес. Мындан сырткары мамлекеттин башында тургандар да бул маселеге кызыкчылыгы жок болгондуктан ушундай болуп жатат.

Эдил Байсалов: Менин оюмча Бишкек шаарынын мурдагы мэри Кубанычбек Кулматовго экинчи кылмыш иши туура эмес козголгон. Анткени анын кыргыз жараны болуп, паспорт алганын кылмыш деп жатабыз. Ага кылмышкер катары мамиле кылып жатканыбыз саясий, моралдык жактан да туура эмес, улуттук кызыкчылыгыбызга да туура келбейт. Кулматов өзү кыргыздын уулу болсо, атасы кыргыз болсо, “сен 1996-жылы паспортту туура эмес алгансың” деп күнөөлөп жатканыбыз таптакыр туура эмес. Ага окшогон биздин жүздөгөн кыргыздар, мекендештерибиз башка өлкөнүн жарандыгын алып, жашап, иштеп, бизге акча жөнөтүп жатышат. Эми алардын баарын кылмышкер деп коюшубуз бардык жактан туура эмес. Биздин мигранттар жыргаганынан Орусиянын жарандыгын алып жатышабы?

Эгер биз Кыргызстан өнүксүн, мамлекеттин башына жакшы адамдар келсин десек, четте жүргөн мекендештерибизди колдошубуз керек. Бүгүнкү окуялардан жыйынтык чыгарсак, анда биз четте жүргөндөрдү бийликке жолотпойт экенбиз да.

Максат Мамытканов: Биздин мамлекеттик органдар мыйзамды сыйлайт экен. Кубанычбек Кулматов бажыда жүргөндө, мэр болуп турганда же Орус-кыргыз фондунда, Улуттук банкта турганда эмнеге кош жарандык маселеси козголгон жок? Ошого жооптуу укук коргоо органдарынын кызматкерлерин, жетекчилерин жоопко тартыш керек. "Ушул адам көптөгөн жетекчи кызматтарга көтөрүлүп жатканда бул фактыларды эмне үчүн аныктаган жоксуңар же атайын жашырып койдуңарбы?" деген суроолор көп нерсени айтып турат. Керек болсо, “Кулматов болочок президент” деп жүрүштү го. Ал өзү жасаган иштери мыйзамсыз экендигин билет.

Эгер Кулматов Орусияга качып кетип калганда алар бизге аны бербейт болчу, анткени ал Орусиянын жараны, андан чыккан эмес. Ушундан улам айтаарым - бул көрүнүш бир-эки эле фактыбы же кыргыз аткаминерлерине мүнөздүү көрүнүшпү деген шекти жаратууда. Ошондуктан азыр министрлерди, депутаттарды, элчилерди, ж.б. тиешелүү мамлекеттик жетекчилерди текшериш керек.

Эдил Байсалов.
Эдил Байсалов.

Эдил Байсалов: СССРдин мурдагы жарандарынын көпчүлүгүнүн тагдырлары окшош. Империя кулап жатканда Кулматовдун атасы Москвада элчи болуп иштеген, баласы Кубанычбек ал жакта жашап, окуп жүрүп паспорт алган.

Өмүрбек Бабанов болсо Союз кыйрап жатканда Казакстанда жашап жүргөндүктөн ал жерден паспорт алышы мүмкүн, ага мыйзам жол берген. Алар Кыргызстанды саткан жок, Советтер Союзунун паспортун ошол учурдагы жашаган жери боюнча эле алмаштырып коюшкан. Ушундай жол менен паспорт алышкан миңдеген кыргыздын мыкты уулу-кыздарын чыккынчы деп атайбызбы? Эгер алардын баарын душман десеңер - өнүкпөйбүз. Бул туура эмес саясат.

(Талкуунун толук вариантын ушул жерден угуңуз)

Эки паспорттуу аткаминерлердин азабы
please wait

No media source currently available

0:00 0:23:04 0:00
Түз линк
​"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Элдин чөнтөгүнө ишенген өкмөт

Иллюстрациялык сүрөт.

Кыргыз өкмөтү коррупциялык иштерден өндүрүлгөн жана “мамлекетке жардам берүүнү каалагандардан” акча түшө турган эки банк эсебин ачарын билдирди.

Премьер-министр Мухаммедкалый Абылгазиев парламентте отчет берип жатып, мамлекетке акчалай жардам бергиси келгендер үчүн атайын банктык эсеп ачыларын билдирди. Анын айтымында, коррупциялык иштерден өндүрүлгөн каражаттар үчүн да өзүнчө эсеп болот.

Мухаммедкалый Абылгазиев.
Мухаммедкалый Абылгазиев.

- Эки эсеп ачылганы жатат. Мисалы, сиздердин кээ бир кызматташыңардан сунуш түшүп жатат. Өз каалоосу менен "мамлекетке жардам беребиз" дегендер бар. Ошолор "өзүнчө эсеп ачып берсеңер" деп кайрылып жатышат. Биз ошону ачып жатабыз. Экинчиси - коррупциялык механизмдер менен өндүрүлгөн акча үчүн эсеп. Ал жерде мүлкү, каражаты болушу мүмкүн. Азыр эсептерди ачуу боюнча макулдашуу жүрүп жатат. Эсептер Финансы министрлигинин алдында болот.

Жолдошбаевдин “кошумчасы”

Абылгазиев бул сөздү 14-июнда Жогорку Кеңеште отчет берип жатып, депутат Жылдыз Мусабекованын суроосуна жооп иретинде айткан. Анын бул пикири коомчулукта кызуу талкууга түштү. Премьер-министр “кызматташыңар” деп “Өнүгүү-Прогресс” фракциясынын мүчөсү Камчыбек Жолдошбаевди айтып жатат. Анткени Жолдошбаев буга чейин элден акча чогултуп, тышкы карыздан кутулуу боюнча демилге көтөргөн болчу. Депутат эсеп ачылса өз чөнтөгүнөн миллион сом которорун айтты:

Камчыбек Жолдошбаев.
Камчыбек Жолдошбаев.

- Бул деген кыргыз эли өзүбүз эле чогултуп, сен, мен, бир туугандар, санаалаштар биригип, тышкы карыздан кутулалы деген сөз. Депутаттар эмес, жөнөкөй жумушчулар, керек болсо пенсиясын берем дегендер чыгып жатат. Андайлар толтура, кокодон. Эсеп ачылса мен миллион сом берем. Түштүк Кореяда деле эл чогулуп карыздан кутулуп, мамлекети жакшы эле өнүгүп жатпайбы. Угушумча "доллар менен берем" деген депутаттар да бар экен.

Бирок элден чогулган акча сөзсүз эле тышкы карызды төлөөгө жумшалаарына да кепилдик жок. Анткени азыр тиешелүү эсеп ачылса, андагы каражаттар каякка жумшалаары азырынча тактала элек. Эсеп тууралуу кеп болгондо бир топтору анын тышкы карызга жумшалаарын ойлошкон. Анткен менен өкмөттүк аппараттын тиешелүү кызматкерлери эсеп ачылса ага түшкөн каражаттар тышкы карызды жабууга эмес, экономиканы өнүктүрүүгө сарпталаарын билдиришти.

Кандай болгон күндө да эсеп ачып, элден каражат топтоонун мыйзамсыз экенин айткандар четтен чыгат. Алардын бири - Конституциялык палатанын мурдагы судьясы Клара Сооронкулова. Ал эсеп ачууну популисттик демилге деп баалоодо.

Клара Сооронокулова.
Клара Сооронокулова.

- Эсеп ачып, элден акча чогултуу дегендин өзү мыйзамсыз. Бир да мыйзамда мындай нерсе жазылган эмес. Мамлекеттик органдар мындай аракеттерге эч качан барбашы керек. Коррупциялык көрүнүштөрдөн өндүрүлгөн каражаттар ансыз деле мамлекетке түшөт. Башкы прокуратура жыл сайын "мынча акча түштү" деп маалымат берет. Ал үчүн кайра өзүнчө эсеп ачуунун зарылдыгы жок. Бул менимче популисттик эле демилге.

Ууруларга укурук...

Ал эми “Эркин эл” саясий партиясынын лидери, жарандык активист Мавлян Аскарбеков бийлик элден акча суроодон мурда казынаны уурдаган аткаминерлердин эсебин таап, эл ишенимине ээ болушу керек деген ойдо:

Мавлян Аскарбеков.
Мавлян Аскарбеков.

- 27 жыл ичинде мамлекетти тоноп, казынаны уурдаган адамдардын баарын жоопко тартыш керек. Алардын арам жол менен топтогон байлыгын мамлекет эсебине алыш керек. Мына ошондон кийин гана элдин бийликке болгон ишеними пайда болот. Бийлик коррупцияны жоюп, реформаларды жүргүзсө эл өзүнөн өзү эле бул демилгени колдоп кетет.

Кыргызстандын жалпы мамлекеттик карызы 4,5 млрд. долларга жакын. Анын кыйла бөлүгүн энергетика, жол куруу үчүн Кытайдан алынган насыялар түзөт. Бирок коомчулукта "алынган насыялар максатсыз сарпталды" деп шек санагандар көп.

Ушул тапта Бишкек Жылуулук электр борборун жаңылоого байланышкан коррупциялык чыр коомчулуктун назарында турат. Атайын кызмат буга байланыштуу мурдагы өкмөт башчылары Сапар Исаков, Жантөрө Сатыбалдиев баштаган онго жакын аткаминерди камакка алды.

​"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Биз Роналдунун доорунда жашадык

Криштиану Роналду.

Сөздү баштардан мурун бул блог Роналду менен Мессини салыштыруу максатында эмес экенин айтып койбосо, эки жааттын күйөрмандары жаакташып кетмей жайы бар эле.

Окуучу кезде азыркы эле “Азамат” автобазарына барып машине жууп, теңтуштар тыйын табабыз. Тапканыбызды кийинки жумага чейин ар нерсеге коротобуз. Мен тапкан акчага биринчи кезекте Алматыдан басылып, Бишкекте сатылган “Гол” деген журналды жума сайын алам. Ал кезде 18 сом болчу.

