Линктер

жума, 19-июль, 2019 Бишкек убактысы 05:27

Борбор Азия

Гуантанамо түрмөсүнө он жыл

Кубанын Гуантанамо аралында америкалык түрмө ачылганына он жыл толду. Мурдагы президент Жорж Буштун тушунда АКШ өкмөтү ал абакка Ооганстанда кармалган, “ал-Каида”, "Талибан" жана башка террордук уюмдарга байланышы бар деп шектелгендерди камаган.

Адам укугун коргоочу уюмдар мындай түрмөнүн өкүм сүрүшүн кескин сынга алып келишкен. АКШнын азыркы президенти Барак Обама түрмөнү 2010-жылдын январына карата биротоло жабууну буйруганы менен бул ишке ашкан жок.

Эл аралык "Мунапыс" уюму Гуантанамо абагы ачылганынын он жылдыгына арналган баяндамасында АКШ өкмөтүнүн бул жайды жаба албаганын адам укуктары үчүн "уулуу мурас калтыруу" деп атайт.

Аталган уюмдун пикиринде, “Гуантанамо АКШ өкмөтү 2001-жылдын 11-сентябрындагы террордук чабуулдарга жооп берүүдө адам укуктарын сактоо чараларын аткара албаганынын символу болуп калды".

"Мунапыстын" эсебинде, 2002-2008-жылдардын аралыгында Гуантанамо абагына террорчулук үчүн шектелген 779 чет элдик алынып барылган.

Алгачкы туткундары 2002-жылдын 11-январында жеткирилген Гуантанамо АКШ баштаган күчтөрдүн Ооганстандагы аскерий операциялары учурунда кармалып, “ал-Каида” террордук түйүнүнө, "Талибанга" жана башка террорчул уюмдарга тиешеси бар деп шектелгендерди кармоочу жана алардын үстүнөн тергөө жүргүзүүчү жай катары ачылган.

Адам укугун коргоочулар көп өтпөй эле АКШнын кадамын согуш туткундары боюнча Женева конвенциясын бузуу катары сынга алышкан эле. Мурдагы президент Жорж Буш 2002-жылдын 28-январында укук коргоочулардын дооматтарына мындайча жооп кайтарган:

- Биз Женева конвенциясынын духун кармануудабыз. Силер "абактагылар жайындабы" деп айтып жатасыңар. Биз аларга медициналык жардам берүүдөбүз, аларга жакшы мамиле жасалууда. Биз аларга Женева конвенциясына ылайык эмес мамиле жасап жатканыбыз боюнча далил жок, балким ырастоолор болушу мүмкүн. Айтып жаткандар эмнени сүйлөп жатышканын билишпейт.

Барак Обама Гуантанамо боюнча жардыкка кол коюп жаткан кези.
Барак Обама Гуантанамо боюнча жардыкка кол коюп жаткан кези.
Гуантанамо түрмөсүнүн мыйзамдуулугу боюнча талкуулар ал ачылгандан бери уланып келүүдө. Сурак учурунда тыюу салынган ыкмалар колдонулган деп айтылган чуулгандуу түрмөнү шайлоо өнөктүгү учурунда эле жабууну убада кылган Барак Обама президенттик кызматка расмий киришкенден эки күндөн кийин эле, 2009-жылдын 22-январында тиешелүү жардыкка кол койгон:

- Учурда Коргоо министрлиги тарабынан Гуантанамодо кармалып тургандарды талаптагыдай жайгаштыруу жана АКШнын улуттук коопсуздугуна, тышкы саясий кызыкчылыктарына жана сот адилеттигинин кызыкчылыгына байланыштуу мен Гуантанамо түрмөсүн токтоосуз жабууга буйрук берем. Биз мындан кийин Гуантанамо бир жылдан кеч эмес мезгил ичинде жабылуусу боюнча жараянды сунуш кылабыз.

Барак Обама алгач атаган мөөнөт боюнча түрмө 2010-жылдын 22-январынан кеч эмес жабылуусу керек эле. Бирок Эл аралык "Мунапыс" уюмунун он жылдыкка арналган баяндамасында келтирилген маалыматка караганда, өткөн жылдын декабрь айында абакта 23 өлкөдөн 171 айыпкер болгон. Алардын токсону Йемендин жараны.

Жалпысынан Гуантанамого алынып барылган 779 чет элдиктин 600дөн ашууну 2002-жылдан бери башка өлкөлөргө которулган. Гуантанамодон мекенине кайтарылган оогандардын бири, азыр ооган парламентинин депутаты Хажи Нахим Кочи түрмөдөгү күндөрүн мындайча эскерет:

Хажи Нахим Кочи
Хажи Нахим Кочи
- Биздин эң чоң көйгөй психологиялык кысым эле. Бизде үй-бүлөбүздөн, өлкөбүздөн, жамаатыбыздан эч жаңылык болгон жок. Тыш дүйнөдө эмне болуп жатканын билбедик. "Кызыл чырымдын" эсебинен үй-бүлөбүздөн алган ар бир кат жасалма болчу. Үй-бүлөң эмне болуп жатканы тууралуу же жакшы жаңылыктар каттан өчүрүлүп салынчу. Кат үйүңдөн келегенин сезчү эмессиң.

Гуантанамолук айыпкерлер арасында Борбор Азия өлкөлөрүнүн жарандары да болгон. Мисалы, Тажикстандын 11 жаранынын ону ар кайсы мезгилде мекенине кайтып, экөө өз өлкөсүндө узак мезгилге түрмөгө кесилген. Бирөөсүнүн тагдыры белгисиз.

Казакстандын Гуантанамодон мекенине үч жараны кайтса, Өзбекстандын төрт жаранынын төртөө тең мекенине эмес, Европа өлкөлөрүнө жөнөтүлгөн.

Кезинде мурдагы президент Жорж Буш Гуантанамодогуларды аскерий трибуналдарда соттоого уруксат берсе, азыркы президент Барак Обаманын тушунда ал трибуналдардын иши кайра каралган эрежелердин негизинде уланды. Он жыл ичинде алты гана сот иши жыйынтыкталып, төрт айыпкер соттолгон.

Гуантанамо түрмөсүнө каршы АКШдагы соңку нааразылык акциясы. Вашингтон, 10-январь, 2012-жыл.
Гуантанамо түрмөсүнө каршы АКШдагы соңку нааразылык акциясы. Вашингтон, 10-январь, 2012-жыл.
Мындан тышкары бир айыпкердин иши АКШнын аймагында, кадимки федералдык сотто каралып, ал өмүр бою эркинен ажыратылган.

Он бир адам түрмө ачылган он жылдан бери айыпсыз жана сотсуз отурат. Обама администрациясынын пикиринде, камакта калгандардын 48ин соттоого же бошотууга болбойт. Бирок алар абакта кармалуусу керек.

Конгресс администрациянын айыпкерлердин айрымдарын АКШ аймагына которуу планына каршы чыгып, алар Гуантанамодон башка жакка которулушун чектеген. Учурдагы эреже боюнча кайсы бир айыпкерди которордон мурда өкмөт Конгресстин чалгын комитетине маалымат берип, ал адам террорчулукка аралашпай турганын кепилдөөсү керек.

Америкалык “Вашингтон Пост” басылмасы жазгандай, он жылдан кийин да Гуантанамо түрмөсүнүн келечеги бүдөмүк болуп турат.


Гуантанамо абагына 10 жыл
please wait

No media source currently available

0:00 0:02:55 0:00

Атамбаев Түркияга аттанды

11-январда президент Алмазбек Атамбаев Түркияга иш сапары менен жөнөп кетет. Бул жаңы шайланган кыргыз президентинин чет өлкөгө алгачкы расмий сапары.

Алмазбек Атамбаев өкмөт башчы кезинде Түркияга бир катар сапарларды жасап, анын жүрүшүндө Бишкектин Анкарага болгон 51 млн. доллар карызын кечүү, эки өлкөнүн жарандарынын визасыз каттоосу боюнча жана башка келишимдерге жетишкен.

Түрк жетекчилиги менен Алмазбек Атамбаевдин жеке мамилесинин дурустугу эки өлкөнүн ортосундагы мамилеге да таасир этип жаткандай.

Ант берүү аземи, 1-декабрь, 2011-жыл
Ант берүү аземи, 1-декабрь, 2011-жыл
Өткөн жылы 1-декабрда Алмазбек Атамбаевдин президенттик кызматка киришүү аземине түрк президенти Абдулла Гүл келген. Эми Алмазбек Атамбаев Анкарага расмий сапар менен аттанууда. Бул Алмазбек Атамбаевдин президент катары чет өлкөгө биринчи расмий сапары. Ал буга чейин Москвада болуп келди, бирок ал сапар КМШ, Евразия экономикалык шериктештигинин жана Жамааттык коопсуздук келишими уюмдарынын саммиттерине байланыштуу болгон эле.

Ал эми Түркияга сапар расмий экенин президенттин маалымат катчысы Кадыр Токтогулов да тастыктады:

"Бул расмий сапар. Бирок маалыматтын баарын эртең менен беребиз".

Талдоочулардын баамында, Алмазбек Атамбаевдин Түркияга сапары эки максатты көздөшү мүмкүн. Биринчиси, бул жаңы шайланган президентти түрк тарап сый иретинде чакырган, ошого жараша сапар жасалууда.

Экинчиси, сапар учурунда Алмазбек Атамбаев Түркиядан инвестиция тартууну, сооданы көбөйтүүнү көздөшү күтүлөт.

Кыргызстандын Түркиядагы мурдагы элчиси Мамбетжунус Абыловдун пикиринде, Түркиядан инвестиция келиши кыйын. Буга Кыргызстандагы саясий туруксуздук жана коррупция жолтоолук кылып келген жана абал азыр өзгөрүп кеткен жок. Ал эми эки өлкөнүн соодасы акыркы мезгилде басаңдап кеткен.

Алмазбек Атамбаевдин сапар учурунда Кыргызстандан Түркияга айыл чарба продукцияларын экспорттоо маселеси көтөрүлөт дейт Мамбетжунус Абылов:

- Фасоль бар. Айыл чарбасындагы кургатылган жер-жемиштердин баары Түркияга чыгарылып келген. Кыргызстанга шарт түзүлө турган болсо, бул товарлар Түркияга чыгарылышы мүмкүн.

Мурдагы элчинин маалыматы боюнча, эки өлкөнүн жетекчилигинин ортосундагы дагы бир маселе бул “Ак кеме” мейманканасына байланыштуу. Түрк тарап кечилген 51 млн. доллар карыздын ордуна “Ак кеме” мейманканасын өткөрүп берүүнү сурап жатат. “Ак кеме” мейманканасы кайрадан соодага түшүп жатканын анын жетекчиси Руслан Сарымсаков өткөн жылы маалымат каражаттарына билдирген эле.

Геосаясий маселелер

Саясат таануучу Марс Сариевдин пикиринде, Алмазбек Атамбаевдин сапары учурунда экономикалык багытта кызматташуу, инвестиция тартуу маселеси негизгилерден болот.

Ошол эле учурда Түркия Кыргызстан менен АКШнын ортосундагы Транзиттик борборго байланыштуу маселени чечүүгө аракеттениши күтүлөт дейт Марс Сариев:

- Кошмо Штаттар Түркия аркылуу Кыргызстандын позициясын өзгөртүүгө аракеттенип, ошого жол издейт. Ошон үчүн ушул маселелер да чечилет деп ойлойм. Себеби Батыштын кызыкчылыгы эмнеде? Ошол база калып, иштеп турушу керек. Бул үчүн Батыш Кыргызстанга инвестиция берет. Буга жол Түркия аркылуу болуп жатат.

Алмазбек Атамбаев "Манастагы" Транзиттик борбор боюнча келишим 2014-жылы аяктап, ошол мезгилге карай база чыгарылыш керектигин буга чейин бир нече ирет билдирген.

Президент Алмазбек Атамбаевдин Түркияга сапары төрт күнгө созулуп, түрк парламентинде сөз сүйлөшү, ишкерлер менен жолугушуусу белгиленүүдө.

Жаңы-Өзөндө парламенттик шайлоо өтөт

Капсалаңдуу Жаңы-Өзөн шаары казак бийликтери үчүн дагы бир баш оору жараткандай. Шейшембиде белгилүү болгондой, президент Нурсултан Назарбаев өлкөнүн Конституциялык кеңешинин бул шаарда мажлиске жана маслихаттарга шайлоо өткөрүү мүмкүн эмес деген чечимине вето салды. Декабрдагы тополоңдо 16 киши мерт болгон бул шаарда өзгөчө абал тартиби 31-январга чейин узартылган.

Казак президентинин басма сөз кызматы 10-январда тараткан билдирүүдө Нурсултан Назарбаев Жаңы-Өзөндүн тургундарынын Конституциялык сот чечими алардын Конституцияда жана мыйзамдарда каралган шайлоо укугун чектейт деген тынчсызданууларын эске алганы айтылган.

Ага чейин өткөн аптанын соңунда Казакстандын Конституциялык сотунун төрагасы Игорь Рогов өзгөчө кырдаал тартиби өкүм сүрүп жаткан жерде шайлоо өтүүсү мүмкүн деп жарыялаган болчу.

Мындан улам өлкөнүн Борбордук шайлоо комиссиясы парламенттик менен кошо маслихатка, же жергиликтүү кеңешке белгиленген шайлоону Жаңы-Өзөндө өзөгөчө абал тартиби жоюлгандан кийин гана өткөрүүнү чечип, шайлоо комиссияларынын ишин токтоткон. Эми казак президентинин кадамы капсалаңдуу шаарда шайлоонун акыры кайра уюштурулушуна алып барчудай.


Укуктук прецедент


Алматыда жайгашкан Динмухамед Кунаев атындагы университеттин конституциялык укук кафедрасынын башчысы, юридика илимдеринин доктору Кабдулсамык Айткожин Конституциялык сот чечим чыгарган жок, түшүндүрмө берди деп эсептейт. Анын пикиринде, мыйзамдын көз карашынан алганда Жаңы-Өзөн боюнча Конституциялык соттун кадамы туура:

- Бир жагынан караганда, бул Конституциялык кеңештин чечими, токтому эмес. Президент ага каршы чыга албайт. Мен буга таң калдым. Ушундай бир укуктук прецедент жаралууда. Элибиздин падышасы Конституциялык кеңештин төрагасына, анын түшүндүрмөсүнө каршы чыгууда. Кызык укуктук жагдай пайда болду.

Профессор Кабдулсамык Айткожин “Эркин Европа/Азаттык” радиосунун казак кызматы менен маегинде түшүндүргөндөй, Казакстандын “Өзгөчө абал жөнүндөгү” мыйзамынын 15-беренеси мындай абал өкүм сүргөн жерде шайлоо өткөрүүгө тыюу салат. Ошол эле учурда бул берене Казакстандын Баш мыйзамынын 39-беренесине шайкеш келгени менен 33-беренесине каршы. Андыктан кырдаалды мыйзамдардагы карама-каршылыктар да чаташтырууда.


Коомдук пикирби же пиарбы?


Казакстандын Борбордук шайлоо комиссиясынын төрагасы президенттин кадамын комментарийлеген жок. Куандык Турганкуловдун айтымында, президенттин ветосун Конституциялык кеңеш кароосу керек. Борбордук шайлоо комиссиясы Конституциялык кеңештин тыянагына жараша аракеттенет.

Ал эми саясатчы Уалихан Кайсар казак президентинин кадамын мындайча комментарийледи:


-Маалыматтарда иш таштоого ( Жаңы-Өзөндөгү) жети миң адам катышты деп айтылды го. Шаарда болсо 53 миң шайлоочу бар. Элүү үч миң адамдын саясий укугун бузуу – чектен чыгуу дегенди туюндурат. Андыктан алар (бийликтер) Жаңы-Өзөндөгү калктын пикирин билип, Казакстандагы элдин нааразылыгын көргөн соң артка чегинүүдө. Президент вето салууга ушундан улам барды деп ойлойм.

