Линктер

шейшемби, 23-июль, 2019 Бишкек убактысы 09:19

Борбор Азия

БОРБОР АЗИЯ АПТА ИЧИНДЕ

-Тажикстандын Куляб шаарында турак үйгө жайгашып алган куралчандар менен коопсуздук күчтөрүнүн ортосунда дээрлик он саатка созулган атышуу жүрдү. Натыйжада үч адам каза таап, үч киши жаракат алды. Атышкандардын бир тарабында жарандык согуш учурунда исламчыл оппозицияга каршы күрөшкөн, президент Эмомали Рахмондун бийликке келишине салым кошкондордун бири, маркум Лангари Лангариевдин туугандары болгон.

-Орусиянын Жогорку соту Өзбекстандын жаранын мекенине өткөрүп бербөө жөнүндө чечим кабыл алды. Бул Орусиянын Жогорку сотунун өзбек жарандарына байланыштуу мурдагы чечиминен айрымаланат. Анын себеби эмнеде?

-Түркмөнстанда АКШ мамлекеттик катчысынын Борбордук жана Түштүк Азия боюнча жардамчысы Ричард Баучер болду. Анын айтымында, азыр эки өлкөнүн алакалары жакшырууда, Түркмөнстан болсо өзгөрүүлөрдү баштан өткөрүп жатат.

АЗЫК-ТҮЛҮК ТАРТЫШТЫГЫ ТАЖИКСТАНГА ЖЕТТИБИ?

Амирбек Усманов, Прага Дүйнөлүк банк жарды өлкөлөргө азык-түлүктөн --> http://www.azattyk.org/rubrics/economics/ky/2008/05/192A70D0-064F-4256-85C9-2044EC649551.asp жардам көрсөтүү үчүн 1, 2 миллиард долларлык атайын программаны сунуш кылды. Бул каражат эң биринчи кезекте кош бойлуу аялдар менен мектеп окуучуларын тамактандырууга, ошондой эле чакан чарбаларды дан азыктарынын уруктары жана жер семирткичтер менен камсыздоого сарпталат. Эларалык жардам берилчү жарды өлкөлөрдүн тизмесинде Кыргызстанга коңшулаш Тажикстан да бар.

Азык-түлүккө болгон талап келерки он жылда төмөндөбөйт. Ошон үчүн тамак-аштын баасы өсө берет, деп айтылат Бириккен Улуттар Уюму бейшемби күнү жарыялаган изилдөөдө. Соңку айлардагы азык түлүктүн, айрыкча дандын баасынын өсүүсү аба-ырайына байланыштуу болгондуктан, табият дыйканчылык үчүн ыңгайлуу болгон жылдары тамак-аштын наркы арзандашы ыктымал. Тамак-аш азыктарынын кымбатташы, Улуттар Уюмунун Азык түлүк агенттигинин башкатчысы Жак Диуф мойнуна алгандай, акыркы он жылдыкта айыл чарбасынын абалына жетерлик маани берилбегенден улам болду.

Мындай шартта дүйнөнүн кедей өлкөлөрүнө жардам берилбесе, кош бойлуу аялдар, болочок муун эсептелген мектеп окуучуларынын денсоолугуна чоң зыян келтирилет, же болбосо Экономикалык кызматташуу жана өнүгүү уюмунун соода жана айыл чарба агенттигинин башчысы Стефан Тангермэнн айткандай, «жаш муундун келечеги караңгы болот»:

-Азык-түлүк кризиси деген көптөгөн адамдар, өзгөчө, жаш балдар начар тамактанып калат дегенди түшүндүрөт. Бул жарды үйбүлөлөрдө төрөлгөн балдар курсагы тойо тамак жешпегендиктен жана өмүрү катаал шартта өткөндүктөн, мындай балдардын бүтүндөй бир муунунун келечеги караңгы болот дегенди билдирет.

Жарды өлкөлөрдүн элин катаал абалга жеткирбеш үчүн Дүйнөлүк банк 1-июлдан башталчу каржы жылы үчүн айыл чарба жана азык-түлүк программасына бөлгөн каражатын 2 миллиард долларга көбөйтө турганын жарыя кылды. Өтүп бараткан каржы жылында аталган программа үчүн 4 миллиард доллар бөлүнгөн. Бул чаралар, Дүйнөлүк банктын жетекчиси Роберт Зелилликтин айтышынча, 2 миллиард чамалуу адамды ачкачылыктан куткарууга мүмкүндүк берет. Жардам алчу өлкөлөрдүн ичинде Гаити, Либерия, Йемен, Того жана Тажикстан бар.

Азык түлүктүн баасынын жогорулашына күйүүчү майлардын кымбатташы, Индия, Кытай сыяктуу экономикасы ылдам өсүп бараткан өлкөлөрдө элдин азык-түлүккө, өзгөчө эт азыктарына болгон талабынын өсүүсү өбөлгө түзүүдө. Андан тышкары данды биотунга пайдалануу да тамак-аш тартыштыгына же баанын өсүшүнө таасир эткен.

Дүйнө элин азык-түлүк менен камсыздоо маселеси келерки жумада Римде өтчү эларалык жыйында талкууланат.

БОРБОР АЗИЯДА БИЙЛИКТЕГИ АДАМДЫН КУДАСЫ БОЛУУ КООПТУУ

Борбор Азияда президенттердин тууган-урук, кудаа-сөөктөрү каадалуу кызмат орундарына оңой эле келип, мамлекет башчысынын канаты астында зор таасирге ээ болушат жана чоң бизнес империяларды курушат. Бирок кээде туугандар, көбүнчө кайын-катнаш ортосун кара мышык аралап, айрымдарын алдындагы кызмат ээри гана кыйшайбастан, айрым учурда башынан да айрылып калышат, же ушундай коркунучка --> http://rfe.azattyk.org/rubrics/politics/ky/2008/05/97EC80BC-B77A-4FCF-BD13-7F5443370456.asp туш келишет.

Советтик системада бийликке тиши өтпөй тургандыгын жакшы билген карапайым советтик жарандар "өтө бийик көтөрүлбө, кулаганда жамбашың аман калат" деп айтышчу.

Пост-советтик Борбор Азияда бул сөздү айрыкча бийликтин эки тизгин бир чылбырын чапчып отурган мамлекет башчыларынын кайын-журтуна карата айтса жарашчудай.

Тажикстанда Хасан Садулоев колхоздогу катардагы эле жумушчу болуп жүрчү. Бүгүн ал өлкөдөгү эң ири банктардын бири – «Ориент» банкты жетектейт, ага дагы 13 ири компания тиешелүү деп айтышат. Бирок аны тажиктер биринчи кезекте президент Эмомали Рахмондун кайниси катары билишет. Мына эми Садулоев мындан бир ай мурда дайынсыз жоголгон бойдон табыла элек. Жергиликтүү гезиттер "Садуллоевди Рахмондун балдарынын бири өлтүрүп, же оор жарадар кылган" деп жазышууда.

Додожон Атовулло - диссидент-журналист, Рахмондун режиминен качып, көп жылдардан бери Москвада жашайт. Анын айтымында, Садулоевду "саясий амбициялары" үчүн көзүн тазалашты:

- Кийинки кездери Хасан Садулоев "эгер президентке бирдеме болсо, анын ишин мен алып кетем" деп, өзүн Рахмонго альтернатива көрө баштаган. Тажикстанда бийликтин эки очогу болуп калган: бири Рахмондун, экинчиси Садуллоевдин айланасында.

Казакстанда президент Нурсултан Назарбаевдин кызы Дарига менен ажырашып кеткен Рахат Алиевди жакында казак соту сыртынан соттоп, 40 жылга эркинен ажыратты. Ал азыр Австриянын баш калаасында сүргүндө, кайнатасынын былыктарын "төкпөй-чачпай, америкалык сотко айтып берем" деп беленденип турган кези.

Кезегинде Алиев да көптүн бири катары, врач болуп иштечү. Бирок тез эле жылдызы көкөлөп, чоң кызматтарда отурду. Дарига менен ажырашканда, Казакстандын Венадагы элчиси болуп иштеп жаткан.

Алиевден ажырашып кеткени менен, Дарига Назарбаева да жазасыз калбаганы көңүл бурдурат. Күйөөсүнүн айланасында жаңжал чыккандан кийин анын "Асар" партиясы иш жүзүндө таркап кетти. Дариганын саясаттагы таасири да солгундап калды.

Өзбекстанда президент Каримовдун кызы Гулнара теги ооган, америкалык ишкер Мансур Максуди менен ажырашкандан кийин, Максудинин Ташкендеги урук-туугандарын автобус менен Ооганстандын чегарасына алып барып, ары түшүрүп салышкан. Ал эми анын «Кока-Кола» менен биргелешкен фирмасынын 3 ишканасын милиция тинтип, жумушчулары куугунтукка кабылган.

ТҮРКМӨНСТАНДА КОНСТИТУЦИЯЛЫК РЕФОРМА БОЛОТ

Түркмөнстанда --> http://rfe.azattyk.org/rubrics/politics/ky/2008/05/2210AAA6-82F1-4478-9C0D-989419E0D9A7.asp конституциялык кайра куруу жараяны күүгө келе баштады. Жалпы элдин атынан айтылган жаңы сунуштарга ылайык, 3 миңге чукул мүчөсү бар Эл жыйынынын мандаттары парламентке жана президентке берилмекчи. Бул пландан өлкө демократияны көздөй арым таштады деген жыйынтык чыгаруу али эрте, президенттин кызмат нөөмөтүн 7 жылга чейин узартуу идеясын да артка чегинүү деп атаса болобу, азырынча айтуу кыйын.

Канчалаган жылдардан бери биринчи жолу Түркмөнстанда мыйзамдык жаңылануу күтүлүүдө. Бирок аны, чынында да, жылыш же артка кетенчиктөө деп бир беткей баалаш кыйын.

Жаңы түзүлгөн Конституциялык реформалар боюнча мамлекеттик комиссия 22-майда президент Гурбангулы Бердымухамедовдун катышуусу менен жыйын өткөрдү. Анда Межлистин, же бизче айтканда, парламенттин төрайымы Акжы Нурбердиева Элдик жыйындын милдеттерин парламентке жана президентке бөлүшүүнү "эл каалап" жаткандыгын мындайча баяндады:

- Атуулдардан Калк Маслахатынын макамын өзгөртүп, анын бийлик ыйгарымдарын Түркмөнстандын президентине жана Түркмөнстандын парламентине өткөрүп берүү тууралуу көптөгөн сунуштар келип түштү.

Халк Маслахаты же Элдик жыйын бүгүн Түркмөнстандын башкы мыйзам чыгаруу органы деп саналат. Анын 2 жарым миңдей мүчөсү бар, бирок кээде анын жыйындарына 3 миңдей делегат катышат. Андагы парламент депутаттарынан башка бардык мүчөлөр шайлоо эмес, бекитүү жолу менен келет. Маслахат ишкерлерден, өкмөт өкүлдөрү, жумушчулар, дыйкандар, коомдук уюмдардын башчылары, улуттук азчылыктар, айыл аксакалдары, айтор калктын ар кыл катмарларынын өкүлдөрүнөн куралган.

Парламенттин төрайымы белгилегендей, бул органдын көлөмдүүлүнөн улам, аны башкаруу кыйын, иши да көңүл жылытаарлык эмес:

- Халк Маслахатынын жылда бир өткөн сейрек жыйындары жана мүчөлөрүнүн көптүгү маселелерди тез-тез чечип, конституциялык мыйзамдарды кабыл алууга тоскоол болот.

Нурбердиева жетектеген парламент болсо 65 гана депутаттан туруп, бийлик ыйгарымдары өтө чектелүү. Анын үстүнө бүт бийлик иш жүзүндө бир кишинин колунда болгон мамлекетте ал президенттин мыйзам долбоорлорун бир добуштан колдоп берүүнүн гана органы болуп калган.

Азыркы сунуш боюнча, парламенттеги депутаттардын саны дээрлик эки эсеге көбөйтүлүп, 125ке жеткирилет. Ал эми Халк Маслахаты Түркмөнстандын Аксакалдар кеңешине айландырылат.

Мындан тышкары президенттин кызмат мөөнөтү азыркы беш жылдан жети жылга узартылат шекилдүү. Муну да парламенттин жетекчиси сунуштады.

Ошону менен Түркмөнстандын мамлекет башчысы коңшулаш өлкөлөрдүн көпчүлүгүндөгүдөй эле мөөнөттө кызмат өтөй турган болот. Бирок көз карандысыздыктын 17 жылында 2 гана жолу шайлоо болгон өлкөдө жети жылда бир шайлоо өтүп турганы да жакшы жөрөлгө эмеспи?!