2003-жылдын сентябрь айынын башы. Ошол “Голдун” башкы бетине "Манчестер Юнайтедге" жаңы мыкты оюнчу келгени тууралуу жазылып, сүрөтү менен басылды. Болгондо да ал жаш балага атактуу Дэвид Бекхемден калган “жетинчи” номурду ыйгарышыптыр. Журналдын түстүү бетиндеги бала өзүңүздөр сезип жаткандай Криштиану Роналду эле. Мен сүрөттү карап көпкө таң калдым, бир чети суктандым. “Кантип жаш балага жетинчи номурду берип койду?” – дедим. Себеби ал номурдагы футболканы "Манчестерде" легендага айланган футболчулар гана кийишчү.

Роналдунун "МЮдагы" алгачкы жылы. 2003-жыл.
Роналдунун "МЮдагы" алгачкы жылы. 2003-жыл.

2000-жылдары азыркыдай чемпионаттарды сыналгыдан эркин көрүү деген жок болчу, Интернет жөнүндө түшүнүк жок. Андыктан Роналдуну сүрөттөн гана көрмөй. Чемпиондор лигасын орустардын “НТВ” каналы чочугансып анда-санда бир көрсөтүп койот, ошондо орус клубдары “Манчестер” менен ойногондо гана көрбөсөк, башка учурда ОРТ, РТРдеги спорт жаңылыктарындагы кыскача үзүндүлөрүнөн көрүп элес алчумун.

Ал эми Кыргызстан Криштиану Роналду деген оюнчуну 2004-жылы жакындан тааныды окшойт. Ошол жылы Португалияда футбол боюнча Европанын чемпионаты өтүп, Роналду өз өлкөсү менен финалга чейин жетип, Грецияга утулуп калган. Ошондо Роналду шолоктоп, эки көзүн кызартып ыйлаган десем эстейт болушуңар керек.

Англиядан - Европага...

Кийинки жылдары Роналду алдыңкы футболчуга айланып, “Манчестер Юнайтедди” алга сүрөй берди. Мен студент болдум, ал дагы эле жүгүрүп жүрөт дегендей. Анын Англияда алган сыйлыктары көп болгону менен Европанын чоң турнирлеринде кубоктору жок болчу.

2008-жылы “МЮ” Чемпиондор лигасынын финалына чейин жетти. Мен ошол учурда төртүнчү курста элем. Жатаканадагы балдар болуп Роналдунун биринчи ирет Европаны клубдук деңгээлде багынтканына күбө болдук.

Бир жылдан кийин мен диплом алып окууну бүттүм, Роналду ошол жылы "Манчестер Юнайтед" менен кош айтышып, азыркы ойноп жаткан “Реал Мадрид” клубуна 93 миллион еврого өттү. Ал маалда Роналду дүйнөдөгү эң кымбат оюнчу болуп, бүт дүйнөнүн оозун ачырган.

Роналду бешинчи ирет Чемпиондор лигасын утту. 2018-жыл.
Роналду бешинчи ирет Чемпиондор лигасын утту. 2018-жыл.

“Реалда” ал чогултпаган сыйлык, наам, рекорд жана кубок калган жок. Башкасын коюп Чемпиондор лигасын эле алсак, төрт жолу утту, анын ичинен үч жолу удаасы менен жеңишке жетти. Роналду жылдан жылга формасын жоготпостон кайра чыңалды.

Негизи футболдо чабуулчулардын карьерасы 30 жаштан кийин барып дароо токтойт. Ал эми Роналду 2016-жылы 31 жашында Португалияны ээрчитип алып, Европа чемпионатына келди. Жогоруда айтпадымбы, 2004-жылы Роналду Европа чемпионатын финалында ыйлаган бойдон кеткен.

Бул саам Криштиану ал кездегидей жаш эмес, командасы да ошол маалдагыдай күчтүү эмес эле. Андыктан мен эле эмес, футбол эксперттери да Роналду жана Португалия утуларын алдын-ала болжоп коюшкан. Бирок, Роналду оюн сайын командасын сүйрөп, акыры финалга алып чыгып, ал жактан конок ээлери франциялыктарды да утуп, карьерасында жетпей жүргөн "Европа чемпиону" деген наамды алды.

Мен болсо... тээ окуучу кезде эле Роналдуну байкап келаткан мен эбак үйлөнүп, ал тургай улуу кызым бешке чыкты, Роналду болсо дагы эле жүгүрүп жүрөт. Ал бешинчи жолу дүйнөнүн мыкты оюнчусу аталып, беш жолу Чемпиондор лигасын утуп, дагы ошончо ирет "Алтын топко" ээ болду.

Португалия - Европанын чемпиону. 2016-жыл.
Португалия - Европанын чемпиону. 2016-жыл.

Европадан - дүйнөгө...

Быйыл болсо кызым биринчи класстын босогосун аттайт. Ал эми Роналду Португалиясы менен Орусияга дүйнө чемпионатына келди. 33 жаштагы Роналду мурдагыдай курч эмес, анын Португалиясын дагы эле футбол эксперттери алдыңкы он команданын арасынан чыгарып салды. Болгондо да Португалиянын биринчи оюну Европанын күчтүүсү болгон Испанияга каршы туш келди. Бул оюнга кенен токтолуштун деле кажети жок. 15-июндагы эки өлкөнүн оюнун баары эле көргөн чыгар. Кыскасы, Испаниянын футболчулары бир тең, Роналду жалгыз бир тең оюн көрсөтүп, Криштиану жалгыз Испанияга үч гол киргизди.

Бул матчтан кийин Роналду бүтүндөй эксперттердин пикирин өзгөрттү көрүнөт. Бир оюндан кийин эле Португалия алдыңкы ондукка кирип барды.

Криштиану Роналдунун жулунганында кеп бар. Анын медаль тактасында "Дүйнө чемпиону" деген кубоктун орду гана бош турат. Аны канчалык күлүккө теңегенибиз менен кийинки дүйнө чемпионатында Роналду 37 жашка чыгат экен. Демек быйылкы чемпионат менен Роналдуга дүйнөнү багынтууга акыркы мүмкүнчүлүк берилүүдө.

Айтор, чемпионат жаңы эле башталып, дагы бир айга созулат. Башкалар менен катар Португалиянын оюндарына дайыма өзгөчө көңүл бурулат. Ал өлкөдө Криштиану Роналду бар. Ал жөн Роналду эмес. Роналдуну аздыр-көптүр отуз жылдык жашоомдун жарымынан ашык мезгилинен бери тааныймын. Ал 16 жылдан бери дүйнөдөгү футболдон өз атын өчүрбөй келет. Спорттун кайсы түрү менен машыкса да Роналдуну үлгү кылган адам жаңылбайт. Роналду - чоң мотиватор, Роналду - мыкты атлет, Роналду - бул кыялдарды ишке ашыруу.

Орусия-2018. Португалия-Испания оюну. 15-июнь, 2018-жыл.
Орусия-2018. Португалия-Испания оюну. 15-июнь, 2018-жыл.

Биз бардыгыбыз азыркы учурдан ырахат алып, Роналдунун оюнун түз эфирде көрүп жатканыбызды баалай билишибиз керек. Анын сырткы келбети ошол бойдон калса да ал-күчү жыл сайын кемип, футболдогу акыркы жылдарын өткөрүүдө. Албетте, футболчулардын уучу кур эмес, дагы далай күчтүүлөр чыгат. Кийинки муун өзүнүн “Роналдусун” таап алат деңизчи. Бирок, канча кыйыны келбесин, дүйнөнүн беш жолку мыкты оюнчусу боло алышы күмөн.

Биз Пелени түшүнбөгөндөй эле, кийинкинин мыктыларын биз ар дайым өзүбүздүн Роналдуга салыштыра жүрөбүз. Анткени биз Криштиану Роналдунун алтын жылдарында бирге жашадык жана анын кандай экенин сиз экөөбүз гана билебиз.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Бишкекте террорго каршы жыйын өттү

Иллюстрациялык сүрөт.

Улуттук коопсуздук боюнча мамлекеттик комитет (УКМК) орусиялык укук коргоо органдары менен кошо Орусияда төрт теракттын алдын алды. Мындай маалымат Евразия Экономикалык Биримдигинин курамындагы мамлекеттердин 19-июнда Бишкекте өткөн антитеррордук форумунда айтылды.

ЕАЭБ аймагындагы террорчулукка каршы күрөштү талкуулаган эл аралык форумда Кыргызстандын Улуттук коопсуздук боюнча мамлекеттик комитетинин (УКМК) төрагасынын орун басары Асылбек Кожобеков быйыл өлкөгө кирген ондон ашык эл аралык террорчу кармалганын билдирди:

Асылбек Кожобеков.
Асылбек Кожобеков.

- УКМКнын террорчулукка каршы күрөшүү тажрыйбасы эл аралык террордук уюмдар өз ишмердигин ар дайым өзгөртүп турганын көрсөттү. Террордук лагерлерде жоочулар шаарларда жана тоолордо өз алдынча аракеттенүү жолун үйрөнүп, жардыруу боюнча адистер даярдалат. Транспорттун ар кайсы түрлөрүн башкарууну, бутаны тандоону, террордук актылардын ыкмалары менен мөөнөтүн окуп-үйрөнүшөт. Кылмыштуу максатын ишке ашырыш үчүн эл аралык террордук топтор эл көп топтолгон жерлерде мыкаачылык аракеттерди жасаган жанкечтилерди жигердүү колдонот. Бүгүнкү күндө террорчуларда колдо жасалган жардыруучу заттар гана эмес, курал-жарактын түрү жана башка каражаттар, оор жүк ташуучу жана жеңил автоунаалар, аңчылык, атылбас куралдар да бар. Эл аралык террордук топтордун башчылары массалык кырып-жоюучу куралга ээ болууга умтулууда. Кыргызстан террорчулукка каршы күрөштө Шанхай Кызматташтык Уюмундагы (ШКУ), Жамааттык Коопсуздук Келишим Уюмундагы (ЖККУ) мамлекеттер жана башка өнөктөштөр менен тыгыз кызматташууну улантууда. Ошондой эле террорчулукка каршы катуу күрөш жүрүп жатат. Буга чейин террордук тапшырмалар менен Кыргызстанга жиберилген ондон ашык жоочу кармалды.

Асылбек Кожобековдун маалыматына караганда, биргелешкен контртеррордук операциялардын натыйжасында кыргызстандык жана орусиялык атайын кызмат өкүлдөрү Орусиянын Москва, Санкт-Петербург, Екатеринбург шаарларында төрт террордук актыга бөгөт коюшту.