Казакстандын саны 9 миллион 180 миңге жеткен шайлоочуларынын 53 миңи эле Жаңы-Өзөндүн тургундары экендигин эске алганда, ал жердеги добуш берүүнүн жыйынтыгынын президент Нурсултан Назарбаевдин “Нур Отан” партиясы же оппозициясы үчүн оң же терс таасири анчалык олуттуу мааниге ээ эмес. Бирок добуштар бурмаланбаган учурда Жаңы-Өзөн тургундарынын бийликтеги “Нур Отан” партиясына же президент Назарбаевге карата мамилесин так билүүгө болот.

“Эркин Европа/Азаттык” радиосунун казак кызматы менен ой бөлүшкөн байкоочулар арасынан айрымдар бийлик Жаңы-Өзөндөгү шайлоо маселесинде өзүн туңгуюкка кептеп алды дешсе, экинчилери Констититуциялык соттун жарыясы жана президенттин кадамы алдын ала макулдашылган, Нурсултан Назарбаев бул маселеде жаңыөзөндөктүрдүн укугун коргоочу катары чыгуу менен өзүнө пиар жасоодо деп санашат.


Шайлоодон мурда өзгөчө абал алынышы керек


Казак оппозициясынын чет өлкөдөгү бюросунун өкүлү Серик Медетбековдун пикиринде, президент Конституциялык сотко каршы чыккандан көрө шайлоону утурлай Жаңы-Өзөндөгү өзгөчө абал тартибин жойсо мыйзамдуу кадам жасалмак:

- Президент Конституциялык кеңештин чечимне салган вето эч күчкө ээ эмес. Себеби мыйзамга каршы болуп калат. Анда президент идея боюнча Жаңы-Өзөндөгү өзгөчө абалды алуусу керек эле. Бул жасалган жок, Жаңы-Өзөндөгү өзгөчө абалды жок дегенде бир-эки күнгө алса болмок.

Былтыр 16-декабрда тополоң чыккан Жаңы-Өзөн шаарында өзгөчө абал оболу 5-январга чейин киргизилип, кийин 31-январга чейин улантылган. Казакстандагы кезексиз парламенттик шайлоо ушул жекшемби, 15-январга белгиленген. Шайлоого жети саясий партия катышууда. Алардын ичинен өзүн жалгыз оппозициячыл саясий уюм деп атаган “Азат” жалпы улуттук Социал-демократтар партиясынын жетекчилери шейшембиде бийлик аларга карата “кара пиар” жүргүзүп жатканын айтып чыгышты.

Москвада өрттөн кыргыз кыз набыт болду

9-январда Москвадагы италиялык ресторанда чыккан өрттөн 3 киши каза тапты. Алардын бири кыргыз кыз. 7 кыргызстандык жаракат алып ооруканада.


Орусиянын баш калаасында кечээ италиялык ресторанда газ баллон жарылып, андан чыккан өрттөн үч аял набыт болуп, 39 адам ооруканага түшкөн. Кырсыктын себеби катары газ баллондорунун жарылышы айтылууда.

Ресторанда тутанган өрттөн Толгонай Сатыбалдиева аттуу 24 жаштагы кыргыз кызы мерт кетти. Бул тууралуу “Азаттыкка” Кыргызстандын Орусиядагы элчилигинин маалымат катчысы Айымкан Кулукеева кабарлады. Кулукеева ооруканадагы 7 адам Кыргызстандын жараны экенин билдирди:

- 1987-жыл туулган жалалабаддык Толгонай Сатыбалдиеванын көз жумганы азыр эле белгилүү болду. Андабаев Марат, Батырбекова Назгүл, Кушиева Бактыгүл, Сарбашева Наргиза, Сатывалдиева Анваржон, Сатывалдиева Феруза жана Алисултанова Азиза Москвадагы ооруканаларда жатышат. Акыркы эки адам Орусиянын жарандыгын алышкан экен. Кээ бирөөнүн абалы оор, калгандарыныкы дурус экен.

Москванын Саламаттыкты сактоо департаментинин жетекчиси Леонид Печатников бүгүн москвалык ооруканаларда 28 адам дарыланып жатканын кабарлады. Алардын он үчүнүн абалы оор, үчөөнүкү өтө оор. Ал эми ресторандын ашпозчуларынын биринин денесинин 100 пайызы күйгөн.

Акыркы маалыматтар боюнча ооруканадагы адамдардын көбү Орусиянын жараны болгону менен фамилиялары азиялык болуп чыгууда. Маалымат катчы Айымкан Кулукеева мигранттардын көбү Орусиянын жарандыгын алып, анан жумушка орношоорун эскертет:

- Алдын ала тактоолор боюнча аталган үч жаран ресторандын ашканасында иштечү экен. Ыкчам топтун маалыматы боюнча 10-15 азиялык фамилия бар экен, азыр такталууда. Аныкталган үч адамдын туугандары Москвага келишти.

Москвада жүргөн көптөгөн кыргызстандык эмгек мигранттар кафе, ресторандарда ашпозчу, идиш жуугуч, официант болуп иштешет. Кыргызстандыктарды айрыкча жапон тамагы суши даярдалчу ресторандарда көп жолуктурса болот.

2011-жылы кырсык орун алган ресторанга өрт коопсуздугу боюнча 11 жолу эскертүү берилген.

Өрттөн жабыр тарткандардын абалдары кандай, аларга кайсы мамлекет кандайча көмөк көрсөтөөрү тууралуу маалымат берүүнү улантмакчыбыз.

Life News аттуу орус массалык маалымат каражаты жабыр тарткандардын алдын ала тизмесин жарыялады (тизме өзгөртүүсүз берилүүдө).

1. Агаджанова Ника, 3
2. Агаджанова Виктория, 39
3. Агаджанова Светлана, 52
4. Агафонов Руслан, 28
5. Андабаев Марат, 32
6. Горбоконенко Тимур, 21
7. Егоян Сиранош, 36
8. Кушеева Бухтыгыр, 28
9. Латыпов Раиль, 29
10. Михень Антон, 29
11. Сатвалдов Анвар, 40
12. Сотыбалдыева Феруза, 28
13. Григулев Дмитрий
14. Батырбеков Насгюль
15. Мкртчан Феликс, 14
16. Гущин Денис, 30
17. Варваркина Ангелина
18. Гуцуляк Нина
19. Джамилов Мухадин
20. Кожухарь Ирина
21. Зуйкина Ольга
22. Васильев Валерий
23. Алисултанова Азиза
24. Умаралиева Мамлака
25. Зыкова Татьяна
26. Дациева Анна
27. Фуйур Ларидана
28. Усманов Азизбек
29. Сарбашева Наргиза
30. Подольская Ирина
31. Карабаев Владимир
32. Дамаев Сергей

Андарактагы араздашуунун чоо-жайын парламенттик комиссия иликтөөдө

Андарак айылынын тургундары жаңжалдан кийин, 2011-жылдын 30-декабры.

Лейлектин Андарак айылындагы улуттар аралык чатакты парламенттик жана өкмөттүк комиссиялар иликтөөгө алды.

Өткөн жылдын соңунда - 29-декабрь күнү бул айылда кыргыз жана тажик улутундагы жаштар ортосунда мушташ чыгып, улуттар аралык жаңжалга айланып кете жаздаган. Пикир келишпестиктин келип чыгуу себептерин аныктоо, мындай окуялардын алдын алуу максатында өкмөттүк жана парламенттик комиссиялар 8-январда Андарак айылында болуп, эл менен жолугуп кайтты.

Шайлоо эки элдин ортосуна жик салдыбы?

Андарак – Кыргызстандын түштүк-батышындагы эң четки айыл. Калкын кыргыздар менен тажиктер түзөт. Өткөн жылдын соңундагы чыр үч кыргыз мектеп окуучусун тажик тектүү жаштар (мектеп курагынан өйдө) сабап койгондон чыккан. Бул чырдан тутанган жаңжалда эки сарай өрттөлүп, эки кичи дүкөн талкаланып, дагы эки үйдү өрттөөгө аракет жасалган.

Милиция чырды ырбатпай басууга жетишти.
Милиция чырды ырбатпай басууга жетишти.
Күч кызматтары аталган айылга өз учурунда жетип барып, топтолгон эки улуттун жаштарын бири-бирине жеткирбей тосуп калган. Бактыга жараша эч ким жабыркаган эмес. Ошол күндөн бери айылда милиция күчөтүлгөн тартипте иш алып барып, жергиликтүү тургундардан ыктыярчы топтор да түзүлгөн.

Ошентип бул жаңжалдын себептерин иликтөө максатында түзүлгөн парламенттик жана өкмөттүк комиссиялардын өкүлдөрү айыл калкы менен жолугуп, дооматтарды укту. Эл негизинен айылдагы курулушу токтоп калган «Манас» атындагы орто мектепти бүтүрүү үчүн 12 млн. сом акчаны өкмөттөн тездетип бөлдүрүү, майда чырды күчөтүп, маселенин оорлошуна себепчи болгондорду табуу талаптарын коюшту.

Айылдын тажик тектүү тургуну Тажидин ажы Бобоев буга чейин да жаштар арасында мындай майда чыр-чатактар болуп келгенин, бирок өткөн президенттик шайлоодон тарта эки элдин ортосунда ажырым күчөп отуруп, акыры ушундай окуяга алып келгенин айтат:

- Анча-мынча жаштар арасындагы талаш-тартышпы, же суу талашпы, боло келген мындай майда жаңжалдарды айыл ичинде эле чечип келгенбиз. Турмуштук маселелерде боло берет экен. Ал эми мына бул акыркы болгон чыр президенттик шайлоонун астынан башталды. Эл ар тарапка бөлүнүп калды да...

Андарак дале милициянын күчөтүлгөн көзөмөлүндө.
Андарак дале милициянын күчөтүлгөн көзөмөлүндө.
Лейлек районунун акими Нууман Сайдуллаев болсо Кыргызстандагы ар улуттун диаспораларынын ишин да карап чыгуу керек деп эсептейт. Анын пикиринде, мындай уюмдар ашкере саясатташып кетти жана жаштар ортосунда боло келген мындай майда мушташтар улуттар аралык маселеге айланбашы керек эле:

- Шайлоо деген шайлоо экен ушундай. Ушинтип жарылууну жараткан кайсыл бир чиновник камалдыбы? Жок. Эл экиге бөлүнүп калды бай жана кембагал болуп. Ачуу чындыкты айтышыбыз керек. Ал эми кичинекей майда талаштар болуп келген. Ал боло берет. Муну улуттук маселе катары көтөрүштүн кереги жок. Ачык сөздү ачык айтыш керек. Өзбекстанда кантип жашап жатышат, туугандардан карап көрүңүздөр. Бизде ушунчалык эркиндик берилген. Мына диаспора дегендер өз милдетинен ашып, саясатташып кетти.


Депутаттык комиссиянын сунушу


Болгон окуяны жайында иликтеп, тез арада жана келечекте чечилчү маселелерди карап, сунуштарын берүү үчүн Жогорку Кеңеш түзгөн депутаттык комиссияны жетектеп келген депутат Төрөбай Зулпукаров айылдагы эки улуттун өкүлдөрү менен да жолугуп, тез арада аткарылчу иштер катары айылга милициянын таяныч бөлүмүн ачуу жана аймакта ички аскерлердин бөлүгүн түзүүнү сунуштады:

- Өзбүбүздүн сунуштарыбызды берип жатабыз. Тез арада чечилчү маселе катары Лейлек районуна ИИМдин аскерлери үчүн бөлүк ачуу жана Андарак айылына милициянын таянычын пунктун түзүүнү сунуштадык. Кийинки аткарылчу иштерди комиссия өз жыйынтыгында дагы көрсөтөт.

Андарактыктар тополоңдон кийин, 2011-жылдын 30-декабры.
Андарактыктар тополоңдон кийин, 2011-жылдын 30-декабры.
Жаңжалдарды алдын алуу боюнча жергиликтүү талдоочу Абдимиталип Ахматжанов ар бир жасаган иш боюнча мыйзамдуу негизде жооп берилээрин, мыйзамдын улуктугун коомчулукка жеткирүү зарылдыгын айтат.

- Митинг, күчкө салып чечмей деген жагдай болуп калды да. Бардык иштер мыйзам чегинде чечилүүгө тийиш. Баары мыйзам алдында жоопту сезиш керек. Коомчулуктун психологиясына мыйзамдуулук жогору экенин калыптандырыш керек.

29-декабрдагы болгон окуя боюнча учурда 5 киши кармалып, тергөө амалдары жүрүүдө.

Баткен облусунда түрдүү улуттардын өкүлдөрү жашаган 20 чакты айыл бар. Бул айылдарда да жаштар арасында жаңжал чыгып, мушташа кетмейлер болуп эле турат. Мындай жерлерде турмуштук маселелерди чечүү үчүн жергилктүү бийликтин жаңжалдарды алдын алуу боюнча атайын программасы деле жок.

Эл арасында чын эле мадырабаш балдардын мушташын минтип улуттук маселеге айлантып, элди көтөрбөй мыйзам менен чечсе, чыр баштагандар мыйзамдуу жоопко тартылса, чогула калып тополоң салмайлар токтойт беле дегендер да жок эмес.

Кыргызстанда Исанын туулган күнү белгиленүүдө

Бишкектеги борбордук чиркөө, 7-январь, 2012-жыл.

7-январда Кыргызстандагы ортодокс христиандар (православдар) Исанын туулган күнүн белгилөөдө. Таң эрте Бишкектеги жана жер-жерлердеги чиркөөлөрдө сыйынып, шам жагуу жөрөлгөлөрү өткөрүлдү.


Кыргызстанда совет доорунан бери ислам менен православ христианчылыгы салттуу диндер катары саналып келген. Бирок эгемендик менен кошо Кыргызстанга исламдын да, христианчылыктын да башка агымдары кеңири кирди. Ошентип бул жерде конфессиялар ортосунда толеранттуулук маселеси актуалдуу болуп турат.

Исанын туулган күнүндө сыйынуу парз болгондуктан, Бишкектеги православдар таң эрте борбордук чиркөөгө келип жатышты. Алардын басымдуу бөлүгүн орто жаштагылар түздү. Түшкө чейин христиандар чиркөөлөрдө шам жагып, кудайга жалбарып, жан-дүйнөнүн тынчтыгын тилеп турушту.

Кыргызстанда 400 миңден ашуун орус, украин, беларус жарандарынын басымдуу бөлүгү православдар. Совет доорунан бери эле христианчылык Кыргызстанда исламдан кийинки эле негизги дин катары сыпатталат.

Бишкектеги борбордук чиркөөнүн диний кызматкери Афанасий эки динди тутунган жарандар арасында эч кандай пикир келишпестик жок деп эсептейт:

- Православ христиандары менен мусулмандар бири-бирине абдан толеранттуулукту көрсөтүп келишет. Чыныгы мусулман христиан адам менен эч качан чатакташкан эмес. Православ христиандары да эч качан эч ким менен карама-каршылыкка барбайт. Мусулмандар кудай бул адилеттүүлүктүн өзү дешсе, бизде кудай деген бул сүйүүнүн өзү. Сүйүү менен адилеттүүлүктүн чатакташа турган деле эч нерсеси жок.

Христианчылыктын православ багыты Кыргызстанга кеминде бир жарым кылым мурда келген. Адистердин баамында, мусулмандар менен православдардын ортосунда бири-экинчисин динин алмаштырууга мажбурлаган учурлар дээрлик болгон эмес.

Бирок Кыргызстан мусулмандарынын дин башкармалыгынын муфтийи Чубак ажы Жалилов акыркы жыйырма жылда христианчылыктын башка агымдары пайда болуп, диний ынтымакка доо кетирген учурлар катталганын айтууда:

- Азыр башка бир агымдарга киргендер өздөрүн православбыз, же христианбыз деген менен алар чындыгында дин эмес, динге өздөрүн таандык деп эсептеген агым сыяктуу болгондуктан, алар терс таасирин берип турат. Бирок православ чиркөөсү менен биздин муфтияттын ортосундагы мамиле, же эки дин ортосундагы мамиле азыркы күнгө чейин өзүнүн нугунан чыга элек.