Мындан тышкары, Конституциялык комиссиянын мүчөлөрү жаңы Конституциянын долбоорун даярдамакчы. Өлкөнүн Демократия жана Адам укуктары боюнча Улуттук институтунун жетекчиси Ширин Ахмедованын айтымында, баш мыйзамдын долбоорун түзүүдө Бириккен Улуттардын конвенцияларынан тартып, коңшу өлкөлөрдүн Конституциялары да көңүлгө алынды.

БОРБОР АЗИЯ АПТА ИЧИНДЕ

Орусиянын жаңы президенти Дмитрий Медведев чет элге алгачкы сапарын Казакстандан баштап, Астанада болду. Борбор Азиянын чегинен алганда, бул бир жагынан аймактык атаандаштыкта Казакстандын Өзбекстандан ашып өткөнүн дагы бир ирэт көрсөткөн окуя катары бааланды. Мындан сегиз жыл мурда Орусиянын ал кездеги жаңы президенти Владимир Путин алгачкы сапарын Өзбекстанга жасаган эле.

Түркмөнстанды азыркы президенти Гурбангулы Бердымухаммедовдун бийлик мөөнөтү беш жылдан жети жылга чейин узартылышы мүмкүн. Ал эми мамлекеттик бийликтин эң жогорку органы катары эсептелген - Халк Маслахатынын маккамы кыйла төмөндөп, иш жүзүндө жоюлат. Мындай сунуш өлкө Конституциясына өзгөртүүлөрдү жана толуктоолорду даярдоо үчүн түзүлгөн комиссиянын отурумунда айтылды.

Түркмөнстан Мары шаарындагы аскер-аба базасын НАТОнун карамагына берүүгө камынууда. Бул тууралуу германиялык "Шпигель" журналы жазып чыкты. Түркмөнстанга НАТОнун күчтөрү жайгашуусу толук мүмкүн экенин, мунун белгилери буга чейин эле байкалганын "Азаттык жана Эркин Европа" радиосуна берген интервьюларында немис жана орус эксперттери да белгилешти.

ОРУС ПРЕЗИДЕНТИНИН САПАРЫ АСТАНАНЫН АЙМАКТЫК АТААНДАШТЫКТАГЫ ЖЕҢИШИБИ?

Орусиянын жаңы президенти Дмитрий Медведев өзүнүн алгачкы тышкы саясий сапарын --> http://rfe.azattyk.org/rubrics/politics/ky/2008/05/A86332C4-000B-43B8-BAC6-EA3C7C11C8A9.asp Казакстандан баштап, кечээ Астанада сүйлөшүүлөрдү өткөрдү.1990-жылдардын башынан бери эле казак президенти Нурсултан Назарбаев менен бирге өзбек президенти Ислам Каримов да аймактын негизги оюнчусу болуу үчүн атаандашып келгенин эске алганда, бул окуя Астананын ошол атаандаштыкта оозуп бара жатканынын дагы бир ирээт эске салып тургандай.

Мындан туура сегиз жыл мурда Орусиянын ал кездеги жаңы президенти Владимир Путин кызматка киришкен соң, өзүнүн чет элдик биринчи расмий сапары менен Өзбекстанга барган эле. Өзбекстан менен Казакстандын орду азыр эмне үчүн алмашып калганын түшүнүү үчүн алардын Орусия менен советтик доордон кийинки мамилелеринин айрым өңүттөрүнө кайрылуу туура өңдөнөт.

Советтик доордон кийинки кыска тарыхта Өзбекстандын да, Казакстан сыктуу Батыш менен жылуу мамиле орноткон учурлары болду. Бирок Ислам Каримов муну Орусиянын эсебинен жасаса, Казакстан эч качан Москваны жээриген эмес. Нурсултан Назарбаевдин Орусияны "Кудай берген кошуна", деп атаган жайы бар. Согушту жана тынчтыкты чагылдыруу боюнча Лондондогу институттун улук редактору Жон МакЛеод мындай дейт:

-Бул эки лидер ортосундагы маанилүү бир айрымачылык, качан өзбектердин Батыш менен мамилеси салыштырмалуу жакшырган же Өзбекстан Батышка кызмат кылып жаткан учурда, Орусия менен мамилеси кайра начарлайт. Назарбаев болсо алаканы эки жак менен тең бирдей алып жүрдү. Бул - айрымалуу жана көбүрөөк ийкемдүү ыкма.

Казакстандын Орусия менен ийиндешип турганына кошумча мына ушундай ийкемдүү ыкмадагы саясаттын жүргүзүлүшү эки өлкөнүн саясий жана экономикалык мамилелеринин тереңдешине салым кошкон жок деп айтыш кыйын. Казак мунайынын көбү азыр сыртка Орусия жана анын куурлары аркылуу чыгууда жана тараптар мунай–газ кендерин иштетүү, жаңы куурларды төшөөө боюнча долбоорлорго катышуу багытында биргелешип аракеттенип жатат. Казакстан 2010-жылы ЕККУ уюмунунда төрагалык кылуу маккамын алышында Москва Астананын дипломатиялык жактан башкы колдоочусу болду.

Ал эми Өзбекстан көз карандысыздык алгандан кийинки жылдары Орусиядан жана КМШ уюмдарынан оолактап, өз алдынча саясат жүргүзүп, Батыш менен да жакшы мамиле орнотууга талаптанган. Москва менен Ташкенттин ортосундагы муз ал кездеги жаңы президент Владимир Путиндин 2000-жылкы визитинен кийин эрий баштаган эле.

Андан соң 2005-жылы май айында Анжияндагы кан төгүүдөн кийинки окуяларда Орусия Ташкенттин тарабында болду. АКШ жана Батыш өлкөлөрүнүн Анжияндагы кан төгүү боюнча көз карандысыз иликтөө жүргүзүү жөнүндөгү талабына жооп кылып, президент Каримов америкалык аскерий базанын өлкөдөн алты ай ичинде чыгарылып кетишин капыстан эле талап кылды. Андан төрт жылга жетпеген убакыт мурда эле 2001-жылдын 11-сентябрдагы терракттан кийин Ооганстандагы аскерий операцияларга колдоо көргөзүү үчүн Өзбекстанда америкалык базанын жайгашуусун расмий Ташкент кубаттап кабыл алган болчу.

Анткен менен Согушту жана тынчтыкты чагылдыруу институтунун улук редактору Жон МакЛеоддун көз карашында, Анжиян окуясы жана президент Каримовдун оома, туруксуз тышкы саясаты Орусияда ага ишенбөөчүлүктү жаратпай койгон жок:

-Мисалы үч жыл мурда Анжиянда орун алган кыянатчылыктар учурунда Орусия өзбек өкмөтүн колдогону айныксыз. Бирок буга окшогон инцидент өлкөдөгү узак мөөнөттүү стабилдүүлүккө көлөкө түшүрөт. Адамдар өлкөнү ушул кишинин башкаруусу туурабы деп ойлоно башташы мүмкүн?

Айтор Орусиянын Борбор Азиядагы кызыкчылыктарын эске алганда, Орусиянын жаңы президентинин тышкы саясий сапарын Казакстандан баштоосу, Астана аймактык атаандаштык үчүн күрөштө Ташкенттен үстөмдүк кылып жатканынын дагы бир мисалы катары каралууда. Лондондук талдоочу Жон МакЛеоддун пикиринде, Казакстан бул позициясын узак убакыт колдон чыгарбоосу мүмкүн:

-Казакстан Борбор Азияда саясий, экономикалык жактан да үстөмдүк кылган өлкө жана менин болжолумда мындай жагдай Нурсултан Назарбаев бийликте калганга чейин уланаары анык.

Атаандаштык демекчи, акыркы бир ай ичинде Астанада Кыргызстан , Өзбекстан, Тажикстандын президенттери болду. Кыргыз жана тажик президенттери Нурсултан Назарбаевдин Борбор Азия союзун түзүү жөнүндө узактан бери айтылып келе жаткан идеясын колдошсо, Ислам Каримов бул ирээт ал демилгени толугу менен четке какты. Бул атаандаштык али токтой электигинин ишарасы окшойт.

БОРБОР АЗИЯ: БАШ КАЛААНЫН КООЗ КӨРҮНҮШҮ ЖЕ ҮЙ-ЖАЙСЫЗ КАЛГАН ТУРГУНДАР

Аида Касымалиева, Прага Соңку бир нече жыл ичи Борбор Азия өлкөлөрүндө чоң шаарларды жаңыртуу долбоорлорунун алкагында эски имараттарды --> http://www.azattyk.org/rubrics/human_rights/ky/2008/04/8B71CA2C-C2E0-42F6-9BEB-85E5A8A511EB.asp сүрдүрүп салып, алардын ордуна жаңы имараттарды куруу модага айланды. Ашхабат, Дүйшөмбү, Алматы шаарларында үйүнөн ажырагандардын көбүнө мамлекет тарабынан эч кандай каржылык жардам каралбагандыктан, эл нааразылык акцияларына чыкты. Шаар бийлигинин чечиминен улам миңдеген адамдар үй-жайысыз калышууда. Ушуга окшош эле кырдаал эми Өзбекстандын баш калаасы Ташкентте да кайталанууда.

Ташкент быйыл 2200 жылдыгын белгилөөгө даярдык көрүүдө. Шаар бийлиги мына ушундан улам баш калаага жаңы көрк берүүгө дилгирленип турат.

Көптөгөн жеке үйлөр бульдозер менен сүрдүрүлүп, алардын ордуна жаңы имараттар салынмакчы. Көчүрүлгөндөргө берилчү каржылык жардамдын көлөмү өтө эле аз.

Атын атоодон баш тарткан бул айым 48 жашта. Ал Ашхабатта 1990-жылдары башталган шаардын турпатын өзгөртүү саясатынын курмандыгына айланганын айтат.

-Биздин үй 2005-жылы бузулган. Ошондон бери көп кабаттуу үйдө ижарада турабыз. 3 бөлмөлүү үйдө 15 адам чогуу жашайбыз. Бийликтен турак-жай сурасак, ашыкча үй жок деп жооп кайтарышат.

Бул айымга окшогон көптөгөн адамдардын үйлөрү сүрдүрүлүп, алардын ордуна Ашхабат шаарында жаңы имараттар, айнектен жана мрамордон жасалган кеңселер, жолдор, гүлзарлар менен саябандар пайда болгон.

Коңшу Казакстанда да ушул эле көрүнүш. Өлкө бийлиги мунайдан түшкөн ири кирешени шаарларды оңдоп-түзөө иштерине жумшаган. Дүйшөмбү, Ашхабат жана Алмата шаарларынын тургундары, чындап келгенде бизди өкмөт үйлөрүбүздөн кууп чыкты деген пикирлерин айтышууда. Каржылык көмөк көрсөтүүнүн ордуна шаар бийликтери “үйлөрүңөр мыйзамсыз жол менен курулган” деп тургундардын өздөрүн күнөөлөгөн учурлар көп.

Ал эми Дүйшөмбү шаарынын башчылары болсо, ар бир үйбүлөгө шаардан оолак жайгашкан жерден 900 чарчы метр жер берилээрин айтышууда. Бирок эски там-жайынан ажыраган тургундарга жаңы үй курууга эч кандай акча же курулуш материалдар берилбейт экен. Акчалай жардам эң жакыр үйбүлөлөргө гана көрсөтүлмөкчү. Бул тизмеге айына 6 доллардан аз акча тапкан бүлөлөр гана илинет. 6 доллар – бул Тажикстандагы эң төмөнкү айлык. Ушуну эске алганда, үйүнөн ажыргандардын дээрлик бардыгы компенсациядан куржалак калчудай.

Кызыктуусу, эски тамдар сүрүлгөндөн көп өтпөй эле ал жерлерге элде “элитный үйлөр” деген атка конгон имараттар түшүүдө. Мисалы Ашхабаттын түштүк райондорунда мындай жаңы үйлөрдүн баасы 60 миң АКШ долларынын башталат. Ал эми Алматыда болсо баалар Европадагыдай.

Дүйшөмбүнүн карапайым тургуну Жамалдин Сиражовдун үйү да 2 жыл мурун бульдозер менен сүрдүрүлүп, андан бери Жамалдин үйбүлөсү менен ижарада турат. Жамалдин үчүн “жөн эле үйлүү болуу да ишке ашпас кыялга” айланган.

-Менин үйүм бузулуп салынган. Кайда бараарымды же эмне кылаарымды билбейм. Мен өкмөттү түшүнбөй турам – алар эмнени көздөп жатышат: жаңы нерсе курууну же курганды бузуунубу?!

Апрель айында Сиражов жана башка үйүнөн ажыраган 40 адам бийликтен компенсация талап кылышып, наарзылык акциясына чыгышкан. Ошол эле күнү 20 аял тажик президентинин кеңсесинин алдында чогулуп, үйлөрүнүн сүрдүрүлүп жаткандыгына нааразы экендигин билдиришип, камалышкан. Аялдардын айтымында, алар “болочокто мындай иш-чараларга катышпайбыз” деген убада беришкенден соң бошотулушкан.