Анын айтымында, жоочулар бул шаарларда быйыл 9-майдагы "Өлбөс полк" акциясында чабуул коюп, метродо жана жаңы жыл майрамдарында жардыруу уюштурууну көздөп, бирок ал максаты ишке ашкан эмес.

УКМКнын расмий билдирүүсүндө Сирия менен Иракта ар кандай террордук топтордун катарына тартылган кыргызстандыктардын саны 500дөн ашканы айтылат.

Кыргызстандагы "Пикир" эксперттер клубунун өкүлү Жумакадыр Акенеев иш жүзүндө алардын саны мындан алда канча көп экенин белгилеп, террорчулукка каршы күрөшүүгө чоң суммада каражат керек деген ойдо:

Жумакадыр Акенеев.
Жумакадыр Акенеев.

- "500дүн тегерегинде" деген маалымат айтылып жүрөт. Бирок чынында алардын саны эки-үч миң деген кабар бар. Мүмкүн, алар азыр Сирияда эмес, Оогастанда. Биздин экономикабыз начар болгондон кийин алдын-ала чараларды көрүшүбүз керек. Буга ЕАЭБге кирген мамлекеттер чогуу акча бөлүшү зарыл. Ошол эле Орусия, Беларус дегендер. Себеби, алар алыс болгону менен террорчулук көйгөйү кайда болбосун бат эле жетет.

Жыйында айрым эксперттер "террорчулукка каршы күрөштүн натыйжасы анча эмес" деген пикирлерин айтышты.

Коопсуздук жана эл аралык мамилелер боюнча эксперт Таалатбек Масадыковдун пикиринде, Кыргызстанда азыр абал туруктуу. Бирок террордук топтордун тынымсыз аракеттерин эске алуу менен аларга каршы күрөштө баарына даяр болуш керек:

Таалатбек Масадыков.
Таалатбек Масадыков.

- Албетте, Кыргызстандын күч органдары аракеттенип жатат. Бирок маселе жалаң гана аракетте эмес. Күч органдарында кесипкөй офицерлер, эксперттер иштеши керек. Экинчиден, куралдуу күчтөрдүн техникалык жабдуусу чечилиши зарыл. Үчүнчүдөн, коңшу мамлекеттер менен тыгыз иштөө абзел. Мен бул маселе боюнча ар кайсы мамлекеттерге тез-тез барып сүйлөшөм. Эксперттер менен күч органдарынын өкүлдөрүндө бири бирин жакшы түшүнгүдөй, жакын аракет жок. Көп жылдан бери сүйлөшүп келатабыз. Бирок алигиче тиешелүү деңгээлде чогуу, тыгыз иш жүргүзүлө элек. Сөз жүзүндө калып жатат. Конференцияларда козголот. Өкмөт башчылары айтышат. Кыргызстанда азыр абал тынч. Ушундай тынч болуп турганы эле жакшы. Бирок террордук күчтөр, аларды колдогондор да жөн жаткан жок. Ошондуктан, бул маселеге көңүл буруп, баарына даяр болуш керек.

Жогорку Кеңештин Эл аралык иштер, коргоо жана коопсуздук боюнча комитетинин мүчөсү, депутат Чыныбай Турсунбеков диний экстремизм, террорчулук жана Кыргызстандагы социалдык маселелер бири-бири менен байланышта деп эсептейт. Анын пикиринде, мамлекеттик деңгээлдеги террорчулукка каршы күрөш тынымсыз жүргүзүлүп келе жатат:

Чыныбай Турсунбеков.
Чыныбай Турсунбеков.

- Негизи көп маселе бири-бирине байланышкан. Коопсуздук кеңеши бул багытта бир топтон бери эки багытта иш жүргүзүп келатат. Биринчиси - өлкөгө сырттан келген коркунучтарга бөгөт коюу. Ооганстан эле эмес, Сирия жана башка өлкөлөргө аялдары, балдары, үй-бүлөлөрү менен кеткендерди көрүп жатабыз. Ага бөгөт коюу багытында иш жүргүзүп келген. Чек араларды бекемдөө боюнча иштер жүрүп жатат. Андан тышкары элдин жашоо-турмушун оңдоо бул маселелерди азайта турганын жакшы билебиз.

Форумда Борбор Азияга террорчулуктун эпкини Ооганстандан келип жатканы, Сириядан, "Ислам мамлекети" экстремисттик тобунан туулган коркунуч олуттуу экени белгиленди. ЕАЭБдин аймагында террорчулук менен экстремизмге каршы күрөш, ар кандай чакырыктарга каршы туруунун жаңы механизмдери зарыл деген пикирлер ортого салынып, сунуш-пикирлердин негизинде документ иштелип чыкмай болду.

Айрым эксперттер элдин террордук топторго азгырылышынын алдын алыш үчүн аларга диндин туура багытын түшүндүрүү жана билимдин сапатын жогорулатуу керек экенин белгилешти.

Жыйынды "Пикир" эксперттер клубу, Кыргызстандын Коопсуздук кеңеши, "Альфа" аскердик бөлүмүнүн эл аралык ардагерлер биримдиги, "Евразиялыктар - жаңы толкун" фонду уюштурган.

Кыргызстанда "Хизб-ут Тахрир", "Талибан", "Ислам мамлекети", "Түркстанды бошотуу кыймылы", "Өзбекстан ислам кыймылы", "Ал-Каида" сыяктуу 20дай уюмдун, айрым диний агымдардын ишмердүүлүгүнө тыюу салынган. УКМК кийинки жылдары бул топторго мүчө болгону кеп болгон адамдар кармалганын байма-бай кабарлап келет.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Темир Сариев дагы суракка чакырылды

Темир Сариев дагы суракка чакырылды
please wait

No media source currently available

0:00 0:00:40 0:00

ЖЭБ чыры Сатыбалдиевди да каматты

Жантөрө Сатыбалдиев

20-июнда Бишкектин Биринчи май райондук сотунун судьясы Мирлан Термечиков экс-премьер-министр Жантөрө Сатыбалдиевдин бөгөт чарасын карап, аны тергөө бүткүчө эки айга камакка алуу тууралуу чечим кабыл алды.

Мурдагы өкмөт башчысына бүгүн Бишкек Жылуулук электр борборуна (ЖЭБ) байланышкан кылмыш ишинин алкагында айыбы расмий угузулган. Соттун имаратына кирип баратып Сатыбалдиев күнөөлүү эмес экенин журналисттерге билдирди:

- Эч качан, эч качан күнөөмдү мойнума албайм. Мунун баары болбогон, ойдон чыгарылган нерсе, - деди ал.

Сатыбалдиев соттон кийин

Сатыбалдиев тергөө бүткүчө камакта калды
please wait

No media source currently available

0:00 0:00:36 0:00

Күтүүсүз камоо

Экс-премьер-министр Жантөрө Сатыбалдиевге "Коррупция" беренеси менен айып коюлду. Буга чейин бир нече жооптуу кызматтарды ээлеп жүргөн тажрыйбалуу саясатчынын камакка алынышы өлкөдөгү коррупцияга каршы күрөштүн жүрүшү боюнча талкууларды кызытты.

Мурдагы премьер-министр Жантөрө Сатыбалдиевдин кармалышы ыктымал экени буга чейин айтылса да, саясатчынын камакка алынышы саясий чөйрө үчүн кыйла күтүүсүз болду. Буга чейин Сатыбалдиев ЖЭБ боюнча бир гана жолу күбө катары суракка чакырылган.

18-июнда кечинде Улуттук коопсуздук боюнча мамлекеттик комитет (УКМК) Сатыбалдиевдин Бишкекте кармалып, тергөө абагына камакка алынганын кабарлады.

Атайын кызматтын маалыматында экс-премьерге Кылмыш-жаза кодексинин “Кылмышка шериктеш болуу” жана “Коррупция" беренелери менен айып коюлганы айтылган. Эми 48 саат ичинде сотто Жантөрө Сатыбалдиевдин бөгөт чарасы аныкталып, мындан ары камакта калары же үй камагына чыгары чечилет.

Жантөрө Сатыбалдиев ЖЭБди модернизациялаш үчүн Кытайдын "Эксимбанкынан" 386 миллион доллар насыя алуу жана аны оңдоо боюнча ТВЕА компаниясы менен келишим түзүлгөн учурда кыргыз өкмөтүн башкарып турган.

Ал бул боюнча сүйлөшүүлөрдү өткөргөнүн буга чейин четке каккан эмес. Ошондуктан парламенттеги талкуу учурунда негизги суроолор Сатыбалдиевге багытталып, ал депутаттарга түшүндүрмө берген эле.

Сатыбалдиев "Азаттык" менен болгон маегинде да ЖЭБди модернизациялоо боюнча кол койгон келишимде коррупция жоктугун айткан жана таза экенин билдирген:

Жантөрө Сатыбалдиев.
Жантөрө Сатыбалдиев.

- "Келишимге бир күндө эле кол коюлуп калды" дегенге караманча каршымын. Мекеме аралык комиссиянын чечимин өкмөт жактырып, насыя келишимине "кол кой" деген ыйгарым укукту берген. Андан соң насыя келишимин жактыруу боюнча өкмөт жыйыны болуп, Жогорку Кеңештин ратификациясына киргизилет. "Техникалык-экономикалык негиздемеси болгон эмес" деп жатышат. Негиздеме насыя натыйжалуу болгондон кийин болот да. Насыя макулдашуусу болсо мыйзамдаштырылгандан кийин натыйжалуу болот. 2013-жылы сентябрда мен кол койгон кезде "Кыргызстандын экономикасына пайда алып келет" деген акча болчу. Мен кол койгон документте бир да коррупциялык элемент жоктугуна абийир алдында да, мыйзам алдында да жооп берем.

Сатыбалдиевдин мындай түшүндүрмөсүнө карабай Жогорку Кеңеш ЖЭБ боюнча токтомунда укуктук баа берилиши керек болгон адамдардын тизмесине мурдагы премьерди да киргизген. Ошентип ЖЭБ чатагы боюнча камакка алынган жетекчилердин онунчусу Жантөрө Сатыбалдиев болуп отурат.

Бийлик упай топтогусу келдиби?

Кыргызстан эгемендик алгандан бери жалаң жогорку кызматтарды ээлеп, бир катар ири долбоорлордун башында турган мурдагы жетекчинин камакка алынышы өлкөдөгү коррупцияга каршы күрөш тууралуу талкууларды кызытты.