Кыргызстан эгемендикти алгандан кийин Баш мыйзамына дин тутуу эркиндиги киргизилген. Ошондон кийин Кыргызстанга исламдын да, христинчылыктын да ондогон агымдары орун алды. Азыр өлкөдө диндер жана диний агымдардын саны отуздан ашты. Ал эми диний уюмдардын жана мекемелердин жалпы саны 2200дүн тегерегинде.

Айрымдар диний эркиндик менен кошо экстремисттик саналган агымдар кирди деп коңгуроо кагып, диндерди тескөөгө үндөп келишет. Православдардын Владимир коомунун жетекчиси Станислав Епифанцев салттуу болуп келген ислам менен христианчылыктын православ багытына артыкчылык берүү туура деп эсептейт:

- Кыргызстандын заманбап тарыхы ар кыл маданият, дин, конфессиялардан турат. Албетте акыркы кезде өлкөдөгү диний кырдаал боюнча көп талаш-тартыштар бар. Бирок Кыргызстандын таяна турган нерсеси бар. Менин көз карашым боюнча, салттуу диндердин катарына кошо турган диндер бар. Алар албетте мусулманчылык жана православ багыты.

Бирок бул эки динге гана артыкчылык берилсе, башка динди кармангандардын укуктары тебеленет дегендер бар. Жогорку Кеңештин Билим берүү, илим, маданият, маалыматтык жана диний саясат боюнча комитетинин төрагасы Каныбек Осмоналиев:

- Ооба, Конституциялык нормага ылайык, алардын айткандары деле туура. Ошол эле Конституцияда элдердин биримдиги, мамлекеттердин стабилдүүлүгү деген норма бар. Анда дин маселеси абдан чоң роль ойногонун эске алышыбыз керек.

Кыргызстанда мусулмандардын Орозо жана Курман айты менен кошо православдардын Исанын туулган күнү майрамы (Иса - христиандар үчүн кудай, мусулмандар үчүн - пайгамбар) расмий майрам катары белгиленет. Ал эми, айталы, католиктер же протестанттар бул майрамды декабрда өз алдынча чиркөөлөрүндө белгилеп жүрүшөт.


Иса пайгамбардын туулган күнү
please wait

No media source currently available

0:00 0:01:19 0:00

Фонограмма менен жандуу үндүн тиреши

Жогорку Кеңеш тарабынан биринчи окууда кабыл алынган “Музыкалык чыгармаларды аткарууда фонограммаларды пайдаланууга чек коюу жөнүндө” мыйзам долбоору өнөр адамдарынын ортосунда кайчы пикирлерди жаратууда.

Аты-жөнүн эфирден айтпоону өтүнгөн жаш ырчы Жогорку Кеңештин фонограммага чек коюусун өнөрпоздордун укугун басмырлап, көз-көрүнө бут тосуу катары эсептейт:

- Фонограммага тыюу салуу – абсурд. Муну менен жаш ырчыларга бут тосуу, басынтуу жасалып жатат деп ойлойм.

Ал эми “оркестр адам” атыккан музыкант, Кыргыз эл артисти Курмангазы Азыкбаев фонограмма менен ырдоону элди көз көрүнө алдоо катары баалап, буга чек койгон мыйзамды кабыл алуу зарылдыгын айтты:

- Фонограмма деген элди алдоо болуп жатат. Бир ырды аранжировкасы менен 200-300 доллларга жаздырып алышып, аппаратурага дискти салып коюп, ошол ырды беш-он жыл ырдап жүрө беришет. Мындан угармандын да эстетикалык угуу туюму бузулат.

Курмангазы Азыкбаев белгилегендей, жандуу музыка адамдын сезимин ойготуп, жан дүйнөсүнө ырахат тартуулап, психикасына оң таасирин тийгизсе, фонограмма менен ырларды угуу радио же телевизордон уккан менен барабар болот.

“Айрым жаштар музыканы үн күчөткүч менен абдан катуу укканды жакшы көрүшкөнү менен, алардын угуу аппараты бузулуп, ден соолугуна тескери таасирин тийгизет”, - дейт таланттуу музыкант.

Ырчы Айчүрөк Иманалиева Кыргызстанда ырчылар көбөйгөнүн белгилеп, эптеп эле үнү бар жаштардын басымдуу бөлүгү фонограмма менен тез эле атак-даңкка бөлөнүп, пайда табууну көздөп калышканын айтты.

- Азыр көпчүлүк ырчы кыздар сахнаны ыйык тутуу эмес, тез эле элге таанылып, бай олигархты таап алуу үчүн, байлык топтоо үчүн далалат кылып жатышат. Биздин учурда башка болчу. Мен үчүн сахна ыйык, көрөрмандар сыйлуу. Анткени алар сенин концертиңен ырахат алып, эс алып кетиши керек. Азыр эмне үчүн кичинекей Кыргызстанда ырчылар көп? Себеби фонограмма менен ырдап, жеңил-желпи акча табууну көздөп калышты.

Курмангазы Азыкбаев Кыргызстанга фонограммага чектөө киргизүү менен эле атак-даңкка, жеңил акча табууну көздөгөндөргө бөгөт коюлбайт деген ойдо:

- Фонограммага чек коюу менен эле бул маселе чечиле калбайт. Кыргызстанда филармониянын алдында эстрадалык оркестр түзүү керек. Ошондо мыкты ырчылар өздөрү эле иргелип калат. Ошондой эле кыргыз эстрадасын өнүктүрүүгө жакшы өбөлгө болот. Маданият министрлигинин алдында Көркөм кеңеш түзүп, концерттердин көркөмдүк деңгээлине, репертуарына, аткаруучулардын жөндөмүнө баа берип, профессионалдык деңгээлдеги концерттерге гана уруксат берүү жагын жолго коюу зарыл деп эсептейм.

Бул мыйзам долбоорунунун демилгечиси Жогорку Кеңештин депутаты Исмаил Исаков атайын адистер менен кеңешип, фонограммага чек коюу зарылдыгы чыкканын айтты:

- Мыйзамдын негизги максаты - угуучулардын жана концертти көрүүчүлөрдүн укуктарын коргоо. Экинчиден, таланттуу жарандарыбыздын, жаштардын аткаруучулук чеберчилигин же профессионалдык деңгээлин жогорулатуу. Үчүнчүдөн, музыкалык искусствону өнүктүрүү, төтүнчүдөн, нукура таланттарга жол ачуу.

Айчүрөк Иманалиева
Айчүрөк Иманалиева
Исаковдун айтымында, жарандар тарабынан акча төлөнгөн концерттерге жана бюджет тарабынан каржыланган мамлекеттик маданий иш-чаралардын жүрүшүндө фонограмманы пайдаланууга чектөө коюлат. Ал эми ачык аянттарда өткөн театрлаштырылган оюн-зооктордо, сыналгыга тартууда музыкалык фонограмманы колдонууга жол берилет. Ал ошондой эле ортозаар ырчылар компьютер аркылуу үндөрүн оңдоп, ырды жакшыртып жатканын белгиледи.

Эл депутаттары бул мыйзам долбоорун парламентте талкуулап жатканда “Ар-намыс” фракциясынан депутат Анарбек Калматов каршы чыгып, эптеп ырдаган ырчылар компьютер менен үнүн кооздоп, уккулуктуу кылып аларына ишенбестигин айткан.

- Компьютер үндү оңдоп койот деген туура эмес. Компьютер оңдобойт. Компьютер музыканы гана терет, үндү эч убакта оңдобойт.

"Бул шоу чөйрөсүн билбеген, азыркы музыкалык агымды түшүнбөгөндүн пикири" дейт ырчы Айчүрөк Иманалиева:

- Азыр сүйлөп койсоң деле нотага киргизип, компьютердин атайын музыкалык аппараты аркылуу түзөп, эң жаман ырдайт дегенди деле оңдоп-түзөп жакшы ыр кылып койот. Кыргызстанда эмне үчүн ырчылар көп? Анын баары ушул фонограммадан чыгып жатат.

Өнүккөн өлкөлөрдө, коңшу Орусия, Казакстан, Өзбекстанда да концерттерде фонограмма менен ырдоого чек коюлган. Ал эми Кытайда болсо фонограмма менен ырдагандарга 2500 доллар айып салынат экен.

Өкмөт бизнести көмүскөдөн чыгарууну көздөөдө

2012-жылдан тарта Кыргызстандын жаңы өкмөтү ишканаларды жөнү жок текшерүүгө бөгөт коюуну көздөөдө. Бирок ишкерлер бул демилгелер сөз бойдон калбайбы деп чочулап жатышат.

Кыргызстанда буга чейинки өкмөттөр да текшерүүнү азайтып, бизнес жүргүзүүнү жеңилдетебиз дегени менен, экономиканын 50 пайызы көмүскөдөн чыкпай келет.

Шамшаркыт текшерүү азаят

Кыргызстандын жаңы өкмөтү ишкерлерге салынган каамытты алабыз деп жатат. Мындайча айтканда, жакын арада бизнести текшерүүлөрдүн саны кыйла азайганы турат.

Экономика жана антимонополдук саясат боюнча министр Темир Сариев бул багытта өкмөттө токтом долбоору даярдалып жатканын “Азаттыкка” кабарлады:

- Биринчиден, биз Салык кызматы жана башка текшерүүчү органдарды чектөө боюнча атайын өкмөттүн токтомун даярдап, талкуулап, иш аптасы башталганда бул кабыл алынат деп ойлойм.

Экинчиден, мамлекеттик аябай көп уюмдар, 13төн ашык инспекциялар бар болчу. Булардын баары тең жаңы өкмөттүн түзүмү боюнча аябай кыскартылып жатат. Эки эле инспекция болот. Бирөө техникалык көзөмөл инспекциясы, экинчиси адамдардын коопсуздугу боюнча ветеринардык-санитардык инспекция.


Салык кызматы январдан тарта ишкерлердин канчалык ишенимдүү экенин иликтөөгө алмакчы. Ишенимге толук кирген ишкерлер беш жылда бир жолу гана текшерүүдөн өтсө, орто ишенимдеги ишканалар үч жылда бир жолу, ишеними күмөн жараткандар бир жылда бир жолу текшерилет.

Бир ишкер же ишкананын ишеним деңгээли салыкты убагында төлөп, киреше булагы жөнүндө туура маалымат берип турганына жараша бааланмакчы.

Салык кызматынын басма сөз катчысы Эркин Сазыковдун билдиришинче, ар бир ишкердин ишенимдүү экенин атайын автоматташтырылган система аныктайт:

- Мисалы, Кыргызстанда канча салык төлөөчү болсо, аларды атайын системага киргизебиз. Анын негизинде программа өзү аныктайт. Жылдык отчетторду кандай бергенин, белгиленген тарифти кандай төлөгөнүн компьютер өзү чыгарат.

Ишкерлерге түзүлгөн шарт боюнча Кыргызстандын дүйнөдөгү кадыры көңүл жылытарлык эмес. Маселен, 2011-жылы Дүйнөлүк банктын “Doing Business” рейтингинде Кыргызстан 70-орунду алып, үч баскычка артка жылды. Кыргызстандын буга чейинки өкмөттөрү да бизнеске эркиндик шарттарын кеңейтебиз дегени менен натыйжа көрүнбөй келет. Бул болсо, министр Темир Сариев айтмакчы, экономиканын 50 пайыздайы дале көмүскөдө экендигинен билинет:

- Ачыгын айтыш керек. Бизде эксперттердин баамында, 50 пайыздан ашыгы көмүскө экономикада болуп жатат. Мен айтып кетейин, бизде 300 миңге жакын катталган ишкер бар. Бирок 550 гана мекеме 70 пайыздан өйдө салыктын кирешесин камсыз кылып берет. Калгандарынын баары тең көп учурда көмүскө экономикада болуп жатат.

Ишкер дагы эле күмөн

Жаңы өкмөт көмүскө экономиканы ачыкка чыгаруу ниетин билдиргени менен, ишкерлердин көбү бул демилгеге ишенбей карап турушат.

Борбор Азиядагы Эркин базар институтунун изилдөө бөлүмүнүн жетекчиси Азиз Иса буга чейинки аракеттерден майнап чыкпагандан кийин ишеним кетип калганын айтууда:

- Бул демилгелерди колдойм. Бирок бул аягына чейин чыгабы белгисиз. Анткени бизде 20 жылдан бери реформа деп жүрүшөт. Аягына чейин эч нерсени чыгарбайт. Бул жерде кызыкчылыктардын кагылышы болушу мүмкүн. Лицензиялар, уруксат кагаздары коррупциянын булагы болуп жатпайбы. Лицензияны алып салса, коррупциялык схеманы колдонбой, пайда таппай калышат. Ошондуктан аягына чейин чыгары кыйын.

Ал эми Бишкек ишкерлер клубунун төрагасы Эрмек Ниязов жаңы өкмөткө аз да болсо үмүт артып турушканын белгиледи:

- Биздин өкмөткө талабыбыз - ишкерлерге таптакыр эле тийишпеш керек. Ишкерлер өздөрү билет. Өкмөт бүт уруксат кагаздарын азайтышы керек. Алар азайтабыз деп айтышты. Азыр деле бир нече лицензия бар. Аларды көзүбүз менен көрүп, алар документ чыгаргандан кийин ишенебиз. Азыр ишеним кичине эле.

Кыргызстанда бизнестин эркин, атаандаштык негизде иштешине мыйзамдык негиздер түзүлгөн. Бирок иш жүзүндө буга чейин фискалдык органдар жана криминал тарабынан кысымга дуушар болуп келген. Анын артынан көп сандаган бизнес адамдары көмүскөдө иш жүргүзөт. Айрым божомолдор боюнча, көмүскө экономиканын көлөмү бюджеттин жарымына жетип барат.

Жаңы өкмөт болсо салыкты төлөп, ачыкка чыгып иштегиле, артыкбаш текшерүүлөргө бөгөт коёбуз деп сөз берди. Эми ишкерлер салыкты төлөп, бейгам уктаар бекен?

Борбор Азия апта ичинде

Алматы калаасынын борбордук аянтындагы "Калкка от аткан бийлик жазалансын" деген көрнөк. 6-январь, 2012-жыл

Апта ичинде Борбор Азия чөлкөмүндө болгон окуяларды камтыган программанын жаңы чыгарылышы.


- Казакстандын Жаңы-Өзөн калаасында парламенттик шайлоо 15-январда өтпөйт. Конституциялык кеңеш декабрда кагылышуулар болгон Жаңы-Өзөндө шайлоо өткөрүү мүмкүн эмес деген чечим чыгарды.


Журналист Рамазан Есергепов түрмөдөн чыкты
please wait

No media source currently available

0:00 0:01:32 0:00
"Алма-Ата Инфо" гезитинин редактору Рамазан Есергепов Тараз шаарындагы түрмөдөн бошонуп чыкты. Тараз, 6-январь, 2012-жыл.

- Тажикстандын жогорку бийликтеринде жаңы кызматкерлер дайындалды, бирок убада кылынган өзгөрүүлөр болгон жок. Ички иштер министри болуп Рамазан Рахимов дайындалды. Мурдагы ички иштер министри Абдурахим Кахаров Коопсуздук кеңешин жетектейт. Юстиция министри Бахтияр Кудояров президенттик администрациянын башчысы болуп калды. Юстиция министрлигин Рустам Давлатов жетектейт. Матлубхон Давлатов 1-вице-премьер-министр болуп калды.



Тажик президентинин уулу Рустам Эмомали өлкөнүн футбол федерациясынын президенти болуп дайындалды.










- Дүйшөмбү калаасында аяз атача кийинген адамды өлтүргөн деп шектелген үч киши камалды. 24 жаштагы Парвиз Давлатбековду “диний радикалдар” мууздап кеткени тууралуу кабар тараган.

please wait

No media source currently available

0:00 0:17:00 0:00
Түз линк


Узап бараткан жума ичинде Борбор Азия чөлкөмүндө болгон апта окуяларын ушул жерден угуңуз, окуяларга байланышкан ырлар дагы бар.

