Линктер

бейшемби, 18-июль, 2019 Бишкек убактысы 17:24

Кыргызстан

Жанын сабаган, өзүн аябаган мигрант

Жанын сабаган, өзүн аябаган мигрант
please wait

No media source currently available

0:00 0:30:05 0:00

Мээрим Айсулуунун көчүн улады

Кыз-келиндер күрөшү боюнча жаштар арасында Азиянын үч жолку чемпиону Мээрим Жуманазарова жана Кыргызстандын күрөш федерациясынын вице-президенти Байгазы Кенжебаев. Чонбури, Таиланд. 11-июль, 2019-ж.

Кыргызстандык күрөшчү кыз Мээрим Жуманазарова ушул күндөрү Таиланддын Чонбури шаарында өтүп жаткан күрөш боюнча жаштар арасындагы Азия чемпионатында алтын медал тагынды.

11-июлда 68 килограммга чейинки салмакта күч сынашкан Мээрим Жуманазарова алгач чейрек финалда таиланддык Йаринда Эйрлангды 10:0, жарым финалда кытайлык Цинг Лини 8:1 эсебинде жеңди. Алтын байге үчүн болгон финалдык таймашта жапониялык Рин Мияжини 8:6 эсебинде жеңилүүгө дуушар кылып, Азия чемпиону аталды.

Кыз-келиндер күрөшү боюнча жаштар арасындагы Азия чемпионаты. 68 кг. Финал. Мээрим Жуманазарова (Кыргызстан) - Рин Мияжини (Жапония) 8:6. 11-июль, 2019-ж. Таиланд.

Беттештен соң балбан кыз “Азаттыкка” маек куруп, мелдештен алган таасирлери менен бөлүштү.

"Үч беттеш өткөрдүм. Биринчи беттешим таиланддык спортчу менен, экинчи беттешим кытайлык спортчу менен болду. Аларды жеңил эле уттум. Финалдык беттешти мынчалык оор болот деп ойлогон эмесмин. Аябай оор болду. Бирок жеңдим" – деди Мээрим Жуманазарова.

​Мээрим Жуманазарова 19 жашта. Ал ушуну менен үчүнчү жолу катары менен жаштар арасындагы Азия чемпионатынын алтын байгесин алып жатат.

Ал 2017-жылы Кытайда, 2018-жылы Индияда өткөн жаштар арасындагы Азия чемпионаттарында алтын медал тагынган. 2016-жылы кыздар (кадеттер) арасында дүйнө чемпионатында коло, 2017-жылы жаштар арасында дүйнө чемпионатында коло байге алган.

Жуманазарова жаштар арасында мелдештерден сырткары чоңдор арасында да күч сынап, ийгиликтерге жетип жүрөт. Атап айтсак, ал 2018-жылы Индонезияда өткөн жайкы Азия оюндарында кыз-келиндер күрөшүнөн коло медал алган. Акыркы эки жылда катары менен чоңдор арасында Азия чемпионатында коло байгелердин ээси болгон. Андан сырткары бир катар эл аралык мелдештерде байге ээси болуп келет.

Кыз-келиндер күрөшү боюнча Кыргызстандын жаштар курама командасынын мүчөлөрү өлкөнүн күрөш федерациясынын вице-президенти Байгазы Кенжебаев менен. 11-июль, 2019-ж. Таиланд.
Кыз-келиндер күрөшү боюнча Кыргызстандын жаштар курама командасынын мүчөлөрү өлкөнүн күрөш федерациясынын вице-президенти Байгазы Кенжебаев менен. 11-июль, 2019-ж. Таиланд.

"Таиландда өтүп жаткан бул чемпионатка Кыргызстандан жалпы беш салмактык бөлүктөрдө кыздар күч сынашуу үчүн барган. Бул жакшы жетишкендик", - дейт Кыргызстандын күрөш федерациясынын вице-президенти Байгазы Кенжебаев.

"Жаштар арасындагы Азия чемпионатына беш салмакта кыздарды алып келе алчу эмеспиз. Анткени деңгээли жетчү эмес. Азия чемпионатына кыздарды жөн эле алып келбейбиз да, медаль ута тургандарын алып келебиз. Жылдан жылга күрөш менен алектенген кыздарыбыздын саны көбөйүп жатат".

Бүгүн, 11-июлда күрөш боюнча жаштар арасындагы Азия чемпионатында кыз-келиндердин эркин күрөшүнөн беш салмакта байгелер ойнотулду. Кыргызстандын атынан бул күнү Мээрим Жуманазаровадан сырткары Назира Марсбек кызы да килемге чыгып, финалдык таймашка чейин жетти.

Кыргызстандын күрөш федерациясынын вице-президенти Байгазы Кенжебаев жана кыз-келиндер күрөшү боюнча жаштар арасында Азия чемпионатынын күмүш байгесинин ээси Назира Марсбек кызы.
Кыргызстандын күрөш федерациясынын вице-президенти Байгазы Кенжебаев жана кыз-келиндер күрөшү боюнча жаштар арасында Азия чемпионатынын күмүш байгесинин ээси Назира Марсбек кызы.

59 килограммга чейинки салмакта күрөшкөн Назира Марсбек кызы вьетнамдык Анх Туйет Транды 10:0, кытайлык Жуомалага Жуомалаганы 7:1 эсебинде жеңип алды.

Чечүүчү таймашта индиялык Аншу Аншуга жеңилип (0:10), күмүш байге тагынды. Марсбек кызы 2017-жылы жаштар арасындагы Азия чемпионатында 55 кг. салмакта күрөшүп коло байге уткан.

Эркин күрөш боюнча дүйнө чемпионатынын коло байгесинин ээси, Кыргызстандын эмгек сиңирген машыктыруучусу Кенжебек Өмүралиевдин айтымында балбан кыздардын ийгилиги чеке жылытат. Бирок ошол эле учурда дагы талыкпай эмгектенүү керек.

"Башкы машыктыруучу Нурбек Изабеков келгенден бери кыздарыбыздын деңгээли өсүп жатат. Айсулуунун ийгиликтери да кыздардын күрөшкө тартты. Айсулууга окшогусу келип күрөш менен машыккан кыздар көп. Кадеттер арасында да жакшы жыйынтык көрсөтүштү. Алдыда эми чоң мелдеш турат. Астанадагы (Нур-Султан) дүйнө чемпионатында ийгилик жаратышса анда, олимпиада жөнүндө ойлонсок болот. Дүйнө, Азия чемпионаттарын далай уткан спортчулар деле Олимпиададан байге албай келет. Ал чоң мелдеш. Ага психологиялык жактан даяр болсо эле жеңишке жетет деп ишенем".

Кыз-келиндер күрөшү боюнча жаштар арасындагы Азия чемпионатынын байге ээлери Назира Марсбек кызы, Мээрим Жуманазарова, Нураида Анаркулова жана күрөш федерациясынын вице-президенти Байгазы Кенжебаев. 12-июль, 2019-ж. Таиланд.
Кыз-келиндер күрөшү боюнча жаштар арасындагы Азия чемпионатынын байге ээлери Назира Марсбек кызы, Мээрим Жуманазарова, Нураида Анаркулова жана күрөш федерациясынын вице-президенти Байгазы Кенжебаев. 12-июль, 2019-ж. Таиланд.

Күрөш боюнча жаштар арасындагы Азия чемпионаты 9-июлда башталган.

12-июлда дагы кыргызстандык үч кыз күч сынашты. Нураида Анаркулова 57 килограммга чейинки салмакта күрөшүп, финалдык беттеште жапониялык Андориаханако Савага жеңилип (0:10), күмүш байге алды. Ал финалдык таймашка чейин чейрек финалда индиялык Бхарти Багелди 7:5, жарым финалда вьетнамдык Зи Май Транг Нгуйенди 3:2 эсеби менен жеңип, алтын байге үчүн күрөшүүгө мүмкүнчүлүк алган.

Айбике Артыкалы кызы 62 килограммга чейинки салмакта алгач чейрек финалда жапониялык Атена Кодамага жеңилди. Жапон кызы финалга чыккандыктан Артыкалы кызына коло байге үчүн таймашка чыгууга жол ачылды. Тилекке каршы Айбике ал таймашта казакстандык Ирина Кузнецовадан мөрөйдү ала албай калды (9:11).

Дайана Жакып кызы чейрек финалда таиланддык Хсин Пинг Пайга жеңилип (2:4), мелдештерин байгесиз жыйынтыктады.

Буга чейин грек-рим күрөшү боюнча жеңүүчүлөр аныкталып, кыргыз балбандарынан Акылбек Талантбеков (77 кг.) жана Нуржигит Кеңешбек уулу күмүш байгенин ээси болгон. 13-июлда эркин күрөш боюнча таймаштар башталат. Азия чемпионаты 14-июлда жыйынтыкталат.

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Чаткалдагы жумушчулар өкмөткө даттанышты

Жалал-Абад облусундагы өкмөттүн өкүлү "Кичи-Чаараттын" жумушчулары менен жолуккан учурда. 10-июль, 2019-жыл.

Чаткал районунда кен казуу иштерин алып барган "Кичи-Чаарат" компаниясынын жумушчулары маянанын аздыгын жана иштөө шартынын оордугун айтып чыгышты.

Бул тууралуу алар облус жетекчиси Кыянбек Сатыбалдиев менен жолуккан учурда билдиришти. Мындай талапты жумушчулар эки ай мурда компаниянын жетекчилигине да коюшкан.

Тынчтык Орозбек уулу бир топ убакыттан бери кытайлык "Кичи-Чаарат" компаниясында иштейт. Ал нөөмөт менен күнүнө 12 сааттан иштеген жумушчулардын маянасынын аздыгы маселе жаратып жатканын билдирди. Маянаны көтөрүү талабын алар эки айдан бери айтып келе жатышат.

"Мурда жөнөкөй жумушчу болуп иштеп турган убакта 14 миң сом айлык алчумун. Быйыл май айынан баштап фабрикада байытуучу болуп жумушумду улантып, маянам болгону миң сомго көбөйдү. Май айында биз ушул талапты жетекчиликке койгонбуз. Алар бизден эки ай мөөнөт сураган. 20-июлда ал убакыт бүтөт, бирок булар азырынча эч нерсе айтпай жатат. Маянабыз канчага, качан көтөрүлөт билбейбиз. Иш таштоо кылсак, 500 же 1000 сомдон көтөрүп коюп жатышат".

"Кичи-Чаарат" ишканасы. Чаткал.
"Кичи-Чаарат" ишканасы. Чаткал.

Мындай талабын жумушчулар өкмөттүн Жалал-Абад облусундагы ыйгарым укуктуу өкүлү Кыянбек Сатыбалдиев аталган ишкананын иши менен таанышкан учурда билдирди.

Мындан сырткары жумушчулар жумуш маалында кийген бут кийимдери талапка жооп бербесин, тамактануучу жайларда шарттын жоктугун айтышты.

Каныш-Кыя айылынын тургуну Кожобек Ойгонбаев балдардын койгон талабы туура экенин белгиледи.

"12 саат кенде тынымсыз иштеген баланын келечеги эмне болот? Алардын саламаттыгына ким камкордук көрөт? Он жыл иштесе, 60ка чыккан кишиден айырмасы жок болуп калат. Алган акчасы 15 миң сом. Мамлекет деген барбы, буларды көзөмөлгө алабы?".

"Кичи-Чаарат". Чаткал
"Кичи-Чаарат". Чаткал

Чаткалдагы Куру-Тегерек кенин иштеткен “Кичи Чаарат” ишканасында учурда 500дөн ашык адам иштейт. Алардын 450дөн ашууну жергиликтүү тургундар. Бул кенде расмий эсеп боюнча 39 тоннадан ашык алтын, 354 миң тоннадан ашык жез бар экени аныкталган. Облус жетекчиси Кыянбек Сатыбалдиев талаптардын баары тийиштүү тараптарга жолдонгонун белгиледи.

"Мен Чаткалдагы иш сапарым учурунда “Вертекс”, “Кичи-Чаарат” фирмаларында болуп, жумушчулар менен баарлашып чыктым. “Кичи-Чааратта” жумушчулар мага эмгек акынын аздыгын жана жумуш формалары боюнча айтышты. Бул багытта компания жетекчилигине кайрылдым. Мындан сырткары өкмөттүк деңгээлде да маселе коем. Райондун эли менен жолугушууда фирмадагы тамактануучу жайдын начардыгын да айтышты. Фирмада болгон учурда ал жагдайды көргөн эмесмин. Жергиликтүү тургундун талабы боюнча ал жагын да көзөмөлгө алабыз. 12 саат иштеген жумушчулардын маянасын көтөрүш керек".

Кытайлык "Кичи-Чаарат" компаниясынын фабрика жетекчисинин жардамчысы Алтынбек Амулаев алтын өндүрүүчү комбинат ишке кирсе гана жумушчулардын маянасы акырындык менен көтөрүлөрүн билдирди.

"Азыр компания алтын өндүрүшүн ишке киргизе элек. Ошол себептүү толук кандуу иштеп жатат дегенге болбойт. Эгерде фабрика иштеп, өндүрүш жанданса жумушчулардын маянасы да акырындык менен көтөрүлөт. Алар айтып жаткан бут кийим боюнча дооматтар негизсиз. Жумушчуларга үч түрлүү бут кийим берилет. Азыр фабрикада суулуу жерде иштеп жаткан балдар резина өтүк киет. Алар кайыш өтүк бергиле деп суранышкан. Ал сунуш жетекчиликтин кароосунда".

Жалал-Абад облусундагы өкмөттүн өкүлү "Кичи-Чаараттын" жумушчулары менен жолуккан учурда.
Жалал-Абад облусундагы өкмөттүн өкүлү "Кичи-Чаараттын" жумушчулары менен жолуккан учурда.

​Компаниядагы жергиликтүү жумушчулардын кесиптик кошуунунун төрайымы Рахия Оңорбаева жумушчулардын маянасы боюнча буларды айтты.

"Булардын маянасы жумуш берүүчү тарабынан аныкталат. Эмгек кодексине ылайык “Кичи-Чааратта” эмгек акы өлкөдөгү эң төмөн маянадан жогору болуусу шарт деп көрсөтүлгөн. Мисалы, Кыргызстанда эң төмөнкү айлык 4,5 миң сом болсо, бул жерде жумушчулардын айлыгы 5,5 миң сомдон башталат. Ага жумушчунун тажрыйбасы, кендеги зыяндуулук (30% фабрикадагыларга жана 15% кеңседе иштегендерге), вахтада иштеп жаткандарга суткалык төлөм кошулат. Мындан сырткары тоолуу аймак катары 70% кошумча төлөө каралган. Баарын кошкондо жөнөкөй жумушчулардын маянасы 15 миң сомдон жогору болуп жатат".

