Линктер

жекшемби, 21-июль, 2019 Бишкек убактысы 14:36

Кыргызстан

Пак: Өспүрүмдөр фантастиканы жакшы көрөт

Ольга Пак.

Жаш жазуучу Ольга Пактын балдарга арналган кыргыз тилинде аңгемеси жарык көрдү. Менежерлик кесипти аркалаган Ольга учурда бала менен үйдө отурат. Ал эки жылдан бери балдар адабияты, фантастика жанрындагы китептерди жазуу менен алек.

Бишкектин 26 жаштагы тургуну Ольга Пак жеке менчик ишканада менежердин милдетин аркалаган. Эки жылдан бери үйдө баласы менен алек болуп, бош убактысын жазуучулукка арнап жаткан чагы:

- Бала кезимен бери жазганга кызыгам. Мектепте окуп жүргөндө баяндама, ыр жазчумун. Көп китеп окуган адамдын мээсинде ар кандай элестер, көрүнүштөр пайда боло берет экен. Аларды кагаз бетине түшүргүң келет. Мурда иштен кийинки убакта жазчумун. Азыр бала менен үйдө отурам. Бош убакыт тапсам эле калем кармайм.

Ольга Пак чыгармаларын орус тилинде жазат. Котормочунун жардамы менен жакында эле кыргыз тилиндеги чыгармасы жарык көрдү. Анын "Эмне үчүн Бодон булут качты?" аңгемеси балдарды чынчыл болууга үндөйт.

Аңгемеде Бо аттуу каарман убадасын аткарбаганы үчүн булут андан качып кеткени баяндалат:

"Бо эртең менен туруп, сүйүктүү булуту жок экенин көрүп, капаланат. Жолдон заңгыраган күн сарайынан учуп баратып: "Күн! Күн! менин булутум каякка кеткенин көрдүңбү?" деп сурады.

"Эмне үчүн Бодон булут качты?" аңгемеси.
"Эмне үчүн Бодон булут качты?" аңгемеси.

​- Бо - менин жолдошум. Аты Борис, эркелетип Бо деп чакырам. Мен жазган аңгемеде Бо ката кетирип, аны оңдоо үчүн болгон аракетин жумшайт. Экинчи сериясында "Бо канткенде күлөт?" деген темада жазгам. Жаш окурманга Бонун окуялары жомок түрүндө баяндалат.

Ольга Пактын аңгемелери мектеп курагына чейинки балдарга арналган. Автор учурда "Кутаалам" басмаканасы менен иштешип жатат. Биринчи китеби миң нуска менен чыгып, балдар менен иштеген уюмдарга жана аймактардагы мектептерге таратылды.

Соңку учурда балдарга арналган китептер көп чыгып жатканы байкалат. Бирок Ольганын айтымында, балдар китебин жазууда атайын стандарттарды эске алуу керек:

- Балдардын тилин табуу оңой эмес. Аларга арналган аңгемелердин атайын стандарты бар. Мисалы, мектепке чейинки балдар үчүн аңгемелерде сүйлөм үч сөздөн ашпашы керек. Балдар эмоциясын ачык билдирет. Алар чын дилинен күлүп, ыйлап же сарсанаа болот. Ошондуктан жомоктун баш каарманы аларга жагышы керек. Балдар аңгемесинде жазуу стилинен сырткары сүрөтчүнүн да милдети чоң. Ал балдарды кызыктыра турган кооз, ачык түстөгү сүрөттөрдү тартышы керек. Жазуучу сүрөтчүгө идея бериши керек. Мисалы, менин балам 1,5 жашта. Ал жомок окуп берсем укпайт. Бирок китептеги сүрөттөргө аябай кызыгат.

Ольга Пак классикалык адабияттын күйөрманы. Бирок ал фантастика жанрында жазганды жактырат. Пактын балдарга арналган аңгемелеринен сырткары эл аралык интернет басылмаларында фантастика жанрындагы китептери сатыкка чыккан. Анын "Түбөлүктүн доору", "Стратомирен и А-Лион: Асманга карай умтулганда" аттуу китептери Украина, Орусиядан өз окурмандарын тапкан:

"Эра вечности" китеби.
"Эра вечности" китеби.

- Фантастика жанры мага абдан жагат. Мында оюңду каалагандай билдирсең болот. Мындай жанрдагы китептерди көбүнчө өспүрүмдөр, жаштар жакшы көрөт. Мен өз эмгегимди жазуу үчүн 1,5 жылдан бир жылга чейин убакыт жумшагам. Бири былтыр фантастика жанрында жазган жазуучулар арасында Киевде өткөн сынакта үчүнчү орунду ээлеген. Бул мага кадимкидей дем берди. Ал китептерде галактика, башка планетадагы жашоо тууралуу сөз болот.

Жаш жазуучу Ольга Пак эмгектери үчүн жарытарлык акча албайт. Ага карабай ал жазуучулук өнөрүн өркүндөтүп, изденүү үстүндө жүргөн кези. "Бо" жөнүндө аңгемелери канча серияда басылып чыгары белгисиз. Ушул тапта жаш жазуучу анын үчүнчү сериясын жазып жатканын айтты. Расмий маалымат боюнча Кыргызстанда жылына балдарга арналган эки жүздөй китеп басылып чыгат.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Мигранттар ден соолукту да унутпаса

Мигранттар ден соолукту да унутпаса
please wait

No media source currently available

0:00 0:25:33 0:00

Тарых музейинен жоголгон баалуу таштар

Улуттук тарых музейи.

Баш калаадагы Улуттук тарых музейинин оңдолушуна байланыштуу дагы бир жаңы жагдайлар ачыкка чыкты.

Аны оңдоо учурунда сыйрылып алынган кымбат баалуу мрамор жана гранит плиталардын жарымынан көбү дайынсыз жоголгону айтылууда.

Алардын айрымдары таасирдүү адамдардын турак жайын кооздогонго жумшалганы, кайсы бир бөлүгү жең ичинен сатылганы тууралуу расмий түрдө такталбаган маалыматтар бар.

Архитектура, курулуш, турак жай жана коммуналдык чарба мамлекеттик агенттигинин жетекчилиги музейдин ичиндеги плиткалар үчүн гана жооптуу экенин билдирип, сыртынан сыйрылган мрамор менен граниттин кайда экенинен кабары жок болуп чыкты.

"Гранит менен мрамордун жарымы кайда жоголгону белгисиз"

Бишкектин борбордук аянтында жайгашкан Улуттук тарых музейинин курулушу өткөн кылымдын сексенинчи жылдарына таандык.

Бул долбоор Кыргыз ССРинин ошол кездеги жетекчиси Турдакун Усубалиевдин жеке демилгеси болгондуктан, архитекторлор тарых музейинин имаратын каптоого жана айланасына төшөгөнгө эң мыкты үлгүдөгү, эң кымбат мрамор жана гранит таштары колдонулганын белгилешти.

Мрамор менен гранит соккуга туруштук берип, ысык-суукка чыдамдуу болгондуктан ошол кезде курулган мамлекеттик ири маанидеги имараттардын көпчүлүгүнө колдонулган экен.

Жогорку Кеңештин "Ата Мекен" фракциясынын депутаты Эмилбек Токтошев музейди жаңылоо учурунда андагы эски гранит жана мрамор плиталардын жоголгону тууралуу маалыматтар түшүп жатканын билдирди:

Эмил Токтошев.
Эмил Токтошев.

- "Тарых музейинин сыртынан чыгарылган гранит жана мрамор таштар уурдалып, сатылып кеткен" деп угуп жатабыз. Анан биздин фракция музейди оңдоодогу коррупциялык иштерди карап, бул боюнча суроолорду жазып өкмөткө кат жөнөткөнбүз. Анда "Бул жерде кайсы компания иштеген? Келишимдин шарттары кандай болгон? Эмнеси бар, эмнеси жок?" деген сыяктуу суроолорго жооп алууну көздөгөнбүз. Бирок ал жактан жооп кечеңдеп, анан биз жайкы эс алууга чыгып кеттик. Эми сентябрь айынан баштап биз бул маселеге кайра кайрылып, музейден чыгарылган гранит, мрамор кайда жоголгонун, андагы эмеректердин баасын жана чыгымдардын сметасын талап кылып, өкмөттөн ошол музейди оңдоого байланыштуу бардык маалыматтарды сурайбыз. Музейдин сыртынан сыйрылган гранит менен мрамор эскирип, баасын жоготпойт. Ал канча иштетсе да тура берет. Аны башка мамлекеттик же социалдык объектилерге кайра колдонсок болмок. Андыктан бул боюнча ачык-айкын иликтөө жүрүшү керек.

Бишкектеги Улуттук тарых музейи Маданият министрлигинин карамагында турат. Аны жаңылоого байланыштуу жумуштарга көзөмөл жүргүзүү Архитектура, курулуш, турак жай жана коммуналдык чарба мамлекеттик агенттигине жүктөлгөнү айтылган.

Бул долбоорду ишке ашырууга башында түрк өкмөтү 15 миллион доллар грант бөлүп, бирок белгисиз себептер менен курулуш иштери кечеңдеп келген. Ошого байланыштуу кыргыз өкмөтү имараттын сыртын оңдоону жана музейдин айланасын көрктөндүрүүнү Түркиянын кызматташтык жана өнүгүү башкармалыгына (ТИКА) калтырып, анын ичиндеги жумуштарды аткарууну Архитектура, курулуш, турак жай жана коммуналдык чарба агенттигине тапшырган.

Тарых музейинин ички көрүнүшү оңдолгондон кийин.
Тарых музейинин ички көрүнүшү оңдолгондон кийин.

Бул агенттик өз кезегинде СМУ-3 деген курулуш компаниясын курулуш иштерине жалдаган. ТИКА болсо музейдин сыртына капталган мрамордун жана тепкичтер менен айланага төшөлгөн граниттин канча бөлүгүн сыйрыганы белгисиз. Документтер боюнча анын ордуна 19 миң чарчы метрге чукул плита имаратка капталганы жана анын айланасындагы жерге төшөлгөнү гана көрсөтүлгөн.

ТИКА эски мрамор менен гранит плиталарды Архитектура жана курулуш агенттигине өткөргөнүн жергиликтүү медиага билдирген.

Бирок Архитектура, курулуш, турак жай жана коммуналдык чарба мамлекеттик агенттигинин директору Бактыбек Абдиев муну жокко чыгарып, ал жетектеген мекеме "имараттын сыртынан алынган плиталар үчүн жооптуу болгон эмес" деп билдирди:

- Музейдин сыртындагы, тепкичтердеги жана анын айланасындагы гранит, мрамор таштар үчүн ТИКА жана мэрия жооптуу. Биз болсо музейдин ичин реконструкциялоо үчүн жооп беребиз. Анткени башында эле ТИКА деген уюм музейдин сыртынан ишти баштап, бирок бүткөрө албагандыктан сырткы бөлүк жана музейдин айланасындагы иштер анын карамагына калтырылып, биз болсо музейдин ичиндеги иштерге кирип кеткенбиз. Ага биздин Архитектура жана курулуш агенттиги киришкен эмес. Ошондуктан биз музейдин ичинен чыгарылган мрамор жана гранит плиталар үчүн гана жооптуу болуп, анын баарын топтоп, коюп койгонбуз. Ошондуктан сыртынан чыгарылган гранит менен мрамор таштарды мэриядан жана ТИКАнын өзүнөн сураш керек.

Ал эми Бишкек мэриясынын Капиталдык курулуш башкармалыгы музейди оңдоо иштерине тиешеси жок экенин билдирип, жоопкерчиликти толугу менен кайра Архитектура жана курулуш агенттигинин өзүнө оодарды. Анда музейдин имаратынын сыртынан, анын тепкичтеринен жана айланасынан сыйрылган гранит жана мрамор плиткалар кайда жоголду? Бул тууралуу ТИКАнын жергиликтүү өкүлчүлүгүнөн, Улуттук тарых музейинин жетекчилиги менен Маданият министрлигинен да маалымат алууга мүмкүн болбоду.

Таштардын табышмактуу таржымалы

Анткен менен саясий чөйрөдөгү айрым адамдарда "Улуттук тарых музейинен алынган эски гранит жана мрамор плиткалар 2016-2017-жылдары кайсы бир таасирдүү адамдардын жеке курулуштары үчүн колдонулган" деген такталбаган маалыматтар бар.

Ошол эле кезде "алардын айрым бир бөлүгү чогултулуп, таңгакталып, жең ичинен сатылып, сыртка чыгарылып кеткен болушу мүмкүн" деген версия дагы айтылууда. Бирок бул эки версиянын экөө тең терең иликтөөнүн алкагында расмий түрдө текшерүүнү талап кылат.

Депутат Эмилбек Токтошев парламент комитетинин жакынкы жыйынына бул маселе боюнча курулушчулар менен аткаминерлер чакыртыла турганын айтты:

- Бул жерде "музейдин гранит жана мрамор плиталарын алмаштырыш керек" деп башында долбоорго кирип калган. Түркиянын өкмөтү бөлгөн 15 миллион доллар гранттын эсебинен музейди жаңылоо иштери жүргүзүлө турган болгон. Анан ага ошончо акча чынында эле кеттиби же жокпу - аны да такташ керек. Бул жерде маселе ошол музейден чыгарылган материалдар каякка жөнөтүлгөнүн аныктоодо турат. Мрамор менен гранит таштардын каякка уурдалганын же сатылганын таап чыгыш керек. Биз муну териштирүүдө ТИКАнын өкүлдөрүн чакырып, гранит менен мрамор кайда кеткенин сурайбыз. Бул жерде мүмкүн алар гранттын эсебинен бекер жасап берип жаткандыктан, "Аларды өзүңөргө "алып калабыз" деп сүйлөшкөнсүңөрбү?" деп да сурайбыз. Бул жерде келишимдин шарттары кандай болгонун карап чыгышыбыз зарыл. Анткени буга чейин бизге "музейдин ремонтуна киришпегиле, ал грантка жасалды, аны териштиргенге силердин акыңар жок" деген да сөздөр болгон.

Ошол эле кезде Эмилбек Токтошев музейдин кымбат баалуу мрамор жана гранит таштарынын жарымынан көбү кайда жоголгону боюнча материалдар музейди жаңылоо долбоорун иликтөө боюнча быйыл май айында түзүлгөн убактылуу депутаттык комиссияга өткөрүлүп бериле турганын белгиледи.

Архитектура жана курулуш агенттигинин директору Бактыбек Абдиев чынында эле курулушка колдонулган баалуу таштардын уурдалганы аныктала турган болсо, ага жооптуу тараптар жазасыз калбай турганын билдирди:

- Эгерде ошолор чоңдордун үйлөрүнө кеткен болсо анда бул үчүн Жарандык турак жай курулуш департаменти жана СМУ-3 фирмасы жооптуу болуп эсептелет. Биз аларга ошолордун бүт бардыгын алып туруп, "ремонт иштери бүткөндөн кийин аларды толугу менен Маданият министрлигине өткөрүп бересиңер" дегенбиз. СМУ-3 болсо плиталарды жооптуу сактоого койгон. Бирок гранит плиталардын бир бөлүгүн Улуттук онкология борборуна бергенбиз. Ал гранит таштар андагы имараттардын пайдубалын каптаганга жумшалган. Анан мындан сырткары "Үркүн", "Ата-Бейит" мемориалдык комлпексиндеги курулуш иштери үчүн да ошол гранит жана мрамор плиталардын кайсы бир бөлүгү берилген. Калганы толугу менен СМУ-3 компаниясынын кампасында сакталып турат.

Ошол эле кезде музейдин ичинде оңдоо иштерин жүргүзгөн СМУ-3 курулуш компаниясынын өкүлдөрү бул маселе боюнча ачык маалымат берүүнү туура көрүшпөдү.

Буга чейин музейдин ичинен сыйрып алынган гранит жана мрамор плиталар айрым бир мамлекеттик мекеме-уюмдарга бөлүштүрүлүп, таратылып берилгени боюнча маалыматтар чыккан.

Бирок жалпысынан чынында эле канча өлчөмдө плита сыйрылганы, кайсы мекеме-уюмдарга жана канча өлчөмдө таратылганы жөнүндө так маалыматтарды алууга мүмкүн болгон жок. Архитектура, курулуш, турак жай жана коммуналдык чарба агенттигинин маалыматы боюнча музейдин ичин оңдогон СМУ-3 компаниясы берген актыга ылайык, 8 миң чарчы метрден ашуун таш плита сыйрылган. Анын 4479 чарчы метри мрамор, 2768 чарчы метри гранит жана 820 чарчы метрге чукулу сары таш болгон. Анын ичинен плиталарды алуу учурунда 1800 чарчы метрге чукулу сынып, жарактан чыкканы актыда көрсөтүлгөн. Бирок анда ошол сынган мрамор жана гранит таштардын кайда жеткирилгени көрсөтүлгөн эмес.

СМУ-3 компаниясынын актысы боюнча 1164 чарчы метр мрамор жана 1652 чарчы метр гранит улуттук онкология борборуна берилген. 1705 чарчы метр мрамор "Кыргызтелеком" ишканасына берилсе, миң чарчы метрден ашуун музейдин өзүнө кайра колдонулган.

"Ата-Бейит" мемориалдык комплексин оңдоого берилди" деген таш плиталардын көлөмү жазылган эмес. Ошентип, 762 чарчы метр гранит менен мрамор гана СМУ-3 компаниясынын кампасында сакталып турганы актыда көрсөтүлгөн.

Парламенттин "Бир Бол" фракциясынын депутаты Дүйшөн Төрөкулов жагдайды иликтеп, ага укуктук баа берүү абзел деп эсептейт:

Дүйшөн Төрөкулов.
Дүйшөн Төрөкулов.

- Музейге байланыштуу иштерди дагы бир сыйра карап чыгыш керек болуп калды. Анткени бул маселе коомчулукта абдан чуулгандуу окуя катары кабыл алынды. "Эми ошол гранит жана мрамор плиталарды кимдер, эмнеге жана кандай жолдор менен алды?" деген суроолорго жооп издешибиз керек. Эгерде чынында эле алардын уурдалганы аныкталса, анда бул боюнча катуу чара көрүлүшү кажет. Мунун акырына чыгыш керек. Себеби мындай чуулгандуу иштер үчүн акыры кимдир бирөө жооп бериши керек да?

Курулуштун автору жумушка тартылбай калганда...