Мырзаибраимов: Диний эркиндикти туура колдонолу

Кыргызстанда акыркы учурда пайда болуп жаткан жаңы диний агымдар өлкө коопсуздугуна канчалык коркунуч туудурат, алардын көздөгөн максаты эмне? Теология илимдеринин доктору, саясий илимдердин кандидаты Самаган Мырзаибраимов “Азаттыкка” маек курду.

- Акыркы учурда Кыргызстанда салафи, ахмадия, нурчулук, сулеймания өңдүү көптөгөн диний агымдар пайда болгону тууралуу айтылып жатат. Алар эмне болгон агымдар? Булардын максаты эмне?

- Жогоруда атап өткөн агымдарды атайын өзүнүн категориясына жараша бөлүп карашыбыз зарыл. Негизинен агымдар ислам адабиятында ишеничке таянган жана укуктук, жашоо-турмушка таянган агымдар болуп экиге бөлүнөт.

Бул агымдардын ичинен салафи аттуу агым Египеттен чыккан жана ал исламдын негизги булактарын ачыктап, ошонун жашоодогу өзгөчөлүктөрүн гана түшүндүрөт. Ал эми "нурчулар" ишенимге байланыштуу агымдарды таанып билүү менен, аны белгилүү аймакта, белгилүү бир аалымдын көз карашынын негизинде колдонуу, таратуу ыкмасы катары гана каралат.

Булар Кыргызстандын коопсуздугуна кандай таасир тийгизет? Бул суроого азыркы учурда объективдүү баа берүү өтө кыйын. Себеби саясий кырдаалдын негизинде гана аныкталып келе жатат. Бирок булардын жактоочулары Кыргызстанда бар экени чындык.

- Дегеле ушул салафия, ахмадия, нурчулук, сулеймания сыяктуу агымдардын көздөгөн максаты эмне?

- Кандай гана агым, же диний аракет болбосун аны эки багыттан карашыбыз зарыл. Биринчиси, алардын максаты, экинчиси, максатка жетүү үчүн колдонгон ыкмасы.

Кандай гана агым болбосун ал таянган принциптер исламга туура келбейт деп айтуу кыйын. Себеби ал агымдар исламдын эрежелеринен кандайдыр бир баалуулуктарды өздөрүнө энчилеп алышат. Ошол эле учурда туура максат үчүн туура эмес ыкма колдонуп алган агымдар да жок эмес. Мисалы, агымдарды жайылтуу жолунда маданий жолду тандабай, консервативдүү ыкмаларды колдонгон агымдар да бар.

Муну менен катар максатында туура эмес саясат болгон, бирок жайылтуу ыкмаларын ушунчалык акылдуулук менен ойлонуштурганынан улам аларды коомчулук коопсуз санаган агымдар да бар.

- Мындай диний агымдардын активдешинин себеби эмнеде? Айрымдар Казакстанда кысымга алынган диний агымдар Кыргызстанга кирип жатат деп айтып жатышат.

- Диний агымдардын активдешинин алгачкы себеби өлкөбүздө дин эркиндиги деп, ар кандай агымдарга динди өз алдынча түшүндүүгө шарт түзүп берип койгонбуз. Ошол эле мезгилде аны көзөмөлдөө параллелдүү түрдө жүргүзүлбөй келет. Мындан улам бизде коомдук кубулуш катары ар ким каалагандай динге ишенүү көбөйүп кеткен.

- Кыргызстанды диний жактан эркин өлкө катары сыпаттап жүрөбүз. Сиздин пикириңизде бул жакшыбы, же жаманбы?

- Эркиндик десе эле баарынын башын бош коюп, каалаганын жасай берүү дегенди түшүндүрбөйт. Кыргызстанда азыр эркиндик сөз жүзүндө болгону менен, аны конкреттүү түрдө кайсы бир идеяга, багытка, үмүткө жараша жөндөштүрүүнү колго ала албай жатабыз. Муну "көзөмөлдөн чыккан эркиндик" деп атасак болчудай. Мунун бизге пайдасынан да коркунучу көп.

- Казакстанда жардыруулар дал ушундай диний агымдар тарабынан жасалганы айтылды. Мындай кырдаалдын Кыргызстанга ооп кетүү ыктымалдуулугу канчалык?

Биз бардык эле агымдарды экстремисттик же коркунучтуу катары санап, басымга ала берип, тынч максатты көздөгөн диний агымдарды да душманга айландырышыбыз толук мүмкүн.

- Бул сымал коркунучтар азыр деле бар экенин айтып койсок болот. Тек гана кыргыз коомунун экстремисттерге каршы басмырлоосу анчалык эмес, мындан улам алардын аракети анчалык байкалбай жатат. Биздин мамилебизге жараша алардын жообу басаңдап же күчөшү мүмкүн.

- Диний агымдары ооздуктоо же аларды тартипке келтирип, жөнгө салуу үчүн эмне кылуу керек? Айрымдар Кыргызстанда жаңы диний агымдар менен салттуу диндерди ажыраткан мыйзам жазууну сунуштап жатышат.

- Бизде мындай мыйзам жазуу менен муну жөнгө салуу маселени бир жагынан гана чечип, толугу менен чече албайт. Себеби ошол мыйзамды кабыл алууга коом даяр эмес. Ошондуктан мен бул көйгөйдүн түйүнүн чечүүдө эки жолду көрүп жатам. Биринчиси, экстремисттик кыймылдарды тиешелүү органдар алдын-алышы керек. Болбосо, учурда кайсы бир деңгээлде өз иш аракетин жүргүзүп жатат.

Экинчиден, ошол экстремисттик кыймылдардын өз иш аракетин легитимдүү катары жүргүзүүгө ыңгайлуу учурларды жаратпаш керек. Башкача айтканда мамлекет менен мусулман коомун жакындаштырып, экстремисттик коом менен катардагы мусулманды бирдей деңгээлде көрбөшүбүз керек.

Биз бардык эле агымдарды экстремисттик же коркунучтуу катары санап, басымга ала берип, тынч максатты көздөгөн диний агымдарды да душманга айландырышыбыз толук мүмкүн.

Түштүктө белгисиз диний агымдар пайда болду

Кыргызстандын түштүгүндө, айрыкча Баткен аймагында ар түрдүү диний агымдардын аракети күчөп жатат.

Алардын арасында мурда-кийин өлкөдө белгисиз болуп келген жаңы агымдар да бар. Адистер диний агымдардын баары эле Кыргызстан үчүн коркунучтуу эмес деп санашат.

Өткөн жылы Баткен облусунда Кыргызстанда ишмердүүлүгүнө тыюу салынган “Хизб-ут Тахрир” уюмунун иш-аракети күчөгөн.

Дин иштери боюнча мамлекеттик агенттиктин түштүк аймагы боюнча өкүлү Курбаналы Узаков:

- Кадамжай районунда Үч-Коргон деген айыл округ бар. Ал жерде көп улуттун өкүлдөрү, айрыкча тажик улутундагылар жашайт. Тажикстандагы диний агымдар таасирин тийгизип, аялдардын арасында да үгүт жүргүзүп жатканы боюнча маалыматтар болгон. Анын ичинде “Хизб-ут Тахрир” уюмуна да аялдарды тарткандыгы боюнча маалыматтарды тактап, аларды бергенбиз.

Мындай ойго Баткен облусунун казысы Султан ажы Гапыров да кошулат. Анын айтымында, мурда бул аймакта белгисиз болуп келген “сулаймания” диний агымы да ишмердүүлүгүн жүргүзүүдө.

- ИИМ кызматкерлери Кадамжай районунда, Кызыл-Кыя шаарында “Хизб-ут Тахрирге” окшогон кээ бир агымдар жанданып калганы жөнүндө айтып жатышат. “Сулайманчылар” да азыр облустун аймагында иштерин жүргүзүп жатат. Булар боюнча муфтиятка кабарлаганбыз. Алар “сулайманчылардын” иштери биздин салттуу динге каршы келбейт деп баалашты.

Агымдардын баары эле чоочун эмес

Мындан тышкары исламдын шиит багытынын таасириндеги адамдардын тобу да пайда болгону айтылууда. Жаңы пайда болуп жаткан исламчыл диний агымдардын баары эле жергиликтүү элдин кулк-мүнөзүнө жана салт-санаасына туура келе бербейт. Мындай жагдай келечекте бөлүнүп жарылууга, чыр-чатактарга алып келиши толук ыктымал дешет адистер. Курбаналы Узаков:

- Пакистанга даабатка барып келген жаштар айрыкча көбөйүп жатат. Алар “бизден эч кандай коркунуч жок, биз исламга гана үгүттөөчүлөрбүз” деп жатышат. Алардын көбөйүп жаткандыгы жалпы эле республика боюнча белгилүү. “Вахабилердин” же “салафилердин” ишмердүүлүгүнө бизде Жогорку Соттун чечими менен тыюу салынган эмес. Бирок булар да “Хизб-ут Тахрирге” окшоп ишмердүүлүгүн жашыруун жүргүзөт.

Анткен менен диниятчылар Кыргызстандын аймагында жаңы пайда болуп жаткан диний агымдардын баары эле коопсуздукка коркунуч жаратат деп айтууга болбойт дешет. Адатта Кыргызстанга исламдык жаңы диний түшүнүктөр Түркия, Пакистан, Индия жана араб өлкөлөрүнөн келет. Диний серепчи Данияр Мурадилов:

- Мисалы, биздеги салттуу ислам “матрудий” диний ишеним окутуусу жана исламдын сунний багытындагы “ханафий” мазхабына кирет. Мисалы, ушундай эле багыттагы кайсы бир окутууну түрк жараны алып келсе, ал түрк ой-жүгүртүүсү менен алып келет. “Пакистандан келген “Таблиг жамааты” деле “матрудий” диний ишеним окутуусу жана "ханафий" мазхабына кирет. Бирок ага комчулукта тескери пикирлер болуп жатат. Ал эми араб өлкөлөрүнөн келген “салафий” деген диний ишеним окутуусу бар. Ал Кыргызстан үчүн салттуу эмес, бирок сунний исламдын ичине кирет. Алардыкы “ханбалий” мазхабы болсо, биздики “ханафий” деп айтылат.

Диний агымдардын түпкү жаралышын, алардын бири-биринен айырмачылыгын ажыратып берүүчү мыкты адистердин жоктугу коомчулукта диний агымдар боюнча талаштуу пикирлерге жем таштап жаткан сыяктуу.

Илимде уурулукка бөгөт коюу программасы камдалды

Жогорку аттестациялык комиссиянын төрагасы Алтай Бөрүбаев илимий иштердеги плагиат тууралуу маек курду.

“Азаттык”: Быйыл Кыргызстанда илимий иштердеги бирөөнүн эмгегин көчүрүп алуу фактыларын аныктоо боюнча “Анти-Плагиат” системасы ишке кирет экен. Оболу ушул система тууралуу учкай айтып бересизби? Буга чейин плагиатты кантип аныктачу элеңиздер?

Алтай Бөрүбаев: Жогорку аттестациялык комиссия илимдин доктору жана кандидаты окумуштуулук даражаларын ыйгарууга келип түшкөн диссертациялык иштерди эксперттен өткөрүү үчүн инновациялык “Анти-Плагиат” системасын киргизип жатабыз. Учурда бул система тестирлөөдөн өттү. Бул аттестация системасында чоң бурулуш болуп эсептелет.
Студенттер илимий иш жазып атат дегенден алысмын, себеби студенттер жазган иштерде илимдин элементтери гана бар.

Диссертацияларды экспертизадан өткөрүү өтө көп эмгекти, тактап айтканда, көптөгөн документтерди, илимий эмгектерди, диссертацияларды анализдөөнү талап кылат. Эксперттер ушундан абдан кыйналып жүрүшчү. Эми бардыгын жатка билүү да кыйын. Ошондуктан Интернеттен, же бөлөк диссертациядан көчүрүп алгандар аттестациядан өтүп кетчү. Ал эми азыр болсо компьютер өзү канча пайызы башка диссертациялардан, канчасы Интернеттен, канчасы башка булактардан шилтемесиз көчүрүлүп алганын, өзүнүн оригиналдуу иши канча пайыз экенин таптак көрсөтүп берип турат.

“Азаттык”: Илимий иштердеги плагиат үчүн мыйзамдарда жаза каралганбы? Башка бирөөнүн эмгегин көчүрүп алганы аныкталса, кандай чара көрүлөт, же уяткарып эле тим болосуздарбы?

Алтай Бөрүбаев: Биринчиден, биз машина аныктап берген документтерди эксперттик комиссияларга беребиз. Ал комиссия кашкайып көрүнүп турган нерселер көп болсо, автоматтык түрдө ал ишти четке кагуу боюнча президиумга сунуш берет. Анан ал ишти президиум четке кагат. Ал эми кээде талаш учурлар болот. Машина менен эксперттер ортосунда талаш жаралган учур да болот. Анда биз эксперттердин чечимин карайбыз, анан акыркы чечимди президиум чыгарат.

“Азаттык”: Кыргызстанда илим өзүнчө, коом жана мамлекет өзүнчө жашап жаткандай таасир калтырат. Жылына 30дай диссертациялык, 200дөй кандидаттык иш жазылат экен. Алардын 10 пайызы сиздердин комиссиянын сынынан өтпөй калат. Бул көппү же азбы? Жазылган илимий иштерден пайда болобу?
Азыр болсо компьютер өзү канча пайызы башка диссертациялардан, канчасы Интернеттен, канчасы башка булактардан шилтемесиз көчүрүлүп алганын, өзүнүн оригиналдуу иши канча пайыз экенин таптак көрсөтүп берип турат.

Алтай Бөрүбаев: Илим болбосо, коомдун да, мамлекеттин да өнүгүшү болбойт. Бизде мынча диссертация жазылгандан кийин канча сом пайда келет деп түшүнүшөт. Мында өндүрүшкө тиешелүү диссертациялардан каражат түшүп жатат. Ал эми кыйыр түрдө коомдук илимдерде, мисалы математикадан жакталса, албетте илимдин өнүгүшүнө сөзсүз түрткү болот. Бул иштердин пайдасы талашсыз.

Ал эми бизде өзүңүз айткандай, 30га чейин докторлук диссертация, 200гө жакын илимдин кандидаттыгы үчүн диссертациялар жакталып жатат. Бул биздин 5 миллион элибизге көппү, же азбы деген мыйзамдуу суроо туулат.

Эгер ар бир адамдын башына салыштырмалуу айтсак, мисалы, Казакстанда 20 миллион адам болсо, Өзбекстанда 30 миллионго жакын эл жашаса, ал жактарда жазылган диссертациялардын санына салыштырмалуу КМШ өлкөлөрүнүн ичинен диссертациялар эң аз жазылган өлкөлөрдөн болуп саналабыз. Себеби Жогорку аттестациялык комиссия ошого бөгөт койгон. Азыркы бөгөтүбүз эми мындан да катуу болмокчу. Илимдин кандидаттык, доктордук диссертацияларынын сапатын жогору көтөрүү боюнча күрөш жүрүп жатат. Кеп санында эмес, сапатында болуш керек.

“Азаттык”: Сиз ректор болгонсуз, студенттер жазган илимий иштердеги плагиатты азайтуу чаралары барбы? Анткени Кыргызстанда курстук, дипломдук иш жазып берүү боюнча кызматтар жайнап кетти.
КМШ өлкөлөрүнүн ичинен диссертациялар эң аз жазылган өлкөлөрдөн болуп саналабыз.

Алтай Бөрүбаев: Биз жасап жаткан “Анти-Плагиатты” жогорку окуу жайларында да колдонуу ниетин көздөп жатабыз. Студенттер илимий иш жазып атат дегенден алысмын, себеби студенттер жазган иштерде илимдин элементтери гана бар. Ал эми накта иштер аспирант, докторанттарда эле болот.