Өткөн айда Жогорку Кеңештин депутаттарынын Чаткалга болгон иш сапары учурунда да кендин жумушчулары ушул маселени көтөргөн. Эл өкүлү Рыскелди Момбеков парламент жыйынында Чаткалда иш чатак экен деген билдирүү жасап, өкмөттү көңүл бурууга чакырган.

Рыскелди Момбеков.
Рыскелди Момбеков.

"Ошол жерде эмгек акы эч татыбаган нерсеге бааланат экен да. Мисалы Чаткалда 12 саат иштеген жергиликтүү тургундарга 14 миң сом маяна беришет экен. Ал эми Кумтөрдө иштеген ошол эле тургундар 50-60 миң сом алат. Эмне үчүн ишке бериле элек Жерүй алтын кенинде жергиликтүү эл сегиз саат иштеп, 30-40 миң сомдон маяна алат да, Чаткалда андай эмес. Эл ушуга нааразы. Бул маселени өкмөт жөнгө салып койсо болмок. Жакында өкмөт башчысы "Кичи-Чаарат" фирмасына барат экен. Айлык жана социалдык пакет сыяктуу эки маселеге көңүл буруп койсо жакшы болмок".

Кенди иштетүү боюнча лицензия кытайлык "Кичи-Чаарат" ишканасына 2003-жылы эле берилген жана кендеги алтын өндүрүшү 2017-жылга белгиленгени маалымдалган.

Бирок кендеги алтын өндүрүшү азырынча баштала элек. 2013-жылы УКМКнын Коррупцияга каршы күрөш кызматы "Кичи-Чаарат" компаниясына "өтө чоң көлөмдөгү салыкты жашырган" деп кылмыш ишин козгогон.

Ал кезде "мамлекет 135 миллион сомго жакын зыян тартты" деп эсептелген, тергеп-иликтөөнүн жүрүшүндө компания акчаны толук төлөп бергени кабарланган. Алдыдагы күндөрү өкмөт башчысы Мухамедкалый Абылгазиев фирманын алтын өндүрүүчү комбинатынын ачылышына катышары айтылууда.

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Жоокерлерди кордогондор абактан чыкты

Иллюстрация

Чүй облустук сотунун чечимине ылайык, Кой-Таштагы №73809 аскер бөлүгүндөгү жоокерлерге зомбулук көрсөткөн деген кине менен камалган үч офицер бошотулду.

2019-жылы 19-мартта Аламүдүн райондук соту Кой-Таштагы №73809 аскердик бөлүгүндөгү мыйзамды жана тартипти бузууга байланыштуу аскердик бөлүктүн командирин жана старшинаны 2,6 жылга, прапорщикти үч жылга эркинен ажыраткан.

4-июлда апелляциялык арыздын негизинде бул иш кайрадан Чүй облустук сотунда каралып, үч аскер кызматкерин түрмөдөн бошотуу чечими чыкты.

“Жазык кодексинин 83-беренесинин негизинде Казыбек уулу Заттарбек, Жапаров Жумакмат жана Орозалиев Уланбек белгиленген жазадан бошотулуп, бир жыл, алты ай пробациялык көзөмөл белгиленсин. Соттун чечими күчүнө кирген он күн ичинде жашаган жери боюнча пробация органына келүүгө, бул органдын уруксатысыз өлкөнүн чегинен чыкпоого, мыйзамдуу талаптарды аткарууга жана жашаган жеринен кыска мөөнөткө чыгуу үчүн пробация кызматынан уруксат алууга милдеттендирилсин”, - деди Чүй облустук сотунун өкүлү Байыш Байгазы.

Сот чечимине ылайык, бир жоокерге соттолгондордун ар биринен 30 миң сомдон, ал эми эки жоокерге 20 миң сомдон кенемте төлөө үчүн 1-ноябрга чейин убакыт берилди.

Офицерлердин эркиндикке чыгышына зомбулук көргөн жоокерлердин жакындары нааразы болуп жатканын аларга укуктук жактан көмөк көрсөтүп келген “Кылым шамы” уюмунун жетекчиси Азиза Абдирасулова билдирди.

Азиза Абдирасулова.
Азиза Абдирасулова.

Укук коргоочу соттун чечими колуна тийгенден кийин юристтер менен кеңешип, Жогорку сотко кайрыларын кошумчалады. Абдирасулова облустук сот экинчи тарапты чакырбай чечим чыгарып салганын айтууда.

“Аябай таң калып жатам. Сотко чакырат деп күтүп жатканбыз. Алардын жактоочуларын, жабырлануучуларды чакырбай эле сотту өткөрүп койгон өтө одоно мыйзам бузууга жатат”.

Укук коргоочу Азиза Абдирасулованын дооматына Чүй облустук сотунун өкүлү Байыш Байгазы “сотко чакыруу баарына жөнөтүлөт” деп жооп узатты.

2018-жылы жай айларында “Азаттык” Бишкектеги Кой-Таш аскер бөлүгүндөгү Ала-Тоо полигонундагы жоокерлердин укугу тепселгенин боюнча биринчи болуп чагылдырган.

Жалпы жолунан аталган аскер бөлүгүндө кызматкерлерден запкы көрдүк деген онго жакын жоокер болгону айтылган. Бирок алардын үчөө гана өз укугун коргоо үчүн арыз менен кайрылышкан. Анда кызмат өтөп жаткан үч жоокердин ата-энеси балдарын аскер жетекчилери башка бирөөлөргө жалдап бергени, кара жумушка салганы, ур-токмокко алып, мазактап-кордогону, мыйзамсыз, уставга жат иштерге барганы тууралуу айтып беришкен.

Ата-энелердин арызынын негизинде Бишкек гарнизондук прокуратурасы Кылмыш-жаза кодексинин 305-беренеси ("Кызматтык ыйгарым укуктардан аша чабуу") боюнча кылмыш ишин козгоп, Чүйдөгү Кой-Таш аскер бөлүгүнүн командири Болот Көчкөнов кызматтан алынган.

Бул чуулгандуу окуядан кийин президент Сооронбай Жээнбеков реакция кылып, армиядагы тартип бузууга жол бергендер жоопкерчиликке тартылышы керектигин белгилеген.

Кордукка кабылган жоокерлердин укугун коргоп жүргөн адвокат Динара Медетованын айтымында, армиядагы чуулгандуу иштер аягына чыгып, аскер адамдары кылмыш жоопкерчилигине тартылган учурлар аз кездешет. Мындан улам армиядагы адам укуктары сакталбай, жоокерлердин тагдырын талкалаган көрүнүш уланып жатат.

“Аскер кызматкерлери тарабынан жасалган кылмыштардын көпчүлүгү аягына чыгып, жазасын алган эмес. Белгисиз себептерден улам жеңилдетилген жаза берилип калат. Жазасын албай калуу көрүнүштөрү кайрадан кылмыштын көбөйүшүнө алып келет. Кызматтык адамдардын жоопкерчилигин көтөрмөйүнчө, мындай кылмыштар болгон, болуп жатат жана боло берет”.

"Азаттыктын" архиви, 2018-жыл

Кыргызстан эгемендик алган жылдардан тарта кыргыз армиясы аскерлер арасындагы чоңсунуу, башкача “дедовщина” көйгөйүнөн арылбай келет. Мындан улам аскер бөлүктөрүндө майып болуп, айрым учурда адам өлүмү менен аяктаган окуялар байма-бай катталат.

“Кылым шамы” уюмунун эсебинде 2012-2016-жылдар аралыгында ар кандай жагдайда каза болгон жоокерлердин саны алтымыштан ашкан. Алардын өз жанын өзү кыйганы да айтылган.

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Сүрөт чыры: комиссиянын дооматы

Сүрөт музейи.

Гапар Айтиев атындагы көркөм-сүрөт музейин текшерүү боюнча түзүлгөн комиссия анда сакталган 250 картинанын ичинен эки сүрөт жасалма экенин аныктады. Музейдин мурдагы директору Юристанбек Шыгаев бул дооматты четке кагып, комиссия бир тараптуу иштеп жатканын айтууда.

Көркөм-сүрөт музейинин буга чейинки жетекчиси Юристанбек Шыгаев сүрөт чырынан улам ушул жылдын май айында жумуштан кеткен.

Анда Маданият министрлиги тарабынан түзүлгөн комиссия Шыгаев Николай Сверчковдун кыл калеминен жаралган "Ит менен ат" жана Николай Генин "Бакуниндин портрети" аттуу сүрөттөрүнүн түп нускасын алып, көчүрмөсүн жасап жатканда бузуп алганын аныктаган.

Мындан улам коомдук талкуу болуп, министрлик бул - биринчи же экинчи учур эмес деп шек санап, комплекстүү текшерүү жүргүзүү үчүн кийинки комиссияны түзгөн.

Экинчи комиссия музейдеги 250 сүрөттү текшерип чыгып, анын ичинен эки сүрөт жасалма экенин аныктады. Бул тууралуу Сүрөтчүлөр бирикмесинин төрагасы, текшерүү комиссиясынын жетекчиси Таалай Усубалиев билдирди:

Ошонун ичинен экөө иш бөлмөсүнөн чыкты. Дагы бирөө шек туудуруп жатат. Аны изилдеп атабыз. Андрей Мыльников менен Евсей Моисеенконун сүрөттөрү так чыкты, экөө тең атактуу сүрөтчү болгон. Эмгектери абдан баалуу. Бирок бул картиналар жасалма экен. Бирок биз бул жерде аларды "Шыгаев жасады" деп айткан жокпуз. Болгону эксперт катары анын кабинетине илинген эмгектер жасалма экенин айтып жатабыз”.

Ал ортодо массалык маалымат каражаттарында Эл сүрөтчүсү Юристанбек Шыгаевди плагиаттыкка күнөөлөгөн, "музейдеги шедевр эмгектердин көчүрмөсүн чет элдиктерге саткан" делген ар кандай кептер айтыла баштады.

Шыгаев "Азаттык" үналгысына мындай дооматтарга комиссия толук жыйынтык чыккандан кийин жооп бере турганын айтты.

“Булар бир тараптуу карап жатат. Мен министрден комиссияга калыс адистерди да кошуусун сурангам. Алар бир тарап болуп алып каралап жатышат. Мени да угуш керек да. Атайын комиссиянын жыйынтыгы чыксын, ошондон кийин ар бир суроого бирден токтолуп айтып берейин дегем. Көз карандысыз эксперттик комиссияны да чакырсак болот. Москвада да эксперттик комиссия бар”.

Музейдин мурдагы директору «Ит менен ат» жана «Бакуниндин портрети» аттуу сүрөттөрдүн көчүрмөсүн студенттерге көрсөтмө курал жасоо үчүн көчүрмө кылып жатып бузуп алганын айтууда.

Юристанбек Шыгаев.
Юристанбек Шыгаев.

“Мен аны музейден алып чыккан эмесмин. Экинчи кабаттан экспозициядан кабинетиме алып келип сканер кылганбыз. Ошол кезде бузуп алдым. Аны оңдоп берем деп жазгам. Профессор катары студенттерге сабак өтөм. Бизге Ленинградда окуп жүргөндө сабакты сүрөттөрдүн көчүрмөсү менен түшүндүрчү. Себеби, мен түпнусканы айнектен чыгарып көрсөтө албайм да. Кандай чүпүрөк, кандай боёк колдонгонун көчүрмөдөн көрсөтөм”.

Шыгаев Усубалиев айтып жаткан эки картина чынында эле жасалма экенин моюнуна алды. Аларды беш жыл мурда атайын каттын негизинде кайсы бир тарапка өткөрүп бергенин, ал тууралуу комиссия акыркы жыйынтыгын чыгаргандан кийин гана толук маалымат бере турганын билдирди.

Ал эми Таалай Усубалиев Шыгаевдин музейде турган картиналардын көчүрмөсүн "студенттер үчүн жасагам" деген сөзүнө ишенбейт.

Эми ага баары эле күлүп жатышпайбы. Фотоаппаратка тартып чыгарса болот эле. Мен оңдоп-түзөөчү адис катары айтып коюшум керек, картиналарды сканерден өткөрүүгө болбойт. Музейлерде картиналарды айнек менен тосуп коет эмеспи. Эмне үчүн тосот? Кээ бир адамдар көзү жакшы көрбөсө ал сүрөттү жакындан карашы мүмкүн. Ошондо анын дем алганы да сүрөттүн сапатына тескери таасир этиши мүмкүн деп айнектешет. Сканер ысык болот да. Ага эмнеге салып атат, такыр түшүнбөйм”.

​Музей адиси Идеат Темирбек уулу Юристанбек Шыгаевдин картиналарга жасаган мамилесинде эң башкысы музейлер боюнча мыйзам бузулганын белгиледи.

“Директор болуп келгенден кийин музейдин баарын өткөрүп алат. Андагы сүрөттөрдүн, буюмдардын түпнуска же түпнуска эмесин билет. Түпнуска тууралуу талаш жүрүп калса, музейдин ички жол-жобосу боюнча ага башкы сактоочу жооп берет. Айтор музейлер боюнча мыйзамдар бар. Ошолорду сактап иштесе эле эч кандай маселе келип чыкмак эмес”.

Темирбек уулу эгер комиссия Кыргызстандагы музейлердин баарын текшерип чыкса, ар биринен мындай мыйзамсыздык кездешерин кошумчалады. Ушу күндө Кыргызстанда алтымыштан ашуун музей бар.

Сүрөтчүлөр бирлигинин төрагасы Таалай Усубалиевдин айтымында, эгер Көркөм-сүрөт музейинен табылган бул далилдерден тыянак чыкса, комиссия сентябрь айында кайрадан текшерүү ишин баштайт.

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Эски мектептин эки бөлмөсүндөгү бала бакча

Иллюстрациялык сүрөт.

Араван районундагы Юсупов айыл аймагында бала бакчанын жетишсиздигинен улам башталгыч мектептин эки бөлмөсү бала бакчага берилген.

Наристелер бул бөлмөлөрдө тамактанып, уктап, тамга таанууга да жетишет. Муктаждыктан улам, учурда бул айыл аймагында эки кабаттуу жаңы бала бакчанын курулушу жүрүп жатат.

Уктап, окуп, ойноо үчүн эки бөлмө

Юсупов айыл аймагындагы «Бөбөктөр» деп аталган бала бакчада эки - орто жана чоң тайпа болуп, жалпысынан 60 бала тарбияланат. Айыл аймагында таптакыр бала бакча жоктугунан 2015-жылы эски башталгыч мектептин эки бөлмөсүн бала бакчага бөлүп беришкен. Бала бакча менен мектептин ашканасы жалпы. Бул тууралуу «Бөбөктөр» бала бакчасынын тарбиячысы Фарида Нурдинова билдирди:

«Имарат эски, курулганына 30-40 жыл болуп калса керек. Бизде мурда бала бакча жок болгондуктан, эки бөлмөсүн эптеп бала бакча кылып беришкен. Тар, шарттарыбыз толук эмес. Балдар ушул эки бөлмөдө укташат, ойношот. Тамакты болсо мектептин ашканасына барып ичишет. Өзүбүзчө ашканабыз жок. Сыртта балдар ойноочу аянтча жок».