Ошол эле кезде оңдоо иштери учурунда сыйрылган Улуттук тарых музейинин сыртына, тепкичтерине капталган жана анын айланасына төшөлгөн мрамор менен гранит таштардын өлчөмү кандай болгону белгисиз. Сыйрылып алынган табигый гранит плиталардын ордуна жасалма курулуш материалдары төшөлүп, тепкичтерге жана балкондордун капталына гретон деген материал капталган.

Союз учурундагы тарых музейин куруу долбоорунун автору архитектор Советбек Абышев болгон. Ал музей жаңылана турганын угуп, башында аны курулуштун автору катары бул ишке чакырат деген ишенимде болгон экен. Ошондуктан ал табигый гранит жанан мрамор таштарды бузбай, сактап калып, имаратты жаңылоо мүмкүнчүлүгү боюнча өз долбоорун иштеп чыккан. Бирок аны бул жумушка жакындатышкан эмес.

Мамлекеттик тарых музейинин оңдоо иштеринин долбоордук сүрөтү.
Мамлекеттик тарых музейинин оңдоо иштеринин долбоордук сүрөтү.

Архитектор Советбек Абышев музейдеги баалуу гранит менен мраморду сактоо менен реконструкция жүргүзүлсө болмок деген ойдо:

- Эң кымбат таш - бул гранит. Андан кийин мрамор. Гранит деген бул кылымдарды карыта турган катуу таш. Ошого жараша курулушта анын баасы да бир топ кымбат. Анан эми ошолордун баарын алып салып, жасалма курулуш материалдары менен каптап жатышпайбы. Ошол кантип болсун? Музейдин эскирген, оңдой турган жерлерин жасабай, анан оңдобой турган жерлерин алмаштырып салышканына таңмын. Демек, бирөөлөргө ошондой кылыш керек болгон го? Мени менен автор катары эч кимиси келип, макулдашкан да жок. Болбосо ошол гранит менен мрамор таштарды алып, оңдой турганын оңдоп, тазалап туруп, кайра эле ошол мрамор плиталар менен имараттын өзүн каптап, тепкичтерин жана айланасына ошол эле өзүнүн гранитин төшөп чыкканга болот эле. Анда тигилерге анча иш болбой кала тургандай көрүндү окшойт да... Ошол үчүн ушундай туура эмес жолго барышты.

Архитектор Абышев гранит менен мрамор таштар калың сомдолгондуктан алар сыйрып алуу учурунда жабыркамак эмес, жабыркаган учурда да аларды сомдоп алып, кайрадан имаратка каптап же болбосо жерге төшөп, иштете берүүгө жарамак деген оюн ортого салды.

Бирок мындай адистик пикирге Мамлекеттик архитектура жана курулуш агенттигинин жетекчиси Бактыбек Абдиев макул эмес. Бактыбек Абдиев муну эски көз караш катары кабыл алып, бирок "Долбоор боюнча эмне үчүн баалуу табигый таштарды сактап калуу менен реконструкция жүргүзүлгөн эмес?" деген суроону жоопсуз калтырды:

- Буга чейин Тарых музейи Советтер Союзу маалынан калган революциянын мавзолейиндей болчу. Ичи караңгы, терезелери жок. Ички каптамалары болсо кызыл граниттен эле. Ошондон улам анын ичи күңүрт түстө болчу. Азыр барып көрсөңөр, анын ичи ачык түстө болуп, ошол эски нерселердин баары алмашылды. Ал жерде өткөн кыргыз тарыхы чагылдырылып турат. Мурда ал жакта Октябрь революциясынын жана Советтик Кыргызстандын тарыхына байланыштуу гана жасалгалар турчу. Бул жерде жаңы технология боюнча чыккан курулуш материалдарын колдондук.

Бишкектин курулуш базарында заманбап өндүрүштөгү гранит таштардын чарчы метринин наркы, калыңдыгына жараша 80 долларга чейин бааланары белгилүү. Ал эми мрамордун чарчы метринин баасы андан саал азыраак. Ошондон улам адис-архитекторлор азыр Улуттук тарых музейинен дайынсыз жоголуп жаткан, аны сыртына капталган мрамор плиталардын, тепкичтерине жана айланасына төшөлгөн граниттин баасы кеминде бир миллион доллардан кем эмес экенин айтышууда.

Буга чейин музейди жаңылоодо анын жасалгалары ашкере кымбат баада көрсөтүлгөнү боюнча маалыматтар "Ата Мекен" фракциясынын көчмө жыйынында каралган. Ошондон улам бюджеттик каражатты туура эмес пайдаланууга байланыштуу Башкы прокуратура кылмыш ишин козгогон. Бирок анын жыйынтыгы боюнча кимдер жоопко тартылып жатканы жарыялана элек.

"Азаттыктын" архиви: Музейдеги миллиондор. Уланбек Эгизбаевдин иликтөөсү.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Жоокерди "сарбаз" дебейли

Кыргыз жоокери

Биздин жазмакерлерибизде бир жаман адат бар. Ал бөлөк-бөтөн тилдеги, андай деле адамды тамшанта турган угуму жок сөздөрдү жазган макалаларына колдоно бермей оорусу.

Кыргыздар өз жеринен башка жактарга көчүп кеткен, жер которуп кеткен адамдарды “жер ооду болгон адамдар” деп койгон. Ошондуктан кыргыз жерине экинчи кайрылгыс болуп кеткен адамдарды биз “жер оодулар” же “жер ооду болуп кеткендер” деп атаганыбыз да оң болор эле.

Кыргызда унутулуп калган сөздөрдүн дагы бири - “оола ата” - деген сөз. “Оола ата” деген "чоң ата" деген эле сөз. Анда эмне себептен “оола ата” болуп калган? Анткени "оола" сөзүнүн дагы бир мааниси “алыс, алысыраак” дегенди билдирет. Мисалы, “Бейшен бул тоодон тигил тоого оолап кетти” дейт.

Мындан улам “оолак” сөзүнөн улам “алыскы, ыраакы” деген маанини туюнткан сөз келип чыккан. Мисалы: “Оолак болгула!” дейт. “Оолак олтур!” дейт. Демек, “оола ата” дегени өз атасы эмес, чоң атасы болсо да өз атасынан бир аз оолагыраак турган, алысыраак турган атасы дегенди түшүндүрүп турбайбы. Буга байланыштуу “оолак, оолактат, оолактатты" деген сөздөр келип чыккан.

Боз үй.
Боз үй.

Мисалы, “бизди эми бул жактан дагы башка жакка оолактатат окшойт” же “оолатат окшойт” дейт. “Кийинки кездери ал менден оолактай баштады” дейт. "Менден алыстай” баштады” дегени.

Биздин жазмакерлерибизде бир жаман адат бар. Ал бөлөк-бөтөн тилдеги, андай деле адамды тамшанта тургандай угуму жок сөздөрдү жазган макалаларына колдоно бермей оорусу. Мындай “ыкма” эне тилибиздеги көөнө сөздөр менен анча тааныштыгы жок адамдарга сырдуу көрүнгөн менен сөз кунун баалагандар үчүн тайыздык, “обу жоктук” катары сезилет. Мисалы, ошондойлор колдоно калып жүргөн араб тилиндеги “экмет” деген сөз кыргыз тилиндеги андан артык “олуя сөз“, “даанышман сөз” же “акылман сөз” дегенди эле билдирет.

Жашыруун жерге катылган казына байлыгын кыргыздар илгери “кан салык” деп койгон. Мисалы “каракчылар казыналуу кан салыкты таба албай түнү менен шимшилеп жүрүштү” дейт. Дагы бир мисал: “Энемдин кан салыгы бар эмеспи, ошого барып бир кап курут, бир карын май, бир баштык сүзмө алып кел” дейт. Бүгүн журналисттер “президенттин жеке фондусу” деп жазып жүргөндү эмне үчүн “президенттин кан салыгы” деп жазууга болбосун?

Кыргыз кыздары.
Кыргыз кыздары.

"Салттуу" деген “тарбиялуу, тартиптүү, адептүү, ыймандуу” дегенди билдирет. “Кыргыздар салттуу олтуруп, кымызды салттуу ичишти” дейт. “Кыргыздар тартиптүү отуруп, кымызды адеби менен ичишти” дегени. Ошондуктан “салттуу ислам” дегени - "тигил же бул өлкөдө жалпы элге, ислам динин туткандарга дагы, тутпагандарга дагы эч кандай зыянын тийгизбеген ыймандуу, адептүү, тартиптүү, тарбиялуу ислам дини" дегенди айтып жаткандагы эле кеп.

Кыргыз армиясы Манас өлөрү менен аскердик сөзүбүз да кошо өлгөндөн бетер, “жоокер” деген өз эне тилибиздеги аталышыбыз турса кезинде кыргыздарга кылычын ойнотуп, тепсеп кирип келген Кокон хандыгынын атчан сарбаздарынын аталышы менен жоокерлерибизди "сарбаздар” деп атап алганына жаның кашайып, ыза болосуң, намыстанасың.

“Сарбаз” деген иран тилинен кирген “атчан жоокер” дегенди эле туюндурган сөз...

Баса, Манастын жоокер жигиттери “чоролор” деп аталган эмеспи. Болбосо “эрендер” десе жарашпайт бекен?!

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.​

"Чет элдик саясий технологдордон абайлаш керек"

Авланбек Жумабаев.

Чет элдик саясий технологдордун Кыргызстанга келип, шайлоолордо иштешине тыюу салынышы зарыл.

Анткени алардын көпчүлүгү долбоорлорду иштеп чыгууда же кандайдыр саясий жараяндарда өз өлкөсүнүн геосаясий кызыкчылыгын көздөп, иш алып барышын жокко чыгарууга болбойт. Ошондой эле чет элдик саясий технологдор иштеп чыккан, "кооз" сөздөр менен шөкөттөлгөн программалар, стратегиялар жана башка долбоорлор реалдуулуктан алыс болгондуктан, алардын бири да ушул күнгө чейин жүзөгө ашкан эмес.

Саясат талдоочу жана саясий PR-менежер Авланбек Жумабаев “Азаттык” менен болгон маегинде ушундай көз карашын билдирди.

Чет жерден келген "коноктор"

"Азаттык": Кыргызстанда бийлик же ага атаандаш саясий күчтөрдүн чет өлкөлөрдөн саясий технологорду жана PR-менежерлерди чакырган өнөкөтү качан башталган?

Авланбек Жумабаев: Бул Кыргызстан эгемендик алгандан бери эле келе жаткан өнөкөт.

Эгер шайлоолордун тарыхын карап көрсөк, мындай көрүнүш Аскар Акаевдин учурунда эле башталган.

Ошол кездеги кыргыз бийлиги Орусиядагы жана Казакстандагы "эң алдыңкы" деген саясий технологдорду, PR-менежерлерди шайлоонун алдында алып келип, иштетип жүргөн. Андан кийин Курманбек Бакиевдин тушунда деле, андан кийинки шайлоолордо деле бизге чет элдик саясий технологдор келип, иштеп жүрүшкөнүнө күбө болгонбуз. Саясий технологдор бизге негизинен Орусиядан, Казакстандан, кийинчерээк Украинадан келип иштешти.

"Азаттык": Чет элдик саясий технологдор улуттук менталитетти өздөштүрүп, ошого жараша шайлоо алдында электораттын маанайын аныктай алабы? Муну сурап жатканым - Кыргызстандагы кайсы бир саясий күчтөр, саясий партиялар эмне себептен жергиликтүү шартты мыкты билген, кесипкөй адистерге караганда чет өлкөлүк саясий технологдорго артыкчылык беришет?

Авланбек Жумабаев: Мунун чынында эле күчтүү жагы деле болсо керек. Анткени сырттан чакыртылган саясий технологдор мүмкүн учурдагы заманбап жараяндарды мыкты талдай алган жана ошого жараша шайлоолор же башка бир саясий жараяндар боюнча так изилденген тыянак чыгарып берип, теориялык жактан өзүнчө бир моделдештирилген жыйынтыкты бериши мүмкүн. Бирок ошол эле кезде бир жагдайды эстен чыгарбаш керек. Алар колдонгон саясий технологиялар же саясий усулдар биздин улуттук менталитетке, биздин улуттук маданиятка же үрп-адатыбызга туура келбей калып, кайра тескери жыйынтык берген учурлар кездешет.

Жыйынтыкты көргөзө албаган изилдөө

"Азаттык": Адатта чет өлкөлөрдөн атайын чакыртылган саясий технологдор чоң калем акыга келери айтылып жүрөт. Ошондон улам, алар ошол акчаны актап, шайлоолордо же башка саясий жараяндарда кандайдыр көзгө көрүнүктүү ийгиликти камсыз кылган учурлар болгонбу?

Чет элдик саясий технологдордун арасында саясий жагдайды өзгөртүп жиберүүгө жөндөмдүү, күчтүү адистерди кездештирген жокмун. Керек болсо айрым бир олуттуу деп эсептелген маселелер боюнча мен алар менен талашып-тартышып калган учурлар болгон.

Авланбек Жумабаев: Бизге келген саясий технологдордун арасында кырдаалды туура баалап, ошого карата тиешелүү чара көрүүнү сунуш кыла ала турган күчтүү адистер болушу мүмкүн.

Адатта алардын ишинин жыйынтыгы кайсы бир саясий иш-чаралар боюнча кыска мезгил ичинде гана көрүнө турган натыйжа менен байланыштуу.

Алар жагдайды баалап, ошого карата чыгарылган тыянактардын негизинде саясий технологияны ишке киргизишет.

Ушул этаптарды жакшы өздөштүргөн адистер болушу мүмкүн. Бирок биздин саясатчылар кызматташууга чакырган жана жеке өзү алар менен сүйлөшүп калган чет элдик саясий технологдордун арасында саясий жагдайды өзгөртүп жиберүүгө жөндөмдүү, күчтүү адистерди кездештирген жокмун. Керек болсо айрым бир олуттуу деп эсептелген маселелер боюнча мен алар менен талашып-тартышып калган учурлар болгон.

Алар өздөрү иштеп чыгып, өз өлкөсүндө иштетилген саясий технологияларды Кыргызстанга алып келе коюп эле, дароо эле, жергиликтүү шартты эске албастан жайылта коюуну көздөгөн учурларына биз бир топ каршы чыкканбыз. Анткени чет элдик саясий технологдор биздин улуттук менталитетти, үрп-адаттарды жана жергиликтүү маданиятты жакшы түшүнбөгөндүктөн алар ишке киргизген саясий долбоорлордун кесепетинен жалпы команда ыңгайсыз абалда калган учурлар болгон. Ошондуктан алар биздеги саясий жараяндарга күчтүү таасир этип, кандайдыр көзгө көрүнөрлүк жыйынтыктарды көрсөтө алышпайт.

Биздин өлкөнүн ичинде ар кандай саясий өнөктүктөргө катышып, такшалып калган адистер аз эмес. Ошондуктан калктын кулк-мүнөзүн мыкты түшүнгөн, билимдүү адистер иштесе, бир топ мыкты жыйынтыктарга жетишмек деген ойдо калганбыз. Чет элден саясий технологдорду чакырып алып келип, иштетүү - бул биздин алысты көрө албаган саясатчылардын куру дымагы.

Бул жерде биздин юристтер дагы баа бере турган маселе бар. Анткени биздеги шайлоо мыйзамдары боюнча шайлоо алдындагы өнөк учурунда чет элдик жарандарды саясий үгүт иштерине тартууга тыюу салат. Мисалы, Орусиянын эстрада жылдыздарын же башка бир саясатчыларын саясий үгүткө катыштырууга мыйзам жол бербейт. Бирок Орусиянын саясий технологдору биздин саясий партиялардын шайлоо штабдарында кеңири эле иштеп жүрүшөт. Ошондуктан мыйзамдагы ушул мүчүлүштүктү жөнгө салып, шайлоо мыйзамына саясий өнөктүк учурунда чет элдик саясий технологдорду кызматташууга тартууга тыюу салуу боюнча ченемди киргизиш керек.

Геосаясий таасир этүүнүн ыкмасы

"Азаттык": -Чоң саясаттын “көшөгөсүндө" саясий технологдорду “экспорттоо” менен ошол мамлекет өзүнүн геосаясий кызыкчылыгын кошо экспорттойт” деген түшүнүк бар экен. Акыл айткан кеңешчилер кандайдыр бир долбоорлорду иштеп чыгууда өз өлкөсүнүн геосаясий кызыкчылыгын кыстара кетиши мүмкүнбү?

Орусиядан, Украинадан же болбосо Казакстандан келген саясий технологдордун иш-аракеттеринин артында ошол өлкөнүн геосаясий кызыкчылыгы жатышы мүмкүн Ошондуктан биздин бийлик чет элдик саясий технологдордун берген акыл-кеңештерине этияттык менен мамиле кылыш керек.

Авланбек Жумабаев: Чет элден келген саясий технологдорду шайлоолордо же башка бир саясий жараяндар үчүн чакыруу биздин мамлекеттин улуттук коопсуздугуна коркунуч келтириши мүмкүн.

Мисал үчүн Орусиядан, Украинадан же болбосо Казакстандан келген саясий технологдордун иш-аракеттеринин артында ошол өлкөнүн геосаясий кызыкчылыгы жатышы мүмкүн. Алар мамлекеттин саясий багытын аныктоодо ар кандай программаларды жана стратегияларды даярдап жатканда аталган долбоорлорго өз өлкөсүнүн кызыкчылыгын тымызын камтып кетиши ыктымал. Ошондуктан биздин бийлик чет элдик саясий технологдордун берген акыл-кеңештерине этияттык менен мамиле кылыш керек.

Борбордук шайлоо комиссиясы шайлоо жараяндарын өткөрүү боюнча жооптуу орган болгондуктан чет элдик саясий технологдордун парламенттик же президенттик шайлоолорго аралашып, саясий партиялардын же президенттикке талапкерлердин штабдары менен кызматташуусуна бөгөт коё турган мыйзам ченемдерин сунуш кылып чыкса болот эле.

Анткени келечекте бийликке келе турган саясий партиялардын же президенттикке талапкерлердин шайлоо штабдарында алардын программаларын иштеп чыккан саясий технологдордун чыныгы максаты эмнеде экенин биз билбейбиз да. Алар өз өлкөсүнүн кызыкчылыгын камтыган бийликтин кандайдыр бир чечимдерине мына ушундай жолдор менен таасир этиши ыктымал.