Алматынын бир нече тургуну өздөрүнүн оор абалына бийликтин көңүлүн буруу үчүн ачкачылык акциясына чыгышкан. Бирок бийлик өкүлдөрү буга камырап да коюшкан жок.

Борбор Азиянын бийликтери миңдеген шаар тургундарынын кызыкчылыктарына көз жуумп ири шаарларды көрктөндүрүү иш-чараларын уланта беришчүдөй.

ӨЗБЕКСТАН-ОРУСИЯ: КӨП КЫРДУУ САЯСАТ

Соңку апталарда Ташкент менен Москванын мамилелери сууп бараткандай ишараларга күбө болдук. 13-майда “Өзбекнефтегаз” мамлекеттик ишканасы Малайзиянын «Петронас» газ концерни --> http://rfe.azattyk.org/rubrics/economics/ky/2008/05/E1DCF636-69F8-4561-AA11-24ECBF91C72E.asp менен келишимге кол коюп, мурда орус энергетиктери чалгындаган 3 участокту малайзиялыктар иштетмей болду. Eurasia View басылмасы ушул темага токтолуп, Ташкент өзүнүн эски геополитикалык оюндарына кайтты деп жазат.

Ошентип, Өзбекстан менен Малайзия 1 жарым миллиард долларга бааланган келишимге кол коюшту. Натыйжада 2004-жылдан бери Өзбекстандын түндүгүндөгү 3 кенге үмүт артып жүргөн «Газпром» кур жалак калды.

12-майда болсо Ташкентте орустардын «Союзнефтегаз» энергия компаниясынын каржылоосу менен курулган 3 медициналык клиниканын ачылуу аземи болду. Россиянын мунай жана газ өндүрүүчүлөр биримдигинин директорлор кеңешинин төрагасы Юрий Шафраникти бул иш-чарада Өзбекстандын Москвадагы элчиси гана коштоп жүрдү. Өзбекстандын бир дагы өкмөт мүчөсү ага катышкан жок.

Анын алдында, Ташкенттеги Пушкин көчөсү Эгемендүүлүк көчөсү деп өзгөртүлдү. Эң кызыгы, бул жөнүндө 7-майда, орус президенти Дмитрий Медведев ант берген күнү жарыяланды.

Өзбекстандын мамлекеттик маалымат каражаттары Ислам Каримовдун Медведевге жолдогон куттуктоосун басышкан жок. Ошол эле маалда, жергиликтүү интернет сайттардын бири жазганына караганда, Медведев Каримовго Жеңиш күнү менен куттуктоо жиберген.

Саясий аналитик Санобар Шерматованын пикиринде бул окуяларды өз өзүнчө алып караган оң. Жалпылап алганда, Өзбекстандын саясатында антироссиялык багыт пайда болду деген ой жаралышы ыктымал. Бир сөз болгон окуялардын себептери ар башка. Маселен, Пушкин көчөсүнүн өзгөртүлүшү Ташкент шаарынын 2 жылдан кийин белгилене турган мааракесине байланыштуу болушу мүмкүн.

-Газ келишимин алсак, «Газпром» газдын транзитине кызыкдар. Акыркы маалда компаниянын тактикасы өзгөрдү. «Газпром» Россиянын аймагындагы кендерге артыкчылык берип, аларды өздөштүрүүгө акча сарптоону оң көрөт. Себеби, ал инвестициянын тагдыры кайсы бир өлкөнүн бийликтерине багынкы болбойт.

СССР кулагандан кийин Россия менен жакшы мамилелерин өз бийлигин чыңдоо үчүн пайдаланып келген Каримов, 11-сентябрь окуяларынан кийин АКШ менен стратегиялык кызматташтыгын өркүндөтүүгө өтөт.

Бирок 2005-жылкы Анжиян окуяларынан кийин Ташкент-Вашингтон мамилелери кескин начарлап кетти.

Кремлден көз каранды болуу Каримовго, албетте, жакпайт, андыктан өзбек лидери АКШ жана Европа биримдиги менен мамилелерди калыбына келтирүү кадамдарына позитивдүү жооп берди. Батыштын колдоосуна ээ болуу перспективасы Москва менен алакаларды экинчи планга жылдырып койгонсуду.
Өзбекстандык көз карандысыз серепчи Камалиддин Рабилов Ташкент-Москва мамилелеринин мындан аркы өнүгүшүн кеп кылганда Каримовдун ролун эстен чыгарбоо зарыл дейт:

-Өзбекстан эгемендүүлүк алгандан бери Каримов Москва менен дайым конфронтацияда болуп келген. Анжиян окуяларынан кийин Москвага барганда, кээ бир маалыматтарга караганда, Каримов Кремлде Путинди 1 саатка жакын күтүп калган имиш. Каримов мындай окуяларды унутпайт.

Айрым кабарларга ылайык, Өзбекстан Москва менен масилиеттешпестен НАТОнун Ооганстан боюнча сунушуна макулдугун берди. Ооганстанга аскерий эмес жабдыктарды, тамак-аш жеткире турган темир жол Өзбекстандын аймагы да аркылуу өтмөкчү.

Жакында Россия Өзбекстандан кээ бир айыл чарба продукциясын, анын ичинде пахтаны импортоого убактылуу тыюу салды. Орус бийликтери муну коңуздун кооптуу бир түрү табылганы менен түшүндүрүштү. Байкоочулар болсо Грузиянын жана Молдованын шараптарына киргизилген чектөөнү эске салып, саясий жүйөөнү да жокко чыгарышпайт.

Ошентсе да, атын атабаган ташкенттик серепчилердин бири белгилегендей, Россия Өзбекстандын ири соода шериги, геосаясий союздашы, андыктан Ташкент Москвадан таптакыр алыстап кетет деп айтуу кыйын.

ШКУ: ШААНИСИ ЭЛЕБИ ЖЕ МААНИСИ ДА БАР БИРИКМЕБИ?

Быйыл адеп түзүлгөнүнө он эки жылга аяк баскан Шанхай Кызматташтык Уюму - тарыхый чен өлчөмдөн алганда жаш бирикме. Башында чек араларда ишеним орнотууну көздөгөн уюмдун кийинки мүдөө-максаттары, ишинин натыйжалуулугу, Кытай жана Орусиянын гана кызыкчылыгы үстөмдүк кылып калганы же Борбор Азия өлкөлөрү үчүн да пайдалуулугу боюнча түрдүү көз караштар айтылып, талкуулар жүрүп келүүдө. ШКУ --> http://rfe.azattyk.org/rubrics/politics/ky/2008/05/8B61829F-563A-462F-B086-A7EE6760C530.asp боюнча ушул аптада Астанада да конференция өттү.

Борбор Азиянын төрт өлкөсү менен катар Орусия жана Кытайдын башын бириктирген ШКУну батыштык айрым эксперттер "Чыгыштын НАТОсу" деп мүнөздөшкөнү менен анын мүчөлөрүнүн бири экинчиси менен кеп–кеңешпестен туруп эле өз алдынча чечим кабыл алуусун улантууда.

Ириде Кытай менен Орусиянын алакасынан тынчызданган Кошмо Штаттардын Мамлекеттик департаментиндеги расмий өкүлдөрдүн айтымында, Шанхай Кызматташтык Уюмунун алкагында жасалган билдирүүлөр эмес, ал мүчөлөр ортосундагы кызматташтыкты колдоо үчүн эмне жасап жатканы маанилүү. АКШнын кээ бир расмий адамдары ШКУда ушул эки өлкө үстөмдүк кылгандыктан, алар калган мүчөлөрдүн да суверенитетин чын эле бекемдеп жатканынан шек санашат.

ШКУ геосаясий күрөштөрдүн курмандыгы болуп жаткан Борбор Азия өлкөлөрүнүн көз карандысыздыгын тескерисинче алсыратып жатканын айрым эксперттер да айтышат. Бирок Стратегиялык изилдөөлөр боюнча Лондондогу институттун кызматкери Оксана Антоненко мындайга макул эмес. Анын көз карашында, ШКУ - Борбор Азия үчүн өтө пайдалуу уюм:

-Орусия менен Кытай аскерий жана экономикалык кубатынын чоңдугунан улам гана Шанхай Кызматташтык Уюмунда үстөмдүк кылган державалар экени анык. Бирок, менимче, иш жүзүндө ШКУда бир, атүгүл эки оюнчу да бийлик кылбайт. Бул Борбор Азия үчүн өтө пайдалуу, себеби ал аймактын чакан өлкөлөрү өз кызыкчылыктарын күн тартибине алып чыгып, Орусия жана Кытай сындуу өлкөлөр тарабынан урматталышына мүмкүндүк берген жалгыз платформа. Муну Орусия жана Кытайдын кимиси болбосун, эки тараптуу мамиленин алкагында чечүү алар үчүн өтө кыйынга турмак.

Стратегиялык изилдөөлөр боюнча Лондондогу институттун эксперти Оксана Антоненко кошумчалагандай, ШКУнун саммитинде кабыл алынып келген чечимдер багыт берүүчү гана принциптер. Ага мүчө өлкөлөрдүн баары бир саясатты гана карманат деп күтүү реалдуу эмес:

-Менимче анын мүчөлөрү биринчи кезекте өзүнүн гана саясатын карманары таң калыштуу эмес. Мүмкүн болгон деңгээлде алар аракеттерин координациялоого, кызыкчылыктарын бириктирүүгө умтулушат. Орусия жана Кытай сындуу өлкөлөрдө көп учурда өзгөчө мүдөөлөрү бар. Демек, алар биринчи кезекте өз кызыкчылыгын көздөшөт. Атүгүл НАТО же Евробиримдик өңдүү уюмдарда мүчө өлкөлөр бирикменин жалпы кызыкчылыгына шайкеш келбеген өз кызыкчылыктарын карманышат.

Ушул апта башында Астанада "ШКУ – Аймактык кызматташтыктын заманбап үлгүсү" деген аталыштагы конференция өттү. Уюмдун башкатчысы Болат Нургалиевдин ушул жыйында билдиргенине караганда, учурда башка өлкөлөрдү да толук кандуу мүчөлүккө кабыл алуунун критерийлери иштелүүдө. Мүчөлүккө арыз Индия, Пакистан, Иран, Монголия сындуу өлкөлөрдөн түшкөн. Азыр алар ШКУнун отурумдарына байкоочусу статусунда катышып келүүдө.

Болат Нургалиев белгилегендей, байкоочу болуу мүдөөсүн башка бир катар өлкөлөр, анын ичинде Ооганстан да билдирген. ШКУга мүчө же байкоочу болууга көп өлкөлөрдүн умтулуп жатканы, Стратегиялык изилдөөлөр боюнча Лондондогу институттун эксперти Оксана Антоненконун көз карашында, уюмда Кытай жана Орусия үстөмдүк кылбаганынын күбөсү.

Анткен менен кээ бир экспеттер ШКУда АКШга, жок дегенде анын тышкы саясатына каршы туруу максаты бар деп эсептешет. АКШдагы аскер-согуш колледжинин Стратегиялык изилдөөлөр боюнча институтунун профессору Стивен Бланк "Азаттык жана Эркин Европа" радиосунун кабарчысы менен болгон маегинде белгилегендей, ШКУнун алкагындагы аскерий машыгуулардын күчөшү ал Борбор Азиядагы террор коркунучуна караганда, Тайван же Түндүк Корея менен чыгып кетиши ыктымал согуштардан көбүрөөк тынчызданганын көргөзүүдө:

-ШКУнун өкүлдөрү үчүнчү өлкөгө же тарапка каршы багытталган эмеспиз деп ар убак айтышканы менен сиз алардын 2001-жылдан берки комюникелерин карасаңыз, атүгүл ага чейинки орус–кытай комюникесин карасаңыз алар АКШ каршы багытталган тышкы саясий билдирүүлөргө шыкалган. Бул аскерий машыгуулар кеңейүүдө. Көптөгөн эксперттер ал антитеррордук деп аталган иштер, атүгүл Борбор Азия менен гана чектелгенине ишенишпейт.

АКШ жана ШКУ демекчи өткөн аптада эле Конгрессте мамлекеттик катчынын Түштүк жана Борбор Азия боюнча жардамчысы Ричард Баучерге Вашингтондун ШКУ жана Борбор Азия өлкөлөрү менен мамилеси жөнүндөгү суроолорго жооп берүүгө туура келди:

- Биздин аймактагы саясатыбыз Борбор Азиянын беш өлкөсү суверендүү жана көз карандысыз мамлекеттер, алар менен биз маселелердин кеңири чөйрөсү боюнча көп багыттуу алканы карманышыбыз керек деген шартка гана бекем негизделген. Биздин саясат - Борбор азиялыктардын өз ара алакасына басым жасоо. Биз бул жерде, айрымдар айткандай, "Улуу оюнду" жүргүзүшүбүз же башка державалар менен ойношубуз керек эмес. Биз аймактагы өлкөлөрдүн ар бири менен алардын өз жолуна ылайык иштешүүбүз, мүмкүнчүлүк жана шарт тартуулообуз абзел. Биздин аймактагы жалпы максатыбыз айдан ачык. Биз суверендүү, стабилдүү жана демократиялык, адам укуктарын урматтаган өлкөлөрдүн өнүгүүсүн колдоого умтулабыз. Биз ошондой эле алар дүйнөлүк экономикага интеграциялануусун, Кошмо штаттар жана биздин өнөктөштөр менен кызматташуусун, аймактык коопсуздукту жана стабилдүлүктү чыңдоосун да каалайбыз.