Фарида Нурдинованын айтымында, ата-энелер жана тарбиячылар улам арызданып жүрүп, жаңы бала бакчанын курулушуна жетишкен.

Бакчада орто жана улуу тайпа гана болгондуктан, улуу тайпадагы балдарга тамга таанытып, окуганды, жазганды үйрөтүү да ушул эки бөлмөдө өтөт. Тарбиячы Барнохан Маткаримова да эски мектептин эки бөлмөсү 60 балага өтө эле тардык кыларын белгиледи:

«Балдар ушул эки каанада укташат, чечинишет. Ырдаганды, сабакты да ушул жерде үйрөтөбүз. Күн жылуу мезгилде сыртка алып чыгабыз. Бирок азыркы ысыкта көлөкөлүү жер жок».

Араванда балдардын 38% гана бакчага барат

Юсупов айыл аймагында учурда 60 орундуу жаңы бала бакчанын курулушу жүрүп жатат. Аны «Араванресстрой» курулуш ишканасы жүргүзүүдө. Анын башчысы Абдихалим Норкуловдун «Азаттыкка» айтканы боюнча, куруучулар быйыл күзгө чейин бала бакчаны бүтүрүп, пайдаланууга берүүнү көздөп турушат.

«Биз бул бала бакчанын курулушун январда тендерден утуп алганбыз, - деди ал. - Азыр негизги курулуштары бүттү. Буюрса күзгө маал бүтүрөбүз. 2 кабаттуу, бардык шарты бар бала бакча салып жатабыз. Суу тартылган, бардык шарты бар».

Араван районунда жашаган калктын саны 132 миңден ашат. Жалпысынан райондо 55 бала бакча бар. Анын ичинен үчөө жеке менчик. Бирок бул бакчалар аймактагы бакча жашындагы балдардын 38% гана камтыйт. Бул тууралуу «Азаттыкка» мааалымдаган район акими Курбанбек Айтибаевдин маалыматы боюнча бул кенемтени жоюш үчүн жаңы бала бакчалардын курулуштары башталууда.

«Быйыл мамлекеттик бюджеттен Нурабад айыл аймагында да чоң бала бакчанын курулушу жүрүп жатат, - деди аким. - Юсупов айыл аймагында, мына өзүңүз көрүп тургандай, 60 орундуу бала бакчанын курулушу аягына чыга жаздап калды. Жакынкы жылдары мамлекеттик жана жеке менчик бала бакчаларды көбөйтүүнү алдыбызда биринчи аткарылчу маселе кылып койдук».

Бала бакчалардын жетишсиздиги Кыргызстандагы көйгөйлүү маселелердин бири. Расмий маалыматтар боюнча өлкөдө бакча жашындагы наристелердин 40% гана бала бакчага барат.

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

25 миң сом үчүн беш жыл жаза

25 миң сом үчүн беш жыл жаза
please wait

No media source currently available

0:00 0:03:13 0:00

Кара жанын карч урган аялдар

Кара жанын карч урган аялдар
please wait

No media source currently available

0:00 0:02:51 0:00

Көркөм котормонун өрүшү кеңейди

Иллюстрациялык сүрөт.

«РухЭш» сайты өткөргөн котормолор конкурсу акыркы убакта бул жанрдын алкагы кеңейгенин көрсөттү. Адистердин айтымында, кийинки кезде англис, француз, немис, чех, түрк, орус, казак, өзбек, итальян тилинен кыргызчаланган чыгармалар көбөйдү.

Котормочулар болсо бул багытта азырынча чоң чыгармаларга кирише албай жатышканын, көбүнчө чакан аңгемелерге, агартуу, таанытуу багытындагы адабиятка гана басым жасап жатышканын айтышат.

«Мааниси терең чыгармалардан издеп отуруп италиялыктардын 2000дей чыгармасын окуп чыктым окшойт», - деп сөз баштады конкурстун катышуучусу Миргүл Өмүралиева.

Ал он беш жылдан бери Италияда жашайт. Мекендешебиз сынакка итальян тилинен Антония Буиццанын «Курбулар» аттуу чыгармасын түп нускадан которуп, алдыңкы орунга жетишти.

Миргүл Өмүралиева.
Миргүл Өмүралиева.

«Антония Буицца өзү мурда мага окшоп мугалим болуп иштептир. Башында китеп сүйүүчү болуп, көптөгөн чыгармаларды окуп, кийин өзү да бир топ китеп чыгарган. Мен ал чыгармаларынын ичинен «Курбуларды» тандап калганым - бул чыгармада улуу муундагы адамдардын жашоосу тууралуу кеп болот. Мен ал аңгемени которсом окурмандар улуу муундарга болгон мамиле Италияда кандай, Кыргызстанда кандай экенин салыштырып окуйбу деп ойлодум».

Миргүл Өмүралиева мурда Кыргызстанда билим берүү чөйрөсүндө иштеген. Жумушсуздуктун айынан 15 жыл мурун Италияга кетип, азыр ошол жакта жашайт. Адистердин айтымында, кыргыз адабиятынын тарыхында итальян тилинен кыргызчага которулган көркөм чыгармалар дээрлик болгон эмес.

Конкурста иши биринчи байгеге татыктуу деп табылган үч калемгердин бири Азат Жапарбек. Ал америкалык жазуучу Амброз Бирстин «Үкү-Сай көпүрөсүндө болгон окуя» аттуу чыгармасын түп нускадан оодарганы үчүн жеңүүчү деп табылган. Азат студент кезинен бери англис тилиндеги чакан аңгемелерди, эсселерди которуп келгенин кеп салды:

«Негизи эле кайсы бир чыгарманы которуш үчүн алгач аны сүйүш керек. Ошондо гана котормочу ошол көркөм чыгарманы өңүнө чыгара которо алат. Бул чыгарма мага эмнеси менен жакты? Өлүм! Мында өлүм тууралуу сөз болот. Баарыбыз эле өлөбүз да. Баарыбыздын эле барар жерибиз бир дегендей... Бирок тирүүлүктө баарыбыз кыял менен жашайбыз. Чыгармада кыял эң акырында өлө турганын, ал кандай болорун жеткирип бергени үчүн мага жакты. Бул чыгармага ошондуктан кайрылдым. Анын үстүнө түзүмү, баяндалышы аябай терең берилиптир».

Деген менен Азат бүгүнкү котормолор өзүнүн купулуна толбой жатканын да кошумчалады:

«Азыр адабий көркөм табитибиз толук калыптанбай жаткандан улам кыргызчаланып жаткан чет элдик чыгармалар чаржайыт болуп жатат. «Кайсы чыгармаларды которсок өзүбүздүн жаштарга, коомчулукка пайдалуу болот?» деген теманы жакшы өздөштүрө албай жатабыз. Алгач адабияттарды окуп, алар тууралуу айтылган сын-пикирлер менен таанышып, электен өткөрүп чыгышыбыз керек. Ошондо гана жакшы котормолор пайда болот деп ишенем».

Азат 27 жашта. Ал Бишкектен Эл аралык «Ататүрк-Алатоо» университетин аяктап, эки жыл мугалим болуп иштеген. Азыр Орусияда эмгектенип жүрөт.

«РухЭш» сайтынын негиздөөчүсү, котормочулар сынагын уюштургандардын бири Олжобай Шакирдин айтымында, сынактын жыйынтыгы өзү күткөндөн да мыкты өттү. Ал азыр дүйнө кезип жүргөн мекендештер Кыргызстанга экономикалык жактан эле салым кошпой, рухий баалуулуктарды арттырууга да салым кошууга умтулуп жатышканын айтты:

Олжобай Шакир.
Олжобай Шакир.

«Сынак ушуну менен экинчи жолу уюшулуп жатат. Биринчисинде чынында мындан да көп тилде катышкан. Түшкөн чыгармалардын саны 47 болгону менен 12 тилден которулган чыгармалар келген. Бул жолу 62 чыгарма келип түштү. Алар сегиз тилден кыргызча которулган чыгармалар болду. Ал чыгармалар түп нускадан которулганы абдан кубандырды. Себеби алардын көбү тек гана котормо эмес, өрнөктүү текст болгону калыстар тобун да таңдандырды».

Олжобай Шакир буга чейин кыргыз акын-жазуучулары Чыгыштын, Батыштын, коңшу элдердин адабияттарынын дээрлик баарын орус тилинен гана которуп келсе, бүгүнкү күндө түп нускадан которулган чыгармалар арбып баратканына кубанат.

Котормо конкурсунда жеңишке жетишкендерге сыйлык тапшыруу аземи 19-июль күнү Бишкекте өтөт. «Мыкты котормо» сынагы быйыл «РухЭш» сайты тарабынан экинчи жолу өтүп жатат.

Анткен менен эгемендик жылдары улут адабиятында котормо жанры дээрлик өнүкпөй жатканы тууралуу пикирлер айтылып жүрөт.

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

ЖЭБ боюнча сот: күбөлөрдүн көрсөтмөсү

ЖЭБ.

Ушул күндөрү Свердлов райондук сотунда Бишкек Жылуулук электр борборун (ЖЭБ) оңдоп-түзөөгө байланыштуу козголгон кылмыш иши боюнча териштирүү жүрүп жатат.

10-июлдагы отурумда кытайлык ТВЕА компаниясы менен түзүлгөн келишимге байланышы бар Отун өнөр жай, энергетика жана кендерди пайдалануу комитетинин бөлүм башчысы Марат Жээнбеков, Мамлекеттик мүлктү башкаруу фондунун жетекчисинин мурунку орун басары Бакыт Шаршеналиев, аталган мекеменин кызматкери Канат Рыскулов, Энергетика министрлигинин мурдагы статс-катчысы Батыркул Баетов, «Электр станциялары» ишканасынын юридикалык бөлүмүнүн мурунку башчысы Асел Топчубаева жана ушул эле ишкананын тышкы байланыш бөлүмүнүн мурунку башчысы Маматмуса Үкүбаев күбө катары суралышты.

Темир тор артында отурган мурдагы аткаминерлер жана алардын жактоочулары ЖЭБди оңдогон ТВЕА компаниясы менен түзүлгөн келишимге байланыштуу суроолорду берип, бир күбө жарым сааттан ашык суралып жатты. Айыпталып жаткан мурдагы аткаминерлер тарабынан «ТВЕА компаниясынын кызыкчылыгын көздөгөнбүзбү?», «Келишим түзүүдө мыйзам бузулганбы?», «ЖЭБди жаңылоо боюнча долбоор өз максатына жеттиби?» деген сыяктуу суроолор басымдуу болду. Бирок күбөлөрдүн көпчүлүгү бейтарап жооп узатып жатышты.

Маселен, «Улуттук энергохолдингдин» мурдагы башчысы Айбек Калиевдин: «Мени ТВЕА компаниясынын кызыкчылыгын көздөгөн деп ойлойсузбу?» деген суроосуна Энергетика министрлигинин мурдагы статс-катчысы Батыркул Баетов мындай жооп берди:

«Мен антип ойлобойм. Мен сот эмесмин, андай чечим чыгаруу жагын сот чечсин. Сизди гана эмес, бул жерде отургандардын баарын жогорку даражадагы адис деп эсептейм. Башка кызыкчылыктарды көздөшкөн деген күмөнүм жок. Сиз кол койгонсуз. Эми сот чечсин. Биз өз милдетибизди аткарганбыз».

Ал эми күбөлөрдүн дагы бири - Мамлекеттик мүлктү башкаруу фондунун жетекчисинин мурунку орун басары Бакыт Шаршеналиев «Электр станциялары» ишканасынын акционерлеринин жалпы жыйынынан кийин гана ири келишимдерге кол коюлушу керек болчу деген пикирин билдирди.

«Акционерлердин жалпы жыйыны 2014-жылы макулдашуу мыйзамынын жана насыялык келишимдин ратификациясынан кийин болгон», - деди ал. Шаршеналиев бул боюнча убагында Энергетика министрлигине кат жөнөтүлгөнүн кошумчалады.

Айрым жактоочулар бул күнү суралган күбөлөрдүн көрсөтмөлөрүн айыпталгандардын пайдасына иштеди деп баалап жатышат. Алардын бири, мурдагы өкмөт башчы Сапар Исаковдун адвокаты Нурбек Токтакунов мындай деди:

Нурбек Токтакунов.
Нурбек Токтакунов.

«Күбөлөрдүн баары айыпталуучулардын пайдасына сүйлөштү. Анткени айыптоодо «келишимдин форматы, келишимдин эсептөө ыкмасы Кыргызстанга пайдалуу болгон эмес» деп айтылып жаткан. Булар болсо «келишимдер мыйзамдуу эле, эл аралык тажрыйбада бар. ТВЕАнын сунуштары башкалардан арзан болгон» дешти».

Бирок жыл башында башкы прокурор Өткүрбек Жамшитов Жогорку Кеңеште Бишкек ЖЭБин модернизациялоого кеткен Кытай насыясынан мамлекет 111 миллион доллар зыян тартканы тергөөдө аныкталганын жарыялаган. Ал экспертизанын жыйынтыктарына таянып, жабдуунун жана курулуштун чыгымдарын эң жогорку баалар менен эсептеп чыкканда ЖЭБди модернизациялоо 275 миллион долларды гана түзгөнүн айткан. Жамшитов бул долбоор 2010-жылдын башында Дүйнөлүк банктын эсеби боюнча 150 миллион долларга бааланганын эске салган.

ЖЭБди жаңылоодогу коррупция боюнча каралып жаткан иш Свердлов райондук сотунун чакан залында өтүп жатат. Желдеткичтер иштебегендиктен жайдын аптабынан залдын ичи үп болуп турат. Сот аяктап калганда мурдагы өкмөт башчы Сапар Исаков жараянда регламентти сактап, улам тыныгуу болуп турса деген өтүнүч киргизди. Ал убактылуу камалып турган жай да ысык болуп жатканын кошумчалады. Буга жооп берген мамлекеттик айыптоочулар кайталанма суроолорду азайтууну сунуш кылышты. Ал эми эртең менен мурдагы өкмөт башчы Жантөрө Сатыбалдиев соттук отурумга колуна кишен салынып жеткирилип жатканына нааразылыгын билдирген. Сот 11-июлда да уланат.