Ошого жол бербөө зарыл. Анткени буга чейин алыскы жана жакынкы чет мамлекеттерден эмне деген эксперттерди, саясий технологдорду чакырып, айтылышы укмуштай кооз мамлекеттик программаларды жана стратегияларды жаздырдык? Ошолордун бири биздин өлкөнүн өнүгүшү үчүн пайда алып келдиби? Албетте, жок. Ошондуктан этият болушубуз зарыл.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Байге уткан балбандар кайтып келди

Байге уткан балбандар кайтып келди
please wait

No media source currently available

0:00 0:02:00 0:00

Бурулайдын өлүмү: айтылбай калган жагдайлар

Бурулайдын өлүмү: айтылбай калган жагдайлар
please wait

No media source currently available

0:00 0:19:13 0:00

Көр сатуу: прокуратуранын кечиккен жообу

Бишкектеги көрүстөндөрдүн бири.

Башкы прокуратура маркум кесиптешибиз Уланбек Эгизбаевдин “Көрүстөндөгү коррупция” иликтөөсүндөгү фактылар боюнча кылмыш ишин 22-июнда козгогону эки айдан кийин гана маалым болду.

Буга чейин Башкы прокуратура кылмыш иши козголгону тууралуу маалыматты ачык айтпай келген. Бул жагдай “Азаттыктын” жетекчилиги журналист каза болгондон кийин гана расмий кат менен кайрылып, көзөмөл органынын реакциясын талап кылганда ачыкка чыгып жатат.

Журналист Уланбек Эгизбаевдин көр саткандар тууралуу иликтөөсү ушул жылдын 30-майында жарыяланып, ЭлТР коомдук телеканалынан көрсөтүлгөн.

Андан кийин Бишкектин Түштүк-батыш көрүстөнүнүн жетекчиси Чыңгыз Апасов жана ошол эле көрүстөндүн кызматкери Алихан Алиев Эгизбаевди сотко бергени кесиптешибиз каза тапкандан кийин гана белгилүү болгон.

Түштүк-батыш көрүстөнүнүн жетекчиси Чыңгыз Апасов.
Түштүк-батыш көрүстөнүнүн жетекчиси Чыңгыз Апасов.

​Бул окуядан көп өтпөй “Азаттыктын” жетекчилиги иликтөөдө баяндалып, көрсөтүлгөн коррупция фактыларына көңүл бурууну өтүнүп, Башкы прокуратурага кат жолдогон.

Туура бир айдан кийин, 23-августта редакцияга кат жүзүндө келген көзөмөл органынын жообунда Башкы прокуратура аталган фактылар боюнча кылмыш ишин мындан эки ай мурда. 22-июнда эле козгогону белгилүү болду.

Башкы прокуратуранын маалымат катчысы Наргиза Кубатова кылмыш иши Бишкек шаардык прокуратурасынын демилгеси менен козголгонун айтты:

- Иликтөө жарыялангандан кийин Башкы прокуратуранын маалымат кызматы Бишкек шаарынын прокуратурасына иликтөөдө айтылган фактыларды текшерүүнү өтүнүп кат жөнөткөн. Ошонун негизинде шаардын прокуратурасы текшерүүнү демилгелеп, 22-июнда кылмыш иши козголгон.

Анткен менен бул тууралуу бир да басылма жазып чыккан эмес. Маркум журналист өзү да андан кабарсыз болгон.

Коомчулукта кызуу талкууга алынган жана резонанс жараткан иликтөөдөгү фактылар боюнча козголгон кылмыш иши тууралуу маалымат эмнеге эки ай өткөндөн кийин гана ачыкка чыкты? Башкы прокуратуранын бул ишине кандай баа берүүгө болот?

Байтемир Ибраев.
Байтемир Ибраев.

Мурдагы баш прокурор Байтемир Ибраев мындай көрүнүш ишти иликтеген прокурордун көңүлкош мамилесинен улам болушу мүмкүн деген пикирде:

- Балким бул ишти карап жаткан жооптуу кызматкерлерге анчейин резонанстуу эмес иш болуп көрүнүшү мүмкүн. Муну иликтеп, бүдөмүк фактыларга көңүл буруп, тергөөчүгө "эмне үчүн эки ай мурун иш козголгону тууралуу маалымат берген эмессиңер?" деген суроо узатуу керек. Алар өзүнүн иш кагаздары менен тааныштырып берет да. Ошондо гана жиптин учугу, бүдөмүк ой туудуруп жаткан суроолорго жооп чыга баштайт.

Башкы прокуратуранын басма сөз катчысы Наргиза Куватованын айтымында, мыйзамга ылайык көзөмөл органы мамлекеттин жана коомдун кызыкчылыгына тийиштүү окуя болсо, өз демилгеси менен кылмыш ишин козгой алат. Бирок кадрлардын тартыштыгынан улам мекеменин адистери ЖМКларда жарык көргөн макалалардын баарын окуп, мониторинг кылууга жетишпейт.

Медиа эксперт, юрист Акмат Алагушев бул тууралуу мындай деди:

- Процессуалдык кодексте кылмыш ишин козгоого түрткү жана негиз керек деп жазылган. Ал эми түрткү деп дал ошол маалымат каражаттарында жарыяланган макалаларды айтса болот. Бирок азыр толтура нерселер жазылат да. Алардын баарын кантип текшерет? Бул укуктук норма, бирок аны толук аткарыш үчүн шарт жок.

"Азаттыкка" келген катта козголгон кылмыш иш Экономикалык кылмыштарга каршы күрөш боюнча мамлекеттик кызматынын Бишкек шаардык башкармалыгына ошол эле күнү өткөрүлүп берилгени жазылган. Аталган кызматтын маалымат кызматынын өкүлү учурда тергөө амалдары жүрүп жатканын билдирди.​

Маркум Уланбек Эгизбаев 22-июлда каза тапкан.
Маркум Уланбек Эгизбаев 22-июлда каза тапкан.

​“Көрүстөндөгү коррупция” аттуу иликтөөдө Бишкектин Түштүк-батыш көрүстөнүндөгү коррупциялык схемалар ачык айтылып, көр сатуу бизнеске айланып кеткени баяндалган.

Иликтөө эфирге чыккандан кийин, көзү тирүү кезинде Уланбек Эгизбаевге көрсөтүүдө интервью берген Бишкектеги ритуалдык кызматтын мурдагы жумушчусу Максат Баялиевге бош конверттер келген.

Кийинчерээк бул конверттерди Эгизбаев менен Баялиевди “Көрүстөндөгү коррупция” иликтөөсү үчүн сотко берген Түштүк-батыш көрүстөнүнүн жетекчиси Чыңгыз Апасовдун адвокаты жибергени дайын болгон.

Курч иликтөөлөрү менен белгилүү журналист Уланбек Эгизбаев 22-июлда Ысык-Көлдө эс алып жүргөн кезде каза тапкан. Соттук-медициналык экспертиза "журналисттин өлүмүнө сууга чөккөнү себеп болгон" деген бүтүмгө келген.

"Азаттыктын" архиви: Көрүстөндөгү коррупция. 30-май, 2018-жыл

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Козголбогон “Коопсуз шаар”

Бишкек.

Алты жылдан бери ар бир өкмөт ишке ашырууга убада берген "Коопсуз шаар" долбоору дагы бир үзгүлтүккө учурады.

Долбоорду ишке ашырчу компанияны тандоо боюнча 23-августтагы онлайн-аукцион өтпөй калды деп табылды. Тендердик комиссиянын маалыматы боюнча, мындай кырдаалга техникалык каталар себеп болгонун Финансы министрлигине караштуу Мамлекеттик сатып алуу департаментинин башчысы Улан Өзүмбеков түшүндүрдү:

- Бүгүнкү күнгө чейин биздин портал аркылуу 318 сынак өткөрүлгөн. Анын ичинде 1119 лот бар болчу. Башкача айтканда, сынактар “бааларды төмөндөтүү ыкмасы” менен өткөрүлөт. Бул ыкма өзү автоматтык түрдө иштейт жана ага эч ким кирише албайт. Мыйзам чегинде бардык тендерге кеминде үч компания катышууга тийиш болсо “Коопсуз шаар” боюнча тендерге үч компания катышкан. Алардын бири “Мегалайн” компаниясынын суммасы тендерде көрсөтүлгөн суммадан көп болуп чыкты. Муну автоматтык система тендерди бузуу аракети катары эсептеп, ошолордун суммасын гана ачыкка чыгарып койгон. Система калган эки фирма сунуш кылган сумманы көрсөтпөй, купуя түрдө сактаган. Натыйжада тендердин катышуучулары экөө эле болуп жатканы үчүн аукцион аягына чыккан жок.

Тендердик комиссиянын мүчөлөрү "сынактын аягына чыкпай калышына хакерлик же сырттан кийлигишүү себеп болгон эмес" деп айтып жатышат. Бирок ошол эле учурда аукциондун жүрүшүндө эмне себептен "Мегалайн" компаниясы акылга сыйбаган сумманы сунуш кылып, үзгүлтүккө учуратканын да алар түшүндүрө алышкан жок. Бул боюнча "Мегалайн" ишканасы эч кандай комментарий бере элек.

Ошентип, учурдагы өкмөттүн бетине кармаган долбоор бул ирет да ишке ашпай калды. Эми өкмөт өкүлдөрү "Коопсуз шаар" боюнча кайрадан сынак жарыялап, тендер өткөргөнү жатышат.

Долбоорду ишке ашыруу милдети жүктөлгөн Маалыматтык технологиялар жана байланыш комитетинин төрагасынын орун басары Кубанычбек Шатемировдун айтымында, экинчи конкурсту тез арада өткөрүү пландалууда:

- Тилекке каршы, конкурстук комиссия аукциондун жеңүүчүсүн аныктай алган жок. Буга байланыштуу конкурс кайрадан жарыяланат. Кийинки аукциондун так датасын жакын арада маалымдайбыз. Ал үчүн жаңы комиссия түзүлүп, конкурстун документациясын кайрадан иштеп чыгышы керек.

Бирок өкмөт өкүлдөрү "Кийинки аукцион да азыркыдай техникалык себептерден улам үзгүлтүккө учурабайбы?" деген суроого жооп бере алышкан жок.

Негизи "Коопсуз шаар" долбоору акыркы алты жылда ар бир өкмөттүн ишин, тагдырын аныктоочу көрсөткүчкө айлангандай. Алгач ирет аны 2012-жылы Өмүрбек Бабановдун өкмөтү ишке ашырууга белсенип, андан бери алты жолу сынак өтүп, бирок "багы ачылбай" келет.

Жол кырсыктары жана курмандыктары жыл өткөн сайын көбөйүп жаткан Кыргызстанда бул долбоорду ишке ашыруу ар бир келген өкмөттүн алдындагы негизги милдеттердин бирине айланды.

Азыркы премьер Мухаммедкалый Абылгазиевдин өкмөтү да бул долбоорду ишке ашырууга убада берип, быйыл жыл аягына чейин алгач Бишкек шаарындагы көчөлөрдө көзөмөл камералары орнотуларын жарыялаган.

Акыркы кырдаалдан соң Абылгазиевдин өкмөтүнүн убадасы аткарылары күмөн экени тууралуу пикирлер айтыла баштады.

Жогорку Кеңештин депутаты Абдывахап Нурбаев "Коопсуз шаардын" айланасындагы акыркы кырдаал учурдагы өкмөттүн деңгээли менен дараметин көрсөттү жана мындан аркы тагдырын да аныкташы мүмкүн деген пикирде:

Абдувахаб Нурбаев.
Абдувахаб Нурбаев.

- Сөзсүз түрдө жоопкерчилик болуш керек. Конкурстун өтпөй калганы техникалык себептен улам эмес, тиешелүү адамдардын шалаакылыгы. Өкмөт бетине кармап жаткан жалгыз гана "Коопсуз шаар" долбоору болуп жаткан. Эгер муну да кыла албаса, өкмөт алыска бара албайт. Күн сайын жол кырсыгынан канчалаган адамдар өлүп жатат. Адамдын өмүрүнөн кымбат эмне бар? Ушундай кырдаалда келгенине беш ай болгон өкмөт ишке ашыра албаса анын эмне кереги бар? Бул өкмөттүн тагдырын чече турган долбоор.

Ошол эле кезде эмне себептен "Коопсуз шаар" долбоорунун жолу катуу болуп, улам-улам өтпөй келет деген суроо туулат.

"Жаш ишкерлер ассоциациясынын башкармалык төрагасы Темирбек Ажыкулов долбоорду Кыргызстандын эгемендик жылдарында чуусу бүтпөгөн Кумтөр долбоору менен салыштырды. Ал долбоордун ишке ашпай жатканына маселенин ашкере саясатташканы жана мамлекеттик органдардын жоопкерсиз мамилени себеп катары көрөт:

- Президент баш болуп "жол кырсыктарын азайтыш керек" деп айтып, убада берди. Эгер ушул маселени чече албаса, өкмөттүн деңгээлин көрсөтөт. Бул жерде техникалык же укуктук маселе жок. Маселе башкаруудагы башаламандык, ашкере саясатташуу жана айрым органдардын жоопкерсиздиги. Бул долбоор экинчи "Кумтөргө" айланды.

Ал эми эксперт Сейтек Качкынбай долбоордун ишке ашпаганына жөндөмдүү жетекчилердин жетишей жатканынан көрөт:

Сейтек Качкынбай.
Сейтек Качкынбай.

- Ушул долбоорду ишке ашырам деген жетекчилер өзү "Коопсуз шаардын" маңызын түшүнбөйт. Анан кантип алар текшерип, көзөмөлдөй алат. Эгерде тиешелүү жетекчилер бул долбоорго күйбөсө кырдаал кайталана берет.

Кыргызстанда ири шаарларга жана кан жолдорго видеобайкоо орнотуу долбоору тууралуу маселе жол кырсыктары көбөйгөнүнөн улам утур-утур көтөрүлүп келет.

Акыркы он жылда өлкөдө 11 миңден ашык адам жол кырсыгынан каза болсо, алардын миңи балдар болгон. Жарандык коом өкүлдөрү бул көрсөткүч үзгүлтүксүз согуш жүрүп жаткан айрым өлкөлөрдөгү курмандыктардан да көп экенин эске салууда.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Хабихт: Кыргызстанда адам өмүрү узарды

Хабихт: Кыргызстанда адам өмүрү узарды
please wait

No media source currently available

0:00 0:10:50 0:00

Динди айланчыктаган саясат

Президенттик аппараттын жетекчиси Досалы Эсеналиев менен Жогорку Кеңештин спикери Дастан Жумабеков. 21-август, 2018-жыл.

Интернет айдыңында, маалымат каражаттарында Кыргызстандын азыркы саясий жетекчилери динчил болуп баратканы тууралуу көп сөздөр айтылууда.

Саясатчылар өлкөнүн өнүгүшүнүн бир жолун динден көрөбү же саясий максаты үчүн динди пайдаланабы? Деги Конституциясында дүйнөбий мүнөздө экени жазылган мамлекетте динге мамиле кандай болушу керек? Ушул ж.б. суроолордун тегерегинде “Арай көз чарай” берүүбүздөн кеп кылдык.

Талкууга Кыргыз Республикасынын мурдагы вице-премьер-министри Тынычбек Табылдиев жана Кыргызстан ислам университетинин проректору Марс Ибраев, социолог Бакыт Малтабаров катышты.

“Азаттык”: Тынычбек мырза, адатта өлкө жетекчилигинин сөзү жалпы эл үчүн баса турган жол же аткарууга багытталган үндөө катары кабыл алынат эмеспи. Жогорку Кеңештин төрагасы Дастан Жумабеков айт намазда “биз Дин башкармалыгынын айткан жакшы ниеттерин, насаат сөздөрүн жүрөгүбүзгө түйүп, ошол иш-чаралар менен иш кылсак Кыргызстан мамлекетинин өнүгүшү да тез болот” деди. Сиз спикердин сөзүн кандай түшүндүңүз, кандай кабыл алдыңыз?​

Аянтка келгендер күнүнө беш убак намазды муфтий же кайсы бир жетекчи үчүн эмес, Жараткан үчүн окушат. "Муфтийди уксак эле экономика өсөт" дегени күлкү келтирет.
Тынычбек Табылдиев.

Тынычбек Табылдиев: Биздин өлкөнүн бийлигинин протоколу бир маселени чечиш керек. Мисалы, миңдеген эл катышкан жыйындарда, айт намаздарда бир эле президент сүйлөгөнү жетиштүү. Бизде атаандашып баары кезекке туруп алып сүйлөй беришет. Аянтка эл бирөөнүн акылын укканы эмес, Жаратканга жалынганы, сыйынганы келди.

Ошондуктан спикердин аянттагы үгүттөп сүйлөгөнүнө кошулбайм, туура эмес кадам жасады. Президенттин куттуктоосун аянттан окуунун кандай кажети бар эле? Телеканалдар аркылуу окуп койсо жетиштүү болмок. Дүйнөнү болбосо да айлананы карабайлыбы. Путин же Назарбаев кошоктошуп алып, баары чиркөөдө сүйлөшпөйт, ал жердин өз ээси бар. Аянтка келгендер күнүнө беш убак намазды муфтий же кайсы бир жетекчи үчүн эмес, Жараткан үчүн окушат. "Муфтийди уксак эле экономика өсөт" дегени күлкү келтирет.

“Азаттык”: Марс мырза, акыркы жылдары жума намазга, айт намазга катышкан мамлекеттик аткаминерлер көбөйгөнү айтылууда. Сиздин баамыңызда алар кандай максатта келишет: чын ыкластан парзын аткаргысы келеби же элдин көңүлүн алган саясий максат байкалабы?

Марс Ибраев.
Марс Ибраев.

Марс Ибраев: Адам мечитке же айт намазга кандай максатта келерин бир гана Кудай билет. Мечитке саясатчы, соодагер да келет, биз аларды сыртынан карап эле “бул адам келиптир” деп коебуз.

Диний иш-чараларга келүү - ар кимдин көңүлүндөгү иш. Мен диний адам катары кимдир бирөөнү саясий же башка максатта мечитке, айт намазга келип жатат деп ойлобойм. Ал эми диний ишмерлер өзүбүздүн Аалымдар кеңешинин атынан саясий иш-чараларга, шайлоолорго катышпай коюуну эп көрөбүз. Бирок диний адам жеке инсан катары, шайлоочу катары шайлоо өнөктүгүнө катышууга, кайсы бир талапкерге добушун бергенге, үгүттөгөнгө толук укугу бар, ага эч ким тоскоол боло албайт.