Бул аралыкта ШКУда үстөмдүк кылат деген өлкөлөрдүн бири - Орусиянын жаңы президенти Дмитрий Медведев алгачкы тышкы саясий сапарын апта соңунда Казакстан жана Кытайдан баштаган жатат. Андан кийин гана Германияга бармакчы.

Москванын Батыш жана АКШ менен мамилеси бузулуп турган шартта анын чү дегенде эле Казакстан менен Кытайга барышы Орусия үчүн башка маанилүү өнөктөштөр да бар экенин көргөзүүнүн ыкмасы катары да каралууда. Орус президентинин адегенде эле Астанага келүүсү Казакстан азыр Орусиянын КМШ боюнча эң баалуу жана татыктуу өнөктөшү деген аргументтерди да бекемдөөдө.

ТАШКЕНТ “ДИН ҮГҮТТӨӨЧҮЛӨРҮНӨ” КАРШЫ КҮРӨШӨ БАШТАДЫ

Аида Касымалиева, Прага Өзбек мамлекеттик сыналгысы кабарлагандай, ырасмий Ташкен Батыш диний агымдарына каршы атайын чараларды көрө баштады. Бийлик өкүлдөрү “Иегованын күбөлөрү” өңдүү диний --> http://rfe.azattyk.org/rubrics/religion/ky/2008/02/731620A7-7A0F-4232-A717-CFB36979AEE4.asp сектанын ишмердигин - постсоветтик мейкиндикте демократиялык реформаларды ишке ашыргысы келген АКШнын жана башка Батыш өлкөлөрүнүн “саясий куралы” деп каралашат.

Адамды диний көз карашы үчүн куугунтуктоо Өзбекстанда кеңири тараган көрүнүш. Укук коргооочулар билдиргендей, бийлик өкүлдөрү мамлекеттин колдоосуна алынбаган уюмдардан башка топторго мүчө болгон жарандарды дароо экстремист деп шекшип, кысмакка ала баштайт.

Президент Ислам Каримов өзү да христиан динине караштуу топторго басым көрсөтүүдө.

Жакында Өзбек мамлекеттик телеканалы тарабынан даярдалган даректүү тасмада “Иегованын күбөлөрү”, “Христиандардын Евангелие чиркөөсү” өңдүү диний агымдар жөнүндө “алар диний догмага, фундаментализмге, терроризмге жана бангилик менен чогуу, бул топтор глобалдык проблеманы жаратууда” деп айтылат. Тасмада өзбек улутундагы диний жана саясий серпечилер менен катар ортодокс жана католик чиркөөлөрүнүн өкүлдөрү майда диний агымдарды кескин сындашкан.

Алардын бири - Өзбекстандын Ислам университетинин теологу Жасур Нажмиддинов христиан даватчыларын “саясий курал” жана “геосаясий оюндардын бөлүгү” деп күнөөлөйт. Теолог мырзанын пикиринде, диний агымдар атүгүл саясатка кийлигишип, Украинадагы ыңкылапта башкы ролдорду ойношкон.

Нажмиддинов “Азаттыкка” берген интервьюда христиан диний агымдары “өзбек коому үчүн жашыруун коркунуч туудуруп жатканын”, алардын баары “терроризмге жана банги аткезчилигине катыштыгы бар” адамдар экенин айттты:

-Миссионерлердин өлкө ичиндеги ишмердүүлүгү биздин коомду бүлүнтүп салышы мүмкүн. Мисалы, миссионер өзбек үйбүлөсүнүн мүчөсү, же биздин үйбүлөдөн же тууганыбыз болуп, өзүнүн динин өзгөртсө, анын үйбүлөсү ага чыдабайт.

Даректүү тасмада диний агымдардын мүчөлөрүнүн чогуу Кудайга сыйынганы көрсөтүлүп, динин өзгөрткөн адам, мамлекетин да сатып кетет деген ой айтылат.

Өзбекстандын мыйзамдары диний даватчыларга, катталбаган диний топторго жана текшерүүдөн өтпөгөн диний материалдарды басып чыгарууга катуу тыюу салат.

Норвегиялык “Форум 18” уюму - дин эркиндигинин жактоочуларынын катарында. Уюмдун мүчөлөрүнүн ырасташынча, өзбек милициясы жеке үйлөрдү тинткен, диний агымдардын мүчөлөрүн кармап кеткен, диний иш-чараларга катышып калган чет өлкөлүктөрдү өлкөдөн айдап жиберген учурлар көп.

Дин эркиндигин жактагандар жана өзбек бийлигинин сынчылары мусулман коомчулугу башка диний уюмдарга караганда алда канча күчтүү кысмакка алынып жаткандыгын айтышат. Өкмөттүн мындай чукул кадамдарынан улам көптөгөн карапайым мусулмандары тор артында отурушат.

Өзбекстандын белгилүү имамы Абидхан Кори Назаровдун пикиринде, көп адамдар өкмөттөн коркуп, динден алысташууда.

-Бул өкмөттүн жүргүзгөн саясатынын натыйжасы. Себеби өкмөт мусулмандарды өз эркине койбой жатат. Адам сакал койгондугу үчүн, жоолук салынгандыгы үчүн кеминде иштен айдалат же окуудан чыгарылат. Атүгүл түрмөгө түшөт. Бийликтен коркуп калк негизги мусулмандык парздарын да аткаралбай жатат. Көптөгөн ата-энелер корккондуктан балдарын намаз окутушпайт, мечитке бардыртпайт.

Серепчилердин баамында азыр Өзбекстанда совет доорундагыдай кырдаал түзүлдү. Анткени Советтер Союзу учурунда мечиттер жана чиркөөлөр мамлекеттин катуу көзөмөлүндө болгон.

ТҮРКМӨНСТАН МЕНЕН АЗЕРБАЙЖАНДЫН МАМИЛЕСИ ОҢОЛУУДА

Азербайжандын президенти Илхам Алиев --> http://rfe.azattyk.org/rubrics/politics/ky/2008/05/2210AAA6-82F1-4478-9C0D-989419E0D9A7.asp ушул аптада Түркмөнстандын президенти Гурбангулы Бердымухамедов менен сүйлөшүү жүргүзүп, "ортодогу бардык маселелер чечилди" деп жарыялады. Ошондо, Бакы калаасындагы сүйлөшүүдө кандай макулдашуулар жетишилди?

Бакы сүйлөшүүсүндө айдан ачык жылыш болбогон болушу мүмкүн, бирок бир кездеги өчөшкөн Азербайжан менен Түркмөнстандын ортосунда "муз эрий " баштаганында шек жок.

Эки өлкөнүн президенти тең эки жак үчүн бирдей келечектүү алакаларда "жаңы баскыч жетишилди" деп жар салышты. Кабарчылар менен баарлашканда Илхам Алиев да, Гурбангулы Бердымухамедов да "бир тууган элдер", "жалпы кызыкчылыктар" деген сөздөрдү тартынбай колдонуп жатышты.

Бул түркмөн президентинин Азербайжанга 1996-жылдан бери биринчи жолу барышы. Бердымухамедов конок тосуучу тарапка жогору баа берип, Бакы өкмөтүнүн 44 миллион доллардык карызы кечилээрин бышыктады.

Ал ошондой эле "миңдеген жылдардан берки терең байланыштарды дагы тереңдетүүнүн зарылчылыгы баса белгиленгенин бышыктады.

Ошол эле убакта Түркмөнстандан Каспий деңизи аркылуу Азербайжанга өтүүчү газ кууру тууралуу сөз кылганда, президенттер конкреттүү убада жасашкан жок. Каспий деңизинде эки өлкөнүн так ортосунда жайгашкан 3 талаштуу кен тууралуу да сөз болгон жок.

Бул маселелердин башын ачыш үчүн алгач Каспийдин деңиз же көл экендигин тактап алыш керек. Анткени эгер ал "көл" деп табылса, анын жээгиндеги мамлекеттер өз тарабындагы кендерди каалагандай өндүрө алат. Бирок Каспий "деңиз" болуп чыкса, анын кен байлыктарын бардык беш мамлекет бирге колдонуп, пайдасын тең бөлүшүшү керек. Ушуга байланыштуу Бердымухаммедов буларды айтты:

-Каспийдин мыйзамдык макамын аныктап, тийиштүү келишим түзүү бардык жээктеш мамлекеттер үчүн чечүүчү мааниге ээ.

Алиев да Түркмөнстан менен Азербайжан бул жаатта жемиштүү кызматташса, маселе толугу менен чечилээрин белгиледи.

Мындан тышкары эки өлкөнүн президенттери сентябрь айында "Түркмөнстан менен Азербайжандын мунай-газы" деген темада конференция өткөрүүгө макулдашышты. Эки тараптын дипломаттары да ат тезегин кургатпай бири-бирине каттап тура турган болушту.

Бул эки өлкөнүн алакасындагы оңолууга Кошмо Штаттары менен Европа Биримдиги үмүттүү байкоо жүргүзүп турган чак. Себеби алар жана Борбор Азиядан мунай-газдын ташылышына болгон Орусиянын үстөмдүгүн чектөөнү көздөгөн башка тараптар "Азербайжан менен Түркмөнстан ынтымакташса, Каспий аркылуу ташуу жолу курулуп калса" дегенде ак эткенден так этип турушат.

ИСЛАМ КАРИМОВ “ЭКИНЧИ СОКРАТ” АТАЛДЫ

Өзбек президенти Ислам Каримов --> http://www.azattyk.org/rubrics/politics/ky/2008/04/DFB411A9-E7E6-4645-BA53-26912D899DC6.asp жаңы китеп жазып чыгарды. Айрымдар авторду “философия жана этика темасында адамзат тарыхында Сократтан кийинки эле көөнөрбөс эмгек жараткан экинчи ойчул” кылып жарыялашты. Ал эми жергиликтүү студенттер болсо Каримовдун жаңы эмгегин зериктирме, колго алгыс китеп катары баалашты.

Каримовдун жаңы китеби “Бийик руханият - жеңилбес күч” деп аталат жана 30 миллиондон ашуун нускада сатыкка чыгарылды. Буга байланыштуу Ташкенде азан-казан эл катышкан жыйын болуп, аны өкмөттүк телеканалдан көрсөтүштү. Жыйынга катышкандар Каримовду бүткүл тарыхта Сократтан кийинки эле экинчи ойчул кылып баалашты. Акын Махмуд Тахир кайсы заман болбосун алмустактан бери эле чыгаан адамдар өз элине, андан соң жалпы адам пендесине туура жол көрсөткөн көсөм болуп келишкенин айтып, Каримов да жаңы эмгегинде дүйнөлүк өнүгүүгө, өзбек элинин келечегине байланыштуу өтө терең көз караштарын баяндаганын белгиледи.

Каримовдун бул китеби да мурдагы эмгектериндей эле мектеп окуучуларынан тартып студенттерге, профессорлорго чейинки илим-билим адамдарына милдеттүү түрдө сунуш кылына турган окуулук болуп калмакчы. Өзбекстанда кайсы кесипке, атүгүл ветеринария адистерин даярдабасын, бардык жогорку окуу жайларында студенттер президенттин китептери боюнча экзамен тапшырышат. Окуучулар болсо орто мектепти бүтүрөрдө, университеттерге кирерде ушундай сынактан өтүшөт.

Дегинкисин айтканда, ортоазиялык лидерлер китеп жазууну өздөрүнүн президенттик борчундай көрүп алышты. Нурсултан Назарбаев, мисалы, “Төбөлсүздүк стартегиясы” жана “Евразиянын толтосунда” аттуу көлөмдүү эки китептин автору. Эмомали Рахмон тажик элинин тарыхы боюнча бир нече эмгек жазып, алардын баары мектептерге атайын сабак катары киргизилген. Гурбангулы Бердимухамедов бийликке келген соң бир нече айдан кийин эле медицина тармагына арналган эмгегин бастырып чыгарды. Өз кезегинде Аскар Акаев бир нече китеп жазган. Ыктыярмандар кала берсе Курманбек Бакиевдин да сүйлөгөн сөздөрүн бир томго топтоп, жыйнак кылып бастырышты.