“Азаттык”: Сиздердин комиссия негизи эмне менен алектенет?

Алтай Бөрүбаев: Жогорку аттестациялык комиссия кандидаттык, докторлук наамдарды татыктуу адамдарга, туура диссертацияларды жазган адамдарга ыйгаруу боюнча, доценттик, ага илимий кызматкер жана профессор деген наамдарды берүү боюнча аттестация тармагындагы бардык иштерди алып баруу эсептелет.

“Азаттык”: Рахмат.

Журналист Рамазан Есергепов түрмөдөн чыкты

Журналист Рамазан Есергепов түрмөдөн чыкты
please wait

No media source currently available

0:00 0:01:32 0:00

Көп тил билүү кыйынбы?

“Азаттыктын” кезектеги “Арай көз чарай” талкуусу көп тил билүү өнөрүнө арналды.

Талкууга 30дан ашык тил билген жазуучу Турусбек Мадылбай, кеминде беш тилде эркин сүйлөп, роман тилдерин түшүнө билген философия илимдеринин доктору, кыргыз-түрк “Манас” университетинин Коммуникация факультетинин профессору Үмүт Асанова жана алты тилде анын ичинде кыргызча түш жооруган франциялык мугалим Жереми Канталуб катышты.

Талкууну толугу менен бул жерден угуңуз:





“Азаттык”: Турусбек мырза, сизди отуздан ашык тил билет дегенге кээ бир адамдар таң калса, айрымдары ишенишпейт. Өз оозуңуздан угалычы баш аягы канча тил билесиз? Сиз кайда чоңоюп, кантип үйрөнүп калдыңыз?

Турусбек Мадылбай
Турусбек Мадылбай
Турусбек Мадылбай: Ишенеби, ишенбейби, ал жагын ойлогон эмесмин. Таң калышса таң калгандыр. Кыргыз тилин билген киши башка тилдерди оңой эле үйрөнүп алат. Анткени кыргыз тили абдан ыкчамдуу тил экен. Өзүңөр деле байкап жатасыздар, орус тилин орустарга караганда кыргыздар жакшы билет. Азыр француз тилин сүйлөгөндө деле, өзүңүндүн эне тилиңдей сүйлөйт экенсиң деп айтып жүрүшөт.

Айтып берейин, өзүмдүн эне тилиме байланыштуу түрк тилдер тобун, орус тили аркылуу славян тилдер тобун билем. Өзүмдүн адистигим боюнча, мен Москванын дипломатиялык академиясынан роман тилдери боюнча адисмин. Андан тышкары байыркы, же көөнө тилдерди да билем. Себеби жазуучу болгондон кийин мен байыркы тарыхыбызды изилдеп жатам. Ошо тарыхка байланыштуу байыркы түрк тилин, байыркы санскрит, байыркы латын, байыркы славян, авеста тилдерин үйрөнгөм.

“Азаттык”: Үмүт айым сиз кеминде эле беш тил билет экенсиз. Азыркы глобалдашып жаткан дүйнөдө көп тил билүү муктаждыкпы же модабы?

Үмүт Асанова
Үмүт Асанова
Үмүт Асанова: Эми глобалдашуу заманы деген эмне? Азыр жаман жактар да, жакшы жактар да ааламдашып жатат. Технократия, жаңы технологиялардын мезгилинде жаңы тилдерди билүү бир жагынан абзел. Бир жагынан муктаждык. Себеби тез маалыматка ээ болуу үчүн дүйнөлүк тил сапатына ээ болгон англис тилин билүү өтө керек нерсе.

“Азаттык”: Ушул жерден Жереми мырза сизге суроо бергим келип жатат. Сиз кыргызчаны кошкондо алты тил билесиз. Көп тил билүү сизге кандай пайдасын берди?

Жереми Канталуб: Биринчиден айтышым керек, тил негизинен курал экен. Жалгыз эле тил билип бир нерсеге жетейин деген менимче туура эмес. Студенттериме айтам, инженердик өңдүү башка кесипке ээ болуп андан кийин тилдерди үйрөнүү керек. Анткени тилдер башка адамдар менен байланышуу үчүн курал болуп жатат.

Жереми Канталуб
Жереми Канталуб
“Азаттык”: Сиз кыргыз тилин жакшы үйрөнүп алыпсыз. Тилекке каршы Кыргызстанда кыргыз тилин билбеген саясатчылар да бар. Бул тилди үйрөнүү оңой болдубу? Же кыйынбы?

Жереми Канталуб: Кызык болгондуктан анча деле кыйын болгон эмес.

“Азаттык”: Көп учурда менин жашым өтүп кетти, эми каяктагы тилди үйрөнмөк элем деп айткандар бар. Тил үйрөнүү жашка карайбы? Көп тил билүү үчүн сөзсүз көп жашаш керекпи?

Турусбек Мадылбай: Негизги максат санында эмес, сапатында. Эмнеге байланыштуу үйрөнөт? Бирөөнө бир тил жетиштүү болушу мүмкүн. Бирөөнө эки тил аздык кылат. Кээ бирлери болсо он тилди деле пайдалана албай калышы мүмкүн. Мына мен 32 тилимди бүт эле тегиз пайдалана алган жокмун. Кээ бир тилдерим колдонулбай эле келе жатат. Эми өзүм ошол тилдерим калып калбасын деп, ошол тилде анча мынча чыгармаларды которуп жатам.

“Азаттык”: Үмүт айым, мына көп тил билүү бул туубаса жөндөмбү же талыкпаган эмгектин жыйынтыгыбы?

Үмүт Асанова: Эми, же биринчиси, же экинчиси дегенден алыс болушубуз керек. Албетте бир жагынан тубаса да бар. Экинчи жагынан талыкпас эмгек болсо да ал тубасалык калып калат. Эмне үчүн тубаса деп айтып жатам? Мына өзүмдү ойлоном да, 5-класста Кажы-Сайда англис тилинен берген жакшы бир мугалимибиз бар эле. Анда деле ата-энем да, туугандарыбыз да англис тилин билбейт. Тээ, илгерки 60-жылдар.

Ошондо ал киши келип ушундай жакшы берген. Ошондо мен ушунчалык тилди жакшы көрүп калып, аябай аракет кылган окшойм. Мени ушунчалык макташчу. Кайдан билет бул кыз деп. Мен ойлойм, тубаса шык болушу керек. Француз, испан, италян тилин ушундай окуп, ушундай жакшы көрөсүң. Ушундай сүйөсүң. Ал сүйүү кээ бирде ошол тубасадан келет.​

Жаңы-Өзөндө өзгөчө кырдаал узартылды

Жаңы-Өзөндөгү тополоң, 16-декабрь, 2011.

16-декабрда тополоң болгон Жаңы-Өзөн шаарында өзгөчө кырдаал 31-январга чейин узартылды. Шаарда кырдаал турукташа электиги айтылууда.

4-январда Казакстандын президенти Нурсултан Назарбаев Маңгыс-Тоо облусунун Жаңы-Өзөн шаарында өзгөчө кырдаалды 31-январга чейин узартуу боюнча жарлыкка кол койду. Буга чейин шаарда түнкү саат 11ден таңкы 7ге чейин коменданттык саат киргизилип, Маңгыс-Тоо облусунун ички иштер бөлүмүнүн башчысы Аманжол Кабылов Жаңы-Өзөн шаарынын коменданты болуп дайындалган.


Жаңы-Өзөндөгү тополоң, 16-декабрь, 2011.
Жаңы-Өзөндөгү тополоң, 16-декабрь, 2011.
17-декабрда Жаңы-Өзөндө өзгөчө кырдаал киргизилгенден кийин президент Назарбаев баш болгон казак бийлигинин аткаминерлери эгер кырдаал турукташса, коменданттык саат мөөнөтүнөн эрте жоюларын билдирген. Эми 5-январга чейин белгиленген мөөнөт айдын этегинге дейре узартылды. Бул 16-декабрда кандуу окуя болгон Жаңы-Өзөндөгү кырдаал боюнча түрдүү жоромолдорду жаратууда.

Алматылык саясат таануучу Досым Сатпаев Жаңы-Өзөндө жагдай алигиче турукташа элек. Бул борбордук бийлик облус жетекчилигин алмаштырганы менен шаарды толук калыбына келтире албай жатканынан кабар берет. Ал аймакта мамлекеттик куралдуу күчтөр дагы бир күтүлбөгөн окуялар болуп кетиши мүмкүн деп сак турса керек", - деди “Азаттыктын” казак кызматына.

Ал эми “Азат” улуттук социал-демократтар партиясынын баш катчысы Амиржан Косанов бийликтин мындай чара көрүүсүнө бир нече себеп бардыгын түшүндүрөт:

- Биринчиден, 16-декабрдагы окуянын себеби эмне болгон, уюштуруучулар ким? Ок атууга ким буйрук берди? - деген тариздеги суроолорго жооп керек. Эгер бул суроолорго жоо алынбаса, жагдай кайрадан оорлошуп кетерин бийлик түшүндү. Андыктан ошол тергеп-тескөө иштерин жабык, купуя мүнөздө өткөрүүгө өзгөчө кырдаал мүмкүнчүлүк берет. Экинчи себеп – 10 күндөн кийин парламенттик шайлоо болот. Шайлоо маалында Жаңы-Өзөндө окуянын кайталануусуна жол бербөө амалдарынын бири. Ошондой эле жалпы эле аймактагы жагдайга байланыштуу.

Казакстандагы тополоң
please wait

No media source currently available

0:00 0:02:42 0:00

“Казакстан экологиялык корунун” президенти, саясатчы Мусагали Дуамбеков өзгөчө кырдаалдын узартылышы ансыз дагы кандуу окуядан кийин үрөйү учкан жаңыөзөндүктөрдүн тынчсыздануусун күчөтүп жатканын айтат:

- Өзгөчө кырдаалдын эмне кажети бар? Мисалы, демонстрацияга чыкпасын десе анын баары мыйзамда жазылган. Ал жакта 10 миң ОМОН жасоолу жүрөт. Ошол он миң куралдуу жасоол менен милиция эч кимди былк дедирбейт го. Менин оюмча, алардын ошол жерде жүргөнү тескерисинче, элди ыза кылат. Андыктан маселе өзгөчө кырдаал менен чечилбейт. XXI кылымда жашап жатабыз, элдин көзү ачык го...

15-16-январда Казакстанда парламенттик шайлоо өтөт. Буга чейин бир катар саясий партиялар менен коомдук уюмдар шайлоону кийинкиге жылдырып, өлкөдө аза күтүү жарыялоону сунуштаган.

Саясат таануучу Досым Сатпаев “Өз билгенин аткарып көнүп калган бийлик коомчулуктун сунушуна көңүл бурган жок. Ошол эле учурда эгерде шайлоо башка мөөнөткө жылса, анда оппозициялык саясий күчтөргө дем бериши мүмкүн. Бийлик муну каалабайт”, - деди “Азаттыктын” казак кызматына.

Жаңы-Өзөн окуясынын Алматыдагы жаңырыгы
please wait

No media source currently available

0:00 0:01:43 0:00
Түз линк

Укук коргоочу Амангелди Шорманбаев өзгөчө кырдаал учурунда шайлоо өткөрүү - Казакстандын Баш мыйзамында жазылган "ар бир жаран кайда болбосун маалымат алууга укуктуу" деген беренени одоно бузуп жатканын айтат.

Учурда эч бир талапкер менен партиялар Жаңы-Өзөнгө бара албайт. “Бул жерде шайлоочулардын гана эмес талапкерлердин дагы укуктары чектелип жатат”, - деди укук коргоочу Амангелди Шорманбаев “Азаттыктын” кабарчысына.

Өткөн жылдын 16-17-декабрында Казакстандын батышындагы Маңгыс-Тоо облусунун Жаңы-Өзөн шаары менен Шетпе кыштагында массалык тополоңдо 17 адам өкмөттүн куралдуу күчтөрүнүн огунан набыт, 100дөн ашуун киши жарадар болгон.

Кандуу каргашаны иликтөө үчүн 6 комиссия түзүлдү. Алардын ичинен вице-премьер Өмүзак Шүкеев жетектеген өкмөттүк комиссия гана Жаңы-Өзөндө кенен-кесири иликтөө жүргүзүүдө. Калган көз карандысыз комиссиялар түрдүү тоскоолдуктарга кабылып жатканы айтылууда.

Жаңы-Өзөн курмандыктарын эскерүү
please wait

No media source currently available

0:00 0:01:06 0:00

Казак бийлиги Жаңы-Өзөндөгү тополоң, ага уланган окуялар боюнча бир жактуу маалымат таратып, көз карандысыз, эл аралык адистер менен журналисттерди окуя болгон жерге жолотпой жатат деген сындар көп айтылууда.

“Хабарды” карасаң, “баары иретке келди, калыпка түштү, эл тынч, эч кандай кылмыш аракеттери болгон жок” дейт. Эгер алар айткандай, тартип менен 100% туруктуулук орносо, анда эмнеге өзгөчө кырдаалды алып таштабайт?", – деп суроо койот оппозициялык саясатчы Амиржан Косанов.


Тасмада: Жаңы-Өзөндө кантип атышкан?

Жаңы-Өзөндө кантип атышкан?
please wait

No media source currently available

0:00 0:01:50 0:00

Өзбек аке, газ берчи?..

Өзбекстан Тажикстанга эскертпестен эле газдын оозун бууп койду. Ал ортодо Кыргызстанга өзбек газы бирде берилип, бирде токтотулуп жатат.

Бул күндөрү Ташкенде эки тараптуу сүйлөшүүлөр жүрүүдө, бирок азырынча андан майнап чыга элек. Адистер Өзбекстандын өзүндө газ тартыштыктан жана газдын Казакстан аркылуу Кыргызстанга арзан баада сатылып жатканына нааразы болгондуктан, келишимге кол коюлбай жатат деп эсептешет. Кыргызстан газды толугу менен Өзбекстандан сатып алат жана кээ бир учурда бул саясий курал катары да колдонулуп келген.

Сүйлөшүүдөн азырынча майнап чыга элек

Эгер ошончо эле булар каршы боло берсе, мына күзүндө эле июлдун аягы менен августтун ортосунда беш күн суу бербей койсо, Өзбекстандын пахтасы куурап калат...
Орозбек Дүйшеев
Өзбекстан Тажикстанга кетүүчү газ түтүктөрүн бууп койгондон кийин Кыргызстандагы абал көңүл чордонуна чыгууда. Ал арада «Кыргызгаз» мамлекеттик ишканасынын жетекчи орун басары Евгений Орленко өзбек тарап менен сүйлөшүүлөр жүрүп жатканын, анын жыйынтыгы жакын арада белгилүү болорун "Азаттыкка" кабарлады:

- Өзбекстан менен да, Казакстан менен сүйлөшүүлөр жүрүп жатат. Жакында булар тууралуу маалымат беребиз. Менимче, ушул жуманын акырында маселе бир жаңсыл болуп калчудай. Азыр Кыргызстанга газ мурдагыдай эле келип жатат. Маселе жок.

Ошентип, 2012-жылга Кыргызстан Өзбекстандан канча газды кандай баада алаары бүдөмүк бойдон. “Кыргызгаздын” маалыматы боюнча, азыр Кыргызстандын түндүгүн Казакстандан келген газ жаап жатат. Өз кезегинде Казакстан бул газды Өзбекстандан алып, кыргыз коңшусуна миң кубун 195 доллардан сатууда.

Кыргызстандын түштүк облустарына болсо Өзбекстандын өзүнөн газ түз келет. Былтыр январь айында Өзбекстан менен келишим түзүлгөндө газдын мин куб метринин баасы 223 доллар деп белгиленсе, жыл аягында 305 долларга жетти. Бул баа өссө өсөт, бирок ылдыйлабайт деген деген божомол бар.