“Азаттык”: Тынычбек мырза, мурда парламенттин имаратында бир намазкана болсо, азыр экиге көбөйдү. Бул демек ага болгон талап күч, каалаган аткаминерлер көбөйүүдө десек болот да. Ушул көрүнүштүн мыйзамдык, этикалык, саясий жагын кандай көрөсүз?

Тынычбек Табылдиев: Кыргызстанда динге ишенгендер көбөйүүдө, намазканалардын ачылышын кескин сындай албайм. Бул көрүнүштү мен колдойм, ар бир адам динге ишениши керек.

Бирок динди дааватчылардын чала сөзү менен эмес, Курандагы накта жол-жоболор менен тааныш керек. Динге жаштар көп тартылууда. Жакшы жагы -алардын арасында арак ичкендер азайып жатат. Депутаттар да намазканаларга барып жатат. Мечитке баруу же барбаш ар кимдин өз иши. Ошондуктан канча намазкана ачылбасын, аны парламенттин иши менен байланыштырып, реклама кылыштын кереги жок.

Тынычбек Табылдиев.
Тынычбек Табылдиев.

Болуптур, президент, спикер же башка чондор борбордук аянтка намазга келишсин, бирок элдин арасында эле турушсун, окушсун. Спикер анчалык эле элге көрүнөм десе бир торпокту курмандыкка чалып, этин карылар үйүнө алып барып, таркатып бербейби? "Парламент төрагасы өз маянасына кайрымдуулук кылыптыр" деп баарыбыз билип калат элек.

Ал эми аянтка чыгып алып акыл үйрөтүүнүн кажети жок. Спикер парламентте да акыл үйрөткөнгө акысы жок, ал - болгону жыйындын алып баруучусу. Канткен күндө да Кыргызстанда намазканаларды кайда, качан ачыш керек деген маселенин тартип-эрежеси болушу керек. Мисалы, Орусияда өлкө чиркөөсүнүн башчысынын уруксаты менен гана сыйынуу жайы ачылат. Бизде көзөмөл жок, он киши баткан намазкана ачып алып, иштете беришет. Ошондуктан бул маселени жөндөй турган мыйзам болуш керек.

Биздин саясий элита чоң саясий өнөктүктөр башталганда шайлоочулардын, анын ичинде динге ишенген электораттын көңүлүн, добушун алыш үчүн иштейт.
Бакыт Малтабаров.

Бакыт Малтабаров: Биздин иликтөөлөрдүн жыйынтыгына таянсак, акыркы жылдары адамдар динди саясий максатта колдонуп жатышканын байкоо кыйын эмес. Социологияда аны "динди саясатташтыруу" же "саясатты диндештирүү" деп аташат. Дагы тагыраак айтсак, мамлекет дин ишине кийлигишет, дин мамлекет ишине аралашат деген сөз.

Биздин саясий элита чоң саясий өнөктүктөр башталганда шайлоочулардын, анын ичинде динге ишенген электораттын көңүлүн, добушун алыш үчүн иштейт. Акыркы шайлоолордо диний элита да өнөктүктөргө катышкысы келери билинди. Тилекке каршы, акыркы убакта диндин радикалдашып баратканы өкүндүрөт. Бул көрүнүш мамлекеттин коопсуздугуна шек келтириши мүмкүн.

(Талкуунун толук вариантын ушул жерден угуңуз)

Динди айланчыктаган саясат
please wait

No media source currently available

0:00 0:22:35 0:00
Түз линк

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Лещенко: Манафорт Кыргызстан аркылуу акчасын жашырган

Депутат, иликтөөчү журналист Сергей Лещенко.

АКШда финансылык кылмыштар боюнча айыпталып жаткан, он жылдан ашык Украинада иштеген политтехнолог Пол Манафорт менен анын кызматташынын 2005-жылдагы ыңкылаптан кийин Кыргызстанга келгени тууралуу кабар дале талкуу жаратууда. Бул жаңылык ачыкка чыкканга чейин Украинанын Жогорку Радасынын депутаты, иликтөөчү журналист Сергей Лещенко Манафорт украин аткаминерлеринен алган төлөмдөрүнүн изин Кыргызстан аркылуу жашырып келгенин айткан. Лещенко Манафорттун Кыргызстандагы болжолдуу изи тууралуу “Азаттыкка” айтып берди.

“Азаттык”: - “Проект” басылмасы Пол Манафорт менен анын кызматташы Константин Килимник Кыргызстанга келип, Орусиянын кызыкчылыгын, анын ичинде Американын базасын жабуу маселесин алга сүрөшкөнүн жазып чыкты. Буга чейин Манафорттун ишмердигин изилдеген адам катары бул жаңылык сизди таң калтырдыбы ?

Сергей Лещенко: - Бул мен үчүн жаңылык эмес. Себеби, мен Манафорт [Украинадагы] Аймактар партиясы менен келишимдеринде кыргыз юрисдикцияларын колдонгонун билем. Анын ичинде Манафорттун Киевдеги кеңсесинде табылган документтер көрсөткөндөй, ал кайсы бир суммадагы акчаны Белиздеги офшордук компаниянын Кыргызстанда ачылган банк эсеби аркылуу алган.

Бул [Украинанын мурдагы президенти Виктор] Янукович менен анын коррупциялашкан жогорку бийлик өкүлдөрүнө көрсөтүлгөн кызмат үчүн төлөмдөр болгон. Башкача айтканда, Кыргызстан кандайдыр бир жол менен мындай финансылык транзакцияларга байланышы болгон.

Константин Климник (солдо көк көйнөкчөн) Пол Манафорттун командасында. 2006-жыл
Константин Климник (солдо көк көйнөкчөн) Пол Манафорттун командасында. 2006-жыл

“Азаттык”: - Манафорттун жана анын кызматташынын Кыргызстанга барганы же алардын бул өлкөдө “Манас” аба базасын жабуу сыяктуу маселелерди алдыга сүрөгөнү тууралуу буга чейин уккан белеңиз?

Сергей Лещенко: - Жок, тилекке каршы, мен бул тууралуу эч нерсе билбейм. Бирок ал кардарларынын көзүнө карабай заказ ала бергенин эске алганда ошондой болсо деле таң калбайм.

“Азаттык”: - Алдыда айтып өткөнүңүздөй, былтыр сиз "Манафорт менен мурдагы украин президенти Виктор Янукович Кыргызстан аркылуу акчанын изин жашырганын көрсөтөт" деген документтерди коомчулукка жарыяладыңыз эле. Ал документтер кайдан колуңузга тийген жана алар канчалык ишеним жаратат?

Сергей Лещенко: - Ал документтерди мага кезинде Манафорттун Киевдеги кеңсеси жайгашкан имаратты ижарага алган адамдар беришкен. Алар бул документтерди Манафорт имараттан көчүп кеткенден кийин таап алышкан. Анан бул иш менен алектенген адам катары ал документтерди мага беришкен. Мен аларды ФБРге берип, коомчулукка ачык жарыялагам.

“Азаттык”: - 2009-жылга таандык ал документтерде Белизде катталган "Neocom Systems Limited" аттуу компаниянын Кыргызстандагы “АзияУниверсалБанкта” эсеби болгону, ал аркылуу Манафорт тарапка 750 миң доллар которулганы көрсөтүлгөн. Мындай транзакциялардан кыргыз тарап канчалык кабардар болгон?

Сергей Лещенко жарыялаган документтерде "АзияУниверсалБанктагы" эсеп көрсөтүлгөн.
Сергей Лещенко жарыялаган документтерде "АзияУниверсалБанктагы" эсеп көрсөтүлгөн.

Сергей Лещенко: - Менимче, транзакциялар электрондук төлөм катары кеткен. Накталай акча болсо Украинадан башкарылган. Кыргызстан мындай шектүү махинациялар үчүн база катары колдонулган. Себеби ал акча которулган банк кийин банкрот болуп, анын ишмердиги иликтөөгө алынбадыбы. Мен билгенден ал убакта украин олигархтары Кыргызстанды арам акчаны адалдоо үчүн колдонгон.

“Азаттык”: - Манафорттун ишмердиги тууралуу сиздин пикирди сурай кетейин. Ал Украинада он жылдай иштеп, мурдагы президент Януковичтин жана анын Аймактар партиясынын штабдарын жетектегени маалым. Анын Украинадагы негизги ишин кандай мүнөздөйт элеңиз? Эгер ал постсоветтик чөлкөмдөгү башка өлкөлөрдө да иштеген болсо, ал жерлерде кандай иш менен алек болмок?

Сергей Лещенко: - Манафорт кардарларын такыр ылгачу эмес. Ал болгону ким көп төлөсө, ошого иштечү. Кардарларынын аброю үчүн же кардарлары алга сүрөгөн идеология үчүн кабатыр болчу эмес. Ал Украина үчүн өлкөдөгү ажырымдын, тил, дин боюнча ажырымдын картасын ойногон зыяндуу саясий технолог болду.

"Украина Евробиримдик менен болобу же Орусиянын Бажы Биримдиги менен калабы?" деген маселени да козгоду. Анын технологиясы - коомчулукту бөлүп-жарып, анын эсебинен өз талапкерине шайлоо өнөктүгүн ийгиликтүү алып барууга жол ачуу болгон. Андай технологиялар Америкада да колдонулган. Эгер ал Кыргызстанда иштеген болсо, саясий технологияларга болгон мамилесин ал жерде өзгөртүп жиберген деп ойлобойм.

Пол Манафорт АКШнын президенти Дональд Трамптын шайлоо штабын жетектеп турган учур, 17-июль 2017-жыл.
Пол Манафорт АКШнын президенти Дональд Трамптын шайлоо штабын жетектеп турган учур, 17-июль 2017-жыл.

“Азаттык”: - Пол Манафорт ага АКШда коюлган финансылык кылмыштар боюнча айыптардын баарын четке кагып жатат. Анын өкүлдөрү сиз былтыр ачыкка чыгарган документтердеги маалыматтарды да четке кагышкан. Сиз бул документтерди жарыялаардан мурда Манафортко байланышууга аракет кылганыңыз тууралуу да сөз болгон. Сиз буларга эмне дейсиз?

Сергей Лещенко: - Мен аны менен эч качан байланышкан эмесмин. Алар жалган билдирүүлөр болчу. Манафорт менен эч качан жазышкан эмесмин жана жеке байланышым жок болчу.

“Азаттык”: - Бул документтерди ачыкка чыгарууда сиздин максатыңыз эмне?

Сергей Лещенко: - Украина үчүн коррупциялашкан украин бийлиги жана олигархтары чет өлкөлүк кеңешчилерге чоң акча төлөп жатканын, бийликке келип Украинаны тоноп жатканын, өлкө үчүн сезимтал карталарды пайдаланып ойноп жатканын көрсөтүү маанилүү.

Америка үчүн кайсы жерде болбосун, ар бир мыйзам бузуу ал адам бийликке канчалык жакын болбосун жазаланарын көрсөтүү маанилүү. Мыйзам буздуңбу, түрмөгө отурушуң керек. Бул маселе Украина, АКШ жана бүтүндөй дүйнө үчүн маанилүү прецедент.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

“Өмүр күзү”: кредитке коюлган оюн

“Өмүр күзү”: кредитке коюлган оюн
please wait

No media source currently available

0:00 0:06:37 0:00

Текебаевдин иши: эл аралык уюмдардын үнү

Иллюстрациялык сүрөт.

Айрым кыргыз саясатчылары бийлик жетекчилерин “Евразиялык демократиялык демилге” уюмунун камактагы "Ата Мекен" партиясынын төрагасы Өмүрбек Текебаев тууралуу атайын баяндамасына көңүл бурууга чакырып жатат.

Баяндамада "оппозициячыл саясатчы куугунтукка кабылган, адам укуктарына кепилдик берген улуттук мыйзамдар, эл аралык нормалар бузулган, ошондуктан анын иши кайра каралашы керек" деген корутунду чыгарылган.

Башкы прокуратура болсо ишти кайра кароодон баш тартып келет.

Нью-Йорктогу “Евразиялык демократиялык демилге” ("Eurasia Democracy Initiative" - EDI) уюму камактагы Өмүрбек Текебаевдин иши кайра каралбаса, кыргыз бийлигинин саясий, эл аралык беделине доо кетерин эскертти.

Уюмдун башчысы Питер Залмаев “Азаттык” менен болгон маегинде оппозициячыл саясатчынын иши терең талданып-иликтенгенин, анын натыйжасында ал "саясий куугунтукка кабылган" деген корутунду чыгарылганын айтты:

Питер Залмаев.
Питер Залмаев.

- Биз Кыргызстандагы өнөктөштөрүбүз менен бул ишти кылдат карап чыгып, "саясий өңүт бар" деген тыянакка келдик. Жергиликтүү өнөктөштөрүбүз - юрист эксперттер, адвокаттар, журналисттер. Алардын жеке коопсуздугунан улам аттарын айта албайм. Биринчи кезекте, Текебаевдин саясий дымагы, Конституциялык реформа жүргүзүүдөгү жигердүүлүгү жана президенттик шайлоого катышуу дымагы ага каршы өнөктүктүн өзөгүн түздү деп эсептейбиз. Кыргызстандын бийлиги аны өзүнүн башкы оппоненти катары көргөнү айныксыз. Ал эми мурдагы президент Алмазбек Атамбаевге кайрылсам, өлкөдөгү жана аймактагы Кыргызстанга жакындан көз салгандардын баамында, мурдагы президенттин саясий процесстерге таасири дагы эле бар. Андыктан жалпы жонунан бийлик мурдагы эле кейпинде жана саясий оппоненттерин куугунтуктап, өч алып жатканы үчүн жооптуу.

Буга чейин Жогорку Кеңештин айрым депутаттары, саясатчылар, коомдук ишмерлер, укук коргоочулар, жарандык активисттер Өмүрбек Текебаевдин иши жаңы ачылган жагдайларга байланыштуу кайрадан каралышы керек экенин айтып чыгышкан.

Мирлан Бакиров.
Мирлан Бакиров.

Парламенттин вице-спикери, "Өнүгүү-Прогресс" фракциясынын депутаты Мирлан Бакиров кыргыз бийлиги кадыр-барктуу эл аралык уюмдардын баяндамаларын көңүл сыртында калтырбашы керек деп эсептейт:

- Биз "Өмүрбек Текебаевдин иши кайра каралышы керек" деп бир канча жолу айтып келдик. Ал эл аралык, дүйнөлүк деңгээлдеги саясатчы десек жаңылышпайбыз. Ошондуктан мындай уюмдардын баяндамасына сөзсүз реакция болушу керек. Биз бир катар эл аралык уюмдардын мүчөсүбүз, адам укуктары боюнча документтерге кол коюлган. Өлкөбүз эл аралык милдеттенмелерди алган. Кыргызстан адам укуктарын сыйлаган өлкө катары кадыр-баркын сактап, андан ары өнүгүшү үчүн реакция болуп, иш кайра каралышы зарыл. Мындан укук коргоо органдары трагедия жасабашы керек. Мындай иштер ачык-айкын карала турган, ачык баа бериле турган мезгил келе жатат. Президент өзү "күнөөлүүлөр жазаланып, күнөөсү жоктор акталып, мыйзам менен корголушу керек" деп айтып жатат.

Буга чейин саясатчынын адвокаттары жаңы жагдайларга ылайык Текебаевдин ишин кайра кароо тууралуу Башкы прокуратурага арыз жазышкан. Бирок башкы көзөмөлдөөчү орган "бул жагдайлар соттун жүрүшүндө каралган" деген жүйө менен арызды канааттандырган эмес. Адвокаттар ушундан улам сотко да кайрылган. Бишкектеги Октябрь райондук соту дагы арызды өндүрүшкө алуудан баш тарткан. Актоочулар ушул тушта шаардык сотко арызданып жатат.

Текебаев-Чотонов соту: көрсөтмөдөгү чалкештик

Текебаев-Чотонов соту: көрсөтмөдөгү чалкештик

Бишкектин Биринчи Май райондук сотунда "Ата Мекен" партиясынын камактагы лидери Өмүрбек Текебаев жана экс-министр Дүйшөнкул Чотоновго байланышкан сот жараяны уланды.

Жогорку Кеңештеги "Республика - Ата Журт" фракциясынын депутаты Мирлан Жээнчороев жаңы жагдайлар менен ишти каратууга мыйзамда чектөө жок экенин белгиледи:

- Эгер эми деле жаңы жагдайлар чыкса аны тактап, сотко кайрылууга, каратууга, укуктук баа берүүгө мүмкүнчүлүк бар. Мыйзамдарда эч кандай чектөө жок. Эгерде Башкы прокуратура, сот органдары сотто, тергөөдө каралбаган жаңы жагдайлар болсо, анда аларды сөзсүз карашы керек. Азыр эми Башкы прокуратура "бардык жагдайлар каралган" деген мазмундагы жоопторду берип жатпайбы. Ошондуктан адвокаттары бардык эле жайдайлар каралбаганын негиздеп бериши керек.

Саясат таануучу Эмилбек Жороев чет өлкөлүк уюмдардын Өмүрбек Текебаев тууралуу баяндамасынын саясий салмагы, пайдасына токтолду:

- Мындай баяндамалар ишти кайра калыс карап чыгууга жөнөткөнгө түрткү да болушу мүмкүн. Кечээ Тажикстанда ушуга окшогон окуя болбодубу. Хайрулло Мирсаидов деген журналистти камап коюшуп, бир катар мамлекеттерде ар кандай акциялар өтүп, дүйнөлүк коомчулуктун көңүлүн анын ишине бурдуруп атып камактан чыгартышты. Кыргызстанда сот саясий буюртмаларды аткарарын, мыйзам бузуу менен каралган иштер болгонун баарыбыз эле мойнубузга алып жатабыз. Президент деле кыйытып болсо деле мойнуна алгандай болду. Текебаев тууралуу укпаган-билбеген деле киши калган жок. Бул саясий иш экенин, буйрутма экенин баарыбыз эле билип турабыз. Саясий деп таанылган иштердин баарын кайра карап чыгууга жол ачылышы керек. Буга эл аралык, чет өлкөлүк уюмдар да салым кошушу мүмкүн.

Азимбек Бекназаров.
Азимбек Бекназаров.