Сатыбалдиевди Бишкек-Ош жолун реконструкциялоо, 2010-жылдагы июнь окуясынан соң Ош жана Жалал-Абад шаарларын калыбына келтирүү дирекцияларындагы ишмердиги боюнча көптөгөн сөздөр ээрчип келгени белгилүү. Бирок Сатыбалдиев өзүнө коюлган дооматтарды четке кагып келген.

ЖЭБ боюнча депутаттык комиссиянын мүчөсү, Жогорку Кеңештин депутаты Исхак Масалиевдин айтымында, Жантөрө Сатыбалдиевдин камакка алынышы парламенттин токтомун аткаруунун алкагында болуп жатат:

Исхак Масалиев.
Исхак Масалиев.

- "Коррупцияга каршы күрөш" деп айтпайм. Бул жерде депутаттык комиссия парламенттин жалпы жыйынында алып чыккан корутундунун натыйжасында чара колдонуп жатат деген пикирдемин. Айрымдар "бул саясий куугунтук" деп айтышы мүмкүн. Бирок бул саясий куугунтукка окшобойт. Ал партиянын жетекчиси же бийликке коркунучтуу саясатчы эмес. Анан сөзсүз эле азыр кармалган он кишинин баары жоопко тартылат деген ойдо эмесмин. Сотто балким акталып чыгышы да мүмкүн.

Ал эми саясий эксперт Даниел Кадырбеков Сатыбалдиевдин камалышын бийликтин коомдук пикирди эске алуу менен упай топтоо аракетине байланыштырат.

Эксперттин баамында, ЖЭБди модернизациялоонун башында мурдагы президент Алмазбек Атамбаев өзү турганын эске алганда, экс-премьерди негизги фигурант катары мүнөздөө туура эмес:

Даниел Кадырбеков.
Даниел Кадырбеков.

- Бул кишини бир жактуу эмес, татаал фигура деп бааласак болот. Себеби, ири мамлекеттик долбоорлорду ишке ашырган, жолдорду салган адам. Артынан ар түрдүү сөздөр ээрчип жүрөт. Бирок ушуга чейин аны документалдуу далилдей алышкан жок. Ал эми анын камалганы тууралуу айтсак, Жээнбеков өзүнүн аброюн түзүп жатпайбы, азыр ал Сатыбалдиевди камоо менен "Атамбаевден башкаларга да күчүм жетет" деген сигнал бергиси келип жатат.

Дал ушундай эле пикирге эксперт Алмазбек Акматалиев да кошулат. Ал учурдагы бийлик коррупция менен күрөштө жалаң камоо менен алектенип, башка механизмдерин ойлоп таба албаса, тийиштүү жыйынтыкка жетүү кыйын болорун эскертүүдө.

62 жаштагы Жантөрө Сатыбалдиев - кыргыз саясатындагы тажрыйбалуу жетекчилердин бири. Ал транспорт министри, Ош шаарынын жана Ош облусунун жетекчиси, Жогорку Кеңештин депутаты болуп, акыркы жолу премьер-министрлик кызматты ээлеген.

Сатыбалдиев ЖЭБге байланыштуу козголгон кылмыш ишинин алкагында камакка алынган экинчи өкмөт башчы болуп калды. Буга чейин мурдагы премьер-министр Сапар Исаков камалган.

Бүгүн дагы бир экс-премьер Темир Сариев суракка чакырылганы белгилүү болду.

Темир Сариев дагы суракка чакырылды
please wait

No media source currently available

0:00 0:00:40 0:00

Мындан сырткары, бул иштин алкагында Бишкектин мурдагы мэри Кубанычбек Кулматов, мурунку энергетика министри Осмонбек Артыкбаев, "Улуттук энергохолдингдин" мурдагы башчысы Айбек Калиев баш болгон он киши камакка алынган.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Ишкерлик өнүккөн жерде эл ирденет

Ишкер

Абройлуу чет элдик басылмалар Кыргызстанды дүйнөдөгү элүү жакыр өлкөнүн катарына киргизди. 2017-жылга салыштырганда өлкө алты позицияга артка кеткен.

Кедей мамлекеттердин катарынан эмне үчүн чыга албай жатабыз? Анын себеби өндүрүштүн жоктугубу, өкмөттүн тез алмашканыбы же инвестициялык, миграциялык саясаттын чабалдыгыбы? Жакырлыктан канткенде арылабыз? Ушул жана башка суроолорго “Арай көз чарай” берүүбүздөн жооп издедик.

Талкууга Жогорку Кеңештин вице-спикери Мирлан Бакиров, экономика илимдеринин доктору Айылчы Сарыбаев жана жаш ишкерлер бирикмесинин аткаруучу директору Фархат Пакыров катышты.

“Азаттык”: Мирлан мырза, америкалык «Global Finance» басылмасы Дүйнөлүк банктын жана Валюта Фондунун жүргүзгөн изилдөөлөрүнө таянып жарыялаган маалыматтарда Кыргызстан элдин жашоо деңгээли боюнча 185 мамлекеттин ичинен 2017-жылы 142-орунда болсо, быйыл 148-орунду алып, алты позиция артка кетиптир. Бул биздеги чыныгы реалдуулукту чагылдырды десек болобу?

Мирлан Бакиров.
Мирлан Бакиров.

Мирлан Бакиров: Ооба, кайсы өлкө болбосун анын экономикалык кудурети ички дүң өндүрүмдүн (ИДӨ) көлөмүнүн киши башына бөлүштүргөндөгү көрсөткүчү менен эсептелет.

Биздин реалдуу статистикалык көрсөткүчтөрүбүзгө кайрыла турган болсок, 2016-жылы жакырчылык калктын 25 пайызын түзсө, 2017-жылы бул көрсөткүч тескерисинче эки пайызга көбөйгөн. ЕАЭБ мамлекеттеринин ичинде да ИДӨ боюнча Кыргызстан артта турат.

Бизде өлкөдөгү ар бир жарандын өндүргөн товары, көрсөткөн кызматынын баары эсептелип, ачык көрсөтүлүшү керек. Тилекке каршы, Кыргызстанда "көмүскө экономика" деген бар. Биздин расмий статистика "көмүскө экономиканын көлөмү 20-25 пайыз" десе, көз каранды эмес башка эксперттер "30-40 пайыз" деп жатышат.

Бул да өтө чоң каражат. Эми реалдуу элдин турмушун карай турган болсок, Кыргызстанда биротоло “итке минген” же ачка калган киши жок. Экономикада өсүш ыргагы, туруктуулук бар. Ошол эле учурда эсепке алынбаган ири өлчөмдөгү көмүскө экономиканы ачыкка чыгаруу керек.

“Азаттык”: Канткенде ачыкка чыгарабыз, анын саясаты, механизми кандай болушу зарыл?

Мирлан Бакиров: Албетте, аны ачыкка чыгаруу убакытты, ошол эле учурда каражатты жана реформалык кадамдарды талап кылат. Бизде канчалаган төлөнбөгөн салыктар, канчалаган товарлар аткезчилик жолу менен өтүп жатат? Дагы толгон-токой маселелер бар.

“Азаттык”: Айылчы агай, Эл аралык “Focus Economics” аттуу дагы бир интернет-басылмада “Дүйнөдөгү эң жакыр өлкөлөр” аттуу макалада Кыргызстан эң кедей он өлкөнүн тизмесине кириптир. Анын негизги критерийи катары өлкөнүн ички дүң өнүмүнүн көлөмү эсептелиптир, "Кыргызстандын ИДӨсүндө өсүш жок" деп жатышат, анын себебин сиз эмнеден көрөсүз?

Айылчы Сарыбаев.
Айылчы Сарыбаев.

Айылчы Сарыбаев: Биздин өлкөдө бат-бат бийлик алмашканына, коррупция күчтүү экенине жана башка толгон тоскоолдуктарга карабай, эл өзүнүн экономикалык абалын оңдоого аракет кылып жатат.

Кыргызстандын расмий статистикасы ички дүң өндүрүмдүн 25 пайызы эмес, 30-40 пайызы “көмүскө экономикада” деп көрсөтүп жатат, расмий эмес маалыматтар "50-60 пайыз" деп жатат. Жогоруда айтылган тармактардан сырткары дагы далай-далай жерлерде миллиондогон акча көрсөтүлбөй келет. Аны чечүүнүн жолу эң жөнөкөй.

Бардык жерде эсеп-кысапты, отчеттуулукту так киргизиш керек. Эсеп палатасы каржылык туура эмес иштерди ордуна коюшу зарыл. Мында мамлекеттик башкаруу түзүмүн да кайра карап чыгуу зарылдыгы бар, кереги жок тармактар көп. Мамлекеттик органдардын ортосунда байланышты күчөтүп, бир нукка салыш керек.

Ага анчалык көп убакыттын, көп акчанын деле кереги жок, билим, уюштура билүү гана зарыл. Мамлекеттик мекемелер эмес, жеке сектордун эсеп-кысабын так алыш керек. Мисалы, Бишкекте канчалаган курулуш компаниялары иштейт, алардын ишинин так эсеби барбы?

Алар ишмердүүлүгүнүн элүү пайызын эле ачык көрсөтөт. Айлыгынын көбүн конверт менен алышат. Ушуга окшогон ондогон компанияларда миңдеген адамдардын тапканы, өндүргөнү, чыгарганы көп учурда эсептелбей жатат. Жергиликтүү бийлик, айыл өкмөттөр ар кимиси өз аймагындагы бардык субъектилердин ишмердүүлүгүн ачыкка чыгаруу боюнча иш алып барышы керек эле. Ким каяктан киреше таап жатат, бала-бакырасын кантип багып жатат, канча салык, канча башка төлөмдөрдү берип жатат - алардын көзөмөлдөгөнгө акысы бар. Ички-сырткы миграциянын эсеби кандай болуп жатат - аны да такташ керек. Ушуга окшогон мамлекетке киреше боло турган булактар көп.

“Азаттык”: Фархат мырза, 2018-жылы ИДӨнү киши башына эсептегенде Казакстанда 25 миң доллар, Түркмөнстанда 17 миң доллар, Өзбекстанда 6 миң доллар болсо, Кыргызстандын ички дүң өнүмү ар бир жаранга эсептегенде 3 миң доллардын тегерегинде экен. Кошуналар менен болгон мынчалык чоң айырма мунай менен газга эле байланыштуубу?..

Фархат Пакыров.
Фархат Пакыров.

