Линктер

жекшемби, 21-июль, 2019 Бишкек убактысы 14:36

Борбор Азия

Бүргөндү: "сөөгү" кыргыздыкы, "эти" өзбектики

Баткен облусунун аймагындагы Өзбекстандын газ ишканасы. Бүргөндү өрөөнү.

Мунай, газ кендери жаткан Бүргөндү аймагын Кыргызстанга кайтаруу маселеси көтөрүлүүдө.

Баткен облусундагы бул аймак Кыргызстанга тиешелүү болсо да, Өзбекстан иштетип, пайдасын көрүп жатат деп, парламент депутаттары өкмөттү сынга алууда. Өкмөт болсо чара көрүлүп жатканын айтат. Ошол эле кезде адистер кыргыз-өзбек чек ара маселеси чечилмейин Бүргөндүнүн кайра кайтаары күмөн дешет.

Жогорку Кеңештин депутаты Улугбек Кочкоровдун айтымында, Бүргөндү аймагындагы газ, мунай өндүрүлүүчү жайларды Кыргызстанга өткөрүп берүү эки өлкө башчыларынын деңгээлинде чечилген. Ага карабай Өзбекстан тарап газ менен мунайды өндүрүп, ташып кетип жатат:

- Баткендеги Бүргөндү өрөөнүндө жайгашкан газ жана мунай чыккан жайлар толугу менен бизге өткөрүлүп берилиши керек эле. Тилекке каршы 20 жылдан бери бул маселе чечилбей келе жатат. Муну биз Жогорку Кеңешке алып чыгып, 2011-жылы, майда токтом кабыл алынган эле. Анда биз өкмөткө тезинен бул жайларды өткөрүп берүүнү тапшырганбыз. Бирок бул токтом аткарылбай жатат.

Эл өкүлүнүн айтымында, өкмөт бул маселени тезинен чечпесе, Бүргөндүдө жашаган эл газ жана мунай казып алып жаткан өзбек ишканасын күч менен сүрүп чыгарууга барышы мүмкүн.

Бүргөндү маселеси эки мамлекет ортосунда эгемендикке жеткен жылдардан бери эле көтөрүлүп келе жатат. Эгемендиктин алгачкы жылдарында Өзбекстан Бүргөндүдөгү газ жана мунай чыгуучу 7 жайды Кыргызстанга өткөрүп берүүгө макул болгон. 2002-жылы бул 7 жайдан төртөөнү гана өткөрүп берген. Бирок бул төрт жайды Кыргызстанга өткөрүп алууда андагы 194 кудуктун 190у жараксыз абалда болгон.

Иштеп турган эки кен бургулоочу жайды жана Өзбекстан мунай сактоочу кампаны Кыргызстанга өткөрүп берүү маселеси болсо кийинкиге калтырылып, ошол бойдон чечилбей келет.
2010-жылы ошол кездеги президент Роза Отунбаева убагында өткөрүлбөй калган “Түндүк Сох” жана “Чоңгара-Галча” мунай бургулоочу жайларын өткөрүп алуу тууралуу буйрук чыгарган. Бирок бул жайлар азыркыга чейин кайтарыла элек.

Бүргөндү айыл өкмөтүнүн башчысы Алчынбай Төралиевдин айтымында, учурда аталган жайларды Өзбекстан толук кандуу иштетип, Кыргызстан аймагындагы “кара алтынды” каалагандай ташып жатышат. Бул үчүн Кыргызстанга бир да тыйын төлөнбөйт:

- 1948-жылдан бери Бүргөндүдө ушул жерде 1,5 млрд. мунай газды камашат. Ошондуктан Фергана өрөөнүнүн жана Ош облусунун тургундары газ менен ушул кампанын эсебинен камсыздалат. Бул үчун Кыргызстанга бир сом да салык, ижара акысын төлөбөйт. Мындан улам мен кат менен Ташкентке, “Өзбектрансгаз" ишканасынын башкы директору жана Кыргызстандын салык инспекциясына кайрылгам. Бирок чек арадагы делимитация жана демаркация бүтпөгөндүктөн жооп бербей жатат. Негизинен делимитация жана демаркация болуп, ал биздин айыл өкмөттүн аймагынан ичкери 6 км. бери жайгашкан.