Анткен менен саясатчы Азимбек Бекназаров "Азаттыктагы" маегинде камактагы саясатчылардын ишин кайра каратуу чакырыгына этият мамиле жасалышы керектигин айткан. Ал коомдо күдүк ойлор жаралбашы керек экенин эскерткен.

- Каалайбызбы, каалабайбызбы, соттор чыгарган өкүмдөр турат. Аларды кайра юридикалык-укуктук гана негиз керек. Жаңы ачылган жагдайлар пайда болушу керек. Эгерде биз бүгүн саясатчылардын иштерин президент Сооронбай Жээнбековдун аракети менен кайра каратып актатып алсак же кечирим кылып чыгарып жиберсек - анда, тоок уурдап түрмөдө отурган ондогон адамдар бар, баш кийим уурдап абакта отургандар бар, анда мындай бей-бечералардын иштери эмне болот? "Саясатчылар өздөрүн өздөрү камап, кайра өздөрүн өздөрү актай береби, коррупция менен качан күрөшөбүз анда?" дегендей пикирлер жарала берет. Бардык сот процессине прокурорлор катышып, "мынча жыл бер, мындай режимге кама" деп сурап отурушкан да. Тергеген тергөөчүлөр, соттогон соттор бар. Аларды эмне кылыш керек? 2010-2005-жылдары ушундай иштерди кайра каратканбыз. Анда ошол иштердин негизинде революция болгон жана ошонун негизинде жаңы бийлик келген, жаңы система пайда болгон. Бүгүн болсо ошол саясатчылар камалып жаткандагы бийлик ишин улантып жатат да! Ошол адамдар камалып жатканда азыркы президент Сооронбай Жээнбеков премьер-министр болуп отурган да! Ошондуктан кийин келген президент өзүнө чейинки президенттин тушунда камалган саясатчыларды чыгара бере турган болсо, коомчулукта андан чоң коркунуч пайда болот. Ошондуктан биз мындай иштерде этият болушубуз керек.

"Ата Мекен" партиясынын төрагасы Өмүрбек Текебаев жана анын партиялашы, мурдагы өзгөчө кырдаалдар министри Дүйшөнкул Чотонов "Коррупция" беренеси менен айыпталып, былтыр февраль айында камалган. Аларга "орус жараны Леонид Маевскийден 1 миллион доллар пара алган" деген айып тагылган. Сот экөөнү тең сегиз жылга эркинен ажыраткан. Саясатчылар айып-дооматтын баарын четке кагып, саясий куугунтуктун курмандыгы экенин айтып келишет.

Ал арада Өмүрбек Текебаевдин мындан аркы дарылануусун аныкташ үчүн 23-августта өтө турган дарыгерлердин консилиуму болбой калды. Анын адвокаты Таалайгүл Токтакунова дарыгерлердин кеңешмеси 25-августта белгиленгенин билдирди.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Эгизбаевдин тасмасы: Жайлоодогу бала бакча

Эгизбаевдин тасмасы: Жайлоодогу бала бакча
please wait

No media source currently available

0:00 0:18:18 0:00

Манафорт менен Бакиевдин байланыштары

Пол Манафорт.

АКШнын президенти Дональд Трамптын шайлоо штабынын мурдагы башчысы Пол Манафорттун Кыргызстандагы изи тууралуу маалымат талкууга түштү. Буга чейин "Проект" басылмасы Манафорт 2005-жылдан соң Бишкекке келип, мурдагы президент Курманбек Бакиевге АКШнын авиабазасын чыгаруу боюнча кеңеш бергенин жазып чыккан. Ошол кезде Бакиевге жакын адамдар жана бийликте тургандар мындай маалымат тууралуу кабары болбогонун айтышууда.

Америкада финансылык кылмыштар боюнча айыпталып жаткан, он жылдан ашык Украинада иштеген политтехнолог Пол Манафорттун Кыргызстандагы изи тууралуу "Проект" басылмасы жазып чыккан. Анда Манафорт Орусиядагы кесиптеши Константин Килимник менен 2005-жылдан кийин Кыргызстанга келип, АКШнын аба базасын чыгаруу боюнча ал кездеги кыргыз бийлигине кеңеш бергени айтылган.

Басылманын маалыматында, политтехнологдордун Кыргызстанга сапарын орусиялык олиграх Олег Дерипаска каржылаган. "Проект" Манафорт менен анын кесиптеши Константин Килимниктин Бишкекке келгенин ырастачу бир нече булак бар экенин жазган. Бирок ошол кезде бийликте турган бир катар кыргыз чиновниктери жана мурдагы президент Курманбек Бакиевдин айланасында жүргөн жетекчилер Манафорттун Кыргызстанга сапары тууралуу кабары болбогонун айтышууда.

Феликс Кулов.
Феликс Кулов.

2005-жылдагы март ыңкылабынан соң Курманбек Бакиев менен тандем түзүп, премьер-министр болгон "Ар-намыс" партиясынын лидери Феликс Кулов АКШнын аба базасын чыгарууга кеңешчи катары келген политтехнологдор тууралуу укпаганын "Азаттыкка" билдирди:

- Мен бул боюнча эч нерсе билбейм. Себеби политтехнологдордун ишине киришкен эмесмин. Ал эми Бакиевдер өз алдынча политтехнологдордун командасын түзгөн. Бирок ал командага кимдер киргени боюнча бизге айтышчу эмес.

Дал ушундай эле жоопту ошол кезде Бакиевдин айланасында жүргөн бир нече адам берди.

2007-жылга чейин президенттик администрациянын жетекчи орун басары болгон Токон Мамытов, мурдагы тышкы иштер министри Аликбек Жекшенкулов, ошол кездеги мамлекеттик катчы Адахан Мадумаров, мурдагы президенттин жакын адамдарынын бири саналган экс-баш прокурор Элмурза Сатыбалдиев АКШнын аскер базасын чыгаруу үчүн сырттан кеңешчилер келгени тууралуу укпаганын айтышты. Бирок булардын көпчүлүгү мурдагы президент 2005 жана 2009-жылдардагы шайлоодо четтен келген политтехнологдордун кызматынан пайдаланганын четке каккан жок.

2005-жылы Курманбек Бакиевдин Бишкектеги шайлоо штабын башкарган, кийин тышкы иштер министри болгон Эднан Карабаев политтехнологдор келгенин мындайча эстеди:

- Политтехнологдор бардык шайлоолорго катышат да. Маселе алардын КМШдан же чет өлкөдөн келгенинде эле болот. Мисалы, мен Бишкектеги шайлоо штабды башкаргам. Бизде политтехнологдор болгон эмес. Бирок республикалык штабда кеңешчилер болсо керек эле. Азыр кимдер болгону эсимде жок.

Муну ошол жылдары Курманбек Бакиевдин маалымат катчысы болгон Нурлан Шакиев да бышыктады:

- 2005, 2009 жана 2011-жылкы шайлоодо чет өлкөлүк технологдор болгон. Мен айрымдарын өз көзүм менен көргөм. Мындай практика бар. Көп эле өлкөлөрдө "башы шишиген" консультанттарды чакырып, кеңешин угушат. ​Алар көп акча сурашат. Мисалы, мен аларга каршы чыгып келгем.

Буга байланыштуу "Проект" басылмасы жазгандай Манафорт менен Килимник АКШнын аскер базасын чыгаруу үчүн эмес, шайлоо алдында келиши мүмкүн экени айтылууда.

Эдил Байсалов.
Эдил Байсалов.

Коомдук ишмер Эдил Байсалов Пол Манафорттун Кыргызстанга катышы тууралуу акыркы маалыматтарды өз алдынча талдап чыккан. Ал эл аралык политтехнологдордун Кыргызстанга сапарын Олег Дерипаска каржылаган деген маалыматка ынанат. Байсаловдун божомолунда, буга чейин Орусияда жүргөн Дерипаска Кыргызстанга политтехнологдорду жөнөтүү менен өз бизнесинин кызыкчылыгын көздөгөн болушу мүмкүн:

- Манафорт менен Килимник Дерипаскага иштеп, 2005-жылы Кыргызстанда Бакиевдердин шайлоо кампаниясына катышкан дегенге таң калбайм. Себеби Дерипаска ошол жылдары Кыргызстанга каттап калган. Анын биздин өлкөдө бизнес кызыкчылыктары бар болчу.

Чынында эле ошол жылдары орусиялык олигарх Олег Дерипаска Кыргызстанда бир нече долбоорду ишке ашырууга кызыгып жүргөн. Алардын катарында 2003-жылдан тарта Камбар-Ата ГЭСин куруу, кийин Сандык кенин иштетүү үчүн завод куруу пландары болгон. Муну ошол кездеги мезгилдүү басма сөздөгү макалалардан көрүүгө болот.

Ошол эле кезде Пол Манафортту Кыргызстан менен байланыштырган дагы бир жагдай - анын Украинада ошол кездеги президент Виктор Януковичке кеңешчи катары тапкан каражатын Бишкекте жайгашкан "Азия универсал банк" аркылуу адалдаганы.

Былтыр март айында украин депутаты Сергей Лещенко Пол Манафорт 2009-жылы айрым төлөмдөрдүн изин жашыруу үчүн Белиздеги офшордук компанияны жана Кыргызстандагы банк эсебин колдонгонун айтып чыккан. Ал кезде "Азия универсал банкка" Курманбек Бакиевдин уулу Максим жана анын өнөктөштөрү ээлик кылып турган.

Эдил Байсалов америкалык политтехнолог дал ушул Максимдин чет өлкөлүк өнөктөштөрү аркылуу да мурдагы кыргыз бийлиги менен байланышта болушу мүмкүн деп божомолдойт:

- Ал учурда банк аркылуу акча ташып жатса, чоң консультанттарды тартышы мүмкүн. Ошол эле Михаил Надаль жана башкалары Манафортторду алып келип шайлоого жардам бериши толук ыктымал. Алар үчүн Украинанын президенти Януковичтин кампаниясын жүргүзгөн адамды алып келүү кыргыз бийлиги үчүн маанилүү болгон.

Убагында Украинада, Филиппинде жана Африканын бир катар өлкөлөрүндө иштеген политтехнолог Пол Манафорт АКШда шайлоо өнөктүгү жүрүп жатканда Дональд Трамптын штабына кошулуп, ошол жылдын июнь айында штабды жетектеп калган. Бирок Украинанын Аймактар партиясы ага 12,7 миллион доллар төлөгөнү жана ал салыктан качканы тууралуу кабарлар ачыкка чыккандан кийин штаб башчылыгынан кеткен. Мындан соң Манафорттун иши тергеле баштап, "Банктык алдамчылык", "Салык төлөөдөн качуу", "Чет өлкөлөрдөгү банк эсептерин жашыруу" өңдүү сегиз берене боюнча күнөөлүү деп тапты. Политтехнолог өзү бардык айыптарды четке кагып, эч кандай күнөөсү жок экенин айтып келет.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.​

Континенттерди бириктирген Кофи Аннан

Роза Отунбаева БУУнун Бишкектеги кеңсесине барып, Кофи Аннанды эскерди. 23-август, 2018-жыл.

Кофи Аннан БУУнун баш катчыларынын арасынан эң бир көрүнүктүү, жөнөкөй болсо да күчтүүсү болду. Мындай пикирин «Азаттык» радиосу менен болгон маегинде Кыргызстандын экс-президенти Роза Отунбаева билдирди. Аннан 18-августта 80 жашында оорудан улам көз жумду.

“Азаттык”: Роза Исаковна, Кофи Аннан Бириккен Улуттар Уюмунун жалпы ишмердүүлүгүндө, тарыхында кандай из калтырып кетти деп эсептейсиз?

Отунбаева: - Кофи Аннан БУУнун баш катчысы болуп эки мөөнөт иштеди. Ал дүйнө коомчулугун экинчи миң жылдыкка – жаңы доорго киргизди. Кызматы боюнча дүйнөнүн номур биринчи жетекчиси катары 180дей өлкөнүн баарынын башын бириктирип, “Миң жылдыктын өнүгүү максаттары” программасын иштеп чыкты. Анын биринчи этабы 2000-2015-жылдар болду. Кийинкиси 2030-жылга чейин деп эсептелген.Учурда баарыбыз ошол программанын 17 максатынын алкагында жылып келе жатабыз.

Ойлоп көрсөңөр, биз бир өлкөнүн алкагында жыйнала албай, өнүгүү жолунда көп кыйынчылыктарга туш болуп жатабыз. Ал эми Аннан континенттерди бириктиргенге жетишти.

Кофи Аннан негизги сегиз максатты иштеп чыккан. Канча деген адамдарды, окумуштууларды, өлкөлөрдү: “Биз дүйнөнү өзгөртүшүбүз керек. Жакырчылык көп өлкөлөрдү муунтуп жатат” деп бириктирүүгө аракет кылды. Ал кезде СПИД, безгек, кургак учук оорулары дүйнө жүзүндө күчөп турган убакыт болчу.

Экинчиден, Кофи Аннандын тагдыры экен, ал абдан орчундуу, оор маселелерге туш болду. Ирактагы согуш башталды, Сребреница окуясы тутанып, кыргын болуп кетти. 2001-жылы АКШда террордук чабуул коюлуп, 2002-жылы Ооганстанда согуш тутанды.

Аннанга карата “БУУнун колунан эч нерсе келбей койду, Ирактагы окуяны токтото алган жок” деп күнөө да коюшту. Бирок кайсы гана өлкө болбосун, чара көрүү үчүн БУУнун Коопсуздук кеңешинин уруксаты талап кылынары белгилүү да. Ошондо Аннан АКШга катуу эле айтты, каршылык көрсөттү, бирок туруштук бере албай калды.

Ал эми “Миң жылдыктын максаттары” деген программаны түзгөндө ал "жакырчылыкка каршы иштейли" деп абдан көп бизнесмендерди чогулта алды.

Ойлоп көрсөңөр, биз бир өлкөнүн алкагында жыйнала албай, өнүгүү жолунда көп кыйынчылыктарга туш болуп жатабыз. Ал эми Аннан континенттерди бириктиргенге жетишти. 2000-жылы өкмөт башчылардын баарын Нью-Йоркто чогултуп, ошол программага кол коюлду. Мотивация күчтүү болуп, өлкөлөрдүн баары аны ишке ашырууга белсеништи.

БУУнун Өнүктүрүү программасы биздин Кыргызстанга да келип, азыркыга чейин уланууда.

Кофи Аннан Африка континенти болобу, Азиябы же АКШбы, бей-бечара жана кедей адамдардын адвокаты болгон деп да айта алам.

Мурда ал БУУнун Тынчтык орнотуу күчтөрүнүн башчысы болуп иштеген. Баш катчынын негизги ролу – дүйнө жүзүндө тынчтыкты сактоо. Бул адам 2007-жылы кызматтан кеткенден кийин деле абдан чоң эл аралык маселелер менен алектенип жүрдү. Акыркыларын атай кетсем –Мьянмадагы рохинжалардын мүшкүлү. Бул да кандай гана татаал кризис!

“Азаттык”: Ал эми жалаң Кыргызстанга тиешелүү айтак, бул багытта Аннандын тушунда БУУнун ролу кандай болду?

Отунбаева: Бизге, Кыргызстанга тийгизген таасири өтө зор деп эсептейм. Ал БУУнун баш катчысы кызматын ээлеп турганда Кыргызстан бутуна жаңы тура баштаган убак эле. Бизге расмий сапар менен келип кеткен.

БУУнун Өнүктүрүү программасы “Бул өлкө али жаш. Колу баарына жетпейт. Бюджети өтө аз. Жардамды бүгүн башташыбыз керек. 20 жылга чейин кечеңдеп” деп көп иштерди жасап, көмөк көрсөтүп келе жатат.

Кыргызстандын жетишкендиктеринде бул уюмдун ролу зор.

Канча деген биздин офицерлер Аннандын тушунда БУУнун Тынчтыкты орнотуу күчтөрүндө кызмат кылып келишти. Азыр да Кыргызстандан 30-40 офицер ошол жакта жүрөт.

Тилекке каршы, биз алардын өзүнчө батальонун түзө албай койдук. Мына, Казакстан кийин, акыркы беш жыл ичинде эле киришип, өз батальонун негиздей алды.

Биз бул идеяны токсонунчу жылдардан бери алып келе жатабыз. Бирок бүгүнкү күнгө чейин ишке ашпай койду.

Кофи Аннан “бардык өлкөлөр кошулсун, үйрөнсүн, тил билсин” деп ошол идеяны баштап, эшик ачты эле.

“Азаттык”: Албетте, дипломат катары сиз аны менен далай ирет жолуккансыз. Айтсаңыз, ошол жолугушууларда, талкууларда кандай маселелерди көтөрдүңөр эле, алар кандай кабыл алынган?

Отунбаева: Биз дээрлик жыл сайын эле жолугуп, ортодогу маселелерди туруктуу негизде талкуулап турчубуз. Кыргызстан ошол кезде “Борбор Азия - өзөктүк куралдан арылган аймак” деген идеяны сунуш кылган. Кийин Өзбекстандын президенти Каримов бул идея алардыкы экенин айтып чыкты. Биз анысына деле макул болуп, “мейли, сиздики, бирок ушул идеяны өлтүрбөйлү, чыгаралы” деп, акыры ишке ашырдык. Аны БУУ өзү көзөмөлдөп турат, Кыргызстан депозитарий өлкө болуп саналат.

Экинчиден, Кофи Аннандын учурунда биз "Тынчтык орнотуу күчтөрүнүн батальону" деп Орто Азиянын масштабында түзгөнгө да аракет көргөн элек. Мында АКШ көп жардам берген. Биздин көптөгөн кызматкерлер Кыргызстан болобу, Өзбекстанбы же башкаларыбы, Кошмо Штаттарга барып машыгат деп баштаганбыз. Бирок, тилекке каршы, Борбор Азия өлкөлөрү туш тарапка качып, ал идея ошол бойдон жок болду.

Азыр жаңы заман. Кайра бара-бара кошулуп жатабыз. Канча жылдан кийин ар бирибиз жалгыз болсок жок болуп кетерибизди, эч ким биз менен эсептешпей каларын түшүндүк. Коңшу мамлекеттер мунайга, газга канчалык бай болсо да бирге болгондо гана регион катары калыптанарыбызга ынанды.

Биз баарыбыз күч-аракетибизди мына ушул жагына жумшашыбыз зарыл.