Фархат Пакыров: Кыргызстандын азыркы экономикасы негизинен үч багыттан түзүлүп жатат. Биринчиси - жеке сектордон түшүп жаткан каражаттар. Экинчиси - чет өлкөлөрдөгү мигранттардын эсебинен түшкөн акча.

Үчүнчүсү - сырттан алган насыялар. Ушулар экономикабызды иштетип жатат. Экспортко чыгарганыбыз өтө аз, импорт менен алып келгенибиз өтө көп, бизге чет өлкөлөрдөн келген инвестициянын өлчөмү да жетишсиз. Ушундай шартта биздин өкмөт жеке секторду өнүктүргөнгө басым жасаса жакшы болмок. Мунайы, газы жок өлкөлөрдүн баары ишкерликке жакшы шарт түзүп бергендиктен өнүгүп жатат. Биз да ушул жолду тандасак, туруктуу өнүгүүгө жетишет элек. Ишкерлик өнүккөн жерде жакырчылык өзүнөн-өзү азаят. Ошондуктан мамлекеттин колдоо саясаты жакшы болушу керек.

(Талкуунун толук вариантын ушул жерден угуңуз)

Ишкерлик өнүккөн жерде эл байыйт
please wait

No media source currently available

0:00 0:23:56 0:00
Түз линк

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Мигранттар: уктаганга убакыт жок

Москва.

Москвада кыргызстандык айдоочунун кырсыкка кабылышы калкты иш менен камсыз кылуу саясатын, миграция жана коррупция маселесин күн тартибине алып чыкты.

Кыргызстандык мигрант Чыңгыз Анарбек уулуна байланышкан окуядан кийин Интернет коомчулугунда кыргыз бийлигинин дарегине сын күчөдү. Социалдык тармакта отургандардын көбү аткаминерлерди "акчаны гана эсептеп, миграция толкунун жоюуга аракет кылбайт" деп сындап жатышат.

Айрыкча анын милицияга берген сурагында 20 саат бою уктабай, иштеп жүргөнүн сындагандар да, "айласы жоктун иши" деп колдогондор да четтен табылат.

"Азаттык" Орусияда иштеген айрым мигранттардын оюн укту. Мурда такси айдап, азыр Москвада таксопарк ачып иштетип жаткан Самат кыргызстандык таксисттердин арасында уйкудан калып иштөө көндүм адатка айланганын айтып берди.

Анын сөзүнө караганда, өзгөчө Москвадагы футбол оюндарында акча таап калыш үчүн күндүр-түндүр тынбай иштегендер бар экен:

- Таксиде иштеп жүргөндө менде деле ошондой болчу. Күнүнө төрт саат уктоо кадыресе нерсе. Көбү эле ушинтип иштейт. Он эки сааттан ашык иштегенден кийин чыгымдар жабылат, андан кийин өзүңө акча чыгарыш үчүн иштейсиң. Таксисттер фирмалардан машинени ижарага алат, анын акчасын чыгарыш керек болот. Машинени ижарага алгандар анын классына жараша 1300 рублдан 2500 рублга чейин күн сайын төлөп турушат. 1200-1500 рублга май куюшат. Анан ошол чыгымдар жабылгандан кийин өздөрүнө акча чыгарыш үчүн иштеп, күн сайын орто эсеп менен 2 миң рубль табышат. Кээде андан көп болуп калат. Эгерде автоунаа өзүңдүкү болсо, анда чыгымдардан тышкары 3-5 миң рубль тапсаң болот. Алар ижара акы төлөбөйт, азыраак иштейт. Ижарага алгандар көп иштегенге аракеттенет, канча иштесе ошончо табат да. Фирмаларга таксисттер канча убакытта иштейт, айырмасы жок. Аларга ижара акысы күндө төлөнүп турганы эсеп.

Саматтын айтымында, Орусияда такси кызматында иштеген кыргызстандык мигранттар жыл сайын көбөйүп баратат. Бирок алардын айдоочулук тажрыйбасы көп учурда эске алынбайт:

- Мурда башка улуттар көп болчу. Азыр кыргызстандык таксисттер абдан көбөйдү. Такси чакырсаң да кыргыздар көп келет. Ак калпак кийип алып такси айдап жүргөндөр бар. Чоңураак фирмаларга машинени ижарага алуу боюнча кайрылсаң, алар аябай кылдат карашат. "Айдоочулук тажрыйба үч жылдан кем болбошу керек" деген талап коюшат. Чакан фирмалар карабай эле ижарага бере беришет. Мигранттардын арасында инисинин же агасынын айдоочулук күбөлүктөрү менен такси айдап жүргөндөр да бар. Же агасы машинени ижарага алат, аны менен иниси иштейт дегендей. Эч кандай тажрыйбасы жок эле Кыргызстандан келип, таксиде иштегендер толтура. Көбү жаш балдар.

"Чарчайм, бирок айла жок"

Негизи Орусияда иштеген мигранттардын ичинде таксисттер эле эмес, башка кесипти аркалагандар деле сейрек эс алганы айтылып келет. Айталы, Алия аттуу журтташыбыз жети жылдан бери чет жерде дүкөндө сатуучу болуп иштейт. Бул мезгил аралыгында беш-алты айда бир жолу эс алган учурлары көп болгон:

Иллюстрациялык сүрөт.
Иллюстрациялык сүрөт.

- Жыргаганымдан Орусияда иштеп жүргөн жокмун да. Кыргызстанда эки баламды ата-энеме калтырып кеткем. Аларды, ата-энемди, бир туугандарымды сагынам. 35 миң рублдай айлык алам. Анын жарымын балдарыма жиберем, батирге төлөйм, жеп-ичем. Калганын аз да болсо балдарым чоңойгуча үй-жай кылайын деп топтоп жатам. Орусиядагыдай орточо айлык акы 30-35 миң сом болсо, бөтөн элде темселебей жакындарымдын жанында эле иштейт элем. Бул жактын 10 миң сомдой айлыгы эмнеге жетет? Кечке туруп иштейм, буттарым ооруп чыгат. Чарчайм, бирок айла жок. Бир чети мага дем алышсыз иштеген ыңгайлуу. Анткени бош убактым болсо эле балдарымды сагынып, кусаланып, санаага бата берем. Ошого эртең менен эрте кетип, түндө чарчап барып уктап, кайра туруп жумушка келип күн өткөрөм.

Кыргызстандын Мамлекеттик миграция кызматы жумушсуздуктун айынан жакшы жашоо издеп чет мамлекеттерге чыгып кеткен жарандардын саны 800 миңдин тегерегинде экенин билдиргени менен, иш жүзүндө алардын саны миллиондон ашып кеткени айтылып жүрөт.

Буга чейин чет жактардагы мигранттардын укуктары тебеленип, алар айлыктарын убагында ала албай калган учурлар да болгон.

Орусиядагы мигранттардын ичинде Кыргызстандын расмий өкүлчүлүктөрүнө ашыкча иштеп, эмгек укуктары бузулуп жатканы тууралуу кайрылгандар дээрлик жокко эсе. Көбү маяна ала албай калган учурларда гана даттанышат.

Мамлекеттик миграция кызматынын өкүлү Улан Шамшиев укуктардын сакталбай жатышына негизинен мигранттар өздөрү себепкер деген оюн билдирди:

- Жарандарыбыз көп учурда эмгек келишимин түзбөй эле иштей беришет. Алардын кызыкчылыктарын коргоодо эмгек келишиминин жоктугу бизге кыйынчылык келтирет. Жумуш берүүчүлөр салык төлөөдөн качып, мигранттарды келишимсиз ишке алышат. Маселе ушундан чыгып жатат.

Мигранттар: иште да, төрөттө да бөтөн паспорт...

​Мигранттар: иште да, төрөттө да бөтөн паспорт...

Мигранттардын айтымында, жасалма кыргыз паспортун метро-вокзалдардагы далдалчыларга жасатып алуу текейден арзан. Андан тышкары ич ара паспорт алмашып, бирөөнүн паспорту менен жумушка орношкондор, жадакалса чоочун адамдын паспорту менен ооруканага катталып, төрөгөндөр да кездешет.

Анткен менен кыргызстандык таксист жол кырсыгына кабылгандан кийин мигранттардын ар кандай татаал тагдырлары үчүн бийлик башындагыларды жектегендер арбып жатат.

Орусияда иштеген Сапарбай Жолдошалиев "Кыргызстан коррупциянын айынан өнүкпөй, өлкө өз жарандарын маянасы жакшы иш менен камсыздай албай жатат" деген пикирде:

- Бир миллионго жакын кыргызстандык чет өлкөдө жүрөт. Ошонун себеби - коррупция, мамлекеттеги паракорчулук. Бизге Кыргызстанда уурулардын кереги жок. Алардын айынан канча жаштар темселеп жүрүшөт?

Антсе да коомчулукта кыргызстандыктарды кайсы жерде болбосун мыйзам сактоого чакыргандар да бир топ.

Миграция тармагы боюнча эксперт Алмазбек Асанбаев мамлекеттик органдардагы коррупция мигранттарга да таасир этип жатканын белгилеп, жарандарды өз ишине так болууга үндөдү:

- Бул маселе эмнеден улам чыгып жатат? Аны өзүбүздөн көрүшүбүз керек. Акыркы окуядан улам мисалга алсак, көптөгөн айдоочулар жакшы окубай эле рулга отурушат. Анын кесепетинен жол эрежелерин сактабайт. Айдоочунун 20 саат рулда жүрүшү эч кандай эрежеге туура келбейт. Кыргызстанда болобу, Орусияда болобу, Америкадабы же башка мамлекеттеби - айырмасы жок. Муну "Москвада же дагы башка жакта болуптур" деп бөлүп кереги жок. Кыргызстандын ичинде эле канча деген жол эрежелерин бузуп жатабыз? Демек, ар бир айдоочу жол эрежесин бузбоого тийиш. Биз бул тармакта паракорчулукту токтотушубуз керек. Айдоочулук күбөлүк берүүдө сынакты өтө кылдат өткөрүү зарыл. Бир аз тыйынга алданып, канча деген элдин тагдырына балта чабылып жатпайбы. Эми Чыңгыздын жоопкерчилиги ал коюп кеткен адамдардын канчалык деңгээлде жабыр тартканына жараша. Эгерде алар "эч кандай дообуз жок" дешсе, Чыңгыз оор жазага тартылбайт.