Энергетика боюнча адис Жамалбек Түлөбердиевдин пикиринде, Өзбекстан өз газын казак тарап кыргыздарга арзан баада сатып жатканына ызаланып, газды кымбат сатууну көздөп жаткандай:

- Өзбектердин таарынганы туура эле. Эмне үчүн алардын газын казактар алып, бизге арзан сатат? Өзбектер 190 доллар эмес, 300 доллардан сатат элек, эмне үчүн казактар кыргыздарга арзан сатат деп ичи ооруп жатпайбы. Эми өзбек тарап казактарга кымбат сата баштайт. Андан башка эмне кылат?

Кыргыз бийликтери жумшактык кылуудабы?

Өткөн жыл соңунда «Кыргызгаз» мамлекеттик ишканасынын жетекчиси Тургунбек Кулмурзаев Өзбекстан газ боюнча сүйлөшүүгө макул болбой жатканын билдиргени бар. Декабрь ичинде бир нече күн бою өзбек газы Кыргызстандын түштүгүнө келбей калган. Ошондо Жогорку Кеңештин айрым депутаттары Кыргызстан алсыздыгын көрсөтүп жатканын трибунадан айтып чыгышкан эле.

Жогорку Кеңештин отун-энергетика багытындагы комитетинин мүчөсү Азамат Арапбаев газ боюнча сүйлөшүүлөрдүн кечеңдешин жетекчиликтин шалаакылыгы менен байланыштырууда:

- Казакстанда да, Өзбекстанда да электр энергиясы жетишсиз болуп жатат. Көп жылдан бери бизге муктаж болбогон Өзбекстандын энерготармагы азыр биздин электр энергиябызды сатып алууда. Анан ушул маселени биргеликте караса болот эле. “Мынча электр энергияны алсаңар, биз газды мынчадан алсак” деген, пландаштырылган жумуш болгон жок.

Ал эми тоо-кенчилер бирикмесинин төрагасы Орозбек Дүйшеев Кыргызстан суу ресурсун каршы аргумент катары колдонсо болмок деп кеңеш берүүдө:


- Эгер ошончо эле булар каршы боло берсе, мына күзүндө эле июлдун аягы менен августтун ортосунда беш күн суу бербей койсо, Өзбекстандын пахтасы куурап калат. Бир убактарда ушундай маселе коюлган. Алар жүгүрүп келишип, келишимге кол коюп, анан ошол маселе чечилген. Демек, биздикилер жатып албай, май, июнь айларынан баштап туруп ушул маселени коюп баштоо керек.

Кыргызстандын көгүлтүр от көйгөйү ар жылы кышка маал кескин көтөрүлүп келет. Былтыр газ боюнча Кыргызстан менен Өзбекстандын ортосундагы келишимге январь айынын башында кол коюлган.

Сентябрь айында казак-кыргыз өкмөттөрү өз ара кеңешип, Казакстан Өзбекстандан алган газынан Кыргызстанга 240 миллион куб метр берүүгө макул болгон. Анын 110 миллион куб метри 2011-жылы берилип бүттү. Калган газ Кыргызстандын түндүгүн 2012-жылдын апрель-май айларына чейин камсыз кылары кабарланган.

Бирок Ташкендин каарынан уламбы, же өздөрүндө тартыш болгондуктанбы, айтор Казакстан газды макулдашылган көлөмдө берери да күмөндүү болуп калды.

Акыл таймашы башталды

Бишкекте футзал оюну боюнча "Наристе" эл аралык турнири өтүүдө. Бишкекте шахмат боюнча да балдар арасында акыл таймашуулары болууда.

Бишкекте футзал оюну боюнча "Наристе" эл аралык турнири Кожомкул атындагы Спорт ордодо курч мүнөздө өтүүдө.

Бул мелдешти өлкөнүн кичи футбол ассоциациясы уюштуруп, Дене тарбия жана спорт боюнча мамлекеттик агенттик демөөрчү болууда.

Башкы калыс Ырыскелди Мусаев үч тайпада 42 команда мөрөй талашып жатканын “Азаттыкка” билдирди:

- "Наристе" деп аталып, быйылкы жылы он үчүнчү жолу курч мүнөздө өтүүдө. Футболчулар арасында майрамды күткөндөй эле күтөбүз. Өзүң байкагандай, үч чоң тайпага бөлүнүп алып, кырчылдашып жатышат.

Биринчи тайпада - жаш курагы 45тен жогору ардагерлер арасында Канттын "Абдыш-Ата" менен Бишкектин “Клуб-13” командаларына эч ким тең келбей, учурда алдыда баратат.

Экинчи тайпадагы 35тен жогору ардагерлер арасында “Налоговик” жана Канттын “Абдыш-Ата” командалары атаандаштарынан алдыга озуп келүүдө.

Эл аралык "Манас" аэропортунун ардагерлери быйыл күчтүү ойноп жатат. Үчүнчү тайпасында жалаң мамлекет тармагында иштегендер күч сынашып жатышат. Алардан Бажы кызматы, Коргоо министрлиги, Салык кызматы жана Ички иштер министрлигинин командалары айырмаланып жатышат.

45 жаштан жогорку курактагы таластык футболчуларды баштап келген Мүсүр Жолдошев футболчу, маркум Кадыр Атакараев атындагы клуб түзүп, турнирге алгач ирет катышып жатканын “Азаттыкка” айтты.
6 күнгө созулган “Наристе” турнири 8-январда жыйынтыкталып, финалдык беттешүүлөрү болмокчу.

Акылдуу балдар шахмат ойнойт

Бишкектеги №6 орто мектепте балдар арасында шахмат боюнча мелдеш өтүүдө. "Кышкы мелдеш" аттуу бул акыл таймашына Нарын, Ысык-Көл, Талас, Чүй облустарынан жана Бишкек шаарынан 5 жаштан 18 жашка чейинки жеткинчектер жана өспүрүмдөр катышууда.
Мелдештин катышуучулары менен маектешкенде, алар шахмат акыл жөндөмүн өстүрүп, сабактарды жакшы окууга өбөлгө болоорун айтып беришти. Алардын бири - 11 жаштагы Эрбол Олжобай:

- Кичине кезимден эле шахматка абдан кызыгам. Бир жылдан бери мелдештерге катыша баштадым. Төрт оюнда үчөөнү уттум. Шахмат мээнин булчуңдарын өстүрүп, акыл жөндөмүн жогорулатат. Акылдуу болууну каалаган балдар шахмат менен машыгуусу керек.

Азия, дүйнө чемпионаттарында Кыргызстандын намысын коргоп жүргөн өспүрүмдөр арасында өлкө чемпиону 12 жаштагы Диана Өмүрбекова келечекте гроссмейстер жана дүйнө чемпиону болгусу келет:

- Менин эске тутуу жөндөмүм жогору болгондуктан шахмат менен машыгып, өлкө чемпиону болдум. Азия чемпионаттарына үч жолу, дүйнө биринчилигине бир ирет катышып, өлкө намысын коргодум. Келечекте дүйнө чемпиону болуп, Кыргызстанды таанытсам дейм.

Токсонго жакын жаш шахматчы үч топко бөлүнүп мелдешүүдө. Бул турнир тууралуу Шахмат федерациясынын мүчөсү, мелдештин калысы Насир Акылбеков "Азаттыкка" билдирди.

Акыл таймашынын жеңүүчүлөрү 8-январда аныкталат.

Бакиров: Экстремизм боюнча кылмыш көбөйдү

ИИМдин 10-башкармалыгынын түштүк аймагы боюнча жетекчи орун басары Станбек Бакиров экстремизмге каршы күрөш тууралуу маек курду.

“Азаттык”: Башкы прокуратуранын маалыматына ылайык, экстремизм боюнча былтыр 83 кылмыш иши козголгон экен. Ош, Жалал-Абад жана Баткендеги тенденцияны сүрөттөп айтып бересизби? Экстремизмге байланыштуу кылмыш көбөйдүбү, же азайып жатабы?

Станбек Бакиров: 2011-жылдын башынан баштап ИИМде диний экстремизм жана терроризмге каршы күрөш башкы артыкчылык болуп коюлган. 2010-жылга салыштырмалуу былтыр диний экстремизм боюнча козголгон кылмыш иштер 5 пайызга көбөйдү.
Соңку учурларда кармалгандардын кээ бирлери бардык жагы жетиштүү адамдар болуп жатат.

Дагы бир айтып кетчү жагдай, 2011-жылы аялдардын топтору аныкталды. Жалал-Абаддагы Шамалды-Сай шаарчасынан диний экстремизм боюнча аялдар тобу кармалды. Кармоо учурунда экстремизм жана терорризмди колдогон, ошондой маалымат камтылган бир канча дисктер, баракча, китепчелер алынды. Буларды дин комиссиясы текшерип, биздин Конституцияга каршы келе тургандыгы билингенден кийин кылмыш иш козголуп, алар сот жообуна тартылып жатышат.

Чек арада турган райондорубузда да диний экстремизмди жана терроризмди колдогон жана аларга көз карашы туура келген диний агымдар пайда болуп жатат. Биз бул жаатта да иш алып барып жатабыз.

Ошондой эле былтыр биз өзүбүздүн тажрыйбабызды башка мамлекеттер менен бөлүшүп, алардын да тажрыйбасын алуу максатында бир катар иш-чаралар болду. Жакында эле биздин оперативдик кызматкерлер жана жетекчилерибиз Москвага барып келишти. Жакын арада биз Түркияга да барган жатабыз.

“Азаттык”: Экстремизмдин жайылышынын социалдык себептери бар деп айтылат. Буга чейин мындай топтор адатта колунда жокторду тартып келсе, азыр болсо колунда бар, билимдүү-илимдүү адамдарга ыктай башташканы маалымдалууда. Бул эмнеден кабар берет? Сиздер кандай чараларды көрүп жатасыздар?
Чек арада турган райондорубузда да диний экстремизмди жана терроризмди колдогон жана аларга көз карашы туура келген диний агымдар пайда болуп жатат.

Станбек Бакиров: Диний экстремизмди колдогон жааттын, же агымдын мүчөлөрү жетишпестиктен, каржылык муктаждыктан барган адамдар болчу эле. Соңку учурларда кармалгандардын кээ бирлери бардык жагы жетиштүү адамдар болуп жатат.

Биз буга байланыштуу башкы башкармалыкта топ түзүп, диний экстремизмди көздөгөн уюмдардын мүчөлөрүн эле кармабастан, алардын каржы булактарын, башкача айтканда чет мамлекеттен келип жаткан каржы булактарын, алардын колдоочуларын аныктап, текшерип жатабыз. Кармалгандар аткаруучулар гана болуп, ал эми негизги уюштуруучулар калып кетпеши үчүн бул жаатта иш-аракеттерди жүргүзүп жатабыз.

Быйылкы жылдагы негизги максатыбыз экстремисттик топтордун каржылоо булактарын табуу жана кайсы мамлекет, кайсы диний агымдар менен байланышы бар экенин аныктоо болуп жатат.

“Азаттык”: Рахмат.

Кыргыз ишкер Кытайда мусапыр болуп калды

Кытайдын Үрүмчү шаарында документи жоголуп, барар жери жок калган Кылычбек Мергенбаев мекенине кайтуу үчүн 38 миң сом айып төлөөгө мажбур.

Бирок Мергенбаевдин мындай каражатты төлөгөнгө шарты жок. Тышкы иштер министрлигинин Үрүмчүдөгү өкүлчүлүгү бул жаранды жакын арада Кыргызстанга кайтарыша турганын маалымдады.

Үрүмчүдө паспортсуз калган кыргыз

Ысык-Көл облусуна караштуу Кажы-Сай айылынын 50 жаштагы тургуну Кылычбек Мергенбаев ишкерчилик менен мындан үч жыл мурун Кытайдын Үрүмчү шаарына барып, документин жоготуп койгонун, анын айынан мекенине кайта албай жүргөнүн декабрдын акырында кабарлаган элек. Бирок ал ушул тапта Кытайдан Кыргызстанга келүү үчүн 5 миң юань төлөөгө мажбур болууда.

Кытай мамлекетинин мыйзамы боюнча визасыз жүргөнү үчүн чет элдик жарандар 5 миң юань, же кыргыз акчасына которгондо 38 миң сом айып пул төлөшү зарыл.

Кылычбек Мергенбаевге көмөк көрсөтүп келаткан Майрамбек Бакасов Тышкы иштер министрлигинин өкүлчүлүгү көмөк көрсөтүп жатканын, бирок айып пул төлөөгө Мергенбаевдин шарты жоктугун билдирди:

- Өкүлчүлүк "шаршемби күнү документтериңерди алып келип беребиз, бирок дагы 5 миң юань бересиңер, ошондо калган документтерди бүтүрүп беребиз" деп жатат. Бул кишиде 5 миң эмес, 5 юань жок. 5 миң юань 38-39 миң сом болот. Ал түгүл тамак ичкенге акчасы жок. Тамагын бул жакта балдар бир ашканага акчасын төлөп, сүйлөшүп коюшкан.

Майрамбек Бакасов Кытайдын түндүк-чыгышындагы Шинжаң уйгур автоном районундагы Тышкы иштер министрлигинин өкүлчүлүгү Кылычбек Мергенбаевдин тагдырына кош көңүл мамиле кылып жатат деп эсептейт.
Бул кишиде 5 миң эмес, 5 юань жок. 5 миң юань 38-39 миң сом болот. Ал түгүл тамак ичкенге акчасы жок.

Мекенине 2008-жылдан бери келе албай жаткан Кылычбек Мергенбаев менен байланышканыбызда, ал жүүнү бош буларды айтты:

- Мен документимди жасап, анан кетем. Бүгүн ага барыш керек. Жардам беребиз деп жатат, бир адамдар бар, Кулжадан, Кытай кыргыздары. Тамак аш жакшы. 5 миң юань айып төлөш керек. Аны кантип төлөрүмдү билбейм, ойлонуп жатам. Кулжалык, алматылык адамдар бар, жардам беребиз деген.

Мергенбаев Кыргызстанга жөнөтүлөт

Анткен менен Тышкы иштер министрлигинин Үрүмчүдөгү виза бөлүмү айтылган дооматтарды четке кагып, “Мергенбаевге кайрылган күндөн тарта жардам берип жатабыз” деп билдирди. Өкүлчүлүктүн башчысы Азат Эркебаев буларга токтолду:

- 28-декабрда бул киши кайрылган кезде аны кабыл алгам. Мындай абалда эмне кылыш керектигин жана Кыргызстанга кетүүгө мүмкүнчүлүк бар экенин түшүндүргөм. Ошондой эле документтерин топтоп, Бээжиндеги элчиликке жөнөткөнбүз. Ошонун негизинде Кылычбек Мергенбаевди Кыргызстанга жөнөтүү маселеси чечилерине аз гана калды.

Ошентсе да Үрүмчүдө эмгектенген кыргыз жарандары Тышкы иштер министрлигинин Үрүмчүдөгү өкүлчүлүгүнүн, анын жетекчилигинин ишине нааразы болуп, жарандардын көйгөйлөрүн чечпейт деп сынга алышууда. Азат Эркебаев бардык кыргызстандыктарга өз учурунда жардам көрсөтүп жатканын айтып, жарандарды да чет өлкөгө чыкканда жоопкерчиликтүү болууга чакырды:

- Казакстан, Орусия, Кытай, Түркия жана Англияда биздин жарандар көбөйүп калды. Кайсы жерде көп болсо, ошого жараша көйгөйлөр да арбын болот экен. Паспортун жоготуп, же уурдатып койгон кезде ошол замат кайрылыш керек. Анан кайрылбай, "өзүм чечип алам" деп жүрүп, 2-3 жылдан кийин кайрылса, адамдар өздөрүнүн да жоопкерчилигин жана күнөөсүн сезиши керек деп ойлойм.

Тышкы иштер министрлигинин чет өлкөдөгү айрым өкүлчүлүктөрүнүн ишмердүүлүгүнө да буга чейин дооматтар айтылган. Бирок анын көбүн аталган министрлик четке кагып келүүдө.

Шинжаңдагы абакта 15 кыргызстандык отурат

Кытайда маңзат үчүн өлүм жазасы колдонулат.