ЖЭБдеги коррупциялык иштин алкагында айыпталгандардын арасында мурдагы финансы министри Ольга Лаврова гана үй камагында. Калган мурунку премьер-министрлер Жантөрө Сатыбалдиев, Сапар Исаков, депутат Осмонбек Артыкбаев, «Улуттук энергохолдингдин» мурунку директору Айбек Калиев, «Электр станциялары» ишканасынын мурунку жетекчиси Салайдин Авазов, «Электр станциялары» ишканасынын башчысынын мурдагы орун басары Жолдошбек Назаров, Бишкек ЖЭБин модернизациялоону башкаруу боюнча топтун мурдагы аткаруучу директору Темирлан Бримкулов 2018- жылдын июнь айынан бери Улуттук коопсуздук боюнча мамлекеттик комитеттин (УКМК) тергөө абагында жатышат.

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Баткенден уурдалган жарандын дайыны чыкты

Баткен чек ара.

Өткөн жуманын соңунда Баткен районунун Тажикстан менен чектеш Достук айылынын тургунун «тажикстандык өнөктөштөрү уурдап кетти» деп жакындары милицияга, облус жетекчисине кайрылган.

Учурда 27 жаштагы Достук айылынын тургуну аткезчилик боюнча Тажикстанда кармалып турганы, териштирүү иштери жүрүп жатканы белгилүү болду.

Өткөн аптанын соңунда Тажикстанга барып, кабарсыз жоголгону айтылган 27 жаштагы Газыбек Мейлибаевди чогуу соода кылып жүргөн өнөктөштөрү «акчаңды алып кет» деп Тажикстандын аймагына чакырышкан.

Газыбек ошол бойдон үйүнө кайтып келген эмес. 9-июлда чек арадагы Достук айылынан «жыйынтык болбой жатат» деп 150дөй тургун облус жетекчиси менен жолугушуп, жардам сурап кайрылышты.

Газыбектин апасы Мухабат Темирбаева баласын «чек арадан Тажикстандын аймагына кимдир-бирөөлөр алып кирип кетти» дегенди угуп өз алдынча издөө иштерин да жүргүзүп, Тажикстандын аймагына барып сураштырып көргөнүн айтууда.

«Баламды бирөөлөр Тажикстанга колун кайрып алып кеткенин уктум. Анан ошол жакка барып, милициясына, чек арага, бажычысына кайрылдым. Эч ким билбейт экен. Бир топ жерди сураштырдым. Кабар болбоду. Анан милицияга арыз жаздык. Эми гана балам кармалып турганын билдим. Машинесине Тажикстандын номерин тагып коюшканын көрдүм. Балам менен жолуктурушкан жок».

Тажикстанда кармалып турган Газыбек Мейлибаевдин атасы короосуна тамеки топтоп, аны тажикстандык өнөктөштөрүнө өткөрүп турган. Бирок жүктү кошуна өлкөдөн тааныштары келип алып кетип турганын айтууда.

Сулайман Темирбаев тамеки аткезчилик товарына кире турганын билбегенин, жүктү чек арадан алып өтпөгөнүн билдирди:

«Менин балам мыйзамсыз иш кылган жок. Болгону тамекини үйгө топтоп, аны тажиктер алып кетип турчу. Ошол күнү акчаны алып кетүүгө чакырышкан. Тамеки - бул дыйканчылык товары. Тажикстанда анын аткезчилик товар катары эсептелерин билчү эмеспиз. Эми жардам сурап, облустук бийликке кайрылып жатабыз».

Тажикстанда кармалып турган Газыбек Мейлибаевдин жакындары жардам сурап облустук бийликке кайрылгандан кийин, тиешелүү кызматтар аркылуу такталып, Кыргызстандын жараны аткезчилик менен чек арадан товар ташуу боюнча укук коргоо кызматтары тарабынан Кожентте кармалып турганы такталган.

Элчилик аркылуу да аракет жасалып жатканын айткан облус жетекчиси Акрам Мадумаров бул иш мыйзам жолу менен гана чечилерин, жакындары менен жолуктуруу аракети жүрүп жатканын кабарлады:

«Биздин жарандын кармалышы боюнча маалыматтарды тактадык. Тажикстанда аткезчилик боюнча кармалып, териштирүү иштери жүрүп жаткан экен. Тажикстандагы элчиликке да маалымат берилди. Мыйзамдык жол менен бардык аракеттер көрүлөт. Жакындары менен жолуктуруу боюнча да сүйлөшүү жүрүп жатат».

Чек аралаш аймак тургунунун түшүнүксүз жагдайда кармалып, бир нече күндөн бери жакындарына кабар берилбей жатканы чек арадагы соода-сатыкка терс таасирин тийгизет, мамилени солгундатат деген пикирлер айтыла баштады. Мындайга акыркы учурда чек арада майда-барат чырлардын тынымсыз чыгып жатканы да себеп болгон сыяктанат.

Акрам Мадумаров.
Акрам Мадумаров.

«Эми ар бир өлкөнүн мыйзамдары, талаптары бар, - деди Акрам Мадумаров. - Бул бизде да бар. Аны бузган жаран ким экенине карабай жоопкерчиликке тартылат. Ар бир өлкө өз мыйзамдарын коргойт. Бул бир тараптуу эле болуп жатат деп түшүнбөш керек. Акыркы эки жумада биздин чек арада аткезчиликке аракет кылганы үчүн Тажикстандын эки-үч жараны кармалды. Тийиштүү чара көрүлүп жатат. Мамилелерди бекемдеш үчүн Тажикстандын Согди облусунун жетекчилиги менен тыгыз кызматташып, элге түшүндүрүү иштерин жүргүзүп жатабыз. Аймакта чек аралардын такталып бүтпөй жатканы да бир аз маселе жаратып, жөнөкөй жарандар кээде чек араны так билбей маселе жаралып калган учурлар бар».

Чек арадан аткезчилик менен кармалганы кабарланган Газыбек Мейлибаевдин кандай шартта, канча жүк менен кайсыл жерден кармалганы тууралуу суроолорго Тажикстандын укук коргоо кызматтарынан расмий жооп келе элек.

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Сурак

Сурак
please wait
Embed

No media source currently available

0:00 0:32:39 0:00

Миллиондор жана журналистиканын миссиясы

Райымбек Матраимов.

Финполиция «Азаттыктын» иликтөөсү боюнча текшерүүнүн алгачкы жыйынтыгын 9-июлда жарыялады. Анда Кыргызстандан 647 млн. доллар чыгарылып кеткенин тактады. Ысмайыл Матраимов атындагы фондго 1,4 млн доллар сырттан которулганын билдирди.

Буга чейин өлкөдөн чыгарылып кеткен акчалардын чоо-жайын иликтеген мекеменин жетекчиси Бакир Таиров «Азаттыктын» иликтөөсүндөгү эки адамга тууган экенин ырастаган. Бул иликтөө ачык-айкын болушунан шек жаратпайбы?

Финансы полициясы «Азаттыктын» иликтөөсүндө айтылган, Саймаити менен Бумаилиаму «2 338 700 доллар которгону ырасталган жок» деп билдирүүдө. Бирок «Азаттыктын» колунда Финполдун фондго которулган акча тууралуу маалыматы толук эмес экенин ырастаган документтер бар.

Ал документтер кезектеги иликтөөдө көрсөтүлөт.

«Азаттык» буга байланыштуу саясатчылар менен журналисттердин пикирин чогултту.

Байтемир Ибраев.
Байтемир Ибраев.

Байтемир Ибраев, мурдагы башкы прокурор:

- Журналисттик иликтөө, албетте, мамлекеттик органдарга коррупция менен күрөшүүдө аябай чоң жардам деп айтсак туура болот. Маңыздуу, маанилүү жана туура иликтөө дагы чоң фактор. Журналисттин иликтеген материалы, маселени чечүүгө себеп жана түрткү гана болуш керек.

Каныбек Иманалиев.
Каныбек Иманалиев.

Каныбек Иманалиев, Жогорку Кеңештин депутаты:

- Иликтөө боюнча журналисттердин дүйнөлүк ассоциациясы бар. Алар стандарттык эрежелер менен иштейт. Биз ошого таянышыбыз керек.

Экинчиден, Би-Би-Си менен «Азаттыктын» бул багытта тажрыйбасы бай. Мисалга буга чейинки Уланбек Эгизбаевдин, Ыдырыс Исаковдун иликтөөлөрүн алсак болот.

Үчүнчүдөн, Роза Исакованын (Отунбаева) фонду ошого чоң стипендия, грант жарыялабадыбы. Себеби, ал чоң каражатты, эбегейсиз кесипкөйлүктү, укуктук документтерди талап кылат. Ал коомчулуктун колдоосуна ээ болушу керек.

Ушак-айыңдык журналистиканы документалдык иликтөө журналистикасы жеңе турган доор келди окшойт. Себеби, мамлекеттик институттар, укук коргоо органдары, парламент, кээде өкмөт аткара албай калган функцияны, вазыйпаны документалдык журналистика, иликтөө журналистикасы аткарып жатат. Бул жарандык коомдо өтө маанилүү фактор деп ойлойм.

Мамлекеттик институттар бизде өтө чабал. Өзүндө жок документти журналисттер таап жатканы алардын деңгээлинен кабар берип жатпайбы. Кайсы гана доордо болбосун бийлик өзүн гана сактаганга аракет кылат. Аны прогрессивдүү жарандык коомчулук дайым талап кылып, жол көрсөтүп турушу керек.

Исхак Масалиев.
Исхак Масалиев.

Исхак Масалиев, Жогорку Кеңештин депутаты:

- Кыргызстан - кичинекей мамлекет. Сөз болбош үчүн, текшерүү процедурасын АКС кызматкерлерине же Финчалгынга, же башка бирөөгө бериш керек. Финполиция чыгарган маалыматтарды мен кечээ окудум. Жанагы фондго 2 миллионго жакын доллар келиптир. Мамлекеттик кызматкер чет өлкөдөн кайсы акчаны алып жатат? Аны текшерип көрүшү керек. 700 миллион доллар деген аябай чоң акча.

Амангелди Муралиев.
Амангелди Муралиев.

Амангелди Муралиев, мурдагы премьер-министр:

- Негизи иликтөөдө аты аталган адам менен маалыматты текшерген органдын жетекчисинин тууганчылык жайы болсо, ишти башка кишилер иликтеши керек. Моралдык укук деген да бар да. Мен журналисттик иликтөөлөр коррупция менен күрөшүүгө чоң жардам берет деп ойлойм. Өнүккөн, коому, саясаты таза мамлекеттерде журналисттердин иликтөөлөрү аябай пайдалуу. Бул жагынан журналисттерди колдоо керек. Журналисттердин иликтөөлөрү орто жолдо калбайт деп ойлойм. Коом маалыматты окуду. Мамлекеттик органдар, өзгөчө партиялар көңүл бурушу керек.

Аскер Сакыбаева.
Аскер Сакыбаева.

Аскер Сакыбаева, журналист:

- Менимче, иликтөөнүн милдети - журналист кайсы объектини иликтөөгө алса, ошонун бардык ачылбай жаткан жагдайларын ачыкка чыгарып, бардык тараптарга тең салмактап, тең көңүл бөлүп, бардык жагдайларды ачыкка чыгарып коюш эле. Журналисттерге караганда мамлекеттик кызматта мүмкүнчүлүк көп, колдо рычаг бар да. Мыйзам чегинде, мамлекеттик кызматтын чегинде таасир көрсөтө алышат.

Тилекке каршы, журналист таап чыккан материалдарды толук иликтөөнүн ордуна тапкан материалдарын бербей жатат. Кыргызча айтканда, бул догурунуу. Мен муну укканда аябай таң калдым. Чын эле биздин мамлекеттик кызматтар ушундай деңгээлге жетип калдыбы? Анан калса ошол мамлекеттик кызматтын жетекчиси ошол иликтөө объектисине кандайдыр бир туугандык жайы бар экенин айтып жатат. Бул эмнени түшүндүрөт, ошол мамлекеттик кызмат иликтесе деле обьективдүү болобу? Ушул суроо иликтөөдөн мурда туруп жатпайбы.

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Салянованын саламаттыгынан чыккан сын

Аида Салянова.

Камактагы экс-башкы прокурор Аида Салянованын саламаттыгы начарлап кеткенин анын адвокаттары айтып чыгышты.

Адвокат Рабига Сыдыкованын айтымында, Бишкектеги №1 тергөө абагында кармалып турган экс-баш прокурордун абалы соңку эки күндө оорлошуп кеткен.

«Мен бүгүн Аида Жеңишбековнаны көрүп, зээним кейип турат. Эки күн мурда көргөм, андан бери ден соолугу аябай начарлап кетиптир. Себеби, аны аягына чейин дарылабай, догдурдан шашылыш чыгарып жиберишти. Албетте, дарыгерлерге ИИМдин кызматкерлери басым жасашкан. Ушинтип дарыгерлерди да саясатка аралаштырып жатышат».

Адвокат Салянова кармалып жаткан шартты сындап, Кыйноого каршы улуттук борборго кайрылуу жолдоду. Аталган борбордун өкүлдөрү Аида Салянованын абалынан эртең кабар аларын билдиришти.

Рабига Сыдыкова буга чейин дарыгерлер абактагы саясатчыга операция жасаш керек экенин билдиришкенин кошумчалап, азыртадан дарылабаса оорусу күчөп кетет деп чочулап жатышат.

Бирок мурдагы прокурордун абалы боюнча Жаза аткаруу мамлекеттик кызматы (ЖАМК) башкача маалымат таратты. Мекеменин басма сөз катчысы Элеонора Сабатарованын айтымында, Салянованын абалы жакшы жана ага дарыгерлер тынбай көз салууда:

«Буга чейин дарыгерлердин консилиумунан соң 15-июндан 29-июнга чейин Улуттук кардиология борборунда дарыланып келди, - деди ал. - Андан кийин дарыгерлер жазып берген режим сакталып жатат. Бул жактагы дарыгерлер да ага тынбай көз салууда. «Абалы начарлап кетти» деген туура эмес. Аны кыйнап, кордук көрсөтүүгө ЖАМК жол бербейт».

​Буга карабай Салянованын жакындары дал ушул Батукаевдин иши боюнча айыпталган мурдагы вице-премьер-министр Шамил Атахановдун үй камагына чыгып, ЖАМКтын мурдагы төрагасы Зарылбек Рысалиевдин камакка алынбаганына көңүл буруп, «кош стандартуу» саясат жүрүп жатат деген ишенимде.

Аида Салянованын партиялашы Асия Сасыкбаева мурунку башкы прокурорду мурдагы президент Алмазбек Атамбаевге каршы көрсөтмө бербегени үчүн үй камагына чыгарбай жатат деген оюн айтты:

«Аиданын тубаса жүрөк оорусу бар экенине карабай абакта кармап жатышат. Эркектерди болсо эркиндикке чыгарышты. Менин оюмча, моралдык жактан абдан пас иш болуп жатат. Азыр ага «тергөө менен кызматташып, кимдир-бирөөнү каралап кой, ошентсең гана азаттыкка чыгасың» деген шарт коюп жатышат».