Эмгек жана социалдык өнүгүү министрлиги билдиргендей, 2017-жылдагы статистикада жумушсуздардын саны 192 миңден ашкан. Расмий эмес эсептерде каттоого алынбаган жумушсуздар мындан бир канча эсе көп болушу мүмкүн. Мындан тышкары жылына жүздөгөн студенттер жогорку окуу жайларын бүтүрүп, дипломдуу "жумушсуздардын армиясын" толуктайт. Алардын арасында деле Кыргызстанда маяна жашоого өп-чап гана жетээрин айтып, чет жактарга чыгып кеткендер көп учурайт. Кыргызстанда азыр орточо айлык 10-12 миң сомдун тегерегинде.

​"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Нарында кутурмага каршы эмдөө жүргүзүлдү

Нарында, Ат-Башы районунун Арпа жайлоосунда "кырылган койдон кутурма жугузуп алышы мүмкүн" деп 18 киши эмдөөдөн өттү.

Ат-Башы райондук мамлекеттик санитардык көзөмөл кызматынын жетекчиси Жийдегүл Токтобекованын айтымында, кутурмага каршы эмделип жаткан бейтаптар эми токсон күн бою дарыгерлердин байкоосунда болушу керек:

- Бизге маалымат 14-июнда эле түшкөн. Райондук ветеринардык кызмат менен чогуу биздин адистер барып, Казыбек айылына караштуу жайлоодо текшерүү, түшүндүрүү иштерин жүргүздүк. Ушунун натыйжасында азыр 18 киши кутурмага каршы вакцина алып жатат. Ал эми ветеринардык кызмат бардык мал-жандыктарды алдын-ала эмдей баштады. Алгач биз ошол "оору чыкты" деп айтылган Чырмаш участогуна барганыбызда, ылаңдаган мал менен байланышта болгон адамдар эмдөөдөн баш тартып, "кийин баралы" дегендей кайдыгер мамиле кылышты. Биз аларга кутурманын айыкпаган дарт экенин айтып, кесепеттерин түшүндүргөндөн кийин гана макул болуп, ооруканага келишти. Дароо эле аларга вакцинанын биринчи этабы сайылды. Эми алар дарыгерлердин көзөмөлүндө. Дагы төрт этаптан турган эмдөө жүргүзөбүз.

Иллюстрациялык сүрөт.
Иллюстрациялык сүрөт.

"Оору жугушу ыктымал" деген шек менен эмделип жаткандар боюнча Ат-Башы райондук кара тумоого каршы бөлүмүнүн башкы дарыгери Рахман Каримжанов буларга токтолду:

- Иммуноглобулиндик эмдөөнү 18 кишиге толугу менен жүргүзүп жатабыз. Бул эми этап-этабы менен ишке аша турган медициналык иш. 90 күндүн ичинде бул бейтаптарда кутурманын белгилери жок болсо, андан кийинки саламаттыгын көзөмөлдөш үчүн атайын баракча ачабыз. Кайсы күнү эмделгени толук жазылган маалымат бизде сакталат.

Кутурма дарты адамга жуккан кезде оболу борбордук нерв системасы жабыркайт. Анын айынан бейтап суу иче албай, абанын агымынан корко баштайт. Медицинада кутурма өтүшүп кеткенде аны айыктыра турган дары жок. Убагында чара көрбөсө бейтап бир же эки жума ичинде каза болот.

Кыргызстандын Карантин жана жугуштуу оорулар борборунун жетекчиси Нурболот Үсөнбаев 2017-жылы кутурмадан эки адам кайтыш болгонун билдирди:

Нурболот Үсөнбаев. Сүрөт vb.kg сайтынан алынды.
Нурболот Үсөнбаев. Сүрөт vb.kg сайтынан алынды.

- Жылына Кыргызстанда 10 миңден ашуун адамга ар кандай жаныбарлар тиш салат. Жугузуп алган кишилерден былтыр экөө өлдү. Биз келген кишилерди "кадимки жабырлануучу" катары каттап, алгач эмдөө жүргүзүп көрөбүз. Эгер оорунун белгилери байкалса, анда жардам бере албайбыз. Тиштеген жандыкты убагында таап, анализ алганга аракет кылабыз. Оорунун белгилери жок болсо, эмдөөнү токтотуп да койсо болот.

Кыргызстанда кутурманын вакцинасы жетиштүү. Адистер мал баккандарды, ит, мышык кармагандарды жылына бир сыйра жандыктарын эмдөөдөн өткөрүүгө чакырышат. Нурболот Үсөнбаев кутурма дартын катуу көзөмөл менен ооздуктаса болорун айтып өттү: ​

- Оорунун алдын алыш үчүн өлкөдө ветеринардык көзөмөл күчтүү болушу керек. Мал, ит-мышык баккандар жандыктарына вакциналарын убагында сайдырып турушу керек. Бизде андай болбой жатпайбы. Итин көчөгө агытып коюшат. Анысы талаадан же тоо-таштан оору жугузуп келип, кайра бала-бакыраны кабат. Негизи бул вирус жапайы жандыктарда болот. Малга түлкү, карышкыр, чычкан, келемиш, суур, кашкулак сыяктуу жандыктардын шилекейи аркылуу жугат. Карышкыр жарып же тиштеп кеткен малды союп, жегенге болбойт.

Дүйнөлүк саламаттык сактоо уюмунун маалыматы боюнча, 2015-жылы кутурмадан дүйнөдө 17 миң 400 киши каза болгон. Өлүмгө учурагандардын 95 пайызы Азия менен Африканын тургундары.

Адистер ит, мышык же жапайы жандык тиштеп алса, дароо ооруканага кайрылып, кутурманын алдын алуучу иммуноглобиндик эмдөө алуу зарыл экенин эскертишет.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Кыш бизнеси жайда кызыйт

Кыш бизнеси жайда кызыйт
please wait

No media source currently available

0:00 0:06:32 0:00

Атамбаевдин командасы кайда?

Экс-президент Алмазбек Атамбаев мурдагы кадрлары менен.

Экс-президент Алмазбек Атамбаевдин саясаттагы жакын адамдары тууралуу ар кандай маалыматтар тарап жатат.

Атамбаев президент болуп турганда анын ишенимине кирип, жооптуу кызматты аркалагандардын азыркы абалы ар кандай. Айрым маалымат каражаттары экс-президенттин жанында кеңешчиси Фарид Ниязовдон башка жакын адамы калбаганын жазып чыгышты.

Жолдубаева жок, Илмияновдун "изи"...

"Азаттыктын" “Атамбаев ишенген жетекчи кадрлары азыр кайда?” деген суроосуна экс-президент жетектеген Кыргызстан социал-демократиялык партиясынын (КСДП) басма сөз катчысы Кундуз Жолдубаева минтип жооп берди:

Кундуз Жолдубаева
Кундуз Жолдубаева

- Индира Жолдубаевадан башкасынын баары Алмаз Шаршенович менен байланышка чыгып турат. Ошол эле Сегизбаев, Илмиянов Атамбаев менен такай байланышта. Икрамжан Илмиянов умрадан келди, азыр Кыргызстанда. Ал эми Алмаз Үсөнов саясаттан чарчаганын айтып, бизнеске кетти. Азыр ал ишкерлик менен алек болууну чечти.

Айтмакчы, буга чейин Атамбаевдин мурдагы айдоочусу жана кеңешчиси Икрамжан Илмияновдун кичи ажылык сапарга кеткени айтылган. Ал арада айрым маалымат каражаттары Илмиянов умрадан түз эле АКШга өтүп кеткенин кабарлашкан.

Бул маалыматты такташ үчүн Мамлекеттик чек ара кызматына кайрылганыбызда Илмияновдун кайда экени тууралуу маалымат тиешелүү органдарга гана берилерин билдирди.

Ал эми УКМКнын басма сөз катчысы Рахат Сулайманов Илмияновго байланыштуу кылмыш иши жок болгондуктан анын кайда экени атайын кызматты кызыктырбасын айтты.

Илмияновдун жакындары ал АКШда эмес, апасы ооруп Орусияда жүргөнүн айтышты. Алар анын эки кызы АКШда окуй тургандыгын бышыктап, бирок "ири суммадагы контракт төлөйт" деген сөздөрдү төгүндөштү.

Экс-депутат Равшан Жээнбеков жакында эле АКШга барганда Илмияновдун ал жакта жеке менчик мектептерде окуган эки кызы тууралуу мекендештерден маалымат алганын айтты.

Равшан Жээнбеков.
Равшан Жээнбеков.

- Илмияновдун эки кызы эки жылдан бери Америкада окуп жатканын ал жактагы мекендештерибиз айтышты. Өзүнүн деле ошол жакта жүргөнүнө ишенем. Анткени ата-эне бала кайда болсо, ошол жакка барат да.

Атамбаевдин жалгыз калары мурда эле белгилүү болчу. Анткени ал саясий үзөңгүлөштөрүнөн кол үзүп, катчы, айдоочуларына ишеним артты. Техникалык кызматкерлерди жогорку кызматтарга коюп, алар таасирдүү фигура болгондой элес калтырды. Бирок алар эч качан саясий, коомдук күч боло албайт. Атамбаевдин трагедиясы – катчы, айдоочулары менен мамлекетти башкарам деп, саясий өнөктөштөрүнөн жүзүн үйрүгөнүндө.

Жээнбеков Илмияновдун өмүр бою айдоочу, кеңешчи болуп иштегенин эске салып, "Америкада жеке мектепте эки кызын бирдей окуткудай акчаны кайдан тапты?" деген суроону кабыргасынан койду. Айрым эсептер боюнча Кошмо Штаттарда эки баланы жеке менчик мектепте окутуунун бир жылдык акчасы тамак-аш, кийим-кече жана башка чыгымдарды кошкондо 100-150 миң доллардын тегерегинде.

"Атамбаевдин командасы чоң болчу..."

Атамбаевдин доорунда Улуттук коопсуздук боюнча мамлекеттик комитетти (УКМК) жетектеген Абдил Сегизбаев жана мурдагы башкы прокурор Индира Жолдубаева да кызматтан алынгандан кийин чет өлкөгө чыгып кеткени айтылып келген.

Бирок Сегизбаевге окшош адамдын Бишкекте жүргөн сүрөтү Интернетке тарады. Жолдубаева менен байланышканыбызда “экинчи тынчын албашыбызды” өтүнүп, жооп берүүдөн баш тартты. Анын эмне үчүн Атамбаев менен катташпай калганы азырынча белгисиз.