Кытайда кыргызстандык жарандардын абалы тууралуу Кыргызстан Тышкы иштер министрлигинин Кытайдын Үрүмчү шаарындагы өкүлү Азат Эркебаев кеп салды.

"Азаттык": Кытайдын түндүк-батышындагы Шинжаң уйгур автоном районунда канча кыргыз жараны бар? Алар негизинен эмне менен алектенет?

Эркебаев: Кытай биздин эң жакын кошуна. Экономикалык жаатта да биздин эң негизги шеригибиз. Кытай азыркы кезде соода-экономикалык мамилелер боюнча экинчи орунга чыкты. Кыргыз жарандарынын Кытай менен экономикалык жатта, соода жана ишкерчилик боюнча алакасы абдан күчтүү. Адамдар тез-тез каттап турушат, байланыш өтө активдүү.
50 граммдан ашкан маңзат менен кармалгандар күнөөсү далилденсе, өлүм жазасына тартылышы толук мүмкүн.

Кыргызстандыктар Кытайдын 3-4 шаарына абдан көп барышат. Биздин эсебибиз боюнча Шинжаң аймагында 1,5-2 миң кыргызстандык бар. Булардын көбү Үрүмчү шаарында жана соода иштери менен барып-келип тургандар. Үрүмчү шаарында туруктуу жашагандары да бар, алардын басымдуу бөлүгү кыргызстандык студенттер. Студенттердин саны 300гө жакын болот. Ошондой эле биздин ишканалардын Үрүмчү шаарында өкүлчүлүктөрү да бар.

"Азаттык": Үрүмчүдө кылмышка кириптер болуп, түрмөгө түшүп калган жарандар бар экендиги да айтылып келатат. Алардын абалынан кабар алып турасыздарбы?

Эркебаев: Тилекке каршы андайлар да жок эмес. Кытайга барып, ал жакта кылмыш жасап, соттолгондор бар. Жаңы жылдын алдында, 28-29-декабрда кылмыш кылып, соттолуп, учурда абакта жаткан жарандар менен жолуктум. Ар бирине кирип, абалын көрүп, текшердик.

Азат Эркебаев
Азат Эркебаев
Азыркы кезде биздин визалык аймакка тиешелүү чөлкөмдө кыргызстандык 15 адам кармалып турат. Булардын ичинен 12 адамга сот өкүмү чыгып, жазасын өтөп жаткандар. Ал эми үч адам болсо жаңыдан гана кармалып, алардын үстүнөн сот иштери жүрүүдө.

"Азаттык": Ушул соттолуп кеткен адамдар кандай кылмыш жасашкан экен? Жаза мөөнөттөрү кандай?

Эркебаев: Айыпталып жаткан кыргыз жарандарынын дээрлик көпчүлүгү, 85 пайызы маңзат менен кармалышкан.

"Азаттык": Маңзат менен кармалгандарга Кытайда оор жаза берилет эмеспи. Бул адамдардын жазасы кандай болот?

Эркебаев: Негизи булар маңзатты жеткирүүчү катары пайдаланылгандар, маңзатты Кытайга алып киргенде кармалгандар. Ошондуктан эки берене, тагырак айтканда, маңзат аткезчилиги жана сатуу менен айыпталып жатышат. Бул Кытайдын Кылмыш кодекси боюнча эң оор кылмыштардын бири деп эсептелип, жазасы да оор. 50 граммдан ашкан маңзат менен кармалгандардын күнөөсү далилденсе, өлүм жазасына тартылышы толук мүмкүн.
Биздин эсебибиз боюнча Шинжаң аймагында 1,5-2 миң кыргызстандык бар. Булардын көбү Үрүмчү шаарында жана соода иштери менен барып-келип тургандар.

“Азаттык”: Үрүмчүдө документи жок, көчөдө калган адамдардын саны 20-30дун тегерегинде деп айтылып жатат. Сизде ушундай маалымат барбы? Алар кантип күн көрүп жатат?

Эркебаев: Менин билишимче 2-3 гана адам бар. Бирок алар азырынча бизге жардам сурап кайрылыша элек. Мен ушул 20-30 деп жаткан адамдарга кайралат элем, эгер андай адамдар бар экенин билсеңиздер журналисттерге гана кайрылбай, түз эле бизге билдирсе болот. Анын натыйжасы да чоң болмок. Себеби Тышкы иштер министрлигинин өкүлчүлүктөрү ошон үчүн ачылат. Биздин жарандарга жардам берип, жакындан колдоо көрсөтүп, ушундай кыйын абалда Кыргызстанга кайтып кетүү үчүн шарттарды түзөт.

“Азаттык”: Ошентсе да айрым адамдар Үрүмчүдөгү өкүлчүлүк Кыргызстандан делегацияны күтүп алуу менен гана алектенип, жарандардын кайрылууларын көп карай бербейт деп жатышат.

Эркебаев: Мен Тышкы иштер министрлигинин Үрүмчү шаарындагы визалык бөлүмүнүн жетекчиси катары андай фактылар бизде жок деп абдан ишенимдүү айта алам. Анткени ар бир факты боюнча мен өзүм териштирип, иш-аракеттерди жүргүзгөнгө жана жардам бергенге аракет кылабыз. Муну мен баса белгилеп койгум келет.

Акыркы кезде эле өтүнүч менен келген ар бир жарандын ишин чечип бердик. Үч ай ичинде эле паспортторун жоготуп, визалары жок калган кыргызстандык төрт жарандын ишин бир аптада чечип, алардын Кыргызстанга ийгиликтүү келишине шарт түзүп бердик.

Кыргызстан Бажы биримдигине жакында кириши арсар

Бажы биримдигине кирген үч өлкөнүн президенттери. Москва, 2011-жылдын 19-декабры.

Жаңы жылдан тарта Орусия, Беларус жана Казакстан кирген Бажы биримдиги ишке киришти.

Бул арада Бажы биримдигине кирүү чечимин билдирген Кыргызстандын кам-чому кандай, кандай жагдайда жана качан кириши мүмкүн деген суроолор пайда болууда. Айрым адистер биримдикке кошулуу жараяны создугуп, ага кыргыз өкмөтү жетиштүү даярданбай жатканы айтып жатышат.


Бажы биримдиги дале баш катырууда


Кыргызстандын Бажы биримдигине кошулуу чечими азырынча кагаз жүзүндө. Президент Атамбаев бул чечимдин артык жактарын дембе-дем айтканы менен адистер “ойлогон ойду кыстаган турмуш жеңет, Кыргызстан жакын арада биримдикке кире албайт” деп жатышат. Себеби Орусиянын Дүйнөлүк соода уюмуна мүчө болушунан улам Бажы биримдигин ичинде бир катар өзгөрүүлөр жүрүүдө.

Кыргыз-казак чегиндеги бажы бекети.
Кыргыз-казак чегиндеги бажы бекети.
Көз карандысыз экономикалык эксперт Азамат Акелеевдин пикиринче, Кыргызстан Бажы биримдигине кириши боюнча сүйлөшүүлөр бир топ кечеңдеши мүмкүн:

- Бул маселенин чечилиши көпкө жылдырылып калды деп ойлойм. Себеби Орусия 2012-жылдын 1-январынан тартып Дүйнөлүк соода уюмуна кирип жатат. Ошондуктан Бажы биримдигин мүчөсү болгон Казакстан жана Беларус менен тарифтер боюнча жаңы талкуу башталат. Эми Орусиянын бажы тарифтери Бажы биримдигинин орточо тарифтеринен 2,5-3 пайызга төмөн болот. Мына ушуларды өз ара чечишкен соң гана башка мамлекеттер менен сүйлөшө баштайт деген пикирдемин.

Анткен менен Орусиянын Дүйнөлүк соода уюмуна кириши Кыргызстандын Бажы биримдигине киришин тездетет деген пикирлер да бар. Экономика илимдеринин доктору Жумакадыр Акенеев дал ушундай ойдо:

- Орусия 16-декабрда Дүйнөлүк соода уюмуна мүчө болуп кирди. Эми сүйлөшүүлөр алда канча жеңилдейт. Себеби жарым жыл ичинде Орусия өз нормативдик мыйзамдарын Дүйнөлүк соода уюмунун шартына келтирет. Биз эми ошолорду карап туруп, эгер Орусиянын кабыл алган нормалары биздин шартка туура келсе, эч кандай сүйлөшүүлөрдү жүргүзбөй туруп деле Бажы биримдигине кире берсек болот. Муну менен биздин өкмөткө абдан жакшы шарт түзүлдү. Буйруса, жыл аягына чейин Бажы биримдигине мүчө болууга мүмкүнчүлүк түзүлөт.

Кыргызстан өкмөтү Бажы биримдигине кирүү боюнча сүйлөшүүлөрдү жүргүзүү үчүн атайын топ түзгөн. Бул топ Бажы биримдигине мүчө болгон өлкөлөр менен сүйлөшүп, Кыргызстан үчүн бир катар жеңилдиктерге ээ болууну көздөөдө.

Премьер-министр Өмүрбек Бабанов буга чейин сүйлөшүүлөр башталып жатканын билдирген эле:

- Атайын топ биздин экономикабыз үчүн, маанилүү ишканалар менен тармактар үчүн жеңилдетилген мөөнөт алуу боюнча сүйлөшүүлөрдү жүргүзөт. Беш жыл, же жети жыл болобу ал ишканалар азыр иштеп жаткан бажы төлөмүн, техникалык регламентти сактап калуу боюнча сүйлөшүүлөр сөзсүз болот.


Базарлар жаңы шартка ылайыкташа баштадыбы?


Ал эми Бажы комиссиянын жооптуу катчысы Сергей Глазьев уюмга мүчө өлкөлөрдүн шартына жараша айрым жеңилдиктер каралганын белгилейт:

- Биз Бажы биримдигин түзүп жатканда бул уюмга мүчө боло турган ар бир мамлекеттин өзгөчөлүгүн эске алууга аракет кылганбыз. Биз кандай гана болбосун, ар бир өлкөнүн экономика тармагы начарлашына жана жашоо шарты кескин кымбатташына жол бербейбиз. Маселен Казакстан үчүн бирдиктүү бажы төлөмдөрүнөн 80ден ашык товарларга жеңилдиктер каралган.

Кара-Суу базары.
Кара-Суу базары.
Бажы биримдигине кирүүгө Кыргызстандагы Дордой жана Кара-Суу базарларындагы соодагерлер каршы чыгып келген эле. Бирок саясий чечимден кийин аталган базарлар жаңы шартка ылайыкташа баштаганын Кыргызстандын базарлар, соода жана кызмат көрсөтүү ишканалар биримдигинин төрагасы Сергей Пономарев тастыктады:

- 2013-жылы январдан тартып Бажы биримдигине мүчө болуп калсак, бармакты тиштеп өкүнбөш үчүн 2012-жылы соода тармагындагылар ички даярдыкты чыңдоо үчүн көп иштерди аткаралы деп жатабыз. Мында мамлекет да биз менен ортоктош болуп, жардам берет деген үмүттөбүз.

Ошентип Кыргызстан Бажы биримдигине кирүүгө даярбы же жокпу деген суроо азырынча ачык турат. Адистер бул биримдиктен ким утуп, ким утулаары да арсар экенин айтууда.

Өз мекенинде өгөйлөнгөндөр

Парламентте түпкү теги кыргыздар үчүн жарандык алууну жеңилдеткен мыйзам долбоору даярдалууда. Ага ылайык, жарандык алуунун шарттары бир топ жеңилдемекчи.

Бирок Тажикстандан көчүп келген кыргыздар жаңы мыйзамдан майнап чыгарына ишенишпейт. Алар жарандык ала албагандан тышкары, кыргыз бийлиги жана айрым учурда жергиликтүү коомчулук тарабынан жерүүлөргө туш болуп келатканын айтышууда.

Мекен деп келгендерге мерез мамиле

Кыргызстанга чет жерден көчүп келгендердин көбүн тажикстандык кыргыздар түзөт. Бирок бул өлкөдөн келген миңдеген этникалык кыргыздар ушул кезге чейин Кыргызстандын жарандыгын алыша элек.

Жазуучу жана журналист, Тажикстандан көчүп келген Мирзахалил Каримов бул маселени бир нече бери жылдан бери көтөрүп келатканын билдирди:

- Өзүнүн тарыхый мекенине көчүп келип, 10-15 жылдап атуулдук ала албай жүрөт. Ошондойлор азыр да бар. Мамлекет ушуга көңүл бурбаса, кайра көчүп кетем деп атышат. Өзүнүн үй-жайын, туулуп өскөн жерин калтырып, Ата мекеним деп бул жерге келсе, чек арадан канча кыйнаган учурлар болду.

"Кыргыз Республикасынын жарандыгы жөнүндө" мыйзамда этникалык кыргыздардын жарандык алуусу буга чейин эле жеңилдетилген. Бирок алардын Кыргызстандын аймагында бир жыл жашоосу жана жарандык алууда мамлекеттик жыйымдарды төлөөсү шарт болчу.

Ал эми жаңы өзгөртүүгө ылайык, Кыргыз Республикасынын аймагында жашоо мөөнөтү жана мамлекеттик салымдар, консулдук жыйымдарды төлөө шарттары жокко чыгарылууда.

Мыйзам азырынча биринчи окууда кабыл алынды. Жогорку Кеңештин эксперти, миграция маселелери боюнча адис Салтанат Бараканова буга чейин этникалык кыргыздарды көчүрүп келүү боюнча “Кайрылман” программасы кабыл алынып, бирок ал толук ишке ашпай жатканын айтууда.

- Мамлекет этникалык кыргыздарга мыйзамдын негизинде “Кайрылман” макамын берди. Ошол мыйзам боюнча виза алганда мамлекеттик алымдардын суммасы кыскартылды. Ал эми жардам бере албай калган жагын айтсак, көчүп келгендерге жер жана жеңилдетилген насыяларды берем деп, бирок аткара алган жок.

Тарыхый журтунда кулга айланышты

Жазуучу, журналист Мирзахалил Каримов Кыргызстан эч даярданбастан этникалык кыргыздарды көчүрүп келүүнү баштаганы жаңылыштык болгон деп эсептейт.

- Мунун баарын ойлонуштуруп, анан колго алыш керек да. Болбосо ошол жакта жашай беришсин. Азыр сурасаңыз көпчүлүгү “тарыхый мекенибиз деп келсек, бизге начар мамиле болуп жатат” деп айтат. Бул жакта кандайдыр бир мүмкүнчүлүгү болсо келсин, болбосо ошол жакта жашай бергени жакшы.

Анткен менен Кыргызстандын ЖОЖдорунда окуганы келип, атуулдук алып, бул жакта жашап калган тажикстандык кыргыздар да жок эмес. Алардын бири, журналист жана окутуучу, теги мургабдык Зулпукар Сапанов бир гана жарандык берүү менен эле маселе чечилип калбайт деп эсептейт. Ал Тажикстандан келген жүздөгөн этникалык кыргыздар ушул тапта документтин жана жумуштун жоктугунан Чүйдө мандикер болуп жүргөнүн белгиледи:

- Менин кейигеним, кыргыздарды көчүрүп келмекчибиз деп, алып келишкен. Алар бул жакка, мекенине чоң үмүт менен келишкен болчу. Бирок азыр Чүйгө келгендерге боорум ооруйт. Түрк, корейлерге кул болуп жүрөт. Кул базарлада ошол этникалык кыргыздар иштеп жатат.

Кыргызстандын жарандыгын алып, бирок кайра туулуп өскөн мекенине кетип жаткан кыргыздар да жок эмес. Тажикстандын Мургаб районунан келген Умар Турдубеков оор турмуштун айынан кайра кетүүгө камынып жаткандардын бири:

- Бир туугандарым келсе, Кыргызстандын жарандыгынан чыгып, кайра өз жериме, өз элиме кетип калсамбы деген бир ой келди. Анын үстүнө ден соолугум да начар. Көзүм да жакшы көрбөйт. Кокустан бир нерсе болуп кетсем эмне болот?