БУУнун азыркы баш катчысынын күчүн, идеяларын пайдаланып, Борбор Азия деген чөлкөмдү түзүшүбүз керек.

Антониу Гуттериш мени 18 адамдын катарына киргизип, биз Бириккен Улуттар Уюмунун Медиация тобун түзүп жатабыз. Алардын катарында төрт мурдагы президент барбыз, абдан атактуу адамдар, көрүнүктүү окумуштуулар да бар.

БУУнун баш катчысынын күн тартибиндеги негизги маселелер – тынчтыкты сактоо, согуштарды токтотуу, аларды алдын алуу. Андан кийинки багыт – өнүгүү.

“Азаттык”: Ал эми адам катары Кофи Аннан кандай сапаттары менен сиздин эсиңизде калды?

Африканы көкөлөттү деп айтсак болот. Анткени Африка жөнүндө дүйнө жүзүндө “артта калган” деген пикир калыптанган. Бирок Африкадан ушунчалык жарык, талантуу, күчтүү адам чыгарын бул адам далилдеп кетти.

Отунбаева: Мен аны менен бир нече жолу кездешкем. Алгач мүнөзү абдан жумшак, шашпаган, жай сүйлөгөн адамдай көрүнөт. Бирок ал дасыккан дипломат болчу. Көзүнүн кыры менен гана карап койчу эле. Айткан сөзүнүн аркасынан туруп, ошону аягына чыгарчу.

Африканы көкөлөттү деп айтсак болот. Анткени Африка жөнүндө дүйнө жүзүндө “артта калган” деген пикир калыптанган. Бирок Африкадан ушунчалык жарык, талантуу, күчтүү адам чыгарын бул адам далилдеп кетти.

Менин оюмча, Аннан БУУнун баш катчыларынын арасынан эң бир көрүнүктүү, жөнөкөй болсо да күчтүүсү болду.

Абдан сабаттуу, дүйнө жүзүн билген жана түшүнгөн, зирек адам эле.

Кофи Аннан өзү Ганадан. Батыш компаниясында иштеген, колунда бар адамдын уулу экен. Гана өлкөсү Улуу Британиянын колониясы болгон. Ошол жердеги жакшы мектепти бүтүп, кийин Массачусетс технологиялык университетин аяктап, Женевада эл аралык байланыштар факультетинен окуп, билим жагынан аябай такшалган. БУУнун катардагы кызматтык тепкичинен баш катчылыкка чейин жете алды.

“Азаттык”: Рахмат.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.​

"Коопсуз шаардын" сынга кабылган сынагы

Иллюстрациялык сүрөт.

“Коопсуз шаар” долбоорун ишке ашырууга кызыккан компаниялардын онлайн сынагы үзгүлтүккө учурады. Маалымат технологиялары жана байланыш боюнча мамлекеттик комитет муну техникалык себептер менен түшүндүрүп, "бир-эки күндүн ичинде жыйынтыгы жарыяланат" деп убада берди.

Мындан бир ай мурун Маалымат технологиялары жана байланыш боюнча мамлекеттик комитет жарыялаган онлайн сынак бүгүн техникалык үзгүлтүккө учурап, жыйынтыкталбай калды. Онлайн аукциондун шарттарына ылайык “Коопсуз шаар” долбоорун ишке ашырууга кызыккан компаниялар 23-августта саат 15.00дөн баштап долбоорго сарпталчу суммаларын онлайн режимде сунуш кылышы керек болчу.

"Он мүнөттүк үч негизги айлампа жана кошумча төрт мүнөттүк убакыттын ичинде тендерге катышкан компаниялардын аттары жана сунуш кылган сандары экранга чыгат" дегени менен, убакыт бүткөн соң “Мегалайн” жоопкерчилиги чектелген коому гана сунуш кылган сумма ачык жарыяланды. Ал сумма 50 миллиард сомду түзүп, чогулган журналисттердин жана мамлекеттик байланыш комитетинин адистерин таң калтырды.

Шартка ылайык долбоорду ишке ашырууга 2,5 млрд. сомдон төмөн баа сунуш кылган компаниялар тандалып алынмак. Сынакка андан башка “Кыргызтелеком” ачык акционердик коому жана орусиялык “Вега Радиокуруу Концерни” акционердик коому катышкан, бирок алар сунуш кылган сумманы Мамлекеттик сатып алуу порталынын системасы көрсөткөн жок.

Ошентип башталбай жатып үзгүлтүккө учураган сынактын жыйынтыгы аныкталбай калды. Ал эми 50 миллиард сомду тендердик комиссиянын төрагасы, Маалымат технологиялары жана байланыш боюнча мамлекеттик комитеттин төрагсынына орун басары Кубанычбек Шатемиров техникалык ката деп таанып, маселе бир-эки күндүн ичинде чечилерин убада кылды. ​

Кубанычбек Шатемиров.
Кубанычбек Шатемиров.

- Онлайн тендер саат үчтө башталган. Анын жыйынтыгында биз кеминде үч компания тендерге кызыкчылыгы бар экенин аныктадык. Алардын экөө жергиликтүү компания, ал эми бирөө орусиялык компания. Бирок Мамлекеттик сатып алуу порталынын системасы жеңүүчүнү аныктай албай койду. Азыр техникалык операторлор мунун себебин аныктап жатышат. Аларга тез арада бүтүм чыгарып, тендердик комиссиянын кароосуна коюу тапшырылды. Техникалык адистердин аныктамасы чыккан соң гана биз мындан аркы кадамдар тууралуу айтып бере алабыз. Бирок бүгүнкү тендер аткаруучу боло тургандар долбоорду ишке ашырууга кызыкчылыгы бар экенин көрсөттү.

Кубанычбек Шатемировдун айтымында, сынактын жыйынтыгын жокко чыгаруу жөнүндө азырынча чечим кабыл алына элек.

Буга чейин “Коррупцияга каршы демилгелер” деп аталган коомдук уюм өкмөт өткөрүп жаткан тендердин шарттарын жана даярдыгын сындап чыккан. Уюмдун жетекчиси Назира Раимкулова сынактын укуктук базасына жана анын кыска мөөнөттүн ичинде жарыяланышына нааразы экенин “Азаттыкка” билдирди. Анын айтымында, тендер эл көзүнө гана жүргүзүлүп, орусиялык компания жеңүүчү аталмак.

- Сынактын катышуучулары жөнүндө сөз кыла турган болсок, "Мегалайн" компаниясы коомчулукка өзүнүн түздөн-түз аткара ала турган кызматын аткара албайт. Анан каяктагы тендерге катышып жатканы бизге түшүнүксүз. Дагы бир катышуучу "Кыргызтелеком" мамлекеттик ишкана экенин өзүңөр билесиңер. Ал айла жоктон эле катышып жатат. Жөн эле эл көзүнө тендер өткөрүп, бизди шылдың кылып жатышат. Техникалык жактан үзгүлтүккө балким чын эле учураган чыгар, бирок шарттарын карап көргөндө башка катышуучуларга мүмкүнчүлүк берилбейт деген эле нерсе. Булар орусиялык “Вега Радиокуруу Концерни” компаниясын эле жеңүүчү кылып аныктамак.

“Коопсуз шаар” долбоору боюнча тендер быйыл 20-июлда жарыяланган. Жеңип чыккан компания баш калаанын ичи-сыртына 110 комплекстүү видеобайкоо орнотушу зарыл.

Долбоордун наркы 2 миллиард 552 миллион сомдон ашпашы керек. Каржылоону тендерден уткан компания жүргүзөт, кыргыз өкмөтү компаниядан эреже бузулган учурлар тууралуу маалыматтарды сатып алат.

Кыргызстанда “Коопсуз шаар” долбоору тууралуу акыркы алты жылдан бери тынбай айтылып келгени менен жүзөгө аша элек.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.​

Басма сөз катчы жетекчиликке каршы чыкты

Анара Мамбеталиева иштеген мекемесинде плакат кармап пикетке чыккан.

Мамлекеттик экологиялык жана техникалык коопсуздук боюнча инспекциянын басма сөз катчысы Анара Мамбеталиева кызматташтарын коррупциясыз иштөөгө чакырганы үчүн иштен мыйзамсыз алынганын айтып даттанып чыкты. Ал буга чейин мекеменин имаратынын ичинде плакат кармап пикет өткөргөн. Мекеменин жетекчилиги Мамбеталиева комиссиянын жыйынтыгы менен мыйзамдуу түрдө иштен алынганын айтып жатышат.

Мамлекеттик экологиялык жана техникалык коопсуздук боюнча инспекциянын мурдагы кызматкери Анара Мамбеталиева жумуштан алынганын мыйзамсыз деп эсептейт. Анын айтымында, ал кызматтын ичиндеги коррупциялык көрүнүштөргө каршы чыкканы үчүн аны жетекчилик иштен алган:

Анара Мамбеталиева.
Анара Мамбеталиева.

- Мен кечээ кадимкидей эле жумушка барсам мени 15-август күнү берене менен жумуштан алып коюшканын айтышты. Мен башында түшүнгөн жокмун. Себеби биздин ич ара келишпестиктер буга чейин эле чыгып келген. Мен жайдын башталышында “келгиле, президенттин коррупцияга каршы күрөшүн колдойбуз, биз дагы таза иштейбиз, өзүбүздөн баштайбыз” деп чыккам. Муну жалпы жамаатка, жетекчиликке да айткам. Анан биздеги айрым кызматкерлердин коррупцияга малынып жатканын, аты-жөнүн башчыбызга ачык айткам. Жаңы жетекчибиз Жолдошбек Жунушев менин айткандарымдын негизинде беш кишиден турган комиссия түзүп, иликтөө иштерин баштаган. Натыйжада мен атын атап берген адамдарды, ага кошуп мени да текшерүүгө алышты. 27-июлда комиссиянын жыйынтыгы чыгып, чечим чыгарышмак. Алар мага "өз арызың менен иштен кетсең, анда беренени алып салабыз" дешти. Бирок мени күнөөсүз жерден кетирип жатышканы үчүн арыз жазган жокмун, жогору жакка, медиага жана бардык тараптарга даттана турганымды айттым.

Мамбеталиеванын айтымында, ал бир ай мурда кызматташтарын коррупциясыз иштөөгө чакырып, мекеменин ичинде плакат кармап пикетке чыккан. Ал сүрөттөрүн 22-августта жумуштан алынгандан кийин гана "Фейсбуктагы" баракчасына жарыялап, ага карата жасалган мыйзамсыз аракеттерди айтууга аргасыз болгонун билдирди:

- Мен мекемедеги бул окуяларды ачыкка чыгармак эмесмин. Бирок алар мага айтпай, мени мамлекеттик мекемеде эч качан иштей албагыдай берене менен иштен алып салышты. "Фейсбуктагы" жарыядан кийин чалып, коркутуу-үркүткөндөр болду. Алар мага ачык эле "өз өмүрүңдү ойло" дешти. Эгер укук коргоо органдары мага кепилдик беришсе, мен аларга маалымат берүүгө даярмын.

Бир күндөн кийин, тагыраагы 24-августта Анара Мамбеталиева “Фейсбуктагы” баракчасында видео аркылуу президент Сооронбай Жээнбековго кайрылып, мекемедеги коррупцияга аралашкан Экотехинпекциянын үч кызматкеринин ишин дыкат иликтөөнү өтүндү.

- Урматтуу президент, сиз көтөрүп чыккан коррупцияга каршы күрөштү, жарлыгыңызды колдоп, арка-бел болуп өзүмдүн кызматымда так иштеп, коррупцияга тиешеси бар адамдардын бетин ачууга даярмын. Коррупцияны жок кылууну, аны менен күрөшүүнү ар бирибиз өзүбүздөн башташыбыз керек. Мен дагы ушул ураандын астында инспекциянын ичиндеги коррупцияга бөгөт коюу максатында үч адамдын атап кетүүгө бүгүн бел байладым. Алар: Мамэкотехинспекциянын статс-катчысы Таалай Асылбеков, кадр бөлүмүн жетектеген Самат Керимкулов жана Финансы башкармалыгынын жетекчиси Гүлкайыр Жумашева. Дал ушул адамдар Мамэкотехинспекциянын ичиндеги мамлекетке таандык акчанын баарын туура эмес нукка пайдаланып жатканын башка кызматкерлер да билет, - деди өзүнүн видео кайрылуусунда Анара Мамбеталиева.

Ошол эле маалда Экотехинспекциянын жаңы басма сөз катчысы Камил Сыдыков 24-августта билдирүү таратып, Анара Мамбеталиева өзүнүн иш кабинетин, кызматтык автоунаасын жана бухгалтерияга болгон 200 миң сомго чукул акча каражатынын отчетун тапшыра элек экенин кабарлады.

Мамбеталиева болсо ал иштен кеткени тууралуу буйрукту колуна ала элек экенин жана аталган нерселерге милдеттенме алып өткөрүп ала турган кызматкерлер сүйлөшүүдөн баш тартып жатышканын айтты.

Анара Мамбеталиева мекеменин басма сөз катчысы болуп үч жылдан бери иштеп келаткан. Ал эки кыздын жалгыз бой энеси. Мамбеталиева менен кабарлашкан убакта кан басымы көтөрүлүп, ооруканада дарыланып жатканын билдирди.

Ал эми Жолдошбек Жунушев быйыл февралда Мамлекеттик экологиялык жана техникалык коопсуздук боюнча инспекциянын жетекчилигине келген. Мекеменин басма сөз кызматы учурда директор Орусияда экенин билдирди.

Директордун милдетин убактылуу аткаруучу Расул Артыкбаев Анара Мамбеталиева мамлекеттик кызматкер экенин белгилеп, мындан улам мекемеге караштуу түзүлгөн комиссия анын пикетке чыккан аракетин этикалык жактан туура эмес деп тапканын айтты:

- Комиссия анын плакат кармап чыкканын мамлекеттик кызматкерге туура келбейт деп эсептеп, жетекчиликке жумуштан кетирүү жөнүндө чечимин жиберген. Мен эми гана эс алуудан келгендиктен окуя тууралуу толук айта албайм. Биз иштеген мекемеде коррупция бар же жок деп да так кесе айта албайм. Комиссиянын иши, Мамбеталиева айткан иштер да прокуратурага өткөрүлдү, тиешелүү органдар бул боюнча чечим чыгарышсын.

Артыкбаев Мамбеталиеваны өз ишин так аткарып жүргөн кызматкер катары сыпаттады.

Адатта мамлекеттик мекемелердин басма сөз кызматына кесиби боюнча журналисттер ишке алынат. Медиа чөйрөсүндөгү адистер убагында ошол эле мамлекеттик мекемедеги, бийликтеги акыйкатсыздыкты чагылдырып жүргөн журналист үчүн мамлекеттик кызматкер болуу кыйын экенин белгилешет.

"Журналисттер" коомдук бирикмесинин төрагасы Азамат Тынаев жогорудагы окуя боюнча буларга токтолду:

Азамат Тынаев.
Азамат Тынаев.

​- Басма сөз кызматкерлери өздөрүн же журналист же мамлекеттик кызматкер катары көрсөтө албай кыйналышат. Бул жагынан алганда алардын иши оор. Анткени мамлекеттик кызматтын өзүнүн этикасы, эрежелери, кодекси бар. Аларга баш ийүүгө туура келип, кызмат үчүн көп нерсени жарыялай албай калышат. Мамбеталиеванын плакат кармап чыгышы формалдуу алып караганда ошол эрежелерге туура келбеши мүмкүн. Бирок ушундай кадамга аны олуттуу эле нерселер түртсө керек. Башкысы Мамбеталиеванын билдирүүсү сөз жүзүндө калбашы керек. Эгер ал айтып жаткандардын далили болсо аны ачыкка чыгарышы зарыл.

Буга чейин Сооронбай Жээнбеков коррупцияга каршы күрөштө жарандык коомду көмөктөшүүгө чакырган.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.​

Жалал-Абадда мисте мол түшүм берди

Ирандагы Ноорузга карата базардагы мисте. Иллюстрациялык сүрөт.

Жалал-Абадда быйыл мистенин түшүмү жакшы болуп, баасы да жылдагыдан жогору болуп жатат. Облустагы токой чарбалары быйыл жалпысынан 7 тоннадан ашык мисте жыйноонун камын көрүүдө. Ал арада токойлордон өз алдынча мисте терүү өнөктүгү да күч алды.

Аксы районунун Кызыл-Жар айылынын тургуну Абдимитал Миңбаев агасы менен токойго барып, бир күндө эле бир кап мисте жыйнап келген. Анын айтымында, быйыл мисте жакшы түшүм берди, ошого жараша аны жыйнагандар да арбын.

- Агам экөөбүз кыштай жегенге эле деп терип алдык. Бир күн жүрүп 50 килограмм жыйнадык. Аны үйдө кургатып, сыртындагы кабыгын аарчыйбыз. Бир аз салмагын жоготот. Азыр мисте тергендер көп. Адырга барсаң, бири-бирине карабай терип жатканын көрөсүң. Токойду ижарага алган адамдар киши жалдап, түшүмдүн тең жарымын аларга берип жатканын уктук. Биз болсо жегенге эле терип алдык.

Мисте тергендер.
Мисте тергендер.

Базар-Коргон районунун тургуну Асан август айынын башынан бери жарым тоннага жакын чийки мисте тергенин айтты. Таңда башталган теримчилик күн батканга чейин тоо башында уланат.

- Ноокендеги Тоскоол-Ата токой чарбасынын аймагынан мисте терип жүрөбүз. Быйыл мисте аябай жакшы түшүм берди. Бир түптүн өзүнөн эле бир мүшөктөй түшүм жыйнап жатабыз. Мурдагы жылдары тоо аралап басып, эки-үч күндө араң чогултуп алаар элек. Кургатылбаган чийки мистени 100 сомго, кабыгы аарчылып, кургатылганын 300 сомго чейин сатып жатабыз. Тоо башынан терип, түшүп келе жатсаң эле жол боюнда сатуучулар күтүп турган болот. Мисте терүү да өзүнчө түйшүк. Дарактын башына чыгышың керек. Кээде жыгылып түшөсүң. Чайырынан колуң карайып, кесилип кетет. Кечке 10-15 чакырым тоо аралап жүрүп катуу чарчайсың. Терилген мистеңди сатып, колуңа акча тийгенде баарын унутуп, кайра эле тоо башына жөнөйсүң.

Жалал-Абад облусунун аймагында 33 миң гектардан ашык аймакты мисте токою ээлейт. Акыркы жылдары мисте аянттары бар токой чарбалары түшүмдөн кур калган учурлар болгон.