Сасыкбаева: Текебаев чыкпаса, оппозицияга кетебиз
please wait

No media source currently available

0:00 0:38:45 0:00

Саясат таануучу Орозбек Молдалиев Салянованын айланасында карама-каршы маалыматтар тарап жатканын белгилеп, бийлик органдары так маалымат бериши керек экенин билдирди:

«Салянованын айланасында абдан көп карама-каршы маалыматтар тарап жатат. Албетте, анын адвокаттары «күнөөсү жок, ак жеринен отурат» деп үй камагына чыгарууга аракет кылат. Бирок расмий органдар тарап жаткан маалыматтар боюнча ынанымдуу кабар бере элек. Бул үчүн балким көз каранды эмес институттун өкүлдөрүн же адамдарды киргизип, текшертсе жакшы болмок».

Ошол эле кезде укук коргоочулар Салянова сыяктуу эле Батукаевдин иши боюнча камакка алынган лаборант Ирина Цопованын абалына да тынчсызданып жатышат. Ал Батукаевдин түрмөдөн чыгышы үчүн «ак кан илдетинен жабыркайт деген аныктама (справка) берди» деген айып менен кармалган. Буга чейин Цопова абакта бутунан жараат алып, саламаттыгы начарлап кеткени боюнча кабар тараган.

Кыйноонун алдын алуу борборунун кызматкерлери жакында эле лаборанттын абалынан кабар алышкан. Борбордун жетекчиси Нурдин Сулаймановдун айтымында, «Цопованын жарааты ырбап кетти» деген маалымат ырасталган жок.

47 жаштагы Аида Салянова буга чейин юстиция министри, башкы прокурор жана Жогорку Кеңештин депутаты болгон. Ал эки жыл мурда «юстиция министри болуп турган учурда адвокат Алексей Елисеевдин лицензиясын мыйзамсыз узарткан» деп беш жылга эркинен ажыратылган. Бул өкүм Салянованын кызы 14 жашка чыкканда күчүнө кирмек.

Саясатчы өзүнө козголгон кылмыш иштерин саясий куугунтук катары сыпаттап келет.

Мындан сырткары 2017-жылдын аягында Аида Салянованын бир тууган иниси Улан Салянов өз үйүндө киши колдуу болгон. Бул кылмыш үчүн үч адам кармалып, учурда камакта жатышат.

ИИМ «Саляновдун өлүмүндө саясий негиз бар» деген версия иликтенип жатканын билдирди.

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Украинада Орусияга аскердик жабдык сатылган

Украинада аскердик техниканын жабдуулары Орусияга тымызын сатылып келгени ачыкка чыкты.

"Наши Гроши" сайты Запорожьедеги "Мотор Сич" ишканасы тыюуга карабай орус тик учактарын кыймылдаткыч менен камсыздап жүргөнүн иликтеп чыкты.

Аталган ишкана элдик депутат Вячеслав Богуслаевге таандык. Ал иликтөө тууралуу азырынча комментарий бере элек.

Ушул жылдын башында Украинадан Орусияга аскер тетиктери тымызын жөнөтүлүп келгени, ага ошол кездеги президент Петро Порошенконун таасирлүү санаалаштары аралашканы ачыкка чыккан.

"Наши Гроши" сайтынын атайын иликтөөсүнө ылайык, "Мотор Сич" Орусиядагы аскердик тик учактарды тымызын тейлейт. Аталган сайттын редактору Юрий Сидоров бул ишке аталган ишкана эле эмес, ага караштуу фирма да аралашканын айтып жатат:

"Мотор Сич Орусия" деп аталган учуу отрядынан тик учактардын кыймылдаткычтарын тейлөө боюнча буюртмаларды алган. Муну өзү эле эмес, ага караштуу "Борисфен" фирмасы да аткарган. "Борисфен" да Богуслаевге таандык".

"Орусия" атайын отряды мамлекет жетекчилеринин, президент Владимир Путиндин, атайын кызматтардын учагын, тик учактарын тейлейт.

"Наши Грошинин" иликтөөсүнө ылайык, "Мотор Сич" орус чекисттери менен кызматташат. Ишкананын "ТВ3-117" үлгүсүндөгү кыймылдаткычы кеңири тараган. Орусиядагы аскердик тик учактардын көбү ушул кыймылдаткыч менен жүрөт.

Донбасстагы жаңжалдарга чейин "Мотор Сичке" буюртмалардын басымдуу бөлүгү Орусиядан түшчү. 2014-жылы ошол кездеги украин президенти Петро Порошенко Москва менен аскердик-техникалык жаатта кызматташууга таптакыр тыюу салган.

Депутат Вячеслав Богуслаев ишканасына байланыштуу иликтөө тууралуу азырынча үн ката элек. Ал ушул тушта келерки парламенттик шайлоого катышууга даярданып жүрөт.

Бир жылдай мурда "Мотор Сич "Надежда" деп аталган тик учагын коомчулукка көрсөткөн. Богуслаев тик учак баштан-аяк Украинада жасалганын, эми кандай гана буюртма болсо дагы ишке ашыра аларын айтып мактанган.

"Кыялыбыз ишке ашты. Мен муну менен сыймыктанам жана өзүмдүн президентиме, өкмөтүмө биз бүгүн элдик чарбага, Украинанын атайын кызматтарынын каалаган буйрутмасын аткара алабыз" деп айта алам", - деген Богуслаев.

Адистердин айтымында, Орусия Украинада жасалган аскердик техникаларга, жабдууларга өтө муктаж.

Украинадагы коопсуздук маселесин иликтөө институтунун өкүлү Валентин Бадрактын пикиринде, мындан улам Москва Советтер союзунун тушунан бери эле Украинада даярдалган өздөрүнө зарыл аскердик жабдууларды ар кандай жолдор менен, акчанын көзүнө карабай алганга аракет кылат:

"Бул жерде Украинанын коопсуздук кызматтары көзөмөлдөөчү, чалгындоочу орган катары өз сөзүн айтышы керек. Алар орус армиясынын украиналык ишканалардын эсебинен техникасын жаңылоого тоскоолдук кылышы зарыл".

Орусия Крымды аннексиялап алгандан кийин Киев Москва менен аскердик-техникалык жаатта кызматташууну токтоткон беш жыл ичинде аскердик техника, жабдууларды мыйзамсыз сатуу фактылары ачыкка чыккан, бирок бир дагы иш сотко жетип, кимдир бирөө жоопко тартылган эмес.

Ушул жылдын башында Украинадагы Bihus.Info сайты ошол кездеги президент Петр Порошенконун жакын санаалашы, Улуттук коопсуздук жана коргоо кеңешинин биринчи орун басарынын Олег Гладковскийдин уулу Игорь аскердик техниканын тетиктерин Орусияга мыйзамсыз ташып жүргөнүн иликтеп чыккан.

Мындан тышкары мамлекеттик коргоо объектилери Игорь Гладковский жана анын шериктерине таандык менчик компаниялардан аткезчилик менен келген тетиктерди өтө кымбат баада сатып алганы белгилүү болгон.

Бул коомчулукта кызуу талкуу жараткан. Порошенко Гладковскийди кызматтан алган жана материалдагы айыптоолор боюнча иликтөө башталганын билдирген.

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Мигрантка мекенде иш баштоо жеңил эмес

Мигрантка мекенде иш баштоо жеңил эмес
please wait

No media source currently available

0:00 0:05:53 0:00

Брюссел Бишкекке кайрадан ишенич артууда

Федерика Могерини жана Сооронбай Жээнбеков.

Бишкекте өткөн «Евробиримдик - Борбор Азия» форумунда кызматташтыктын жаңы стратегиясына өзгөчө көңүл бурулганы айтылууда.

Кыргызстан Европа мамлекеттери менен демократияны бекемдөөдө, экономикалык кызматташтыкты көтөрүүдө эмне үчүн жигердүү иштеше албай жатат? Дегеле Кыргызстан Евробиримдик менен кайсы багыттарда алаканы күчөтүшү керек? Ушул ж.б. суроолорго «Арай көз чарай» берүүбүздөн жооп издедик.

Талкууга Кыргызстандын тышкы иштер министринин мурдагы орун басары Талант Кушчубеков, саясий серепчи Кубан Абдымен, Эл аралык ишкерлер кеңешинин аткаруучу директору Аскар Сыдыков катышты.

«Азаттык»: - Талант мырза, Кыргызстан эгемендик алгандан бери Евробиримдиктеги мамлекеттер менен кызматташтыгынын денгээли кандай болду? Саясий-экономикалык, маданий-гуманитардык багыттардан алганда Кыргызстан Европадан эмне алды? Биз аларга эмне бере алдык?

Талант Кушчубеков.
Талант Кушчубеков.

Талант Кушчубеков: - Кыргызстан эгемендик алган алгачкы жылдары Евробиримдикке кирген өлкөлөр үчүн Борбор Азиядагы эң кызыктуу өлкө болду. Анткени Кыргызстандын демократияга умтулушу, атаандаштыкка жол ачкан экономиканы тандаганы, биринчи президенттин кадамдары, ошол учурдагы кабыл алынган чечимдер боюнча башка Орто Азия өлкөлөрүнөн айырмаланып турганы Европаны кайсы бир деңгээлде таң калтырган. Демократиялык шайлоо жолу менен президентти шайлап алганыбыз да алардын көңүлүн бурду. Ким айтканын билбейм, бирок «Кыргызстан – Борбор Азиядагы демократия аралчасы» деген бааны Европадан беришти. «Жок, Кыргызстан демократиялык өлкө эмес» деп бир да европалык саясатчы айткан жок. Чындыгында бул чоң баа, чоң жетишкендик болгон. Бул Кыргызстандын дүйнөгө таштаган жемиштүү кадамы десек болот. Бүгүн Кыргызстанда жарандык коом күчтүү деп эсептесек, анда анын башаты эгемендиктин алгачкы жылдарынан башталат. Ошол эле мезгилде Кыргызстан Евробиримдик менен экономикалык кызматташтык боюнча жаңы кадамдарды жасай алган жок. Батыш өлкөлөрүнүн тажрыйбасы менен реформа жасамак болуп PESAK программасы менен ири өнөр жай ишканаларыбызды талкалап алдык. Бул биздин чоң кемчилигибиз, катабыз болду.

«Азаттык»: - Кубан мырза, геосаясий өңүттөн алганда Евробиримдик үчүн Борбор Азия - артыкчылыктуу аймак. Кечээ Бишкекте өткөн «Евробиримдик - Борбор Азия» форумунда жаңы стратегиялык багыттар боюнча макулдашуулар болгону айтылууда. Демек, Евробиримдик Борбор Азия өлкөлөрүнө, анын ичинде Кыргызстанга стратегиялык саясатын өзгөртөт десек болобу?

Кубан Абдымен.
Кубан Абдымен.

Кубан Абдымен: - Европа Биримдигинин аймактык маселелерди талкуулаш үчүн Бишкекке келип чоң жыйын өткөргөнү - андагы кабыл алынган чечимдерге, макулдашууларга караганда жаңы кадамдар болот деп айтсак болот. Евробиримдик Борбор Азия менен жаңы стратегиялык кызматташтыкка умтулуу аракетин 2007-2009-жылдары эле баштап, кийин солгундай түшкөн. Акыркы убакта кабыл алынган келишимдерге таянсак Евробиримдиктин стратегиялык саясаты мурдагы жылдардан кескин айырмаланат деп айта албайбыз.

«Азаттык»: - Талант мырза, Евробиримдиктин тышкы саясат боюнча башкы комиссары Федерика Могерини «Евробиримдик Кыргызстанга саясий реформа жүргүзүүгө, анын ичинде сот системасын жаңылоого жардам берет» деп айтты. Деги Кыргызстанга кандай жардам керек? Анткени мурда деле Евробиримдик акчалай, консультациялык жардам берип келген, тилекке каршы натыйжасыз болгону айтылып келет...

Талант Кушчубеков: - ХХ кылымдын 60-70-жылдары Африкада революциялар болуп, жаңы мамлекеттер пайда болгондо Европа «бул континентте эми чоң саясий өзгөрүү, зор өнүгүү болот» деген. Аябагандай көп жардам берилген. Иш жүзүндө Африкадагы бирин-экин мамлекеттерди албаганда анчалык чоң өзгөрүү болгон жок. Ушул тарыхый фактыны карап отуруп, «Кыргызстан өзгөрүүгө даяр болгон жокпузбу, берилген жардамды максатсыз пайдаландыкпы же Батыштын максатын толук түшүнгөн жокпузбу» деген көп суроолор келет. Евробиримдиктин «саясий реформага жардам беребиз» деп жатканы дагы эле чоң суроолорду туудурат. Кандай жардам берет, кайсы максатка жумшалат, натыйжасы кандай болот? Ал жардам биздин эгемендигибизге, коопсуздугубузга кандай таасир этет? Аны ойлонушубуз керек. Евробиримдик Казакстанда, Өзбекстанда бийлик алмашып жатканына байланыштуу жаңы стратегиялык багыттарды белгилеп жатканы түшүнүктүү. Азыр жалпы негизде гана айтылып жатат.

Аскар Сыдыков.
Аскар Сыдыков.

«Азаттык»: - Аскар мырза, Евробиримдик 2015-жылы Кыргызстанга «ВСП+» - жалпы жеңилдиктер системасын колдонууга уруксат берген. Бул системанын алкагында кыргыз ишкерлери алты жарым миңдей товарды Европа өлкөлөрүнө бажы төлөмүсүз экспорттоого мүмкүнчүлүк алган. Ушундан Кыргызстан эмне пайда тапты?

Аскар Сыдыков: - Экономика министрлигинин статистикасына таянсак Кыргызстандын Евробиримдикке кирген өлкөлөр менен экспорттук потенциалы канааттандырарлык эмес. Былтыр 30 миллион доллардын тегерегинде товарлар экспорттолгон. Биздин көп мүмкүнчүлүктөр бар, аларды пайдалана албай жатабыз. Бизде лаборатория, сертификациялоо жагында көп маселелер чыгууда. Кыргызстанда азыр 4 лаборатория бар, дагы көбөйүшү керек. Мындан сырткары экспортко чыга турган товар өндүрүүчүлөргө окутуу, түшүндүрүү иштери жүргүзүлүшү керек. Эң негизги көйгөй – Кыргызстандагы чыгарылган товарлардын көлөмү жана сапаты да евростандарттын талаптарына жооп бербей, чоң суроолорду жаратууда…

(Талкуунун толук вариантын бул жерден көрүңүз)

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Сууга чөккөндөр былтыркыдан көп

Сууга чөккөндөр былтыркыдан көп
please wait

No media source currently available

0:00 0:05:25 0:00

Мамбеталиева: Коррупциянын бетин ачуу - мамлекеттин милдети

Коррупцияны иликтеген эксперт, саясат таануу илимдеринин кандидаты Эркайым Мамбеталиева.