Кыргызстан эгемендик алгандан кийин кыргыздардын бүткүл дүйнөлүк курултайын өткөрүп, башка өлкөдөгү кыргыздарды көчүрүп келүү демилгесин көтөргөн. Бирок тарыхый мекенине кайтып келген этникалык кыргыздарды там-таш жана жумуш менен камсыздай алган эмес.

АКШ базасы геосаясий “баш ооруга” айландыбы?

Кыргызстандын президенти Алмазбек Атамбаев "Манас" аба майданында АКШнын аскерий базасынын тагдыры глобалдык планга чыкканын билдирди.

Анын айтымында, аскерий базанын турушу Кыргызстанга опурталдуу, анткени АКШ менен Иран ортосунда жаңжал чыкса, Бишкектеги база бутага алынышы ыктымал. "Ошондуктан база тагдырын АКШ Орусия менен бирге чечиши керек" деп эсептейт кыргыз лидери.

Айрым серепчилер Атамбаевдин база тууралуу бул жолку билдирүүсү мурункуларына караганда жумшагыраак чыкканын белгилеп жатышат.

Алмазбек Атамбаев Иран менен АКШ өз ара тирешип жатканын айтып, эгер жаңжал тутанса, анын Кыргызстанга кесепети чоң болот деп белгиледи. Бирок база маселесинде Орусия менен АКШ өз ара орток пикирге келиши керектигин кыйытты:

- Орусияга барганымда Дмитрий Анатольевичке да, Владимир Владимировичке да “акыр аягында силер, Орусия менен АКШ кошулуп алып базаны калтыр деп кайра мени көндүрбөйсүңөрбү деп чочулайм”, - деп айттым. Аскердик база калбашы керек.

Мен АКШга “2014-жылы чыгасыңар, же болбосо ага чейин Орусия менен биргелешип, же башка мамлекеттер менен кошо жарандык жүк ташыган борборго айландырасыңар” деп эскерттим. Бизге жарандык аба майдандагы аскердик базанын такыр кереги жок. Атүгүл ижара акысына 150 миллион доллар алып жайгашып турушу баары бир опурталдуу.


Атамбаев президенттик шайлоодо жеңип келгенден бери АКШнын аскерий базасы калбашы керек деген билдирүүсүн ушуну менен үчүнчү ирээт кайталады.

Жогорку Кеңештеги “Ар-намыс” фракциясынан депутат Токон Мамытовдун баамында, Атамбаевдин Иран-АКШ жаңжалынан жана анын Кыргызстанга тийгизген кесепетинен чочулаганынын себеби бар:

- Быйыл эле сентябрь, октябрь жана ноябрь айларында Ирандын куралдуу күчтөрү жаңы ракеталарын сынактан өткөрүп бүтүп, куралданууга алышты. Бул “Шахаб-2” жана “Шахаб-3” деген ракеталар. Мындан сырткары булардын күчтүү ракеталары да бар. Ал ракеталардын учуу узундугу 2 миң чакырымдан ашык болуп жатат. Мындайча айтканда, Ирандын аймагынан атылган ракета бүтүндөй Борбор Азияда жайгашкан мамлекеттердин каалаган точкасына жете турган мүмкүнчүлүгү бар.

Саясат талдоочу Марс Сариев Атамбаев бул билдирүүсү менен бир канча өлкөгө белги берди деп эсептейт:

- Атамбаев бул билдирүүсү менен "Иранга каршы кампания башталса, бул база ал жараянга катышпайт, Кыргызстан буга каршы" деп АКШ, Иран, Кытай, Орусия жана жалпы эле Батышка белги берип жатат.

Сариев база маселеси АКШ менен Орусиянын өз ара тиреши болуп, ал тиреш Кыргызстанда өтүп жатканын кошумчалады:

- АКШ Орусияны ракетадан коргонуу система, дагы башка куралдар боюнча курчап жатпайбы. Орусия ушундан улам базаны курал катары карманып, соодалашып жатат. Ошон үчүн Атамбаев “эки чоң мамлекет өздөрү чечиш керек, өздөрүнүн геосаясатын компромисске келтириш керек” деп айтты. Чынында эле мурунтан эле белгилүү, муну АКШ менен Орусия чечет. Биз кичинекей мамлекетпиз, башкалардын көзүн карап турабыз.

АКШнын Кыргызстандагы элчиси Памэла Спратлен база боюнча кыргыз бийликтери менен сүйлөшүүгө даяр экенин билдирип келет. Жакында эле аталган база үчүн он жыл ичинде АКШ Кыргызстанга 1,5 миллиард доллар бергенин маалымдады.

Мындан сырткары он жылдан бери базада бир канча кыргызстандыктар иштеп келишет. Алардын бири Динара Кеңешбек кызы соода тармагында эмгектенет:

- Тейлөө жагында көбүнчө жергиликтүү эл иштейт. Мисалы, ашканасында, электрик, айдоочулар - баары жергиликтүү тургундар. Жаңылышпасам миңден деле көп адам иштейт болуш керек. Маянасы деле жакшы эле, иш менен камсыз кылган жагынан жакшы эле.

Антсе да экономист Айылчы Сарыбаев база маселесин дүйнөлүк деңгээлде каралышы керектигин белгиледи:

- Биз эл аралык каржы уюмдардан акча карыз алып жаткандан кийин АКШ, Батыш жана Европа өлкөлөрүнүн, Жапониянын жүргүзгөн саясатына жараша саясат жүргүзүшүбүз керек. Алар эгер бул жерге согуштук база ачабы, же дагы башка кандайдыр бир иштерди кылабы, ошого жараша иш жүргүзөсүңөр деген шарт менен бизге акча берет. Бул эң башкы маселе. Ошон үчүн "Манас" аэропортун реконструкциялап жатканда эле 50 миллион долларды Жапония берген. Реконструкция бүтөр замат АКШнын Ганси базасын ачканбыз. Бул башында эле макулдашылган дүйнөлүк чоң ири өлкөлөрдүн деңгээлиндеги маселе. Биз ошол чоң ири өлкөлөрдүн ортосундагы оюнчук болуп калганбыз. Базадан түшө турган акча бери жактагы эле маселе. Чоң маселе ары жагында жатат.

Ооганстандагы согуштук операциялардан улам АКШ "Манас" аба майданындагы аскерий базасын 2001-жылы ачкан.

Мурдагы президент Курманбек Бакиев 2009-жылы Москвадагы сапары маалында база жабылат деп билдирүү жасаган. Бирок андан көп өтпөй, расмий Вашингтон менен сүйлөшүүлөрдөн кийин транзиттик жүк ташуучу борбор болуп өзгөрүп, жаңы келишим түзүлгөн. Ага ылайык ижара акысы да 63 миллион долларга чейин көтөрүлгөн. Бул келишим 2014-жылы аяктайт.

Мамытов: Базанын тагдырын Бишкек жалгыз чечпейт

Президент Алмазбек Атамбаевдин “Манас” аба майданындагы америкалык транзиттик жүк ташуучу борбор боюнча билдирүүсү талкуу жаратты. Парламенттеги “Ар-намыс” фракциясынын депутаты, генерал Токон Мамытов “Азаттык” менен ой бөлүштү.

“Азаттык”: Президент Алмазбек Атамбаев АКШнын транзиттик жүк ташуучу борбору Кыргызстанга абдан кооптуу болуп калды, мисалы үчүн Ирандан туруп атып коюшу ыктымал дегендей айтты. Ушундай коркунуч бар деп сиз аскер адам катары айта аласызбы?

Мамытов: Андай коркунуч бар. Бул жеке Кыргызстандын аскер адистердин бүтүмү эмес. Орусиялык аскер адистердин, ошондой эле АКШнын жана Борбор Азиядагы башка адистердин корутундусу бар.

Себеби быйыл эле (2011-жылы) сентябрь, октябрь, ноябрь айларында Ирандын куралуу күчтөрү жаңы ракеталарын сыноодон өткөрдү. “Шахаб-2”, “Шахаб-3” деген ракеталар. Мындан тышкары дагы бир “Саржил” деген күчтүү ракетасы пайда болду. Анын учуу ылдамдыгы 2 миң чакырымдан алыс. Мындайча айтканда, Иран аймагынан атылган ракета Борбор Азияда жайгашкан бүт мамлекеттерге жетип барып тийгенге мүмкүнчүлүктөрү бар.
Ирандын өкмөтү жооп кылып, эгерде Ирандын эркиндигине күч келсе, АКШ, НАТО, башка Батыш өлкөлөрүнүн кайсы жерде болбосун базаларына коркунуч келтиргенге жүйөбүз бар деп, алар да эскертишти.

“Азаттык”: Бул эми аскерий жагы болсо керек. Ал эми саясий жагынан алганда, мисалы үчүн ошол эле Кыргызстан, ошол эле Орусия Ооганстандагы террорчулукка каршы операцияны ишке ашыруу боюнча эл аралык шериктештиктин мүчөлөрү болуп эсептелишет. Анын үстүнө азыркы жүк ташуучу борбор гуманитардык жардам ташып, аскерлер боюнча бир гана Ооганстанга байланышкан эмеспи. Анда эмне себептен Иран Кыргызстанды бутага алышы мүмкүн?

Мамытов: Иран жанагыдай сыноо кылгандан кийин октябрь айында АКШ президенти Барак Обама аларга эскертүү катары билдирүү жасабадыбы. Алардын билдирүүсүнө жакында эле Ирандын өкмөтү жооп кылып, эгерде Ирандын эркиндигине күч келсе, АКШ, НАТО, башка Батыш өлкөлөрүнүн кайсы жерде болбосун базаларына коркунуч келтиргенге жүйөбүз бар деп, алар да эскертишти. Ошондуктан бул маселени жалаң Ооганстанга байлоого болбойт.

Ошол эле биздин "Манас" аба майданында жайгашкан жүк ташуучу борбордогу учактарды Иранга каршы пайдаланууга толук мүмкүнчүлүктөр бар. Демек "Манас" аба майданы Иранга каршы пайдаланылып калса, Иран жооп кылып, сокку жасашы мүмкүн.

“Азаттык”: Атамбаев ушуну менен үчүнчү жолу базага байланыштуу билдирүү жасап отурат. Бирок бул жолу базанын тагдырын Орусия менен АКШ бирге чечиши керек дегендей кошумча ой айтылды. Анын себеп-жөнүн азыр чечмелеп жатышат. Сиз бул пикирди кандай баалап жатасыз?
"Манас" аба майданында жайгашкан жүк ташуучу борбордогу учактарды Иранга каршы пайдаланууга толук мүмкүнчүлүктөр бар.

Мамытов: Бул да туура. Себеби азыркы учурда ушул база, дегеле Борбор Азия мейкиндигинде болуп жаткан аскерий, саясий абалдын бары бир жагынан НАТО менен экинчи жактан Орусиянын саясаты менен кээ бир жерде кайчылашып калып жатат да. Айрым учурда тиреш, карама-каршылык пайда болууда. Ошондуктан бул маселени глобалдык масштабда чечиши керек. Себеби орусиялыктар жанагы Ирандан ракеталарын сынаганга Армавир шаарында радиолокациялык станция курду.

Ирандын аймагын көзөмөлдөө үчүн Азербайжандын Гавали шаарында жайгашкан радиолокациялык комплекс бар. Орусия менен Америка жанагы Польшага, Румынияга радиолокациялык станция ачабыз, Борбор Азияны, Иранды, Ооганстанды кошо карайбыз дегенде, “жаңыны эмне кыласыңар салып, биздин эле ракеталык радиолокациялык комплекстерди пайдаланып, көзөмөл жасай бергиле” десе, тигилер “жок, биздин өзүбүздүкү болуш керек, биз Иранга ишенбей жатабыз, Ооганстандагы окуя кандай болуп кетет” деп мына ушул жерден карама-каршылыктар чыккан да.

“Азаттык”: Демек Кыргызстандагы бул базанын тагдырын Бишкек жалгыз өзү чече албай, глобалдык, үлкөн державалар чече турган даражага жетип калган турбайбы.

Мамытов: Дал ошондой.

Жаңы-Өзөндөгү ок атуулар үчүн кылмыш иши козголду

Казакстандын Башкы прокуратурасы Жаңы-Өзөн шаарында элге ок аткан полициячыларга кылмыш ишин козгоду. Аңгыча Жаңы-Өзөндөгү тополоң маалында жараат алган жана жан бергендер тартылган жаңы тасма жарыяланды.

Казакстандын баш прокурорунун басма сөз катчысы Нурдаулет Суйиндиков бейшембиде Астанада өткөн маалымат жыйынында билдиргендей, тергөөчүлөр кайсы бир полициячы адамдарды атайлап өлтүрүш үчүн мээлеп ок аткан-атпаганын иликтейт.

Кан төгүү менен аяктаган ал тополоңдон бери полициячылар элге ок атпаганын, эскертүү иретинде асманга гана ок чыгарганын айтып келатышат.

8 айдан бери Жаңы-Өзөндө жумуш шарттарын, айлыктарды көбөйтүүнү талап кылып, нааразылык акцияларын өткөрүп жаткан мунайчылар алачык тигип отурган шаардык аянтта 16-декабр, Казакстандын эгемендик күнү белгиленип жаткан чакта тополоң чыгып, расмий маалымат боюнча, 16 киши өлүп, дагы 100дөйү жарадар болгон.

Баш прокуратура өкүлү Суйиндиков канча полициячыга кылмыш иши козголгонун, же алардын ысымдарын тактап айткан жок. Болгону өлгөндөр менен жарадарлардын денесинен алынган ок дыкат иликтенип жатканын кошумчалады.

Ошол эле маалда ал Жаңы-Өзөндө ок тийип набыт кеткендердин өлүмү үчүн полиция күчтөрү күнөөлүү деп айтуу азырынча эрте деп катуу эскертти. “Кээ бирлердин өлүмүнө тартип коргоо органдарынын эч тиешеси жок, - деди Астанадагы жыйында Суйиндиков. – Мисалы, мектеп мугалими Атаберген Дүкесеновдун атасы анын уулу Жаңы-Өзөндөгү майрамдык иш чараларга окуучуларды алып барганы үчүн ал жерде топтолгон бейбаш хулигандардын колунан мерт болгон деп эсептейт”.

Өткөн аптада интернетте тарап кеткен тасмада полициячылар элди көздөй кадимки куралдан ок атып жатышканы тартылган. Ал видео тартылган даректи аныктап, тергөөчүлөр жергиликтүү тургундар арасынан ал тасманын авторун күнү-түнү издеп жатышканы маалымдалган.

Бейшембиде кечинде youtube.com сайтында дагы бир жаңы видеотасма таратылып, анда Жаңы-Өзөндөгү башкы аянтта канжалап жерде жаткан жаш жигиттин сөөгү, жанында ок тийип кан аккан жерин кармалап жыгылып бараткандар, корккон адамдардын кыйкырык ызы-чуусун көрүүгө болот.

Бейшембиде бийликтегилер ал күнкү тополоңго түз жана кыйыр тиешеси бар жыйырмадай оппозициячыл активист камакка алынганын жарыялашты.

Казакстандын президенти Нурсултан Назарбаев өткөн аптада Жаңы-Өзөнгө барып, ал жердеги кандуу окуялар үчүн жергиликтүү бийлик менен мунай тармагын башкарган жетекчилерди айыптаган. Назарбаев аны менен чектелип калбай, өлкөдөгү ири мунай ишканаларын көзөмөлдөгөн "Самрук-Казына" компаниясынын башчысы, өзүнүн кара чечекей күйөө баласы Тимур Кулибаевди иштен бошотуп, Мангыстау облусунун губернаторун жумуштан кетирди.

Азырынча казак өкмөтү алдындагы атайын комиссия Жаңы-Өзөндө киргизилген 20 күндүк өзгөчө кырдаал узартылаарын ырасташты, андай абал дагы канчага созулаары беймаалым.

Дагы жүктөңүз

XS
SM
MD
LG