Аймактык айлана-чөйрөнү коргоо жана токой чарба башкармалыгынын жетекчиси Бакыт Эрмеков быйыл түшүмдүн мол болгону токой чарбаларынын ишин жакшыртып жатканын айтты:

Бакыт Эрмеков.
Бакыт Эрмеков.

- Акыркы он жылдан бери мисте быйылкыдай түшүм бере элек болчу. Мисте токойлорун буга чейин ижарага алуудан баш тартып келишкен. Пайда бербесе, эч ким иштеткиси келбейт да. Быйыл болсо мисте токоюна кызыккандар көбөйдү. Айлана-чөйрөнү коргоо жана токой чарба агенттигинин буйругу менен жыл башында токойлорду ижарага бөлүп бергенбиз, азыр түшүм жыйноо өнөктүгү жүрүп жатат.

Учурда токой аянттарындагы мистенин түшүмүн өз алдынча терүү да күч алган кез.

- Азыр мистени өз алдынча терген уурулар токойчуларды кыйнап жатат. Токойго жакын жашагандар бири-бирине эрегишип быша элек мистени да терүүдө. Быша элек мөмөнү тергени аз келгенсип, бутакты сындырып кетишет. Коопсуздукту сактабай, токой ичинде тамеки тарткандары да бар. Быйыл токой чарбалары эки жылга жеткидей мистенин үрөнүн да камдашы керек. Анткени мурдагы жылдары түшүм жок, үрөн сакталбай келген. Эми тамыры терең жайылган мистенин көчөттөрүн эгип, аянтын кеңейтүү пландарыбыз бар. Эң өкүнүчтүүсү - мисте дарактары суу жетпеген тоолуу аймактарда өсүп турат. Ошондуктан түшүмдүүлүгү да төмөн. Быйыл жаз айында өкмөттүн атайын токтому кабыл алынды. Анда мисте токойлорунун абалын оңдоо жана ижарага берүү жагы каралган, - деди Бакыт Эрмеков.

Быйыл мистенин килограммы 500 сомго чейин чыккан. Ортомчулар аны теримчилерден 250-300 сомдон дүңүнөн сатып алат. Мындан сырткары Түркиядан жана Өзбекстандан келген ишкерлер жеринен алып кетет.

Эркайым Турдумаматова.
Эркайым Турдумаматова.

- Быйыл бир тоннага жакын мисте сатып алып, камдап койдум. 250-300 сомдон элден сатып алып, базарда 500 сомдон сатыкка коюшат. Биз мистени алгандан кийин кууруп, башка бирөөлөргө чактырабыз. Андан кийин гана сатыкка коюлат. Биздин мисте кичирээк келет, бирок Ирандан, Түркиядан келип жаткандарга караганда даамдуу болот. Бирок жергиликтүү тургундар конок чакырганда сырттан келген мистени көп алышат. Анын баасы 700-1200 сомдун тегерегинде. Ал эми биздин мистелерди Түркия менен Өзбекстандан келген инвесторлор алып кетүүдө. Баанын жогору жана төмөн болушу да ошолорго көз каранды, - Эркайым Турдумаматова.

Быйыл облус аймагындагы токой чарбалары жалпысынан 7 тоннадан ашык кургатылган мистенин түшүмүн жыйноону пландап жатат.

Кыргызстандын шартында мисте токойлору бийик тоолуу, суусуз аймактарда өскөндүктөн түшүмү майда келет. Мисте дарактарынын айрымдары 350–400 жылга чейин мөмө берет. Данегинин маңызында 54–60% май, 18–25% чейин белок болот.

Мисте терүү бир топ опурталдуу иш. Өткөн айда Майлуу-Суу шаарында тоодо мисте терип жүргөн окуучу жардан кулап каза тапкан. Өткөн жумада дагы бир аял жардан кулап ооруканага түштү.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.​

Түркиядан келген дин топторунун мүдөөсү

Хатем Календер.

Түркиядан Кыргызстанга келип иш жүргүзүп жаткан диний топтор жөнүндө "Азаттыктын" эксперти Маметбек Мырзабаев дин таануучу Хатем Календер менен маектешти.

"Азаттык": Алгач Түркиядагы абал боюнча сүйлөшсөк, бул өлкөдө отуздан ашык жамаат жана агым бары айтылып келет: "нуржулар", "сулайманчылар", "Исмаил ага тарикаты", "Мензил тарикаты", "гүленчилер" ж.б. Эмне үчүн Түркияда диний топтор мынчалык көбөйүп кеткен?

Хатем Календер: Бир диний топ же бир уюм же бир исламдык жамаат исламга толугу менен өкүл боло албайт. Ошол себептен ар түрдүү белгилүү дин аалымдары пайда болот. Эл ал сүйлөгөн сайын "дин үйрөнөбүз, айткандары бизге жагат, түшүндүрмөсү көңүлүмө туура келет" деп ээрчип кете берет.

Диний топтордун кээ бирлери катардагы эле клубдарга же ийримдерге окшош. Кээ бирлери уюмдашып, кандайдыр түзүмгө ээ болуп кетсе, кээ бирлери жөнөкөй эле клубдай, ийримдей болуп калып калган. Булардын айырмаларын жакшылап билип алуу керек.

"Азаттык": Демек диний топторго бөлүнүү табигый нерсеби?

Хатем Календер: Албетте табигый нерсе. Себеби булар азыр эле чыга калган жок, тээ илгери, Осмон империясынын тушунда деле болгон. Европада, башка аймактарда деле бар. Адам баласы руханиятка кызыгат. Ошого жараша өзүнчө агымдар пайда болуп, калыптанып калат.

"Азаттык": Бул топтордун кээ бирлери коомго пайда келтирсе, кээ бири терс таасирин тийгизип жатат. Ошол себептүү бул топтор тууралуу так маалыматка ээ болушубуз керек чыгаар?

Хатем Календер: Түркиядагы диний көпчүлүктүн койгон максаты жакшы, жүргүзгөн иши пайдалуу. Алар "илим менен алек болуп окуйлу. Башкаларды да агартып, жакшылыкты жайылталы" деген ой менен пайда болгон. Дээрлик көбү «Кудай жолунда бололу, анын буйруктарын туура түшүнөлү» деген максатты көздөшөт. Бирок кийин эле кээ бирлери дүнүйөгө кызыгып кетет же саясатка аралашат.

Чынында кийинчерээк дүйнөгө, саясатка кызыгып кетиши ал топтордун баштапкы миссиясына туура келбейт. Туура келбесе да ошол жакка оой беришет. Ушинтип бара-бара өз вазийпасынан алыстайт.

"Азаттык": Түркиядан келип, Кыргызстанда иш алып барып жаткан топтор жөнүндө айтып берсеңиз. Азыркы учурда бизде түбү Түркияга барып такалган кайсы топтор бар?

Хатем Календер: Сиз өзүңүз жогоруда атап кеткендей "нуржулар", "сулайманчылар", "гүленчилер" бар. Ошондой эле кээ бир тарикаттар кездешет. Керек болсо эки жыл мурда "мавлеви тарикатынан" бир киши менен жолугушуп калганым бар. Алар өздөрүнө жараша зикирлерин чалып турат экен.

Советтер Союзу тарагандан кийин Кыргызстанда чоң бир руханий боштук, башкача айтканда вакуум пайда болгон. Чет өлкөдөн ар түрдүү диний топтор келип ушул вакуумду толтуруп жатты. Эл анын ичинен өзүнө жакканын тандап алды. Адам баласы дайыма аалам сырларына кызыгып, "Бул дүйнөнү ким жаратты?", "Биз эмне кылып жүрөбүз?", "Эмне кылышыбыз керек?", "Каяктан келдик, каякка баратабыз?" деген суроолорго жооп издейт. Анан кайсынысы жагып калса, диндин кайсыл чечмеленишин туура деп эсептесе, ошол топту же диний ишмерди ээрчип, китептерин окуй баштайт. Ошентип Кыргызстанда деле диний топтор, жамааттар, агымдар өз тарапташтарын таап, жайылып кетти.

"Гүленчилер" менен "нуржулардын" айырмасы

"Азаттык": Түркиядан келгендерди жактырып, ошолордун пикирин, идеологиясын ээрчигендер көбөйдү. Түркияда эң чоң жамааттар катары "сулайманчылар", "нуржулар", анан "гүленчилер" белгилүү. Бизде кайсынысы жандуу иштеп жатат?

Хатем Календер: Эң жигердүүсү, маалымат булактарда айтылгандай эле, "гүленчилер" болуп эсептелет. Эң таасирдүүсү да ошолор. Алардын өлкөдө мектептери, университеттери, медиа уюмдары жана башкалары бар.

"Азаттык": "Гүленчилер" кандайча пайда болгон, башаты каякка барып такалат? Фетхуллах Гүлен жөнүндө эмне айтса болот, булардын нуржулар менен болгон мамилеси кандай?

Хатем Календер: XX кылымдын башында Бедиуззаман Саид Нурси деген аалым исламды жана Куранды заман талабына жараша, кайрадан ой жүгүртүү жолу менен чечмелеп бергенге аракет кылган. Бул аракетинин аркасында Түркияда чоң сыйга ээ болгон.

Саид Нурси «Рисале-и Нур», башкача айтканда «Нурдуу жазмалар» деген жыйнакты жазган. Анын чыгармаларын окуп, жактыргандардын катары көбөйүп, натыйжада "нуржулар" деген диний топ түзүлгөн. Бул аалымдын айланасында өзүнчө жаамат калыптанган.

"Дүйнө иштеринен алыс болобуз, ыйманга, акыйкатка, Куранга кызмат кылабыз, дүнүйө, мал-мүлк, саясат менен алек болгонго убактыбыз жок" дешкен. Бул топ Саид Нурсинин китептерин таратууга, анын акыл-насыяттарын элге жеткиргенге бел байлаган.

Гүленчилер ушул "нуржулардан" бөлүнүп чыккан. Бирок бул топтун лидери катары белгилүү болгон Фетхуллах Гүлен эч качан Саид Нурси менен жолуккан эмес. Бирок Фетхуллах Гүлендин жазган китептеринен Саид Нурсинин жазгандарын табууга болот. Башка сөздөр менен айтып, Нурсини туураганы байкалып турат. Ушул жактан караганда Гүлен "Рисале-и Нурду" улантууга аракет кылганы айтылат.

"Азаттык": Сиз ошондой пикирге кошуласызбы?

Хатем Календер: Жок, мен Фетхуллах Гүлендин окуусун Саид Нурсинин окуусунун уландысы деп эсептебейм. Менин оюмча бул плагиатка окшошуп турат, тагыраак айтканда, башканын пикирин алып, өзүнүн пикириндей сунуштап жатат.

Бул эки топтун айырмаланып турган жери мындай: "нуржулар" "дүйнө иштери менен, саясат менен алек болбойбуз, ыйман үчүн кызмат кылалы, ыйманыбызды бекемдешибиз керек" деп акырет үчүн иш алып барышкан.

Ал эми Фетуллах Гүлендин жамааты саясатка кирип, мамлекеттик жана укук коргоо органдарын колго алганга аракеттенген. Мисалы, алар Түркиянын президенти Режеп Тайып Эрдоган менен тирешип калганда "Биз жөнүндө эмне деп айтсаң өзүн бил, биз аркы дүйнөнүн иштерине берилгенбиз, саясат да кызыктырбайт, сени менен бөлүшө албаган эч нерсебиз жок" деп айта алышпады.

Тескерисинче, алар оппозиция, саясий күч катары тирешти. Эрдогандын бийлигин күнөөлөп, анын иштерине кийлигишти.

Эрдоган менен Гүлен жамаатынын ортосундагы тиреш болуп жатканда мен түрк президентинин айткан сөздөрүнө анча көңүл бурган жокмун. Мен көбүнчө Гүлендин жамаатынын жүрүш-турушуна, Эрдоганга карата мамилесине көңүл буруп, ушундай жыйынтыкка келип отурам. Гүлен жамааты ошончо болду саясий партия катары эле чыкса болмок. Ушундай жагдайда "гүленчилер" "нуржулардан" айырмаланып турат.

"Азаттык": Түркиядан келген топтордун дагы бири "сулайманчылар" эмеспи. Бул топ Түркияда кандайча пайда болгон жана Кыргызстанда кандай иштерди алып барууда?

Хатем Календер: Динге канчалык көп басым жасалса деле, бийлик динге тыюу салса деле диний топтор пайда болуп, бекинип алып өз иштерин жүргүзө берет экен. Мустафа Кемал Ататүрктүн убагында Куранга тыюу салынган, азандын сөздөрү түркчөгө алмаштырылган, мусулмандардын жолу торолгон. Ошондо Сулейман Хилми Тунахан деген аалым чыгып «Куранды унуттурганга аракеттенип жатышса, мен элге Куран үйрөтөм» деп аракет кылган. Кичинекей балдарга, жаштарга Куранды үйрөтүүгө басым жасаган. Ошонун натыйжасында Сулейман Хилми Тунахан чоң диний лидер катары таанылган. Айланасында белгилүү бир жамаат пайда болгон.

Ал эми бул жамааттын Кыргызстандагы ишмердүүлүгү жөнүндө айтсак, бардык мусулмандардай эле кыргыз эли да Куранды үйрөнгүсү келет эмеспи. Эгемендүүлүктөн кийин кээ бир жарандарыбыз түрктөр менен, анын ичинде "сулайманчылар" жамааты менен мамиле түзүп, "жаштарыбызга Куранды үйрөтөлү" деп чогуу иштеп калышты. Ошентип сулайманчылар бул жерге келип жаштарга жатаканаларды салып, Куран үйрөтүүчү окуу жайларын ачышты.

Диний топтордун саясатка аралашпаганы оң

"Азаттык": Түркиядан келген бул топторго карата түрк бийлигинин азыркы учурдагы мамилеси жөнүндө да айтып берсеңиз...

Курман айт. Бишкек. 21-август, 2018-жыл.
Курман айт. Бишкек. 21-август, 2018-жыл.

Хатем Календер: Түрк бийлиги дүйнөбий өлкө болгондуктан бардыгына бирдей караганын, бирдей мамиле кылганын, бирдей аралыкта болгонун көрүп турам. Жамааттардын арасында "гүленчилерге" гана мамилеси башкача. Себеби, алар оппозициялык кадамга барып, саясатташып кетти. Бийлик "гүленчилерге" алар саясатка аралашпай турган учурда, тагыраагы 2014-жылга чейин башка диний жамааттарга жана топторго мамиле кылгандай эле мамиледе болгон. Керек болсо колдоп турган.

Бирок кийинчерээк мамилеси аябай эле өзгөрдү. Гүлен жамаатынын өзүнө караштуу медиа каражаттары, радио-гезиттери бар эле. Алар аркылуу саясий үгүт иштерин жүргүзгөн "гүленчилерге" түрк бийлиги "эгер оппозиция болом десең партия түз, болбосо диндин артына бекинип алып оппозиция болгонуң туура эмес" деп "гүленчилер" менен тиреше баштады.

"Азаттык": Азыркы учурда Кыргызстандагы бийлик бул топторго бирдей мамиле кылып жатканын байкоого болот. "Сулайманчылар" өз медреселерин, балдардын жатаканаларын ачып, динди үйрөтүп жатат. "Гүленчилер" деле кенен-кесир иш-аракеттерин улантып, айрымдары бизнеси менен алек. "Нуржулар" деле ошондой ээн-эркин ишмердүүлүгүн жүргүзүп жатат да?

Хатем Календер: Бир чети бийликтин ошондой мамилеси эле жакшы деп ойлойм. Бирок диний жамаат жана топтор да өз иши менен, тагыраак айтканда диний агартуу менен алек болушу керек. Диний уюм, топ же агым болгондон кийин ошого жараша иш жүргүзүп, адеп-ахлакты, диний баалуулуктарды үйрөтүп, жаштарды тарбиялашы абзел. Ушундай максатка ээ болуп туруп бирок саясатка кийлигишсе, өз кишилерин күч түзүмдөрүнө орноштура баштаса же бийликтин бир бутагын тымызын жолдор менен колго алганга аракет кылса, анда ар бир эле бийлик чара көрөт деген пикирдемин.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

"Түркмөнстан менен алаканы чыңдоо зарыл"

Аликбек Жекшенкулов.

Президент Сооронбай Жээнбеков 23-24-августта мамлекеттик сапар менен Түркмөнстанда болот. Кыргыз-түркмөн мамилелеринин азыркысы жана келечеги тууралуу "Азаттык" радиосунун суроолоруна Кыргызстандын мурдагы тышкы иштер министри Аликбек Жекшенкулов жооп берди.

"Азаттык": Президент Жээнбековдун Түркмөнстандагы сапарында кол коюла турган негизги документ Стратегиялык өнөктөштүк тууралуу декларация болору айтылды. Айтсаңыз, деги эле эки өлкө ортосундагы кызматташтыктын келечеги канчалык жана негизги багыттар кайсылар?

Жекшенкулов: Келечек тууралуу айтарда эки өлкө ортосундагы тарыхка да кайрыла кетиш керек.

Көп жылдардан бери Түркмөнстан ички жана тышкы саясаты жагынан Сапармурад Ниязовдун тушунда өтө бейтарап деген макамда болуп келген. Көп мамлекеттер менен жакшы катышпай, өзү менен өзү болуп келе жаткан.

Ал эми акыркы жылдардагы саясатын карасаңар, 2014-2015-жылдары эки өлкөнүн президенттери бири-бири менен катышып, мамилелерди оңдоого аракет кыла баштады. Бул дагы бир чоң кадам болгон.

Президентибиз Сооронбай Шарипович да эми мамлекеттик сапар менен барып, эки тараптуу мамилени бир калыпка түшүрүүгө аракет кылганы жатат.

Экономикалык кызматташуу, албетте, эң негизги мааниге ээ. Анткени ошол эле Түркмөнстандын газы биз аркылуу Кытайга кеткени турат.

Сооронбай Жээнбековду түркмөн тышкы иштер министри Рашид Мередов тосуп алды.
Сооронбай Жээнбековду түркмөн тышкы иштер министри Рашид Мередов тосуп алды.

Бизге Европадан, Кавказдан же Ирандан келе жаткан жүк кээде Түркмөнстан аркылуу өтөт. Ошондуктан эгер ортодо жакшы алака болбосо бул жагынан залакасы тийип калышы ыктымал. Түркмөнстан транзиттик мамлекет катары бизге чоң жардам бере алышы мүмкүн.