Бирок азырынча жазуучу-президенттердин бири да маркум Сапармурат Ниязовго теңеле элек. Түркмөнбашынын “Рухнамэси” учурунда түркмөндөр үчүн Курани каримдей эле ыйык деп жарыяланып, башталгыч класстардан тартып жогорку окуу жайларынын баарында окутулган. Жадакалса шоферлук күбөлүк алчулар да атайын экзамен тапшырышкан. Ашхабатта “Рухнамэге” арналып заңкайган эстелик тургузулган.

Ташкенде азырынча Каримовдун китептерин ыйык деп жарыялаша элек. Анын үстүнө өзбек президентинин эмгектери көбүнчө саясий өңүттө жазылган. Ошол себептүү жаштар, айрыкча студенттер аларды мойну жар бербей, айла жоктон окушат.

Бул ирет жаңы китебин Каримов Анжиандагы окуялардын үч жылдыгына туштап, негизинен чет элдик маалымат каражаттарындагы айыптоолорду төгүндөө максатында чыгарган шекилди. Бери эле дегенде Анжианга байланыштуу ал “өзбек эли эч качан эч кимдин көзүн карабай турганын” атайылап эскерткен. Байкоочулар Каримовдун бу жолу адамгерчилик, бийик морал, ыйман, жалпысынан руханият темасына кайрылганы да тегин эместигин баамдашты.

ТҮРКМӨНСТАН ЖАНА АЗЕРБАЙЖАН ЕВРОПАНЫН АЖАТЫН АЧАБЫ?

Түркмөнстандын президенти Гурбангулу Бердымухаммедов бүгүн Азербайжандагы иш сапарын баштоодо. Бул түркмөн мамлекет башчысынын Бакуга акыркы 12 жылдан бери алгачкы ирээт келиши жана саналуу жыл мурда эле ортосунда эч мамиле болбогон эки өлкөнүн алакасы алга жыла баштаганын көргөзүүдө. Сүйлөшүүлөрдө талкууланары күтүлүп жаткан башкы маселе –Каспийдин газ байлыктарын тышка экспорттоонун жолдору. Алар газ корлорун кандай иштетерине кызыгып жаткан тараптар аз эмес. Учурдагы шарт –жагдай эки өлкө мына ушул багыттагы өнөктөштүгүн чыңдоосуна өбөлгө берип тургандай.

2003-жылы бийликти атасынан мурастап калган азери президенти Ильхам Алиев менен 2006-жылдын соңунда мурдагы президенттин көз өткөн соң мамлекет башчылыгына келген Гурбангулу Бердымухаммедовдун жолугушуусу тарыхый жана ири окуя катары бааланууда. Азыркы лидерлер кезинде компартиянын казанынан кайнап чыгышкан, маркум Гейдар Алиев менен Сапармурад Ниязовдун доорун артка таштап, алар чече албаган талашты жөнгө сала алабы деген үмүт жок эмес. Согушту жана тынчтыкты чагылдыруу боюнча баш кеңсеси Лондондо жайгашкан инстититуттун редактору Жон МакЛеод эки өлкөнүн расмий өкүлдөрү ортосунда быйыл бул визитти утурлай жемиштүү сүйлөшүүлөр жүргөнүн белгилейт:

-2008–жылдын ичинде дипломатиялык ишмердүүлүк күчөдү. Бул өлкөлөрдүн экономикалык комиссияларынын, министрлеринин, министр орун басарларынын бир нече жолугушуулары болду, элчилик деңгээлиндеги дипломатиялык алака толугу менен калыбына келтирилди. Азербайжан 90-жылдардын башында отун менен камсыздаганы үчүн Түркмөнстанга акча карыз эле. Бул маселе чечилди. Алар инвестицияны коргоо жөнүндөгү макулдашуу тууралуу айтып жатышат, ага ушул визиттин учурунда кол коюлат. Бирок мындан да маанилүүсү - иштерди оңдоо үчүн биргелешкен жана айтылбаган макулдашуу бар экендиги.

Айткандай эле Түркмөнстандын элчиси Бакуга март айында кайтып барды. Бир нече жыл мурда Ашхабад элчисин чакыртып алышына Каспийдеги кээ бир мунай кендеринин кимге таандык экендигине байланыштуу эки ортодо тутанган чатак өбөлгө берген эле. Эми ушул талаштуу маселе да азыркы визит учурунда көңүл сыртында калбайт. Түркмөнстандык мурдагы дипломат, учурда Германияда жашаган Чары Ишаниязовдун пикиринде, Каспий кендерине байланышкан талашты чечүүгө мезгил жетти:

-Сөз аз эле өлчөмдөгү акча жөнүндө жүрүп жатпаганын түшүнөсүз да. Мунай кендери болгондуктан бул жерде миллиарддаган доллар жөнүндө жүрүп жатат. Эгер биз бул маселени азыр чече албасак, эртең мындан да кыйын болот.

Айтор мунай менен газдын дүйнөлүк баасынын асмандашы Түркмөнстан менен Азербайжандын өнөктөштүгүнө экономикалык стимул жаратып жаткандай. Мында Түркмөнстан үчүн чоң көйгөй ал байланышкан экспорттук куурлардын аз экендиги. Түркмөн газын сыртка алып чыгып жаткан куурдун көбү Орусиянын "Газпром" компаниясына таандык. Бирок Ашхабаддын дарегине айтылып жаткан башка долбоорлор, сунуштар да жок эмес. Бакудагы бул жолку сүйлөшүүлөрдө Азербайжан менен Түркмөнстандын Набукко жана Транскаспий газ куур долбоорлоруна катышуусу талкууланары күтүлүүдө.

Набукко долбоору Каспийдин жана Жакынкы Чыгыштын газын Түркия аркылуу Балканга, андан ары Европага чыгарууну каалайт. Ал эми түркмөн газын ошол куурга жеткирип, батышты көздөй агызуу үчүн андан түздөн –түз Азербайжанды көздөй Каспий аркылуу газ куурун төшөө талап кылынат. Еврошаркет колдогон бул Транскаспий газ кууру жөнүндөгү идея мындан он жыл мурда эле көтөрүлгөн, бирок азырынча ишке аша элек.

Мурдагы советтик өлкөлөрдүн мунай өндүрүшү боюнча маалыматтарды жарыялаган "Newsbase" басылмасынын консультанты Женнифер ДиЛейдин айтымында, Еврошаркет бул долбоорду экономикалыктан башка жүйөөлөрдөн улам да колдоодо:

-Еврошаркет соңку кезде Орусиянын газына ашыкча көз карандылыктан тынчызданууда жана 2006-2007-жылы орун алган айрым үзгүлтүктөр мындай кооптонууларды күчөттү. Андыктан азыр Брюсселде камсыздоонун булактарын диверсификациялап, ким болбосун жалгыз камсыздоочуга, өзгөчө Орусияга көз карандылыкты азайтуунун жолдорун издеп жатышат. Набукко жана башка долбоорлор Каспийдин газына жетүүнү сунуш кылат жана диверсификация жөнүндөгү ошол максатты орундатуунун ыкмасы катары каралууда.

Түркмөнстан Еврошаркетке келерки жылы 10 миллиард кубометр газ берүүнү убада кылган. бирок Транскаспий газ кууру келечекте Набукко кууруна кошулган шартта, Европаны көздөй газ экспортун кыйлага көбөйтмөк.

ТАЖИКСТАН: ЭМОМАЛИ РАХМОНДУН КАЙНИСИ ЖОГОЛУУДА

Аида Касымалиева, Прага Тажикстандын белгилүү бизнесмени жана президент Эмомали Рахмондун кайниси Хасан Садуллаев эки жумадан бери ың-жыңсыз жоголду. Азыр Тажикстанда --> http://rfe.azattyk.org/rubrics/politics/ky/2008/05/2A995773-6908-494D-898E-91BCB0AE5A6B.asp өлкөнүн эң кудуреттүү үйбүлөсүнүн ичинде бийлик үчүн кармашуу жүрүп, бизнесмен Хасан Сайдуллаев ошонун негизинде өлтүрүлгөн деген имиш-имиштер ырбап турган чак.

Тажикстанда эң мансаптуу жана эң бай деп эсептелеген Хасан Садуллаевди акыркы жолу 2-майда көрүшкөн. Тажик мамлекеттик сыналгысы президент Эмомали Рахмон Яван районунун тургундары менен жолугуп жатканда Хасан Садуллаев аны коштоп жүргөнүн көрсөткөн.

Эмомали Рахмондун чоң уулу жана жоголгон бизнесмендин бөлөсү Рустам Садуллаевди 2-май күнү атып өлтүргөн деген имиштер бир гана эл ичинде эмес, регионалдык Фергана.ру, Ариана.ру өңдүү интернет сайттарында да пайда болду.

Интернет баракчаларындагы маалыматка жараша Эмомали Рахмондун үйбүлөсүндө “Ориенбанкты” контролдоо боюнча ич ара келипешстиктер пайда болгон. Президенттин үйбүлөсү Садуллаевдин күчөп бараткан амбициялары да чочуткан. Аталган себептерден улам президенттин уулу таякесин атып салган деген ушак-айыңдар тароодо.

40 жаштагы Садуллаев «Ориенбанкты» контролдочу. Тажиктандын эң ири каржы институттарынын катарында турган бул банктын активи 47 миллион АКШ долларына барабар. Банк жогологон бизнесмендин килейген империясынын негизги бөлүгү болчу.

Тажикстандык расмий маалымат каражаттары Садуллаевдин жоголушу боюнча унчугушпайт. Президенттин кеңсесинен да бул боюнча билдирүү жасалган жок. Регионалдык Узметроном интернет сайты кабарлагандай, президент Эмомали Рахмон массалык маалымат каражаттарын Садуллаев жөнүндө жазууга каттуу тыюу салган деген имиштер да жолугат.

Садуллаев Рахмонду анын расмий сапарларында ар дайым коштоп жүрчү. Үстүбүздөгү жумада Рахмон Казакстанга барганда Садуллаев көрүнгөн жок.

Ал эми Рахмон болсо, 9-май Жеңиш күнүнө арналган аксер парадына катышкан жок. Президент болгондон бери мындай парадды бир да калтырбаган Эмомали Рахмондун бул ирээт чыкпай калышы абдан кызыктуу көрүнүш.

Рахмондун да Садуллаевдин да элге көрүнбөй жатышы өлкөнүн биринчи үйбүлөсүндө бирдеме болду деген ушак-айыңдарды ого бетер күчөтүп жатат.

“Ориенбанктын” расмий өкүлдөрү Садуллаевге байланыштуу сөздөрдү “базардагы аялдардын ушагы” деп баалашууда.

Банктын кеминде эки адамы “Азаттыктын” кабарчысына “Садуллаевди бир-эки саат эле мурун” көрдүк деп айтышты.

Садулллаведин жардамчысы Умед Давлатзада анын тирүү экендигин ырастап, бирок ишкер бул ушак-айыңдар боюнча интервью бергиси келбегендигин билдирди.

-Чынында бул чыр-чатак чыгаргысы келген адамдардын кутуму. Кудайга шүгүр, анын денсоолугу жакшы, ал иштеп жатат, баары жакшы.

Бирок Тажикстанда күндөн-күнгө күчөп жаткан ушак-айыңдарды Садуллаев эмне себептен өзү төгүндөбөйт? Сыналгыдан бир көрүнүп койсо эле жетиштүү болмок, дешет серепчилер.

Садуллаевдин эжеси Азизамох - президент Эмомали Рахмондун жубайы. Бизнесмен өз байлыгын 1990-жылдын акырынан тарта көбөйтө баштаган. Айрым маалыматтар боюнча, Тажикстандагы пахта заводдор, бир нече фабрика, тамак-аш технологиялары боюнча компаниялар - кеминде 13 ишкана ага тийиштүү. Анын кыймылсыз мүлк, камсыздандыруу жана банк тармактарында да бизнестери бар.

Акыркы жыл ичи Садуллаев менен президент Рахмондун 9 баласы “Ориенбанкты” жана башка өнөр жай ишканаларын башкаруу үчүн катуу күрөшүп жатышкандыгын бир нече массалык маалымат каражаттары чагылдырышкан.

Тажик тилдүү жана Рахмондун сынчысы Дадажан Атуллага тийиштүү “Чарохи Руз” көз карандысыз гезити президенттин кызы Тахмина менен Садуллаевдин ортосундагы араздашуулар күчөп бараткандыгын кабарлаган.

АНЖИЯН КЫРГЫНЫ (Сүрөт баян)

2005-жылы 12-майда түн ичинде Өзбекстандын Анжиян шаарында куралданган адамдар шаардагы аскердик гарнизонго жана түрмөгө кол салып, андагы отургандарды бошотуп, куралдарды тартып алышкан. Кийинки күнү шаардагы чоң аянтта миңдеген адам жыйналган демонстрация башталган.