Коррупциялык иштерди иликтөө - тиешелүү мамлекеттик мекемелердин түздөн-түз милдети.

Алар журналисттик иликтөөлөрдү күтпөй эле өз милдетин аткарышы керек. Коррупция маселесин изилдеп жүргөн эксперт Эркайым Мамбеталиева «Азаттык» менен болгон маегинде ушундай пикирин айтты.

«Азаттык»: - Экономикалык кылмыштарга каршы күрөш боюнча мамлекеттик кызмат (Финполиция) «Азаттыктын» программасында айтылган маалыматтар боюнча иликтөөсүнүн алгачкы жыйынтыгын жарыялады. Анда ал Кыргызстандан 647 млн. доллар четке чыгарылып кеткенин бышыктады. Бирок ошол эле учурда бул мамлекеттик мекеме журналисттерден колундагы документтерди толук берүүнү талап кылып жатат. Мындай иштердин бетин ачууда журналисттин жана Финпол сыяктуу мамлекеттик мекемелердин ролу кандай?

Эркайым Мамбеталиева: - Коррупциялык иштерди ачуу бул мекемелердин түздөн-түз милдети болгондон кийин, журналисттик иликтөөнү күтпөй эле өз жумушун кылышы керек. Эгерде журналисттер кошумча маалымат таап бере алышса, аны да эске алуу менен өз иликтөөлөрүн жүргүзүшү абзел. Бирок «журналист бизге толук маалымат же документтерди бербей койду» дегени кесипкөйлүккө жатпайт.

«Азаттык»: - Коомчулук атайын органдар жыл башынан бери иликтөө териштирилип бүтпөй жатканын сындап, атайын создуктурулуп жатканын айтууда. Буга сиздин көз карашыңыз кандай?

Эркайым Мамбеталиева: - Коомдун сыны деле туура. Анткени кээ бир иштер негедир тез арада эле иликтенип, айрымдары ушинтип создугуп жатат. Иликтөө иштери канчалык көп создуккан сайын, ошончолук элде суроо жаралып, сын күчөй берет. Коомдун өз талабы бар жана коом андай талаптарды койгонго укуктуу.

«Азаттык»: - Финполиция ишмердүүлүгү талаштуу Ысмайыл Матраимов атындагы фондго сырттан 1 млн. 439 миң 348 АКШ доллары жана 221 миң 600 сом салынганын билдирүүдө. ​Бирок ал акча кайдан жана кимдер тарабынан которулганын ачыкка чыгарган жок. Ушунун өзү күмөн саноонун күчөшүнө, шектенүүнүн көбөйүшүнө алып келбейби?

Эркайым Мамбеталиева: - Кайсы гана фондго же саясий партияга сырттан акча келсе да, анын булагы ачык-айкын болуш керек. Анткени ал сөзсүз «Бул акча кайдан келди? Эмне максатта келди?» деген шектенүү жаратат. Ошол эле «саясий партиялардын каржы булактары ачык-айкын болсун» деп талкууланып жаткан чоң маселелердин бири. Эгер биз укуктук мамлекет түзөлү десек, анда каржылоо булактары ачык болууга тийиш. Маселен, биздин өлкө «Ачык өкмөт», «Ачык парламент» сыяктуу демилгелерге кошулуп жатат. Жогорку деңгээлде көңүл бурулуп жаткандан кийин, каржы булактарынын да ачык-айкындыгын талап кылышыбыз керек.

«Азаттык»: - «Кыргыз бийлиги коррупцияга каршы күрөштү күчөтүүнү элге жарыялаганына карабай, жемкорлук менен жарандык активисттер менен журналисттер эле күрөшүп жатат» деген сөздөр айтылууда. Буга сиз кошуласызбы?

Эркайым Мамбеталиева: - Негизи, мамлекеттик органдар коррупцияга каршы күрөш дегенде эле «кимди камаш керек» дегенге көңүл буруп жатышат. Алдын алуу, превенция механизми бизде дээрлик иштебейт. Биз өткөн жумада жаштардын коррупцияга каршы мектебинин ишин алгачкы жолу өткөрдүк. Анда жаштар коррупцияга байланыштуу өзүлөрү башынан өткөргөн окуяларды айтып беришсе ыйлагың келет. Ошол себептен коррупционерди алып барып камап койгондон натыйжа чыкпайт, анткени коррупциянын себептери калып атат. Анын ордуна башкасы пайда болууда. Коррупцияны түп-тамырынан бери жоготуш үчүн аны алдын алууга көбүрөөк көңүл буруу зарыл.

«Азаттык»: - Финполиция Кыргызстандан акча Түркия, Кытай, Швейцария, АКШ баш болгон ондон ашуун мамлекетке чыгарылып кеткенин тактап жатканын билдирди. Чет жакка которулуп кеткен каражатты кантип иликтесе болот? Буга мамлекеттик мекемелердин чама-чаркы жетеби? Бул үчүн кандай эл аралык механизмдер бар?

Эркайым Мамбеталиева: - Бүгүнкү күндө мындай маселе жалаң эле Кыргызстандын алдында турган жок. Бул дүйнөдөгү көптөгөн өлкөлөр туш болгон мүшкүл. Ошондуктан ушундай иштерди натыйжалуу алып барыш үчүн мамлекеттер бири-бирине көмөк көрсөтсүн деген максатта эл аралык конвенциялар кабыл алынган.

Бул жерде бир нече жол бар. Кыргызстандын укук коргоо органдары ошол акча чыгарылып кетти деген мамлекеттердин расмий укук коргоо мекемелери менен кызматташса болот, эл аралык уюмдардын көмөгү менен иш алып бара алышат.

Андан тышкары көптөгөн журналисттик иликтөөлөр менен алектенген уюмдар бар. Маселен, «Панама кагаздарын» ачкан OCCRP уюму, же болбосо ошол эле Базел институту бар. Ал атайын ошондой иштердин бетин ачуу максатында түзүлгөн.

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Исаков менен Карыбаеваны соттоткон иштер

Улуттук тарых музейи.

Биринчи май райондук сотунда Улуттук тарых музейинин оңдолушуна байланыштуу козголгон кылмыш иши боюнча мурдагы өкмөт башчы Сапар Исаков менен президенттик аппараттын мурдагы бөлүм башчысы Мира Карыбаевага айып коюлду.

Прокурор «мурдагы аткаминерлер жеке кызыкчылыгы үчүн мамлекетке ири өлчөмдө материалдык зыян келтиргени далилденди» деп билдирди. Ал эми Исаков менен Карыбаева коюлган айыпты мойнуна алышкан жок.

Прокурордун айыптоосу

9-июлда Бишкектин Биринчи май райондук сотунда мамлекеттик айыптоочу мурдагы премьер-министр Сапар Исаковго жана президенттик аппараттын жарандык өнүктүрүү, диний жана улуттук саясат бөлүмүнүн мурдагы жетекчиси Мира Карыбаевага Улуттук тарых музейин реконструкциялоо боюнча козголгон кылмыш иши боюнча айып койду.

Прокурордун сөзүндө 2014-2016-жылдары Сапар Исаков жогорку кызматтарда туруп, Улуттук тарых музейин оңдоп-түзөөгө түздөн-түз катышканы, ал кызматтык укуктарынан аша чаап ошол кезде президенттик аппаратта иштеген Мира Карыбаева менен мыйзамга каршы байланыш түзүп, мамлекеттин кызыкчылыгына каршы иштегени айтылат. Исаков «музейди тез убакытта оңдоо менен мамлекет башчысына жагынып, кызматтан жогорулоону максат кылганы» белгиленет. Мамлекеттик айыптоочунун айтымында, имаратты оңдоп-түзөөдө мыйзамдар бузулган. Мындан тышкары Сапар Исаков менен Мира Карыбаева музейдин реконструкциясына катышкан германиялык «Reier» компаниясынын кызыкчылыгын көздөгөн деп айыпталууда. Музейге коюлган инсталляциялык союлдар, жылкынын сөлөкөтү жана кофе ичүүчү жай сыяктуу курулуштар баштапкы концепцияга дал келбейт деп табылган.

«Исаков Бишкек Жылуулук электр борбору, Бактуу-Долоноту айылындагы ат майдан сыяктуу улуттук долбоорлорду өзүнүн байланыштары аркылуу мыйзамга каршы ишке ашыруу тажрыйбасы менен материалдык жана башка кызыкчылыктарды көздөп, түзүлгөн коррупциялык система менен бул ишти колго алган. Исаков өзүнүн кылмыштык ниетин ишке ашырыш үчүн президенттин кеңешчиси Мира Карыбаева менен мыйзамга каршы туруктуу байланыш түзгөн», - деп жарым саат айыптоо чечимин окуган Үмүт Конкубаева сөзүн «иштин материалында шектүүлөрдүн кылмышына далилдер бар» деп бүтүрдү.

Прокурор «Сапар Исаковдун, Мира Карыбаеванын жана музейди оңдоп-түзөөгө катышкан бир нече тиешелүү кызматтагы кишилердин мыйзамсыз аракетинен улам мамлекет 101,6 млн. сом зыян тартканын» кошумчалады.

Шектүүлөрдүн актануусу

Бул айыптоону мурдагы өкмөт башчы Сапар Исаков дароо четке кагып, жогорку кызматтарда турган учурда өз милдетин так аткарганын айтты. Исаков «бул иштин аркасында президент турат» деп, Сооронбай Жээбековду айыптады:

Сапар Исаков.
Сапар Исаков.

«Мамлекеттик айыптоочунун сөзүндө «өкмөт башчы болуп туруп музей боюнча токтомдорго кол койгон» деп жатат. А мен кол койгонго укугум жок беле? А эмнеге Сооронбай Жээнбеков өкмөт башчы болуп турганда ат майдан, музей боюнча бир катар токтомдорду чыгарганы жөнүндө сөз жок? Урматтуу сот, анткени бул иштин артында Сооронбай Жээнбеков турат. Коррупция деген мыйзамсыз акча табуу. Бирок, кылмыш ишинде ал жөнүндө сөз жок. Андыктан «президентке кызмат кылгысы келген» деп атасыңар. Эң негизгиси - бул каражаттардын баары гранттык акча. Аны Атамбаев Алмаз Шаршенович алып келген».

Ал эми президенттик аппараттын мурдагы бөлүм башчысы Мира Карыбаева айыптоонун өзөгүнө түшүнбөй жатканын белгиледи. Ал эмне себептен «Коррупция» беренеси менен айып коюлуп жатканына таң калып, келишим түзүү жана каржы маселелерине эч тиешеси жок экенин билдирди:

Мира Карыбаева.
Мира Карыбаева.

«Коррупция – бул жогорку кызматкерлердин кандайдыр бир жеке кызыкчылыгы. Менин кандай кызыкчылыгым болгону жөнүндө сөз жок. Кылмыш ишинин баарын окуп чыктым. Негизгиси - жазылган айыптоонун тили жана тону түшүнүксүз. «Мамлекет башчыга жагынуу аракети билинген...» деп жазылыптыр. Мен элиме жана өлкөмө кызмат кылуу деген түшүнүктү жакшы билем. Мен кайда эмгектенбейин, аны аткарууга аракет кылам. «Жагынуу» жана «кызмат кылуу» дегенди эч жасаган эмесмин. Соттук териштирүүдө мага жана жактоочума муну далилдөөгө мүмкүнчүлүк берилет деп үмүт кылам».

Ошентип, сот жообуна тартылып жаткан эки мурдагы мамлекеттик аткаминер күнөөсүн мойнуна алышкан жок. Жабырлануучу тарап катары катышып жаткан финансы министринин өкүлүнө котормочу керек болгондуктан сот отуруму 16-июлга жылдырылды. Бул ишти Судья Айбек Эрнис уулу карап жатат. Соттун жүрүшүн видеого тартууга тыюу салынган.

Музейди оңдоодогу сот иши кандай аяктайт?

Улуттук тарых музейин жана Ысык-Көлдөгү ат майданды оңдоодогу коррупция боюнча козголгон кылмыш ишиндеги соттук териштирүү жакында эле башталды. Мурдагы өкмөт башчы Сапар Исаковдун тарапташтары муну саясий куугунтук катары баалап жатышат. Ал эми президенттик аппараттын мурдагы бөлүм башчысы Мира Карыбаеваны колдоп бир топ окумуштуулар президентке кат жазышкан. Мурдагы аткаминерлердин сот иштерине көз салып жаткан юрист Кайрат Осмоналиев мындай дейт:

Кайрат Осмоналиев.
Кайрат Осмоналиев.

«Мира Карыбаеванын ишин окудум, далилдер жок окшойт. Актап койсо болот. Ал эми Сапар Исаков ошол топту жетектеген, иштин башында турган. Андыктан сот кесип салышы мүмкүн. Анын үстүнө өзү «музейди оңдоп-түзөөнү мен көзөмөлдөгөм» деп айтканы бар».

Сапар Исаков Бишкек Жылуулук электр борборун (ЖЭБ) модернизациялоодогу коррупцияга байланыштуу да айыпталып, Улуттук коопсуздук боюнча мамлекеттик комитеттин (УКМК) тергөө абагында камакта отурат. Исаковдун айыптоосу боюна президенттик аппарат үн ката элек.

Улуттук тарых музейин жана Ысык-Көлдөгү ат майданды оңдоодогу коррупция боюнча козголгон кылмыш ишинин алкагында жогорку мамлекеттик кызматтарда иштеп кеткен алты адамга Жазык кодексинин 303-беренесинин («Коррупция») негизинде айып коюлган. Алар: Сапар Исаков, Алмаз Абдыкаров, Улукбек Матисаков, Мира Карыбаева, Шайбек Атамбеков жана Айдарбек Мендеев.

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Депутаттын баласы катышкан жол кырсыгы

Кырсык болгон жерден тартылганы айтылган сүрөт.

Ысык-Көл облусундагы жол кырсыгында чырактай болгон төрт жигиттин өмүрү кыйылды. Анда Жогорку Кеңештин депутаты Алиярбек Абжалиевдин уулу да жабыркаган.

Каза болгон жигиттердин жакындары кылмышты жашыруу аракеттери болуп жатканын айтып жатышат. Милиция күнөө кимден кеткенин тактоодо.

Ичсе ашка, иштесе ишке тойбой турган төрт жигиттин өмүрүн жалмаган жол кырсыгы 7-июль күнү таңга маал Бактуу-Долоноту айылынын жанында болгон. Милициянын баштапкы маалыматына караганда, BMW X7 үлгүсүндөгү автоунаа «Lexus ES» менен кагылышып, окуя болгон жерде эки киши мүрт кетип, дагы бирөө ооруканага алып бараткан жолдо каза болгон. Саламаттык сактоо министрлигинин басма сөз катчысы Жылдыз Айгерчинованын айтымында, кырсыкта оор жараат алып, ооруканага жеткирилген төртүнчү жигит 9-июлга караган түнү жан берди.