Парламенттин мурдагы төрагасы, КСДП фракциясынын депутаты Чыныбай Турсунбеков экс-президент Атамбаевдин жанынан Фарид Ниязовдон башкасын көрө элек экенин айтууда.

Чыныбай Турсунбеков.
Чыныбай Турсунбеков.

- Убагында Атамбаевдин командасы чоң болчу. Сооронбай Шарипович баш болгон көптөгөн жакын адамдары минтип мамлекетти башкарып жатат. Эң жакын адамдары түрмөдө отурат. Мен Алмазбек Атамбаевдин жанынан Фарид Ниязовду эле көрүп калып жатам. Калгандары кайда, эмне кылып жүргөнүн ал өзү эле билсе керек.

Турсунбеков КСДП фракциясында да "атамбаевчил", "жээнбековчул" деген бөлүнүү бар экенин, депутаттардын позициялары кырдаалга жараша өзгөрүп жатканын четке каккан жок.

Алмазбек Атамбаев мамлекетти башкарып турганда “оң колум” деп сыпаттаган мурдагы өкмөт башчы Сапар Исаков учурда ЖЭБдеги коррупцияга байланыштуу шектүү катары УКМКнын тергөө абагында отурат. Экс-президенттин дагы бир ишенимдүү кадры, Мамлекеттик бажы кызматынын мурдагы төрагасы Кубанычбек Кулматов да ушундай эле шек менен камакта. Эксперттердин айтымында, Атамбаевдин ишенимдүү кадрларынан кызматта Албек Ибраимов эле калды. Ал дагы жакында УКМКга суракка чакырылганы белгилүү.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Коомду кыргызча сүйлөткүсү келген кыздар

Коомду кыргызча сүйлөткүсү келген кыздар
please wait

No media source currently available

0:00 0:29:07 0:00

ЖЭБ чыры: Жантөрө Сатыбалдиев кармалды

Жантөрө Сатыбалдиев.

Бишкек ЖЭБиндеги авария боюнча мурдагы премьер-министр Жантөрө Сатыбалдиев камакка алынды.

Бишкек шаарындагы Жылуулук электр борборун (ЖЭБ) модернизациялоодогу коррупция фактысы боюнча Кылмыш-жаза кодексинин 30-беренесинин 6-бөлүгүндө (“Кылмышка шериктеш болуу”) жана 303-беренесинин 1-бөлүгүндө (“Коррупция”) каралган кылмышка шектүү катары мурдагы премьер-министр Жантөрө Сатыбалдиев кармалды.

Бул тууралуу Улуттук коопсуздук боюнча мамлекеттик комитеттин (УКМК) басма сөз кызматы кабарлады.

Учурда Жантөрө Сатыбалдиев УКМКнын тергөө изоляторунун убактылуу кармоочу жайына киргизилди. Тергөө жүрүп жатат.

Бишкек ЖЭБин модернизациялоо боюнча козголгон кылмыш ишинин алкагында 5-июнь күнү экс-премьер-министр Сапар Исаков, Бишкек шаарынын мурдагы мэри Кубанычбек Кулматов жана Жогорку Кеңештин депутаты Осмонбек Артыкбаев да кармалып, камакка алынган. Аларга ар башка фактылар боюнча кине коюлганы менен, үчөөнө тең Кылмыш-жаза кодексинин 303-беренесинин 1-бөлүгү ("Коррупция") менен айып тагылган.

Мурдагы өкмөт башчы Жантөрө Сатыбалдиев буга чейин депутаттык комиссиянын жыйынында Бишкек ЖЭБин оӊдоо маселеси жыйырма жыл мурда эле көтөрүлүп, 2012-2017-жылдарга карата өлкөнү өнүктүрүү стратегиясына киргизилгенин билдирген:

- Бул маселе кийин Коопсуздук кеӊешинде да каралган. Ошондон улам мекеме аралык комиссия түзүлүп, ЖЭБдин абалын иликтеп чыккан. Аны реконструкциялоо боюнча төрт компаниядан сунуш түшкөн. Бирок насыя каражатын бере турган Кытай тарап өздөрүнүн ТВЕА компаниясын нота түрүндө сунуш кылган. Андан кийин мен кызматтан кеттим, кандай иштер жасалганын билбейм.

Быйыл январдагы катуу суукта Бишкек ЖЭБи аварияга кабылып, абоненттерге бир жума бою жылуулук берилбей калган. Бул кырдаал жарым жыл мурда модернизацияланган ишканага карата сынды күчөтүп, Кытай берген 386 миллион доллардын максаттуу сарпталганы суроо жараткан. Башкы прокуратура Кылмыш-жаза кодексинин 303-беренеси ("Коррупция") менен иш козгоп, УКМК тергөө баштаган.

Бишкек ЖЭБиндеги кырсыкты жана аны оңдоого алынган каражатты иликтеген депутаттык комиссиянын буга чейин жарыяланган корутундусунда бул ишке тиешеси бар киши катары 30дай адамдын аты-жөнү жарыяланган. Анда Сапар Исаковдун, Осмонбек Артыкбаевдин, мурдагы премьер-министрлер Жантөрө Сатыбалдиевдин, Жоомарт Оторбаевдин жана башкалардын аттары аталган.

​"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Кулматовго орус жарандыгы боюнча иш козголду

Кубанычбек Кулматов.

Бишкектин мурдагы мэри Кубанычбек Кулматовго экинчи кылмыш иши козголду. Улуттук коопсуздук боюнча мамлекеттик комитет (УКМК) Кулматовду "1995-жылы Кыргызстандын жарандыгын мыйзамсыз алган жана чек арадан мыйзамсыз өткөн" деп айыптап жатат. Буга экс-мэрдин тарапкерлери аны камакта калтыруунун аргасы катары баа беришти. Бишкек шаардык соту ушул эле күнү Кубанычбек Кулматовду камакта калтыруу жөнүндө чечим чыгарды.

Бишкек Жылуулук электр борборун (ЖЭБ) жаңылоо боюнча козголгон кылмыш ишинин алкагында камакка алынган экс-мэр Кубанычбек Кулматовго экинчи иш ачылды.

Бул тууралуу анын бөгөт чарасын өзгөртүү боюнча арызды Бишкек шаардык соту карап жатканда белгилүү болду. Мамлекеттик айыптоочунун соттогу маалыматын УКМК бышыктады.

УКМК Кубанычбек Кулматовго Кылмыш-жаза кодексинин “Документтерди, мамлекеттик сыйлыктарды, штамптарды, мөөрлөрдү, бланктарды колго жасоо, даярдоо, сатуу же алардын жасалмаларын пайдалануу” жана "Мамлекеттик чек арадан мыйзамсыз өтүү” беренелери менен иш козгоп, 23 жыл мурдагы окуя боюнча айып таккан.

Башкача айтканда, Кубанычбек Кулматов "1995-жылы СССРдин паспортунун негизинде алгач Орусиянын, кийин Кыргызстандын жарандыгын мыйзамсыз алган жана мамлекеттик чек араны бузган" деп айыпталууда.

Бул тууралуу атайын кызматтын расмий өкүлү Рахат Сулайманов төмөнкүлөрдү белгиледи:

УКМК.
УКМК.

- 1996-жылдын 26-ноябрында Орусиянын жараны болуп туруп, "СССРдин жараны" деген паспортун колдонуу менен Бишкектин Биринчи май райондук паспорт столунан мыйзамсыз түрдө Кыргызстандын жарандыгы боюнча паспорт алган. Кийин 2001-2003-2013-жылдары ал паспортторду жаңы паспортторго алмаштырган. Мындай кадам менен Кулматов паспорттук столдун кызматкерлеринин көзүн жазгырып, мыйзамсыз түрдө "Кыргыз Республикасынын жараны" деген паспортту алган.

Бишкек шаарынын мурдагы мэрине козголгон бул жаңы кылмыш иши боюнча тергөө жүрүп жатат. Ишти кошумча негиз катары караган Бишкек шаардык соту Кулматовду 28-июнга чейин камакта калтыруу жөнүндө чечим чыгарды.

Айыптоочунун жана соттун акыркы чечимдерин Кубанычбек Кулматовдун тарапкерлери сынга алышты.

Кулматовдун адвокаты Сергей Слесарев камактагы саясатчы орус жарандыгы жок экенин буга чейин эле далилдегенин айтып, тергөөнүн бул аракетин түшүнбөй жатканын билдирди:

- Тилекке каршы, башкалар сыяктуу эле соттук отурумдун жүрүшүндө прокурор жаңы кылмыш иши жөнүндө айтканын мен бүгүн уктум. Бул туура эмес. Процессти өткөрүү жобосуна жана мыйзамдарга каршы келет. Бөгөт чарасын кароо маалында сот да мындай арызды кабыл албашы керек болчу.

Кулматов камакта калды
please wait

No media source currently available

0:00 0:00:54 0:00

​Кубанычбек Кулматовго экинчи кылмыш ишинин козголушун саясий себеп менен байланыштырып, аны камакта кармоо аракети катары баалашууда. Мындай пикирди Жогорку Кеңештин КСДП фракциясынын депутаты Бакыт Жетигенов да колдойт:

- Кулматов эми Кыргызстандын жараны. Буга чейин Орусиядан анын орус жарандыгы жок экени тууралуу каттар келген. Анан эмнеге мындай болуп жатканын түшүнбөй калдым. Таң калып жатам. Жаңы кылмыш иши козголсо, бөгөт чарасын өзгөртпөйт турбайбы. Балким ошондуктан камактан чыгарбаш үчүн кылмыш ишин козгоп коюшту го деп ойлойм.

Ал эми Конституциялык палатанын мурдагы судьясы Клара Сооронкулова Кулматовдун орус жарандыгы боюнча маалымат буга чейин да айтылып келгенин белгилеп, бул жерде тергөөнү объективдүү жүргүзүүгө өзгөчө көңүл буруу зарыл экенин белгиледи.

- Буга чейин эле "Кулматовдун орус жарандыгы болушу керек" деп бир нече жолу эле айтылып келбедиби беле. Анан текшеримиш болуп "жок экен" деп коюшкан. Негизи ошол кезде эле аныкташ керек эле. Эми муну объективдүү караш керек.

Ошол эле учурда "Кыргызстанда бир нече жылдан бери жогорку кызматты ээлеген аткаминердин башка өлкөнүн жарандыгын алганы тууралуу маалымат 23 жыл өткөн соң белгилүү болгону жалпы өлкөдөгү абалды мүнөздөйт" деген пикир айткандар да бар.