Өзбек бийлиги аларга каршы танктар менен аскерлерди жиберип, демонстрацияны куралдуу күч менен баскан. 13-майда өкмөттүк аскерлер нааразылык акциясына чыккан адамдарга эскертүүсүз ок атып, жүздөгөн адамдарды, анын ичинде көп аялдар жана балдарды өлтүрүшкөн. Каршылык акциясына чыккандардын көбү түрмөдөгү козголоңду колдобой эле, өкмөттү сындап турмуш-шартты жакшыртууну талап кылышкан.



Укук коргоочулардын эсебинде Анжиян окуяларынын маалында шаардагы аянтка келген карапайым элдин ичинен бери дегенде миң адам кырылган. Бирок өзбек бийлиги өлгөндөрдүн санын 200 дөн ашырбай, жоготуулар негизинен козголоң чыгарган диний экстремисттер менен өкмөттүк аскерлердин арасында болгон деген маалыматты бетке кармап келатат.



Анжияндын айрым жашоочуларынын айтымында, бийликтегилер өлгөн карапайым жарандардын денелерин кан төгүлгөн жерден алып чыгып, өлгөндөрдүн чыныгы санын жашырып коюшкан. Кагылышуудан кийин кээ бир үйбүлөлөр туугандарын таппай, алардын өлкөдөн чыгып кеткенин жана камалганын, же өлүү-тирүүсүн билбей көп айлар бою издешкен.





Жүздөгөн өзбек жарандары Анжияндан коңшулаш Кыргызстанга качып барышкан. БУУнун качкындар боюнча башкы комиссары аларга качкын макамын ыйгарып, Кыргызстандан үчүнчү өлкөлөргө чыгарып кеткен.





БАТЫШ ГЕОCАЯСИЙ КЫЗЫКЧЫЛЫКТАРЫ ҮЧҮН АНЖИЯН КООГАЛАҢЫН УНУТТУБУ?

Аида Касымалиева, Прага Бүгүн 13-майда Өзбекстандын Анжиян шаарындагы кандуу окуяларга туптуура үч жыл толот. Үч жыл илгери болгон бул окуяда өзбек өкмөтүнө каршы чыккан 187 киши окко учкандыгы расмий маалымдалып келатат. Байкоочулар адатта өкмөттүн мындай кадамдарын каттуу сындаган Батыш сонку мезгилде эмнегедир расмий Ташкентке жумшак мамиле жасап жатканын белгилешет. Геосаясий кызыкчылыктары үчүн Батыш Анжиян коогалаңын --> http://rfe.azattyk.org/rubrics/politics/ky/2005/05/83BAE26B-B26E-4C73-891E-E85E40E98436.asp унуттубу?

2005-жыл. 13-май. Анжиянда бир нече миң адам өкмөткө каршы наарзылык акциясына чыгып, аларга карата ок жаадырылган. Өзбекстандын расмий бийлиги 187 адамдын курман болгонун, алардын көбү жоокерлер экенин ырасташса, укук коргоочулар менен акциянын катышуучулары кеминде 700 адамдын атып өлтүрүлгөндүгүн кабарлашкан.

Үч жылдан бери Өзбекстандын президенти Ислам Каримов Анжияндагы окуяны аймакта Ислам халифатын түзгүсү келген “Акрамия” деп аталган топтун жолдоочулары уюштурган деген өңүттөн көрсөтүп келет.

Өзбек мамлекеттик сыналгысы Анжияндагы калабаны уюштурууга катышкан деп камалган бир нече адамдын сотун элге көрсөткөн. Алар күнөөсүн өз мойнуна алышкан.

Укук когоо уюмдарынын пикиринде бийлик буга камалган адамдардын коркутуп-үркүтүү аркылуу жетишкен.

Анжияндагы тополоңго катышкандардын арасында буга чейин түрмөгө чабуул жасап, бир нече кишини барымтага алган куралчан адамдар бар болчу. Бирок Анжиян коогалаңынын күбөлөрү нааразылык жүрүшүнө чыккандардын негизин экономикалык жактан кыйналган карапайым адамдар түзүшкөндүгүн белгилешет.

Шухрат - Анжияндын жанында жайгашкан айылдан. Анын айтымында, элди акцияга түртүп чыгарган негизги себептер - жакырчылык менен жумушсуздук эле.

-Баланча бүгүн нан жеп атыптыр деген сөздөр болоор эле кыштактарда. Ошондой маселелер бар. Ишенбесеңер ал адамдарды көрсөтө аламын. Ак нан жеш биз үчүн авторитет. Чындыкты айтып жатам. Аппак ундан нан жеген үйбүлөнү баары кеп кылышат. Демек ал чириген бай.

Укук коргоочулардын байкашынча, эл аралык коомчулук Анжиян окуясын унутуп, Батыш энергетикалык коопсуздукка көбүрөөк маани берүүдө.

“Эл аралык мунапыс” уюмунун Борбор Азиядагы изилдөөчүсү Мейси Уэйчердинг мындай дейт:

-Апрель айынын аягында Евробиримдиктин тышкы иштер министрлери Өзбекстанга каршы санкциялар боюнча масилет курушкан. Биз анын жыйынтыктоочу документин окуп чыгып, Анжиян тууралуу бир да сөз тапкан жокпуз.

АКШ менен Евробиримдик Анжиян окуясын көз карандысыз иликтөөгө алууга чакырганы менен, бул ишке ашпай калган.

Анжиян трагедиясынан кийин Евробиримдик Каримовдун өкмөтүнө каршы бир катар санкцияларды киргизген. Анын ичинде курал эмбаргосу кабыл алынып, 12 жогорку даражадагы кызматкерлерге виза бербөө чечими чыккан. Бирок виза алууга уруксаты жок өзбек аткаминерлеринин тизмесинен төртөө азыр ал уруксатты кайра алышты. Быйыл апрель айында виза бербөө чечими 6 айга узартылган.

Кошмо Штаттар да Анжиян коогалаңы үчүн Өзбекстанды каттуу сындаган. Ага жооп кайтарып Ташкент дароо Өзбекстандын түштүгүндө жайгашкан Карши-Ханабад аскер базасынан америкалык жоокерлерди айдап чыккан.

Бирок акыркы убакта Ташкент Батышка жумшагыраак мамиле жасай баштады. Өткөн жылы Ташкентте бир нече чет элдик делегациялар болуп кайтышты. Президент Каримовдун өткөн жылкы сүйлөгөн сөзүнөн ал Батыш менен кайра жакын алакада болууга даяр экенин аңдаса болот.

Каримовдун сөзүндөгү мындай жылуу ноталардан көп өтпөй Өзбекстандын түштүгүндө жайгашкан Термез шаарындагы өзбек согуштук объектилеринде НАТО күчтөрү пайда болду.

Регионалдык серепчилердин баамында, Евробиримдик да энергетика, газ маселелеринен улам Ташкентке каршы катуу чараларды көрө албай жатат.

БОРБОР АЗИЯ АПТА ИЧИНДЕ

-Түркмөнстанда ушул аптадагы Жеңиш күнүн утурлай 900 адамга мунапыс берилди, бирок арасында бул ирээт да саясий айыпкерлер болгон жок.

-Казакстанда президенттин мурдагы күйөө баласы Рахат Алиевдин дүйнө- мүлкү конфискацияланганы жарыяланды. Конфискацияланган мүлктүн арасында беш учак, үч тик учма да бар.

-Өзбекстанда өлкөнүн ири облустарынын бири – Самарканддын мурдагы акими камакка алынды. Ага башка иштери менен катар бейрасмий кабарларга караганда, эл аралык террордук уюмду каржылоого катышы бар деген айып да тагылууда.

-Тажикстанда эки айга созулган иш-чаралардын соңунда 13 миңге жакын ДВД диск өрттөлдү. Расмий маалымат боюнча алардын көбү - диний мазмуундагы видеоматериалдар.

АДИЛ ТОЙГОНБАЕВ КЫРГЫЗСТАНДА КЫЛМЫШКЕР ЭКЕНИН БИЛБЕЙТ

Элеонора Бейшенбек кызы, Прага Кыргызстандын мурунку президенти Аскар Акаевдин улуу күйөө баласы Адил Тойгонбаев --> http://www.azattyk.org/rubrics/economics/ky/2006/01/5042518F-ED18-4378-BF5E-B58E285C519A.asp өзүнө каршы Кыргызстанда кылмыш иши козголгону тууралуу маалыматы жок. Бул тууралуу Тойгонбаев 1-майда Алматыда “Кыялдар технологиясы” деген китебинин бет ачаар жөрөлгөсүн өткөрүп жатып билдирди.

Казак коомчулугу Адил Тойгонбаевди Аскар Акаевдин улуу кызы Берметтин күйөөсү деп угуп жүрүшкөнү болбосо, ал анча деле таанымал эмес. Акаев бийликтен кетип, азыркы кыргыз өкмөтү анын жакындарына каршы кылмыш ишин козгогон. Алардын катарында Адил Тойгонбаев да бар.

“Кыялдардын технологиясы” деген китебин коомчулукка жарыялап жатып Тойгонбаев бул эмгегин атуулдук коомдун өнүгүшүнө кошкон салым деп баалады:

- Окурмандардын колунан түшпөгөн китепке айланабы же жокпу - аны окугандар баалар.

Тойгонбаев Кыргызстанда ага кандай айыптар тагылып жатканы тууралуу кабардар эместигин, алтүгүл атайын адвокаттарын жөнөтүп да маалымат алалбаганын айтты:

- Кылмыш иштери тууралуу эч нерсе айта албайм. Анткени бул мен үчүн да түшүнүксүз. Кыргыз бийликтери мага жооп деле беришкен жок.

Кыргызстандык саясий талдоочу, Башкы прокуратуранын мурунку маалымат катчысы Токтогул Какчакеев Азимбек Бекназаров менен Камбараалы Конгонтиев баш прокурор болуп турганда эле иш козголуп, эбак эле тергелип бүткөнүн айтат:

- Адил Тойгонбаевди кармаш үчүн эл аралык издөө жарыяланып, буйрук да чыккан. Казак мамлекетине Тойгонбаевди кылмыш кылгандыгы үчүн Кыргызстанга жибергиле деген кайрылуу болгон. Бирок тышкы иштер министринин орун басары казак Конституциясынын негизинде казак жаранын бөлөк мамлекетке берүүгө уруксат жок деп жооп кайтарган.

Токтогул Какчакеев мындай учурда кылмышкерди өз өлкөсүндө жоопко тартуу мүмкүнчүлүгү бар экенин, бирок кыргыз бийлиги бул учурдан пайдаланбай жатканын белгилейт:

- КМШ мамлекеттеринин Парламенттер аралык ассамблеясынын чечими боюнча биз ишти тергеп бүтүп, бирок кылмышкерди бербей жатса, анда ошол мамлекетке козголгон ишти жөнөтүшүбүз керек. Ал мамлекет өзүнүн мыйзамы менен өз жеринде аны жоопко тартып, болгон карызын төлөтүп берүүгө жол ачылган. Бирок, тилекке каршы, биз Азия мамлекеттеринде жашап жаткандыктан, өлкөлөрдүн бийлиги бири-бирине жардам берип, колдоп тургандыгы белгилүү. Бүгүнкү күндө Тойгонбаев китеп чыгарып, алтүгүл сценарий жазып, кино тартса да болот. Бирок кыргыз мамлекетин өксүтүп, анын байлыгына шек келтирип, алты миллион, кийин сегиз миллион деген дооматты Кыргызстандын баш прокурору маалында президентке бул тууралуу маалымат берген.

Адил Тойгонбаев болсо бул маалыматтарды билбей тургандыгын кайталап отурат. Тойгонбаев казак оппозициясын сыйлаарын, өзүн да кайсы бир мерчемде алардын катарына кошоорун билдирди. Казак оппозиция лидерлеринин бири Амиржан Косанов, эгерде Тойгонбаевге каршы кылмыш иштери такталбаса, анда ал казак атуулу катары колдоого алынышы керек деген пикирди карманып турат:

- Тойгонбаев чоң моралдык тазаруудан өтүшү керек. Эгерде ага жөнү жок айыптар тагылып жаткан болсо, биз андай азаматтарды колдошубуз керек. Анткени ал деле казак элинин кулуну. Эгер жанагындай фактылар чынында орун алган болсо, анда, арийне жөнү башка.

Сүрөт delo.to.kg интернет баракчасынан алынды.

ТАЖИКСТАН: ЛОНДОНДОГУ КУНУ КЫМБАТ СОТ ИШИНЕН ӨКМӨТ ЭМНЕ УТАТ?

Лондондун жогорку сотунда Тажикстандын --> http://www.azattyk.org/rubrics/human_rights/ky/2008/04/8B71CA2C-C2E0-42F6-9BEB-85E5A8A511EB.asp алюминий заводу өкмөттүн колдоосу астында өзүнүн мурдагы өнөктөшү – Ansol компаниясы менен соттошуп жатат. Процесс азыр бүтө элек, бирок анын натыйжасы кандай болгон күндө да тажик өкмөтү британдык адвокаттарга 85 миллион фунт зайыр акы төлөп берүүгө тийиш. Бул сумма өлкөдө былтыркы жылы өндүрүлгөн ички дүң продукциянын дээрлик беш процентине барабар.