Чек ара чечилсе, Бүргөндү да чечилет

Кыргыз өкмөтүнүн чек араларды делимитациялоо жана чек ара аймактарын өнүктүрүү бөлүмүнүн жетекчиси Курбанбай Искандаровдун билдиргенине караганда, Бүргөндү өрөөнүндөгү талаштуу жерлердин башы ачыла элек. Анын айтымында, бул маселе февраль айына болжолдонуп жаткан эки тараптуу комиссия отурумунда каралганы жатат.

Газ менен мунайы бар, 262 гектар аянтты ээлеп жаткан бул аймактын Кыргызстанга таандык экенин Өзбекстан деле тааныган. Бирок “ар кандай шылтоону карманып, эки кен бургулоочу жайды жана мунай сактаган кампаны өткөрүп берүүнү атайлап эле создуктуруп жатышат” дейт өкмөттүн өкүлү.

Көз карандысыз адистер эки мамлекет ортосундагы делимитация жана демаркация иштери толук аяктамайынча Бүргөндүнү кайтарып алуу тууралуу бир тараптуу аракеттерден кандайдыр бир майнап чыгаарына ишенишпейт.

Бүргөндү өрөөнүндөгү газ менен мунай чыккан жайларга байланыштуу бир катар сырдуу жагдайлардын арбын экени айтылууда. Бүргөндүдөгү кендерди иликтөөгө алган “Эр айдоочу” бейөкмөт уюмунун төрагасы Качкын Булатов бул иштерге жогорку бийлик төбөлдөрүнүн катышы бар деген ишенимде:

- Бул жерде эки жүзгө жакын мунай газ чыккан бургу орношкон, анын баары Өзбекстанга карайт. Бүргөндүнүн тегерегиндеги айылга берилип жаткан газдын акчасын Кыргызстан албайт. Кен чыккан жайларда күчтүү мафия отургандыктан эч ким кире албайт, эмне болуп жатканы тууралуу да маалыматтарды алууга мүмкүн эмес. Мен муну изилдөөгө аракет жасагам. Менин баамымда, биздин мамлекеттин газ өндүрүш жаатындагы жетекчилеринен айрымдар өзүнчө акча алып коюшуп, унчукпай бардык маселени көмүскөдө калтырып жатышат.

Өлкөнүн Геология жана жаратылыш ресурстары агенттигинин берген маалыматы боюнча, Кыргызстан өткөрүлгөн төрт газ мунай чыгуучу жайдын бирөөнүн гана запасы аныкталган. Калган үч жайда чалгындоо иштери жүргүзүлүүдө. Ал эми Өзбекстан иштетип жаткан эки кенде канча мунай-газдын запасы топтолгону тууралуу маалымат жок.

Алиша Диа: Сүйө бил!

21 жаштагы актриса Алиман Дүйшеналиева Кыргызстанда тартылган “Сүйө бил” аттуу жаңы тасмадагы башкы ролдордун бирин аткарган.

Алиман шоу-бизнесте Алиша Диа деген ат менен таанылып келатат. Биз Алиша менен Москвадагы кафелердин биринде маектештик.

“Москвага ата-энеме учуп келгем. Алар да чыгармачыл адамдар, ГИТИСти бүтүрүшкөн, апам – актриса, атам – режиссер”.

Алиша билими боюнча дипломат. Бирок окуусун улантпай эле "актриса болом" деп чечкен.

Буга чейин бир нече тасмада ойногон, анын ичинде кыргызстандык “Кызыл көйнөкчөн-2” триллеринде жана казакстандык сериалда тартылган.

“Мага тасмаларда роль аткаруу абдан жагат, дипломаттыкка бекер эле тапшырган экенмин, айтор актриса болом”, - дейт Алиша.

“Сүйө бил” тасмасынын режиссеру Адилет Акматов Кыргызстанда Жеки Чан деген атка конгон, себеби ал – каскадер. Тасманын продюсери Каарманбек Кулуевдин айтымында, фильм action жанрында тартылган.

“Тасмадагы башкы ролду үч кыз ойнойт. Алар эркектерге аябай жинденген. Себеби мен ойногон Жылдызды анын жигити зордуктап койгон. Башка эки кыз менен да жаман окуялар болгон. Алар таанышып калып, бардык эркектерден өч ала башташат. Менимче бул биздин коомдогу кыз-жигиттердин ортосундагы мамилелерди кичине болсо да чагылдырат. Феминисттик турум десем жарашат. Бирок акырында баары бир сүйүү жеңет”, - дейт Алиша.