«Кырсыкта жабыркагандардын бирөө оор абалда ооруканага түшкөн, - деди ал. - Ал да түнкү саат 12лерден өтүп каза болуптур. Экөөнүн абалы туруктуу эле болчу дейт. Алар башка ооруканага которулган эмес. Аны туугандары Бишкекке алып кеткен».

Каза болгон балдардын бардыгы «Lexus ES» машинесинде бараткан. Алар - Нурсултан Бекболотов («Lexus ES» айдоочусу), Нурсултан Данияр Уулу, Бек Бакытбек уулу жана Бексултан Кудайбердиев. Маркум Бек Бакытбек уулунун таежеси Майрам Жаңыбаева машинедеги төртөө дос экенин белгиледи:

Булар машине менен жарышып келатып, милиция токтотсо токтобой кетип калыптыр.

«Биздин бала каза болгон машинеде төрт эркек бала, достор болгон. Биздин бала артында отурган экен, ооруканага алып келишиптир, бирок кеч болуп калыптыр да... Жардам бере албай калдык. 24 жашта болчу, жаңы эле окуусун, магистратураны бүтүп дипломун көрбөй кетпедиби. Жалгыз бала болчу, боздотуп кетпедиби... Бизге жеткен маалыматтар боюнча BMW X7 үлгүсүндөгү машинеде төрт эркек, үч кыз бар экен. Булар машине менен жарышып келатып, милиция токтотсо токтобой кетип калыптыр. Көргөндөр айтып жатышат, эми биз кайдан билебиз? Бирөө чалып, «аманбы, эмне болду» деп сураган жок».

BMW X7 үлгүсүндөгү машине Бишкек шаардык кеңешиндеги «Республика - Ата Журт» фракциясынын депутаты, 25 жаштагы Темирлан Токобековго катталганы айтылууда. Азырынча расмий органдар аны ырастай элек. Темирлан Токобеков - Жогорку Кеңештин депутаты Алиярбек Абжалиевдин уулу. Ал да учурда Бишкектеги Травматология жана ортопедия илим-изилдөө борборуна келип түшкөнүн мекеменин директору Сабырбек Жумабеков «Азаттыкка» билдирди:

Сабырбек Жумабеков.
Сабырбек Жумабеков.

«Токобеков Темирлан деген келип түшүптүр. Абалы орто, ортодон оор. Мээси чайкалган, жамбашы сынган. Андан сырткары кечээ дагы бирөө, Калмурзаев деген келиптир. Анын мээси чайкалган. Экөө бизде жатат».

Милициянын баштапкы маалыматында BMW Х7 Каракол тарапты көздөй бара жатып, каршы тилкеге чыга калган «Lexus» менен кагылышканы айтылат.

Ал эми каза болгондордун жакындары кылмышты жаап, өлгөн балдарды күнөөлүү кылып коюу далалаты болуп жатканын айтып «Азаттыкка» кайрылышты. Мындай шектенүүгө «Lexus ES» машинесинде видеокаттоонун, айдоочуга таандык документтердин жоголгону, айрым маалыматтардын ачык айтылбай жатканы себеп болуп турганын каза болгон Нурсултан Бекболотовдун бир тууганы Чыңгыз айтты:

Менин байкем документтерди машинеден алып чыкчу эмес, дайыма машинеде болчу. Видеокаттоо да бар болчу. Алардын баары жок.

«Кырсык болгон жерге барганда бизге эч кандай маалымат бербей коюшту. «Тез жардам» деген дароо каттайт, кимдер келгенин. Бул өйдө жактан жасалгандай, бирөөнүн айтканын күтүп жаткандай болуп калды. BMW Х7 жактан эки киши келип «силер тарап күнөөлүү болуп калыптыр» деп кетти. Алар «машинеде төрт киши бар болчу, эки киши жолоочу-жүргүнчү» деп айтты. Мындай ойлонуп көргөндө деле килейген жолтандабас ошол саатта кайсы жолоочуну алат эле, жолдон? Ал байлардын машинеси да. «Ал машинедегилер да жабыркады» деп айтты. Анан бир машине күзөт менен келип, күзөт менен кетип калды. Наркы машинедеги жигитти бизге бир көргөзүп, биз менен сүйлөштүргөн да жок. Менин байкем документтерди машинеден алып чыкчу эмес, дайыма машинеде болчу. Видеокаттоо да бар болчу. Алардын баары жок. Досторунун телефондору бар, сим-карталары жок болуп жатат. Кантип ошондой болсун?»

Каза болгондордун туугандары машинени Темирлан Токобеков айдап бараткан болушу ыктымал экенин айтышкан. Бирок өзүн «Абжалиевдин тууганымын» деп тааныштырган Каныбек Жакшыбаев «Азаттыкка» машинени Чүй облусунун Арашан айылынын тургуну Элдияр Калмурзаев айдап баратканын, ошондой эле каза болгондордун жакындарынан кабар алышканын билдирди:

Каза болгон жигиттердин туугандарынын «кабар албай коюптур» деген маалыматы чындыкка коошпойт.

«МАИ кызматкерлери да, милиция да көрдү - Темирлан ал жерде айдоочу эмес, жанындагы жүргүнчү катары келаткан. Мунун баарын саясатташтырып, көтөрө бергендин деле кажети жок болуш керек. Элге туура маалымат жеткирип, туура айтыш керек. Ошол күнү ким билиптир, кырсык каш-кабактын ортосунда. Алдынан машине чыга каларын деле билишкен эмес, ал балдар. «Тигилер күнөөлүү, булар күнөөлүү» деген маселелер туруп жатат. Мунун баарын тергөө аныкташы керек. Каза болгон жигиттердин туугандарынын «кабар албай коюптур» деген маалыматы чындыкка коошпойт. Биздин туугандар ар бири менен сүйлөшүп, Оштогу, Балыкчыдагы жигиттин тажиясына катышып, туугандары менен жолугушуп, сүйлөшүп жатабыз».

Жакшыбаевдин айтымында, машинеде үч киши - айдоочу, Темирлан Токобеков жана анын досу болгон.

Облустук милициянын басма сөз катчысы Сталбек Усубакуновдун сөзүнө караганда, төрт кишинин өмүрүн алган окуя Кылмыштар менен жоруктардын бирдиктүү реестрине катталып, сотко чейинки өндүрүш иштери башталды. Ага экспертизанын жыйынтыгына жараша юридикалык баа берилет. Усубакунов BMW X7де канча киши болгонун айта алган жок:

Сталбек Усубакунов.
Сталбек Усубакунов.

«Берки машиненин рулунда Чүй облусунун тургуну болгон. Азыр толук маалыматтарды тактай элекпиз. Бул окуя Кылмыштар менен жоруктардын бирдиктүү реестрине катталды. Автотехникалык экспертиза дайындалды. Ошонун жыйынтыгына карап жол эрежеси бузулдубу, кайсы машине күнөөлүү, жол кырсыгы болдубу - ошол аныкталат. Ошого жараша юридикалык баа берилет».

Ал ортодо социалдык тармактарга кырсык болгон жерде тартылды деген видео, сүрөттөр жарыяланды. Анда BMW X7 үлгүсүндөгү автоунаанын мамлекеттик номеринен тышкары экинчи, башка өлкөгө таандык номери да болушу мүмкүн экени көрсөтүлгөн. Бул боюнча милиция жооп бере элек.

Каза болгондордун биринин сөөгү Балыкчыга, экинчиси Бишкекке, дагы бирөөнүкү Ошто жерге берилгени маалым болду.

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Матраимовдордун иши жана 647 млн. доллар

Райымбек Матраимов.

Финполиция «Азаттыктын» иликтөөсү боюнча текшерүүнүн алгачкы жыйынтыгын жарыялады. Анда Кыргызстандан 647 млн. доллар чыгарылып кеткенин тактады. Ысмайыл Матраимов атындагы фондго 1,4 млн доллар сырттан которулганын билдирди.

«Кыргызстандан чыгарылган миллиондордун изи»

Финполдун алдын-ала маалыматы

Ысмайыл Матраимов атындагы фонддун башка миллиондору

Миллиондорго Матраимовдордун байланышы

Миллиондорго Таировдордун байланышы

Миллиондорго Атамбаевдин байланышы

Финпол эмнени тактай элек?

Президенттин тапшырмасы аткарыла элек

«Кыргызстандан чыгарылган миллиондордун изи». Ток этери

29-майда «Азаттык» «Кыргызстандан чыгарылган миллиондордун изи» аттуу иликтөөсүн жарыялаган. Анда ынанымдуу булактар 2011-2017-жылдары өлкөдөн 700 млн. доллардын тегерегинде акча чыгарылганын билдиргени баяндалат. Бул сумманын 250 млн. долларга жакынынын документи «Азаттыктын» колуна тийген. Документтер Айеркен Саймаити аттуу Кытайдын жараны, ал теңшерик ээлик кылган «Абдыраз» ЖЧКсы жана Саймаитинин аялы Вуфули Бумаилиаму Оштогу банктар аркылуу ондон ашуун чет өлкөгө акча которушканын көрсөтүүдө.

«Азаттык» Кадамжайдагы «Абдыраз» ээлик кылган базарга барган. Ноогардан-Атуш аттуу ал базардын эки гана өтмөгү иштеп, соода солгун экени, арзан кездемелерди сатары белгилүү болгон. Базар ээси Назия Турдалиева ачылгандан берки жалпы соодасы 16,5 млн. долларга гана тете болгонун билдирген.

Жүз миллиондогон доллар негизинен чет өлкөлөрдөгү «AKA» компаниялар тобуна (анын ичинде Германиядагы «АКА Петролеум», «АКА Иммобилиен») жана алардын артында турган Хабибула Абдукадыр, анын жакындары Айбибула Нуермаймайти, Айбибула Паливанмухаймайти, Айбибула Йамаймайтиге которулган.

«Азаттык» иликтөөсүндө жана иликтөө жарыялангандан кийин да акча которулган тараптар менен Кыргызстандын Мамлекеттик бажы кызматынын жетекчисинин мурдагы орун басары Райымбек Матраимовдун, анын бир туугандары депутат Искендер Матраимов менен Руслан Матраимовдун, Финполдун жетекчиси Бакир Таировдун, Кыргызстандын экс-президенти Алмазбек Атамбаевдин байланыштары бар экенин баяндаган.

Адегенде Финполдун 9-июлдагы жыйынтыгына кыскача токтололу.

Финполдун алдын-ала маалыматы

Экономикалык кылмыштарга каршы күрөш боюнча мамлекеттик кызмат – Финполиция «Азаттыктын» иликтөөсү чыккандан кийин тергөө тобу түзүлгөнүн билдирген. «Азаттык» колундагы банктык документтердин бир бөлүгүн Финполицияга өткөрүп берип, кызматташып жатат.

Мекеменин басма сөз кызматы баштапкы жыйынтыкты 9-июлда жарыялады. Анда «Азаттыктын» иликтөөсүндө айтылгандай Кыргызстандан жүз миллиондогон доллар сыртка чыгарылып кеткенин негизинен ырастады. Сумма менен убакытты гана башкача көрсөтүүдө.

Тагыраагы, Финпол 2010-2019-жылдары «Абдыраз» ЖЧКсы жана Saimaiti Aierken менен Wufuli Bumailiyamu деп, өздөрүн жеке ишкер катары каттаткандардын банк эсептери аркылуу жалпы 646 миллион 879 миң 649 доллар чет өлкөлөргө жөнөтүлгөн деп билдирди.

Финполиция каражаттар 11 банктык эсептен Түркия, Кытай, БАЭ, Германия, Латвия, Орусия, Казакстан, Англия, Нидерланды, Швейцария, АКШ, Панама мамлекеттерине, Британ-Виржин аралдарына жана Белизге которулганын тактап жатат.

Финпол бул каражаттар сыртка которулуп жатканда максаты текстил жана курулуш материалдарын, тетиктерди, тамак-аш азыктарын алуу үчүн деп көрсөткөнүн билдирүүдө. Бул фактылар боюнча салыктык текшерүүлөр белгиленгени кошумчаланат.

Ысмайыл Матраимов атындагы фонддун башка миллиондору

Ошол эле маалда 9-июлда Финпол коомчулукка мурда белгилүү болбогон дагы бир маалыматты жарыялады. Анда Ысмайыл Матраимов атындагы фонддун эсебине 2014-2019-жылдары 1 млн. 439 миң 348 АКШ доллары жана 221 миң 600 сом салынганын билдирүүдө. Финпол бул суммаларды которгон адамдардын аты-жөнүн толук ачыкка чыгарган жок. Бул каражат Түркиядан, БАЭден, Өзбекстандан жана Орусиядан которулганы көрсөтүлгөн:

«Ж.М.» 10 000 доллар;

«М.Ч.» 10 000 доллар;

«W.B.» Стамбулдан 199 958 доллар;

«D.A.» Стамбулдан 170 588 доллар;

«S.C.K.G.» Стамбулдан 139 965 доллар;

«A.G.T.F.» Бириккен Араб Эмираттарынан 159 965 доллар;

«A.A.» Өзбекстандан 499 950 доллар;

«R.J.» Стамбулдан 199 760 доллар;

«P.O.» Москвадан 49 162 доллар;

«М.Р.» 221 600 сом.

Булардын арасында Вуфули Бумаилиаму, тактап айтканда Кыргызстандан миллиондорду чыгарып кеткендердин бирөө жана Саймаитинин аялы Матраимовдордун фондуна 199 миң 958 доллар 20 цент которгон деп жатат.

Ал эми «Азаттыктын» иликтөөсүндө айтылган, Саймаити менен Бумаилиаму «2 338 700 доллар которгону ырасталган жок» деп билдирүүдө. Бирок «Азаттыктын» колунда Финполдун фондго которулган акча тууралуу маалыматы толук эмес экенин ырастаган документтер бар.

Ал документтер кезектеги иликтөөдө көрсөтүлөт.

«Азаттыктын» иликтөөсүнөн кийинки 5-каналда өткөрүлгөн талкууда Искендер Матраимов фондго «кайрымдуулук» үчүн чет өлкөдөн акча которулганын билдирген. Анда коомдук ишмер Эдил Байсалов бийликте турган Матраимовдорго четтен акча келишин коррупция катары мүнөздөгөн. Искендер Матраимов акча которгон донорлордун аты-жөнүн, Кыргызстандагы кызыкчылыктарын атоодон баш тарткан.

Миллиондорго Матраимовдордун байланышы

1. Кыргызстандан чет өлкөлөргө 647 млн. долларды которгон Саймаити жана анын аялы Бумаилиаму Түркиядан Матраимовдордун фондуна акча салган.