Тажикстандын алюминий заводун – азыр аны Talco дешет – өндүрүш үчүн керектүү чийки зат менен 2005-жылга чейин Ansol фирмасы жабдып турган. Ansolго учурунда өкмөттүн чиновниктери жарнакчы болгон дешет. Кийин фирманы ошо кезде ооматы жүрө баштаган тажик бизнесмени Аваз Назаров сатып салып, британиялык Ashton Invesments консалтинг фирмасынын көмөгү менен аны Норманд аралдарында каттатканга жетишет.

Тажик өкмөтү аталган фирмаларды жана Назаровду Talcoнун кирешесинен дээрлик жарым миллиард доллар каражатты кымтып алган деп айыптап, эки жылдай илгери сотко берген. Жоопкер тараптар бул айыпты четке кагып, тосмо доо менен чыгышкан. Алардын таламын сотто коргоо милдетин Британиядагы адвокаттардын Clyde&Co кеңсеси өзүнө алып, кызмат акысын 23 миллион фунт өлчөмүндө баалаган. Тажик өкмөтүн болсо британиялык адвокаттардын тажрыйбалуу фирмасы – Herbert Smith кеңсеси коргойт. Аталган кеңсеге өкмөт процесс бүткөн соң 50 миллион фунт төлөп бериши керек.

Тажикстандык юрист, көз карандысыз эксперт Шакиржон Хакимов бул ишти эл аралык соттордо эч кимден кем калбай коргоп бергенге жараган адвокаттар өлкөнүн өзүндө деле бар экенин белгиледи. “Бирок өкмөт эмнегедир британдык юристтерди тандап алды. Алар болсо өз кызматына арзан акы сурабай турганы айдан ачык иш”,-дейт ал.

Talcoго байланышкан иште россиялык белгилүү олигарх Олег Дерипасканын “Русал” алюминий компаниясы, норвегиялык Norck Hydro фирмасы да бар. “Русал” мурда тажик өкмөтүнүн доосун кубаттап келген эле. Бирок тажик өкмөтү менен мамилеси бузулуп, Talco ошондон соң Ansolго кошо “Русалды” да сотко берген.

Бул талашка тажик өкмөтү көп күчүн сарптады. Жүз миңдей документ орусчадан англис тилине которулду, Швейцариядан, Швециядан жана Англиядан огеле көп юристтер, эсеп-кысап иштери боюнча эксперттер жалданып алынды. Учугу бир нече континентке чейин чубалжып, абдан чаташып кеткен талаштын түйүнүн жандырганы алардын баары баш көтөрбөй, күндөп-түндөп көжөлө иштешти. Бирок талашты сотто утуп алган күндө да жалпы доодо көрсөтүлгөн сумманын теңинен ашыгы процесстин чыгымын жапканга сарпталат. А кокус утулуп калса, тажик өкмөтү өз адвокаттарына эле эмес, жоопкер тарапты коргогон кеңсеге да акы төлөп берет. Эмнеге дегенде Британияда сот ишинин бардык чыгымдарын утулган тарап көтөрөт деген айныгыс эреже бар. Андай болсо казынасы какшып турган тажик өкмөтүнө куну кымбат бул араздын канчалык зарылдыгы бар эле?

Лондондогу Жогорку соттун бир судясы алыскы Борборазияда катталган ишкана менен Англияда жашабаган чет элдик жарандар ортосундагы экономикалык талаш эмне үчүн британ сотуна берилгенине таң калганын жашырган жок. Тажик жарандары буга андан кем таң калбайт болуу керек, деп жазат бул темага атайын макала арнаган The Financial Times.

Сүрөт hydroaluminium.ru интернет баракчасынан алынды.

Т.Мамашев: Жыл сайын туристтердин Кыргызстанга кызыгуусу артууда

Кыргызстандын тиешелүү тармактары жайкы эс алуу маалында эс алуучуларды көбүрөөк тартуу максатында кыштан бери эле ар кыл чараларды үзгүлтүксүз көрүп келатышат. Алардын бири кол өнөрчүлүк боюнча Бишкекте өтүп жаткан эл аралык көргөзмө, бүгүн Ысыккөлдө --> http://rfe.azattyk.org/rubrics/sport/ky/2008/04/928A4F33-F3DE-4351-8C19-E188B5BE30EB.asp да ачылды. Ушуга байланыштуу Ысыккөлдө жүргөн туризм боюнча мамлекеттик агенттиктин директору Турусбек Мамашев “Азаттык” үналгысына маек куруп берди.

-Мен билгенден кыштан бери Кыргызстанга туристтерди тартуу багытында бир топ эле иш чаралар өтүп келатат. Бүгүнкү көргөзмө деле ушул максатты аркаласа керек?

-Туура айтасыз, 28-29-апрелде Бишкекте үчүнчү эл аралык туристтик көргөзмө өткөрдүк. Ушул көргөзмөнүн тегерегинде Биринчи эл аралык кол өнөрчүлүк фестивалын өткөрдүк. Ошону улантып бүгүн Ысыккөлгө келип жеттик. Ысыккөлдө бүгүн ошол көргөзмөнүн уландысы болот.

Негизги максатыбыз жайкы сезонго даярдык, дүйнө жүзүндөгү элдердин көңүлүн Кыргызстанга буруп, ошондой эле Кыргызстандагы биздин бүгүнкү жашап аткан стабилдүүлүк. Жылда эле туристтерде көп суроолор туулат. Туристтер үчүн эң негизгиси стабилдүүлүк керек. Ошон үчүн ушунун баарын бириктирип, камтып, биз ушундай чоң көргөзмө өткөрүп атабыз.

Кыргызстанда элдин бүгүнкү күндөгү тынчтыкта өкүм сүрүп жашап аткандыгын, сезонго даярдыгын, бардыгын бириктирип, “Кош келиңиздер Кыргызстанга”, “Кыргызстан туристтик сезонго даяр” деген ураан менен өтүп атат.

-Туристтердин агымы быйыл кандай болчудай, болжолдоп көрдүңүздөрбү?

-Божомол боюнча кудайга шүгүр, жакшы. Жылдан жылга Кыргызстанга болгон кызыгуу артып, өзгөчө эс алууга келебиз дегендердин саны жылдан жылга көбөйүүдө.

-Былтыркыга салыштырмалуу сан барбы?

-Ал прогнозду айтуу өтө кыйын. Бирок мен ишенем бизге жылдан жылга процентке эмес, эсеге көбөйүп атат, кирешеси дагы, туристтердин кирген саны да көбөйүп атат. Мен ойлойм, быйыл дагы былтыркыдан кем эмес туристтер келет, кирешеси дагы көбүрөөк болот деп айта алам.

-Сиз өзүңүз билесиз, Ысыккөлдөгү эс алууда тазалыкка, тейлөөгө ичи чыкпаган эс алуучулардын, сиз деле, биз деле аз жолуктурбайбыз, мисалы дааратканага, акыр-чикирге, таштандыларга байланышкан маселелер көп эле көтөрүлүп келатпайбы ушул күнгө чейин. Ушул өксүктөрдү жоюу үчүн кандай аракеттер көрүлүп жатат ушул тапта?

-Чындыгында проблемалар көп. Бирок иштеп, иштин негизинде элдин үнүн угуп, ушул проблеманы чечүүгө аракет жасалып атат өкмөт тарабынан. Кудай буюрса быйыл даярдыктар аябай жакшы. Быйыл министрлик, ведомстволор менен көп тегерек үстөлдөрдү өткөрдүк. Бул чечиле турган маселе. Бирок муну 1-2 жылда чече албайбыз, буга бизге убакыт керек. Бирок негизги биздин өлкөнүн саясаты чындап эле бизге эс алабыз деген элдерге жакшылап шарт түзүп берүүгө аракеттер бар.

-Мисалы, таштандыларды ташып чыгаруу маселеси боюнча технологиясын тереңирээк өздөштүрүп, өркүндөтөбүз деген сунуштар айтылып атты эле ишкерлер тарабынан. Бул багытта азыр конкреттүү иштер барбы?

-Сөзсүз түрдө бар. Кандай гана иш алып барбайлы, таштандылар боюнча сөзсүз түрдө чоң каражатты талап кыла турган иш. Азыр мунун үстүнөн негизинен иш жүрүп атат. Каражат табылаары менен иш башталат. Өткөндө сиздер менен сүйлөшкөнбүз таштандыларды кайрадан иштеп чыгаруу боюнча чоң завод курулушу керек деп. Ал сөз жүзүндө кала берет дагы, бир таштандыны бир жерден экинчи жерге алып беките беребиз. Ошон үчүн сөзсүз түрдө завод керек. Ал завод боюнча кийинки күндөрү жакшы сөздөр болуп атат. Убагы келип ачылып калса анда чындап эле биздин тазалыкты, экологияны сактоого жакшы жол ачылат.

-Маегиңизге чоң ырахмат.

ТАЖИК ПАРЛАМЕНТИНИН МАЙНАПСЫЗ ТАЛКУУДАН БАШЫ ЧЫГА ЭЛЕК

Тажикстанда --> http://rfe.azattyk.org/rubrics/politics/ky/2008/04/E8C0805E-4AED-4C64-B749-AF69B472E042.asp Кыргызстандагыдай парламентте бир партия – бийлик партиясы үстөмдүк кылат. Айрымдардын шектенгени, парламент президенттин сөзүнөн чыга албагандыктан, олуттуу маселелерди көтөрө албайт. Натыйжада депутаттар ачарчылык коркунучун эмес, жеңил машиналардын терезесин караңгылатып алган туурабы, же жокпу деген сыяктуу жеңил-желпи маселелер менен алек. Ал эми эл сууктан кайыгып, ачка калган өткөн кышта парламент "сыйкырчы жезкемпирлерге тыюу салууну" талкуулаган. Мындай парламентке элдин мамилеси да арыдан бери экендиги таң калтырбайт.

Өткөн аптада үч саатка созулган кызуу талаш-тартыштардан кийин тажик парламенти жеке менчик унаалардын терезелерин караңгылатып алууга салынган тыюуну күчүнөн кетирди.

Тажикстанда ар бир 12-15 түтүнгө болгону бир машина туура келет. Ошого караганда деле, тажиктердин көбү терезенин өңүнө эмес, кыштагы каатчылыктан кийин эми азык-түлүк баалардын өсүшүнө жана энергия кубатынын тартыштыгына камтама.

Бул тууралуу көз карандысыз саясий баяндамачы Тохир Абдужаббор Борбор Азиянын башка өлкөлөрүндөй эле Тажикстанда да парламент президенттин кол баласынын гана ролун ойной тургандыгын белгилеп, буларга токтоду:

- Өлкөдө курч маселелер бар, бирок биздин саясий жетекчилер аларды талкуулоодон качат. Анткени олуттуу көйгөйлөргө көңүл бура баштаса, көпчүлүккө өкмөттүн колунан иш келбей жаткандыгы айгине болот. Ошондуктан, депутаттар жеңил-желпи маселелерди козгоп, эл үчүн жанын кыйнап иштеп жаткандай көрүнгүсү келет.

Тажикстандын Коммунисттик партиясынын жетекчиси жана парламенттин мүчөсү Шоди Шабдолов машинанын терезеси маанилүү суроо экендигин, анткени караңгылатылган терезелер машина ээлеринин укуктарын бузаарын билдирди.

Бирок Шабдолов, Борбор Азиянын башка мамлекеттериндегидей эле, тажик парламентиндеги азчылыкты түзгөн депутаттардын колунан эч нерсе келбей тургандыгын мойнуна алды:

- Бийликтеги Элдик-демократиячыл партия парламентте абсолюттук көпчүлүктү түзөт. Исламдык кайра жаралуу партиясынан болгону эки киши, менин партияман төрт депутат барбыз. Биз көтөргөн маселелер эч качан жактырылбайт. Биздин сөзүбүз суу кечпейт. Ошондуктан, биздин сунуштар жарым-жартылай кабыл алынса, ошого ыраазыбыз.

Шабдоловдун ишениминде, бүгүн парламент эң курч турган үч маселени – энергетика кризисин, жумушсуздукту жана тамак-аштын кымбатташын талкуулашы керек эле.

Парламенттин алсыздыгы анын эл арасындагы аброюна да шек келтирип жаткандыгы таң калыштуу эмес. Сохд дубанынынын 31 жаштагы тургуну, кесиби дарыгер Абдурауф парламентти элге тийешеси жок, өлкө үчүн кереги болбогон орган деп эсептейт. Ошондуктан, ал саясатка көңүл деле бурбайт:

- Чынын айтсам, мен өлкөдөгү саясатка эч качан көңүл бурбайм, парламентте эмне болуп жатканы менен ишим да жок. Мамлекеттик теледен парламенттин сессиясын көрсөтүшөт, мен аны эч качан көрбөйм деле.