Коопсуздук маселеси да абдан орчундуу. Себеби бул өлкө Ооганстан менен чектеш жайгашкан. Маалымат алмашуу, күч органдарынын кызматташтыгы да биз үчүн маанилүү. Мындан тышкары, билесиздер, бизге келип билим алып жаткан түркмөн жаштары көп.

Кыргыз-түркмөн соода-сатыгы акыркы жылдары өнүгө баштады.

Бул эки тараптуу мамилелер. Ошол эле учурда көп тараптуу, Борбор Азиянын, беш мамлекеттин кызматташтык маселеси да азыркы учурдун күн тартибине чыгып жатпайбы.

Казакстан, Өзбекстан, Кыргызстан, Тажикстан ынтызар болуп, бири бирин колдоп, мамилени бекемдөө ниетин билдирип жатышат. Алака бир нукка түшүүдө. Бул жерде эки лидердин өз ара түшүнүшүүсү, колдоо көрсөтүп турушу да маанилүү.

"Азаттык": Кыргыз-түркмөн саясий сүйлөшүүлөрү туура үч жыл мурда да өткөн. Анда да бир топ келишимдер түзүлгөн, бизнес-форум өтүп, жакшы ойлор айтылган. Бирок ошол бойдон иш жылган жок. Азыр да көп пландар айтылып жатат. Жыйынтыгы ошондой болуп калбашы кайсы жагдайлардан көз каранды?

Жекшенкулов: Бизде шайлоо өттү. Түркмөнстан биринчи кезекте Кыргызстанга кандай президент келгенин байкап, "анын саясаты, тышкы экономикалык ишмердүүлүгү кандай болот" деп баамдап турду. Ошондон кийин чакырды. Бул мыйзам ченемдүү көрүнүш.

Бийлик алмашканда бардык эле мамлекеттер саясат кайсы нукка буруларын карап турат.

Ал эми мурдагы пландар ишке ашпай калганына, албетте, майда-чүйдө себептер болгон. Анын баарын айтуунун кажети жок. Азыр эки тарап тең келишимдерди аткарууга аракет кылышы керек.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.​

"Чалгынчы дипломаттын" чалмакейи

Орус чалгынчысы экени айтылган Виктор Пухов.

Бишкекте орус дипломаты катышкан бир жыл мурдагы жол кырсыгына байланыштуу жаңы жагдайлар ачыкка чыкты.

Мындан бир жарым жыл мурда Бишкекте болгон жол кырсыгы кыргыз жараны Евгений Лексиндин өмүрүн алган. Анда Фучик жана Васильев көчөлөрүнүн кесилишинде "Орусиянын Кыргызстандагы элчилигинин дипломаты" деп айтылган Виктор Пухов айдап бараткан “Тойота” үлгүсүндөгү жолтандабас катуу ылдамдыкта жолчырактын кызыл жарыгынан өтүп, Лексин айдап келаткан “Мерседес-Спринтер” жүк ташуучу автоунаасын сүзгөн.

62 жаштагы Лексин оор жараат алып, бейтапканада жан берген.

Пухов айдап бараткан автоунаада "Роснефть" компаниясынын Кыргызстандагы өкүлчүлүгүнүн директорунун орун басары Игорь Рясный да болгон. Экөө тең жеңил жараат алган.

Виктор Пухов ооруканага түшкөн убактагы дарыгерлердин каттоосу. 16-февраль, 2017-жыл.
Виктор Пухов ооруканага түшкөн убактагы дарыгерлердин каттоосу. 16-февраль, 2017-жыл.

Кырсык учурунда Пухов мас абалында болгонун ошол кезде эле Бишкектеги Медициналык-консультативдик жана спорттук медицина борборунун дарыгерлери айтып чыккан. Бирок буга карабай окуядан соң Пухов менен Рясный Кыргызстандан дароо чыгып кеткен. Себеби рулда отурган Пуховдо Орусиянын элчилигинин биринчи катчысы болуп эмгектенгени үчүн дипломаттын кол тийбестик укугу болгон.

Ошондуктан жол кырсыгына күнөөкөр өз өлкөсүндө, тагыраагы Орусияда жоопко тартылары айтылып келген. Бирок жергиликтүү "Дело №" гезити 22-августтагы санына Виктор Пуховдун дипломат эмес, Орусиянын Федералдык коопсуздук кызматынын полковниги болгону тууралуу өз маалымат булактарына таянып жазып чыкты.

Гезиттин маалыматына караганда полковник Пухов ФСБнын 5-кызматынын офицери болуп иштеген. Бул кызмат Орусиянын ичиндеги чалгын иштери менен алектениши керек. Бирок Пухов 2012-жылдан бери Орусиянын Кыргызстандагы элчилигинде эмгектенген.

Гезит жол кырсыгынан кийин Виктор Пухов ФСБдагы кызматынан бошотулганын жазды.

Дарыгерлер: орус дипломаты кызуу болчу
Дарыгерлер: орус дипломаты кызуу болчу
please wait

No media source currently available

0:00 0:04:39 0:00

Бир адамдын канына забын болгон кырсыктын себепкери дипломат эмес, чалгын кызматкери болгону жөнүндө маалымат маркум Евгений Лексиндин жесири Нелли Лексинага да келген:

- Быйыл жайында, июнь айында болсо керек эле, мага Орусиядан сот тууралуу кабарлама кат келди. Анда Виктор Пухов Орусиянын Федералдык коопсуздук кызматынын полковниги экени тууралуу жазылыптыр. Бул ишти тергеген Кант аба базасынан тергөөчү Москвага барып, Пуховду суракка алып келди. Ал учурда Москвада экен, - деп айтып берди "Азаттык" радиосуна Нелли Лексина.

Маалыматка караганда, алгач Пуховго каршы жазылган арызды Тажикстанда жайгашкан Орусиянын №109 аскер гарнизондук соту карамай болгон. Бирок айыпталуучу жараян өз өлкөсүндө өтүшүн өтүнүп, кийин иш Урал округдук аскер сотуна өткөн. Буга да макул болбогон Виктор Пухов Жогорку сотко кайрылган. Анын негизинде Пуховдун кылмыш жоопкерчилигин Брянск гарнизондук аскер соту карамай болду.

Маркум Евгений Лексин.
Маркум Евгений Лексин.

Орусиянын Жогорку сотунун расмий сайтынан Пуховдун иши кароого келип түшкөнү жана ал аскер кызматкери болгону үчүн ишти аскердик коллегия карай турганы жөнүндө маалыматты көрүүгө болот. Ошол эле учурда Нелли Лексина күйөөсүнүн өлүмү үчүн буга чейин Виктор Пухов 10 миң доллар кун төлөп берүүнү сунуш кылып байланышка чыкканын, бирок ага макул болбой койгонун кошумчалады.

Ал эми Орусиянын Кыргызстандагы элчилиги маркумдун үй-бүлөсүнө кырсыктан эки ай өткөндө гана расмий көңүл айткан. Ошондон кийин элчилик Лексина менен байланышкан эмес.

Орусиянын элчилиги ФСБнын полковниги кандай негизде дипломаттык макам менен иштеп жүргөнү тууралуу да комментарий берген жок. Бирок эксперттер элчиликтерде чалгынчыларды дипломат катары көрсөтүп, өз кызыкчылыгына пайдаланган учурлар арбын экенин белгилешет.

УКМКнын төрагасынын мурдагы орун басары Артур Медетбеков мындай тажрыйбаны башка мамлекеттер сыяктуу эле Орусия да колдонорун белгилеп, бирок мыйзам бузган кызматкерин жоопко тартууга аракет көрүү зарыл экенин билдирди:

Артур Медетбеков.
Артур Медетбеков.

- Көпчүлүк ири өлкөлөр элчиликтериндеги биринчи катчы, маданий маселелер боюнча кеңешчи сыяктуу кызматтарга чалгын кызматкерлерин коюшат. Алар ошол өлкө тууралуу маалыматтарды топтошот. Бирок аскердик же атайын кызматтан келип, элчиликте иштеген адам дал ушундай кырсыкка кабылса, кайсы кызматты ээлесе да жазага тарттырууга аракет кылыш керек.

Юрист Клара Сооронкулованын айтымында, Кыргызстандын бийлик органдары тиешелүү келишимдерди колдонуу менен бул сыяктуу окуяларга мыйзамдуу баа берүүнү талап кылышы керек.

- Сөзсүз түрдө мамлекет арасында келишимдер болуш керек. Ушул келишимдерди карап туруп, "мына бул нерселерди бузуп жатасыңар" деп так айтып, жазага тартылышын талап кылуу зарыл.

Буга чейин элчиликтин кызматкери катышкан кырсык боюнча Бишкек шаардык ички иштер башкармалыгы алгач жол кырсыгын иликтөөгө көмөктөшүүнү өтүнүп Орусияга кат жазган.

Кийин бул маселе боюнча Башкы прокуратура иштеп, Орусиянын Башкы прокуратурасына өтүнүч жиберген. Бирок ал кезде Пуховду дипломат катары таанып, иш ошонун негизинде жүрүп жаткан. Эми жол кырсыгына кабылган адам чалгынчы экени белгилүү болгон соң Кыргызстандын расмий органдары кандай чара көрөрү белгисиз. Азырынча бийлик өкүлдөрү эч кандай комментарий бере элек.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.​

"Баламды акча берип өткөрдүм"

"Баламды акча берип өткөрдүм"
please wait

No media source currently available

0:00 0:06:37 0:00

Пол Манафорттун Кыргызстандагы изи

Пол Манафорт.

АКШнын президенти Дональд Трамптын шайлоо штабынын мурдагы башчысы Пол Манафорт 2005-жылдагы "Жоогазын ыңкылабынан" кийин Кыргызстанга келип, Орусиянын кызыкчылыгын алга сүрөгөнүн "Проект" басылмасы жазып чыкты. Анда Манафорт менен анын кызматташы Константин Килимниктин сапарларына орусиялык олигарх Олег Дерипаска демөөрчү болуп бергени айтылат.

Америкада финансылык кылмыштар боюнча айыпталып жаткан, он жылдан ашык Украинада иштеген политтехнолог Пол Манафорттун "Кыргызстандагы болжолдуу изин" "Проект" басылмасынын иликтөөчү журналисттери таап чыкты.

22-августта орус жана англис тилдеринде жарыяланган иликтөөдө Пол Манафорт жана анын орусиялык кызматташы Константин Килимник 2005-жылдагы "Жоогазын ыңкылабынан" кийин Орусиянын кызыкчылыгын алдыга сүрөш үчүн Кыргызстанга келгени айтылат.

"Мен Кыргызстан жөнүндө уккам. Алар ал жерге Орусиянын позициясын бекемдеш үчүн барышкан", - деп айтып берген Манафорттун Украинадагы командасынын мурдагы өкүлү.

Эки политтехнолог Бишкекте Американын базасын жабуу маселесине басым жасашканын, алардын Кыргызстанга барганын бир нече булак тастыктап бергенин иликтөөнү жүргүзгөн журналисттердин бири, Москвада иштеген Мария Жолобова "Азаттык" радиосуна айтып берди:

АКШнын Кыргызстандагы транзиттик базасы 2014-жылы жабылган. Архивдик сүрөт.
АКШнын Кыргызстандагы транзиттик базасы 2014-жылы жабылган. Архивдик сүрөт.

- Алар АКШнын "Манастагы" аба базасынын жабылышын сүрөөнгө алышкан. Ал учурда бул Орусиянын кызыкчылыгындагы иш болчу. Орусия жигердүү алга сүрөп келген. Биринчи булак, Килимник үчүн иштеген, Кыргызстан менен түздөн түз алектенген адам. Ошондой эле Килимник менен саясий кеңешме үчүн Кыргызстанга барып келген кеминде бир политтехнологду билебиз. Мындан тышкары бизде Манафорттун Кыргызстандагы сапары тууралуу билген анын штабынын мурдагы кызматкеринин тастыктамасы бар.

Москвада иштеген журналист Жолобова Манафорт менен Килимник баш-аягы канча жолу, канчага чейин Кыргызстанга келип турганы, Орусиянын кызыкчылыгын сүрөш үчүн кимден буйрук алганы азырынча так белгисиз экенин кошумчалады.

Бирок иликтөөдө Килимник Бишкекте ыңкылаптан кийин бийликке келген мурдагы кыргыз президенти Курманбек Бакиев үчүн иштегени, жогорудагы эки адамдын иш сапарларын орусиялык олигарх Олег Дерипасканын "Базэл" компаниясы каржылап турганы айтылат. Дерипасканын өкүлү бул маалыматтарды четке какты.

Быйыл апрель айында АКШнын Финансы министрлиги Орусиянын АКШдагы шайлоодогу болжолдуу ролуна байланыштуу орус президенти Владимир Путиндин жакын чөйрөсүндөгү олигархтарга, анын ичинде Дерипаскага да санкция киргизген.

Манафорттун таржымалы

Кезинде Филиппинде жана Африканын бир катар өлкөлөрүндө иштеген политтехнолог Пол Манафорт 2005-2015-жылдар аралыгында негизинен Украинада саясий кеңешчилик менен алектенген. Ал "Евромайдан" окуяларынан кийин Украинадан качкан Виктор Януковичтин жана орусиячыл Аймактар партиясынын шайлоо штабдарында иштеген. Килимник болсо түздөн-түз Манафорт менен кызматташып, анын Киевдеги кеңсесин башкарып турганы айтылып келет.

- Расмий түрдө алар политтехнологдор болчу. Алар шайлоо өнөктүктөрүнүн стратегияларын түзүү менен алектенишчү. Расмий иши ушундай эле. Бирок алар жашыруун сүрөөнчүлүк менен алек болушканын Кыргызстандан көрүүгө болот, - дейт "Проекттин" журналисти Мария Жолобова.

Бизнесмен Олег Дерипаска орус президенти Путин менен.
Бизнесмен Олег Дерипаска орус президенти Путин менен.

Манафорт 2016-жылдын март айында АКШда шайлоо өнөктүгү жүрүп жатканда Дональд Трамптын штабына кошулуп, ошол жылдын июнь айында штабды жетектеп калган. Бирок Украинанын Аймактар партиясы ага 12,7 миллион доллар төлөгөнү жана ал салыктан качканы тууралуу кабарлар ачыкка чыккандан кийин штаб башчылыгынан кеткен.

Былтыр март айында украин депутаты Сергей Лещенко Пол Манафорт 2009-жылы айрым төлөмдөрдүн изин жашыруу үчүн Белиздеги офшордук компанияны жана Кыргызстандагы банк эсебин колдонгонун айтып чыккан.

Орусиянын АКШдагы шайлоодогу болжолдуу ролун иликтеп жаткан америкалык атайын прокурор Роберт Мюллер 69 жаштагы Манафортко 18 айып таккан. 21-августта сот арачылары аны "Банктык алдамчылык", "Салык төлөөдөн качуу", "Чет өлкөлөрдөгү банк эсептерин жашыруу" деген сыяктуу сегиз айып боюнча күнөөлүү деп тапты. Бул айыптар Манафорттун Трамптын штабындагы ишине же Орусияга түздөн-түз байланыштуу эмес. Политтехнолог өзү бардык айыптарды четке кагып, эч кандай күнөөсү жок экенин айтып келет.

Килимниктин Орусия менен байланышы

Атайын прокурор Роберт Мюллер Константин Килимникти да айыптап жатат. Соттук жараяндарда Килимник Манафорт менен Дерипаскага ортомчу болгону, анын орус атайын кызматы менен байланышы бар экени айтылган.

"Проект" басылмасынын макаласында Килимник журналисттердин көзүнөн далдаа жүрөөрү, оңдуу сүрөттөрү да жок экени, Манафорт менен кызматташканга чейин өкмөттүк эмс уюмда эмгектенип, башка тараптарга иштеп бергени аныкталгандан кийин кызматтан кеткени айтылган.

Ал "Евромайдан" окуяларынан кийин деле бир топко чейин Киевде жашап келгени, акыркы жылдары эле Орусияга чыгып кеткени белгиленген.

48 жаштагы Килимник Украинада төрөлүп, Орусиянын Коргоо министрлигине караштуу аскердик университетте билим алган.

Константин Климник (солдо көк көйнөкчөн) Пол Манафорттун командасында. 2006-жыл
Константин Климник (солдо көк көйнөкчөн) Пол Манафорттун командасында. 2006-жыл

Ал 2017-жылы "Эркин Европа/Азаттык" радиосунун кабарчысы менен болгон сейрек маегинде ал өзүн "орус тараптын тыңчысы" деген дооматтарды жана Манафортко коюлуп жаткан айыптарды четке кагып, аны "кесипкөй адам" деп мактаган:

- Манафорт - стратегияны жана билдирүүлөрдү жеңиш үчүн иштей турган нерсеге бириктире алган адам. Мен анын ар түрдүү өлкөдө иштегенин көргөм жана ал өз шайлоолоруна олуттуу мамиле кылат, маалыматтарды эки жума бою изилдеп, эң мыкты стратегияны иштеп чыга алат.

"Проект" басылмасынын журналисти учурда Подмосковьеде жашаган Килимник менен байланышканда ал Манафорт менен иштеген учур тууралуу сүйлөшүүдөн баш тарткан. Кыргызстандагы сапары жана Орусиянын кызыкчылыгы тууралуу суроолорго Манафорттун өкүлү Жейсон Малони жооп бере элек. Бул маселе боюнча мурдагы кыргыз президентинин да пикири белгисиз.

"Жоогазын" ыңкылабынан кийин премьер-министр болгон Феликс Кулов жогорудагы адамдар менен эч качан жолукпаганын "Клооптун" журналисттерине билдирди. 2005-2007-жылдары тышкы иштер министри болгон Аликбек Жекшенкулов да аталган кишилер тууралуу укпаганын "Азаттык" радиосуна айтты.

Мурдагы президент Курманбек Бакиев 2009-жылдын февраль айында кыргыз өкмөтү "Манас" аба майданындагы АКШнын аскердик аба базасын өлкөдөн чыгарууну чечкенин жарыялаган. Жарым жылга жетпеген убакыттан кийин бул база транзиттик борбор болуп өзгөрүп, ал акыры 2014-жылы жабылган.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.​

Дагы жүктөңүз

XS
SM
MD
LG