2. Кыргызстандан акчанын бир бөлүгү Германияда катталган «АКА Иммобилиен» компаниясына которулган. «АКА Иммобилиен» 2017-жылдын 15-декабрына чейин Кыргызстандагы «Автостолица» ЖЧКсына ээлик кылып келген. Андан кийин «Автостолица» кайра каттоодон өтүп, бул ирет ага Канатбек Маматов менен Минавар Жумаева ээлик кылып калышты. Минавар Жумаева – Жогорку Кеңештин депутаты Искендер Матраимовдун аялы. «Автостолицанын» Бишкектин Жибек Жолу 381 дарегинде 25 сотых жери бар. Ал жерде «Эльдорадо» соода комплекси жайгашкан.

3. «Тарим Транс» (Абу-Сахий) карго компаниясы Кытайдан Өзбекстанга товар ташыйт. Компаниянын негиздөөчүлөрүнүн бири - «Абу-Сахий Синьцзян» компаниясы. Миллиондордун бир бөлүгү ушул компанияга которулган. «Тарим Транстын» мамлекетке төлөмдөрүн Сыдыков Нурманбет Жалалидинович да төлөп турганы budget.okmot.kg сайтында көрсөтүлгөн. «Фактчек» сайты Нурманбет Сыдыков – Райымбек Матраимовдун бир тууган эжеси Чынара Матраимованын уулу экенин жазып чыкты.

Мындан тышкары «Азаттыктагы» маегинде Жогорку Кеңештин депутаты Дүйшөн Төрөкулов «Тарим Транс» Кыргызстан аркылуу жүк ташуучу монополист компанияга айланганын, аны Райымбек Матраимов калкалап турарын айтып берген.

«Тарим Транстын» директору Нурбек Керимбеков «компанияны Матраимовдор калкалайт» деген маалыматты четке кагууда. Бирок ал Руслан Матраимов менен тааныш жана мамилелеш экенин ырастаган.

Миллиондорго Таировдордун байланышы

Бакир Таиров.
Бакир Таиров.

Кыргызстандан миллиондор «АКА Петролеум» деген компанияга да которулган. «АКА Петролеум», «Бизниснур» жана Искендер Таиров - үч тарап «Терек-сай жаштары» аттуу ЖЧК түзүшкөн. «Терек-сай жаштары» Чаткалдагы Кассан кенин иштетүү укугун 2014-жылы 4,5 млн. долларга сатып алган. Искендер Таиров Финполициянын жетекчиси Бакир Таировдун бир тууган иниси болгон. 2016-жылы анын көзү өткөндө компаниядагы үлүшүнө аялы Чолпон Элмуратова ээлик кылып калды. «Терек-сай жаштарын» башкы «финполчунун» күйөө баласы Токтосун Туманбаев башкарат. Мына ушундай байланышка карабай, Бакир Таиров «Кыргызстандан чыгарылып кеткен миллиондор тууралуу Финпол акыйкат иликтөө жүргүзөт» деп билдирген.

«Эч кандай кызыкчылыктар кагылышы болбойт. Убакыт көрсөтөт, менде принцип бар. Мыйзам чегинде баарын так аткарып беребиз», - деген эле Таиров 18-июндагы маегинде.

Миллиондорго Атамбаевдин байланышы

Жогоруда сөз болгон, «Терек-Сай жаштарынын» директору - Токтосун Туманбаев. Анын компаниясы тендердик документтер боюнча «Хуасинь» деген компанияга атаандаш. Тактап айтканда эки тарап тең башка бир Терек-Сай сурьма кенин иштетүү укугун талашып, «Хуасинь» утуп алган. Бирок Туманбаев иш жүзүндө «Хуасиндин» мамлекетке төкчү төлөмдөрүн төлөп жүргөн.

Экс-президент Атамбаевди кол тийбестиктен ажыратуу маселесин караштырган депутаттык комиссия Туманбаев менен Атамбаевдин байланышын ушул жерден көрүүдө. Туманбаев өзү андай байланышты четке кагууда:

«Текшерип көрүшсүн. Мага да чалып жатышат. «Каякка чакырбагыла, барып жооп берем» деп жатам. Ошол убакта Искендер агам (кайнагасы - ред.) өтүнгөндө төлөп койгом. 274 сом төлөгөм. Кийин кайра каттоо учурунда 1,5 млн. сом бонус төлөгөм. Ал жерде лицензия алгандар көп. Бири-бири менен тааныш, Чаткалда айыл өкмөт тез-тез чакырып турат. Ошол жерде тааныш болуп, анан чыгат экен да».

Жогоруда сөз болгон «Хуасинь» компаниясына 2016-жылдын 14-январынан бери Субихи Пархати жана дагы бир кытайлык Чжай Хунвей аттуу киши ээлик кылат. Пархати 2017-жылдын 27-октябрында мурдагы президент Алмазбек Атамбаевге тиешелүү илимий өндүрүштүк «Форум» ЖЧКсына да теңшерик негиздөөчү болуп калат. Бирок 2018-жылдын 18-апрелинде «Форум» кайра каттоодон өтүп, эми жападан-жалгыз Субихи Пархатиге тиешелүү болуп калды. Депутаттык комиссия Пархати «Форумду» Атамбаевден 54 млн. сомго сатып алганын тактаганын билдирүүдө. Комиссиянын төрагасы Каныбек Иманалиев мындайча чечмелеген:

«2017-жыл үчүн Атамбаевдин декларациясында (Субихи) Пархатиден 54 млн. сом өлчөмүндө киреше чагылдырылгандыгы, башкача айтканда Пархати Атамбаевден «Форум» ЖЧКсын сатып алгандыгы көрсөтүлгөн. Бул боюнча өтө талаш-тартыш болду. Себеби, декларация маселеси өтө оор кылмышка кирбейт. Бирок биздин юристтер бир нече жолу далилдеп беришти. Түпкүлүгүндө бул чүмбөттөлгөн (афиллированный). Ушул үч-төрт фирманы, «АКА Инвест», «Терек-Сай жаштары», «Хуасиндин» чүмбөтүн алып салсак чыныгы адамы көрүнөт. Себеби Кыргызстанда 26 жашында Пархати деген адам миллионер болуптур. Биз ал баланы да чакырып көрөлү. Шектенүүгө негиз бар».

Башкы прокуратура депутаттык комиссиянын беш, анын ичинде «АКА Инвест» боюнча да бүтүмүн негиздүү деп тапты. Башкы прокурор Өткүрбек Жамшитов:

«Кой-Таштагы тамынын жери мыйзамсыз, кримтөбөл Азиз Батукаевди бошотууну уюштурган, акча адалдаган «Ака инвест» компаниясына тиешеси бар, Бишкектин Жылуулук электр борборун (ЖЭБ) модернизациялоодогу коррупцияга аралашкан, ЖЭБге көмүр ташыган ишкананын кызыкчылыгын коргогон» деп шек саноого кылмыштын белгилери бар», - деген эле 25-июнда.

Алмазбек Атамбаев.
Алмазбек Атамбаев.

Ал эми Алмазбек Атамбаев өз жүйөсүн мындай деп айтты:

«""АКА Инвест", "АКА холдингге" лицензия алып бериптир" дешет. «АКА холдингдин» башчысы Хабибула Абдукадырды мага Сооронбай өзү тааныштырган, 2017-жылы».

Атамбаев Хабибула Абдукадыр - Субихи Пархатинин «шефи» деп билдирүүдө. Документте «Форум» ишканасындагы өнөктөшү болуп келгенине карабай Пархатини бир да көрбөгөнүн айтып жатат.

Атамбаевдин билдирүүсү боюнча президент Сооронбай Жээнбеков өзү же президенттик аппарат өз жүйөсүн айта элек.

Ал эми Субихи Пархати изделип жатканын башкы прокурор билдирген.

Финпол эмнени тактай элек?

Журналисттерде Финпол же башка тескөөчү мамлекеттик кызматтарда бар ыйгарым укуктар жок.

«Азаттык» биринчи иликтөөсүндө: «Жүз миллиондоп сыртка которулган акча кимдики? Ал каражаттар кандай жол менен табылган?» деп суроо койгон. Мына ушул негизги суроолорго Финполдун иликтөөсүн 9-июлдагы жыйынтыгында жооп айтылган жок. Аталган кызмат миллиондорду алган тарап «АКА» компаниялар тобу, анын артында турган Абибулла Абдукадыр жана ага жакын кишилердин ким экенин да тактаган эмес.

Президенттин тапшырмасы аткарыла элек

Азырынча Финпол «Азаттыктын» иликтөөсүндөгү материалдар боюнча гана баштапкы бүтүмүн чыгарды.

2018-жылдын декабрында президент Сооронбай Жээнбеков Райымбек Матраимовдун мүлк-байлыгын, анын келип чыгуу себептерин текшерүүнү ушул кызматка тапшырган. Бакир Таиров 18-июндагы «Азаттыктагы» маегинде «ушул жуманын ичинде жыйынтыктайбыз» деген эле. Бирок алигиче жыйынтык маалымат жок.

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Сасыкбаева: Текебаев чыкпаса, оппозицияга кетебиз

Сасыкбаева: Текебаев чыкпаса, оппозицияга кетебиз
please wait

No media source currently available

0:00 0:38:45 0:00

Атамбаев суракка келген жок

Атамбаев Кой-Таштагы үйүндө.

Мурдагы президент Алмазбек Атамбаев Ички иштер министрлигине суракка келген жок.

Эки жума мурун экс-президент деген макамдан ажыраган Алмазбек Атамбаевди милицияга суракка 8-июлда чакырган. Чакырууну милиция кызматкерлери Атамбаевдин Бишкектин четиндеги Кой-Таш айылындагы үйүнө жеткирип беришкен. Анда мурдагы президент 9-июлда эртең менен күбө катары Ички иштер министрлигинин Тергөө кызматына барышы керек экени жазылган.

Бул чакырууну алаары менен Алмазбек Атамбаев милицияга суракка барбай турганын билдирген. Ал мындай кадамга бийликке ишенбестигин жана мыйзамсыз иштер орун алып жатканын жүйө келтирген.

«Мен эмнеге Ички иштер министрлигине барышым керек? Кандайдыр бир кагаздар, суроолор болсо түптүз эле адвокатым Слесаревге бере берсе болот. А бирок азыркы бийлик Конституцияны, мыйзамды сыйлай баштамайынча булардын оюндары менен ойногум келбейт», - деп билдирген Атамбаев Кой-Таштагы үйүндө тарапташтарынын курчоосунда сүйлөп жатып.

Ал эми Алмазбек Атамбаевдин өкүлү, адвокат Сергей Слесарев Ички иштер министрлигинин (ИИМ) Тергөө башкармалыгына кайрылуу жиберди. Анда ал Атамбаевди экс-президент деген макамдан ажыратуу боюнча парламенттин чечими мыйзамсыз деген пикирин жазган:

Сергей Слесарев.
Сергей Слесарев.

«Чакыруунун келгени өзү туура эмес. Себеби, экс-президент «Президенттин ишмердигинин кепилдиктери» жөнүндө мыйзамга ылайык, кол тийбестик макамга ээ. Буга байланыштуу милиция Атамбаевди мыйзамсыз жол менен суракка чакырууга аракет кылып жатат. Буга укуктук негиз жок».

Адвокат Слесарев Атамбаев кайсы кылмыш ишинин алкагында чакырылганы эмгиче белгисиз болуп жатканын кошумчалады.

Мурдагы президент суракка келбегени жана ага мындан ары кандай чара көрүлөрү жөнүндө ИИМ эч кандай комментарий бере элек. Бирок айрым бийлик өкүлдөрү менен юристтер саясатчынын бул кадамын мыйзамды сыйлабоо катары баалап жатышат. Маселен, Жогорку Кеңештин депутаты Акылбек Жапаров Атамбаев мыйзамды сыйлоонун үлгүсүн көрсөтүшү керек болчу деген оюн айтты:

Акылбек Жапаров.
Акылбек Жапаров.

«Кыргызстандын жараны болгон соң ал өлкөнүн мыйзамдарын сакташы керек, баш ийиши керек. Эгер мыйзамга баш ийбесек, кимге баш ийебиз? Анын үстүнө Атамбаев алты миллион элдин оор жүгүн мойнуна алып, өлкө башкарса, анан үлгү болуш керек болчу. Өзү «мыйзамга баш ийгиле» деп, ошонун гаранты болду. Азыр туура эмес болуп атат. Сен каалайсыңбы, каалабайсыңбы, мыйзам иштей берет. Эми бийлик мыйзамды сактап, дагы бир чакыруу жиберип, болбосо сотко кайрылып өз ишин кыла бериши керек».

Чынында эле Атамбаев суракка келбей койгон соң андан ары эмне болот деген суроо турат. Юрист Клара Сооронкулованын айтымында, эгер күбө бир нече жолку чакырууга баш ийбесе күч менен алып келүү жолу бар.

Клара Сооронкулова.
Клара Сооронкулова.

«Процесстин ар бир катышуучусу сөзсүз түрдө тергөөнүн талабын аткарышы керек экендиги мыйзамда көрсөтүлгөн. Эгер ага баш ийбесе мамлекеттик органдардын мажбурлап болсо да алып келүүгө укугу бар», - деди ал.

Укук коргоо органдары Атамбаевди мажбурлоо жолу менен тергөөгө алып келери азырынча белгисиз. Буга чейин мурдагы президент өзүн курал колдонуп болсо да коргоого даяр экенин билдирген болчу.

Парламент Алмазбек Атамбаевди экс-президент макамынан 27-июнда ажыраткан. Ага чейин атайын депутаттык комиссия түзүлүп, мурдагы президент бийликте турганда алты эпизод боюнча мыйзам бузганы айтылган. Башкы прокуратура бул маалыматтарды иштеп чыгып, анын бешөө негиздүү деп бүтүм чыгарган эле. Алардын арасында ​Атамбаевге «кримтөбөл Азиз Батукаевдин абактан бошотулушуна, Бишкек Жылуулук электр борборун оңдоп-түзөөдөгү коррупциялык иштерге аралашкан, баш калаага көмүр жеткирүүчү компаниянын кызыкчылыгын коргогон, мыйзамсыз жер алган» деген айыптар коюлууда.

Кой-Таш айылы.
Кой-Таш айылы.

Жогоруда аталган иштердин баары Жазык кодексинин 319-беренеси («Коррупция») менен сотко чейинки өндүрүшкө алынган.

Алмазбек Атамбаев жана анын тарапкерлери бул айыптардын баары саясий негизде болуп жатканын билдирип, Кой-Таш айылындагы үйүндө атайын штаб ачты. Ал жерде мурдагы президенттин тарапташтары чогулуп турат. Штаб ачылган алгачкы күндөрү ал жерде топтолгон адамдар көп болсо, учурда алар азайып калганы байкалууда.

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

«Хрусталь» кыздын сыныгы көп

«Хрусталь» кыздын сыныгы көп
please wait

No media source currently available

0:00 0:29:13 0:00

Дагы жүктөңүз

XS
SM
MD
LG