TAPI, IPI ДОЛБООРЛОРУ БОЮНЧА ГАЗ КУУРУ КУРУЛАТ

Элеонора Бейшенбек кызы, Прага 28-апрелде түркмөн президенти Ооганстанга келди. Гурбангуллы Бердымухамедов түркмөн газын --> http://rfe.azattyk.org/rubrics/economics/ky/2008/04/3C3D9195-8975-40E0-965F-9F269E121EC8.asp Ооганстан аркылуу Пакистан менен Индияга сатууну каалайт. Ошол эле тапта Иран президенти Махмуд Ахмединежад Пакистанда болуп, газ кууру тууралуу сүйлөшүүлөрдү жүргүздү.

Кабулда Гурбангулы Бердымухамедов Түркмөнстан-Ооганстан-Пакистан-Индия, башкача айтканда, TAPI долбоору боюнча бир нече күн мурда келишимге кол коюлгандан кийин болду. Иран президенти Махмуд Ахмединежад болсо Исламабадда Иран-Индия (IPI) кууру тууралуу сүйлөшүү жүргүздү.

Ооган президенти Хамид Карзай Бердымухамедов менен жолуккандан кийин мындай деди:

- Түркмөн презденти менен эки өлкөгө тең тиешелүү маселелерди талкууладык. Сүйлөшүүлөр негизинен эки өлкө ортосунда энергия алмашуу, жол катнашты, байланышты өнүктүрүү жана Түркмөнстандан Ооганстан, Пакистан жана Индияга алып өтчү газ кууру тууралуу болду. Биздин өлкөрдү байланыштырчу жана Ооганстан аркылуу коңшу мамлекеттерге кетчү темир жол курууну талкууладык. Ошондой эле Түркмөнстандан Ооганстанга электр жеткирүүнү талкууладык. Терроризм коркунучу жана аймактагы көйгөйлөр тууралуу сөз болду,

Түркмөн президенти өз кезегинде бул жолугушууну эки мамлекет ортосундагы кызматташуунун жаңы доорунун башташылышы деп сыпаттады:

- Биздин тарыхый достугубузда көп эле нерселер өткөн. Бирок азыр биз эки өлкөнүн пайдалуу карым-катышын өнүктүрүүгө кеңири мүмкүнчүлүк түзгөн таптакыр жаңы доорго кирип жатабыз.

Болжолдонгон пландарга ылайык бир миң алты жүздөн ашык чакырым аралыктагы газ кууру Түркмөнстандын Даулетабад шаарынан башталып, Ооганстандын Герат, Кандагар шаарлары аркылуу өтөт. Андан соң Пакистандын Кветта шаарынан Индияга жетет. Эгер иш ойдогудай чыкса жылына бул газ куурдан отуз үч миң кубометр газ ташылат. Жалпысынан курулуштун наркы алты миллиард доллар деп бааланып жатат.

Серепчилер TAPI долбоорунун эки башкы кемчилигин белгилешүүдө. Биринчиси – газ куурдун коопсуздукту камсыз кылуу опурталдуу болгон Ооганстан аркылуу өтүшү. Экинчиси – Түрмөнстандагы газдын чыныгы запасы канча деген суроо.

Орусиялык “Коммерсант” гезити 28-апрелдеги санына жазганына караганда Түркмөнстан Орусиядагы Газпром компаниясы менен жылына элүү миң кубометр газ жөнөтүп туруу боюнча узак мөөнөттөгү келишими бар. Кытай менен да макулдашып 2009-жылдан тарта жылына отуз миң кубметр газ жөнөтө баштайт. Иранга ар жылы сегиз кубометр жөнөтүп туруу боюнча макулдашкан. Бердымухамедов жакында эле Евробиримдикке кирген бир катар мамлекеттерге да газ берем деп убада кылган, бирок азырынча келишимдин чоо-жайы тактала элек.

IPI долбооруна караганда TAPIнын эки башкы артыкчылыгы белгиленет. Биринчисине ылайык TAPI Азия Өнүктүрүү Банкы тарабынан каржылоого алынат жана Ирандын бул долбоорго катышы жок. Ушундан улам TAPI америкалык компанияларды баш кылып башка инвестор таба алат.

IPI долбооруна ылайык эки миң алты жүз километр газ кууру курулат. Анын курулуш наркы жети миллиард долларды түзөт. Башында отуз миң кубометр гахз жөнөтүлөт. Иран бул долбоорду 90-жылдары сунуштаган. Бирок Пакистан менен Индиянын өз ара келишпестиктеринен улам ал ишке ашпай келген.

Бул долбоорго Кошмо Штаттары каршы чыкканы менен Орусиялык жана кытайлык компаниялар кызыгуусун билдиришти.

TAPI долбоорунун башкы катышуучулары эми май айында жолугушуп газды алып өтүү үчүн баа маселесин чечишмекчи. Махмуд Ахмединежад болсо шейшемби күнү газ кууру боюнча Ооганстанга сапар улайт.

ЕВРОПА СОТУ АНЖИЯН КОЗГОЛОҢУНА БАЙЛАНЫШТУУ ӨЗБЕКТЕРДИ КОЛДОДУ

Европанын Адам укуктары боюнча соту Орусияны 12 өзбек, бир кыргыз жаранын Өзбекстанды депортациялайм деп коркутканы үчүн аларга 300 миң доллар төлөөгө милдеттендирди. Соттун түшүндүрмөсүндө айтылгандай, эгер айыпталгандар Өзбекстанга жиберилгенде, алар камакка алынып, кыйноого туш келиши мүмкүн болчу. Борборазиялыктарга Ташкен 2005-жылы Анжияндагы --> http://rfe.azattyk.org/rubrics/human_rights/ky/2005/05/FBB75EBC-3C80-4F38-91CD-A7A04ABF3023.asp өкмөткө каршы нааразылык акциясын каржылаган деп айыптап, аларды Орусиядан чыгарып берүүнү талап кылып келатат.

Европанын Адам укуктары боюнча Страссбургда жайгашкан соту Орусияны 12 өзбекти жана бир кыргыз атуулун камакка алып, алар мойнуна албаган айыптоолор менен көп ай камакта кармаганы үчүн күнөөлүү деп тапты.

Өзбек бийликтери бул ишкерлерди "2005-жылдагы Анжиян көтөрүлүшүн каржылаган" деп ырастап келет. Ташкен ошондой эле алар диний экстремизмге жана террордук иш-аракеттерге аралашкан деп эсептейт.

Коргонуучулардын бири Шукрулла Собиров «Азаттыктын» өзбек кызматына айыптоолор жалган жалаа экендигин мындайча билдирди:

- Биз айыптоолорду окудук. Алардын айтымында, биз кимдир-бирөөлөрдөн 200 миң доллар алыптырбыз. Бул карандай калп. Ал кезде бизде 200 миң тургай, батирге төлөгөнгө акчабыз жок болчу.

Өзбекстанда куугунтуктан коркуп, булар Анжиян окуяларынан кийин Орусияга качышкан. Бирок орус бийликтери аларды июнь айында камакка алат.

Алардын орусиялык адвокаты Ирина Соколова Страссбург сотуна кайрылып, алар Өзбекстанда кыйноого кабылып, өлүм жазасына тартышы мүмкүн экендигин эскерткен.

Соңку кабарларга караганда, Европалык сот 24-апрелде Орусияны 13 кишиге моралдык жана материалдык чыгымдары үчүн киши башына 24 миң доллардан жана сот ишинин 28 миң доллар чыгымын төлөп берүүгө милдеттендирди.

Европа Кеңешинин мүчөсү катары Орусия соттун өкүмүнө баш ийүүгө милдеттүү. Бул чечимди Москва 3 айдын ичинде аппеляцияга бере алат.
Адвокат Соколовага ылайык, өзбек бийликтери бүгүн да бул кишилер Орусияда террордук жана экстремисстик иштер менен алектенет деп ырастоодо. Бирок орус бийликтери буга далил таба алган жок:

- Өзбекстандын күч органдары булар Орусиянын аймагында экстремисттик, террордук иштерге аралашкан деп жазышкан. Орусиянын баш прокурорунун өтүнүчү менен жүргүзүлгөн иликтөөдөн кийин орус тарабы бул айыптоолорду бышыктаган эч кандай далил же маалымат таба алышпагандыгын айтты.

Айыпталуучулар аларга Орусиядагы укук коргоочулар, анын ичинде Мемориал тобу жардам бергендигин, айрыкча, маалымат каражаттарында коомчулуктун жана саясатчылардын көңүлүн бурдурууга көп кол кабыш кылышканын айтышууда.

Бишкекте "Туризм жана саякат - BITF 2008” жарманкеси ачылды

Бишкекте “Туризм жана саякат - BITF 2008” жарманкеси жана кол өнөрчүлөрдүн көргөзмөсү ачылды.

Көргөзмөнүн катышуучуларынын көпчүлүгү Кыргызстандын облустарынан келген кол өнөрчүлөр. Алар кол өнөрчүлүктөн жаралган буюмдарын коюшту. Алсак боз үй, үй-тиричилигине керектүү нерселер жана зергер буюмдары. Ошондой эле тайган салып, куш таптаган мүнүшкөрлөр да катышты. Мындан сырткары Египет, Түркия, Болгария, Өзбекстан, Казакстан өлкөлөрүнөн өкүлдөр келген.

Дүйнөлүк коомчулукка Кыргызстанды туризм өлкөсү катары таанытуу жана ушул жааттагы мүмкүнчүлүктөрүн даңазалоо менен бирге инвесторлорду тартуу максатын аркалаган бул иш-чаранын өтүшү Кыргызстан үчүн жакшы кадам болду деп эсептейт Туризм боюнча мамлекеттик агенттиктин жетекчисинин орун басары Айбек Молдокадыров.

-Себеп дегенде көп журналисттер келип коомчулукка Кыргызстанда тынч эмес деген маалыматтарды таратышы мүмкүн. Быйыл биз сезондун башталашында атайын ушул иш-чараны уюштуруп жатабыз. Бул биздин биринчи кадамыбыз. Мындан ары да мындай өңүттөгү иш-чаралар уланат.

Вашингтондогу “Ишкер адамдар” журналынын башчысы Юрий Сиговдун айтымында, АКШда көбүнчө Кыргызстан тууралуу терс маанайдагы маалыматтар таратылат. Ошондуктан чынында эле Кыргызстанга келгенге чейин ал башкача пикирде экен.

- Көрсө жаңылыптырмын, баары мен уккандай жана ойлогондой эмес экен. Көп нерселер таң калтырды.
Мисалы өлкөдө элдери кедей турушаары, дайыма пикет, митингдердин болуп атканы жана саясий абал начар экендиги айтылат. Эми өз көзүм менен көрүп таптакыр башкача экендигине ынандым
- дейт Юрий Сигов.

Юрий Сигов ошондой эле Кыргызстан туристтик мүмкүнчүлүктөрү кенен өлкө экенин жана бул тармакты өнүктүрүүгө көп аракеттер жумшоо керек экендигин кошумчалап өттү. Жарманке эртең кол өнөрчүлүктү өнүктүрүүгө арналган конференция менен уланат. Ал эми 30-апрелде четтен келген журналисттердин катышуусунда жарманке Ысыккөлдө өтөт.

Бул жарманке Туризм боюнча мамлекеттик агенттиктин бул жылга белгилеген алгачкы иш-чарасы. Алдыда дагы кыргыз элинин маданиятын, үрп-адат, каада-салттарын чагылдырган фестивалдарды уюштуруу максаттары бар.

Айжан Шаботоева, Бишкек

БОРБОР АЗИЯ АПТА ИЧИНДЕ

-Борбор Азия биримдигин түзүү Өзбекстан үчүн ылайыктуу эмес. Өзбек президенти Ислам Каримов ушул аптада Астанда болгон учурунда мына ушинтип кесе айтты.

-Түркмөнстан конституциялык реформа өткөрөт. Муну менен өлкө Башмыйзамы бешинчи ирээт жаңыланмакчы. Түркмөнстан ошондой эле мурдагы президент Сапармурад Ниязовдун мурасынан баш тартып, өлкөдө кадимки салттуу календарды калыбына келтире турган болду.

-Алматыда эл аралык Медиа форум болду. Президенттин кызы Дарига Назарбаева уюштуруп жүргөн мындай жыйын быйыл жетинчи ирээт өткөрүлдү. Анда Кыргызстандын мурдагы президентинин кызы Бермет Акаева да баяндама жасаган.

-Тажикстанда эки апта мурда өчүрүлгөн "Имруз" көз карандысыз үналгысы өз берүүлөрүн обого чыгаруу укугуна кайрадан ээ болду. Ал өз берүүлөрүн FM жыштыгында толугу менен тажик тилинде жайылткан алгачкы үналгы саналат.

Дагы жүктөңүз

XS
SM
MD
LG