Саясий илимдердин кандитаты, эксперт Орозбек Молдалиев Кулматовдун айланасындагы акыркы кырдаал ар кандай күмөн ойлорго негиз болорун билдирди:

Орозбек Молдалиев.
Орозбек Молдалиев.

- Бул көчөдө басып жүргөн киши эмес. Бишкектин мэри болду, андан башка жогорку кызматтарды ээледи. Мамлекеттик бажы кызматын канча жолу башкарганын эл санай албай, адашып деле калды. Анан канча жылдан бери ушундай адамдын жарандыгын аныктай албаган мамлекет, анан жашырынып келип алып, иш жүргүзгөн "шпионду" кантип табат? Айланайын, бул эмне деген мамлекет? Орусия деген жаныбызда эле го? Суроо берип эле тактап койсок болмок. Кеп жалаң эле Кулматовдо эмес. Мына Жогорку Кеңештин дагы бир депутаты казак жарандыгы бар экени аныкталып, ал жакта камакта отурат. Тартиптин жоктугунун эң жакшы белгиси. Ошондуктан "Кулматовго козголгон биринчи иштен майнап чыкпай, муну көтөрүп чыкты" деген билдирүүлөрдүн айтылганы да бекеринен эмес.

Кубанычбек Кулматовго Бишкек ЖЭБин модернизациялоо боюнча козголгон кылмыш ишинин алкагында өткөн айда айып тагылган. Ал "2014-жылы Бишкек шаарынын мэри болуп турган учурда ЖЭБди жаңылаган Кытайдын ТВЕА компаниясы берген 2 млн. долларлык грантты мыйзамсыз иштеткен" деп айыпталууда.

Бул иш боюнча алгач экс-мэрдин үйү тинтилип, 5-июнда камакка алынган. Ал учурда УКМКнын тергөө абагында кармалып турат.

55 жаштагы Кубанычбек Кулматов мурдагы президент Алмазбек Атамбаевдин бийликте турган алты жыл ичинде бир катар жогорку кызматтарды ээлеген. Алгач Мамлекеттик бажы кызматын, кийин Чүй облусун, Бишкек шаарын, Улуттук банкты, Орус-кыргыз өнүктүрүү фондун башкарып келген.

Былтыр болсо Мамлекеттик бажы кызматына кайрадан төрага болуп дайындалып, быйыл май айында кызматынан бошотулган.

Эксперттер талдайт: Камалган үзөңгүлөштөр: кезек кимде?

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Иштамбердиде иш токтотулду

Иштамберди кени.

Ала-Букадагы кытайлык компания иштетип жаткан Иштамберди алтын кенине жергиликтүү тургундар кирип барган окуя боюнча кылмыш иши козголду. Териштирүү бүткөнгө чейин алтын казган кытайлык “Фулд Голд Майнинг” компаниясынын иши убактылуу токтотулду.

Жума күнү нааразылык акциясына чыккан жарандык активисттер "компания өкүлдөрү чагым уюштурду" деп эсептеп, алардын суракка чакырылбай жатканына нааразы болушту.

Ички иштер министрлиги окуянын бардык катышуучулары суралып жатканын билдирип, толук териштирүүдөн кийин гана чагымчыларга айып коюла турганын жарыялады.

Келишпестиктин кесепети

Жалал-Абад облустук ички иштер башкармалыгы Ала-Букадагы Иштамберди алтын кенинде 12-июнь күнү болгон окуя боюнча кылмыш ишин козгоду.

Анда Чаткал районуна караштуу Терек-Сай айыл аймагынын тургундары Ала-Буканын Иштамберди кенине барып, экологиялык кырдаал жөнгө салынмайынча, өндүрүштү токтотууну талап кылышкан. Ошол эле кезде нааразылыкка чыккандарды андагы жумушчулар менен милиция тосуп алып, эки ортодо келишпестик чыккан.

Иштамберди кенин иштетүүгө каршы чыккандардын акциясы.
Иштамберди кенин иштетүүгө каршы чыккандардын акциясы.

Жарандык активист Мирлан Мырзаев муну атайын уюштурулган чагым деп эсептейт:

- Биз кен иштетилген жерге барган учурда компаниянын жетекчилери анда иштеген жумушчуларды бизге каршы тукурду. Алар күзөттүн милдетин аткарып туруп алганда ортодо келишпестик чыгып, чогулган адамдар чагымдын айынан Иштамберди кенинин аймагына кирип барууга аргасыз болгон. Бирок ал жерде эч ким эч нерсеге тийген эмес. Эч нерсе талкаланган эмес. Киргендер ичиндеги абалды көрүп эле чыгышкан. Кийинки күнү Бишкектен келген өкмөттүн өкүлдөрү катышкан чогулуш болду. Биз анда экологиялык кырдаал начар экенин айтып, суунун, абанын жана айлана-чөйрөнүн булганып жатканы тууралуу маселе көтөргөнбүз. Алар кеткенден кийин эле милиция кызматкерлери митингге катышкан балдарды ар жерден кармап келип, иш козгоду.

Өкмөткө арызданып келген активисттер

Буга байланыштуу ошол күнү митингге чыккан 16 адамды 15-июнда милиция Жалал-Абад шаарындагы облустук ички иштер башкармалыгына алып кеткен.

17-июнь күнү түшүндүрүү иштери жүргөн соң, кармалгандар кайра коё берилген. Ал жактан түз эле Бишкекке келген жарандык активисттер өкмөткө жана парламентке барып, куугунтукту токтотуу өтүнүчү менен кайрылышты.

Кармалып, кайра коё берилгендердин бири Улан Каныбеков аларга себепсиз жерден эле кылмыш иши ачылып, митингдин уюштуруучулары кысымга дуушар болуп жатканын билдирди:

- Кармалып кеткен 16 жигиттин урук-тууганы чогулуп, ызы-чуу болуп, эл көтөрүлгөндө коё беришти. Биз бул жакка келип, өкмөттүн аппаратынын укук коргоо органдарын көзөмөлдөгөн Урмат Абдыбеков деген жооптуу кызматкерге жолуктук. Ал Жалал-Абад облустук ички иштер башкармалыгына чалып, баш-аягы 150 кишиге кылмыш иши козголо турганын айтты. Анан "биринчи кезекте 16 адамга кылмыш иши козголуптур" деп билдирди. Биз бул жагдай боюнча канча ирет кайрылуу жасап, бирок бийлик этибар албаганын айттык. Ошондо эл көтөрүлдү. Анан биз тынч эле талаптарыбызды коё баштасак, компаниянын жетекчилери жумушчуларды "булар силердин жумушуңарды токтоткону жатышат" деп кайраптыр. Ал жумушчулардын көбү Ала-Бука районунун тургундары. Биз Чаткалдын Терек-Сай айылынан барганбыз. Анткени ал жактан агып чыккан суу бизге барат. Ошентип эки райондун адамдарын булар чагым уюштуруп, кагыштырып жибере жаздады.

Асанов: Милиция ишти калыс иликтейт

Ала-Букадагы Иштамберди кениндеги 12-июндагы окуя боюнча ички иштер органдары Кылмыш-жаза кодексинин "Бейбаштык", "Бийлик өкүлүнө күч колдонуу" жана "Бирөөнүн мүлкүнө залал келтирүү" деген беренелеринде көрсөтүлгөн кылмыш белгилери боюнча иш козгоду.

Жергиликтүү тургундар Бишкектен бир катар тиешелүү министрликтердин жетекчилери келип кеткен соң, иш козголгонун айтышты. Бирок жергиликтүү милиция ага чейин эле кылмыш иши козголуп, шыкакчылар кармалып, бирок эскертүүдөн соң кайра коё берилгенин белгилеген.

Ички иштер министринин орун басары Курсан Асанов кендеги жагдай калыс иликтенип жатканын билдирди:

Курсан Асанов.
Курсан Асанов.

​- Милиция ал жакка баргандардын баарын сурайт. Бул анын милдети. Бул алардын баары ушул ишке айыптуу дегенге жатпайт. Баргандардын көпчүлүгү күбө катары өтүшү мүмкүн. Эч ким камалган жок. Инвесторлордун коопсуздугун карашыбыз керек. Жергиликтүү тургундардын кен чыккан жерге кирип барганы мыйзамсыз болгон. Кытайлык компания милицияга зыян тартканы, кандайдыр бир техникалык тетиктер иштен чыкканы тууралуу жазып берген. Кылмыш иши ошол үчүн козголду. Анткени тартип болушу керек. Ошол эле кезде башка бир ыкчам маалыматтар да бар. Чагымчылар аныкталып, жазага тартылышы зарыл. Биз бул иште эки жакка тең бирдей карап, маселени калыс чечкенге аракет кылдык. Кенди иштеткен компаниянын андагы ченемдерди бузуу менен иш алып барган учурлары боюнча комиссия түзүлдү. Бизге келген инвесторлор Кыргызстандын мыйзамын сакташы керек экенин айттык.

Ошол эле кезде курамына жергиликтүү калктын өкүлдөрү кирген мекеме аралык комиссия Иштамберди кениндеги экологиялык жана техникалык ченемдер бузулган жагдайларды экспертизадан өткөрүүнүн тыянагын чыгарды.

Буга байланыштуу Экологиялык жана техникалык коопсуздук боюнча мамлекеттик инспекция иликтөө иштери бүткөнгө чейин өндүрүштү убактылуу токтотуу жөнүндө чечим чыгарды. Жергиликтүү тургундардын тобу ишкана мыйзамсыз иштеп жатканын белгилеп, экологиялык зыянды аныктоону жана кенемте төлөтүүнү, алтын өндүрүүдө зыяндуу заттарды колдонууга тыюу салууну, калдыктарды башка жакка чыгарууну талап кылышкан.

Иштамберди алтын кенин иштетип жаткан кытайлык “Фулд Голд Майнинг” компаниясынын өкүлдөрү жергиликтүү тургундар менен компаниянын ортосундагы келишпестикке байланыштуу комментарий бере элек. Андагы советтик геологдор чалгындаган алтын запасы 80 тоннага чукул экени жарыяланган. Иштамберди алтын кени көлөмү боюнча өлкөдө Кумтөр менен Жерүйдөн кийинки үчүнчү орунда турат.

​"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Дагы жүктөңүз

XS
SM
MD
LG