“Сүйө бил” тасмасы “баары бир сүйүү бар” деген ойду берет. Бюджети 15 миң долларды түзгөн мелодрама 14-февралдан (Ыйык Валенти күнү) тарта Кыргызстандын кинотеатрларында көрсөтүлөт.

Азыр кинотоп “Фейсбук” социалдык тармагында атайын бет ачып, бекер билеттерди ойнотуп жаткан кез.

Сөз эркиндиги жоопкерчилик менен айкашпай жатат

"Чек арасыз кабарчылар" уюму Кыргызстанда сөз эркиндиги мурдагы жылдарга салыштырмалуу жакшырганын жарыялады.

Уюмдун баяндамасына ылайык, дүйнөдөгү 179 өлкө ичинен Кыргызстан 108-орунду ээледи. Айрымдар мындай көрсөткүчтү жетишкендик катары баалаганы менен, көпчүлүк адистер жоопкерчилик жагынан өксүк болуп жатканын айтышууда.

"Чек арасыз кабарчылар" уюмунун баяндамасында Кыргызстанда сөз эркиндиги жаатында абал жакшырып, былтыркы ээлеген 159-орундан 108-орунга секирик жасады. Мындай жол менен Кыргызстан Боливия, Либерия жана Түштүк Судан сыяктуу өлкөлөр менен куйрук улаш орун алды. Маалымат айдыңындагы абалдын салыштырмалуу оңолушун адистер өлкөдөгү демократиялык нукка умтулуулардан көрүп жатышат.

Өкмөттүк "Кыргыз туусу" гезитинин редактору Бакыт Орунбеков мындай кескин секирикке 7-апрелден кийин өлкөдөгү өзгөрүүлөр өбөлгө болду деп эсептейт:

- Буга биздин өлкөдө жүргүзүлүп жаткан саясаттын демократиялык негизге бурулушу өбөлгө болду. Себеби акыркы эки жылда журналисттердин ишине байланыштуу анча-мынча тентектик окуяларга байланышкан жагдайлар болбосо, жалпысынан өлкөдөгү демократиялык өзгөрүүлөр сөз эркиндигине жакшы эле мүмкүнчүлүк түзүп берди.

Ал ортодо айрым адистер сөз эркиндиги жадыбалындагы алга жылыштарды мамлекеттик телеканалды коомдукка айландыруу, Кылмыш-жаза кодексиндеги ушактоо жана мазактоо үчүн журналисттерди жазага тарткан беренелердин алынып салышы менен байланыштырып жатышат.

"Чек арасыз кабарчылар" Борбор Азия өлкөлөрүндө бул жаатта чыңалуу күч экенин жазып чыкты. Ошентсе да сөз эркиндиги индексинде акыркы орундарды ээлеген Борбор Азия өлкөлөрүнө салыштырмалуу Кыргызстандагы өзгөрүүлөр туруктуу болооруна кепилдик беришкен жок.

Эркиндик бар, жоопкерчилик кана?

Медиа эксперт Жыргалбек Касаболотов эркиндик менен жоопкерчилик айкашпай, ЖМКга калктын ишеними төмөндөгөнүн белгилейт:

- ЖМКнын ишинин сапаты тууралуу сөз болуп жатат. Учурда сапат үчүн эч ким жооп бербей калды. Негизи эркиндик менен катар жоопкерчилик да жүрүшү керек эле. Бизде азыр журналистика "кара пиардын" куралына айланып, көпчүлүк эл кимге ишенээрин деле билбей калды. Көзү менен көргөнгө эле ишенбесе, гезиттер жаза берет деген түшүнүк калыптанып калды. Буга журналисттер өздөрү күнөөлүү. Акыркы жылдары карандай калпты ышкыртып жатса деле, бир дагы ММКнын жоопкерчилик тартканын көрө алган жокпуз.

Муну менен катар акыркы жыл ичинде көз карандысыз гезиттердин катары толукталып, электрондук жана интернет каражаттардын иши күчөдү. Бирок сандык өсүш алганы менен алардын коомдогу таасири анчейин байкалбай жатканы айталууда. Мындай көрүнүштү "Жаңы агым" гезитинин баш редактору Аскер Сакыбаева мындайча түшүндүрөт:

- Гезиттердин таасири абдан эле төмөн болуп жатат. Эгер алардын таасири мындан күчтүү болгондо Кыргызстан үчүн жакшы болмок. Азыр гезиттерди барактап көрсөң, бир катар коррупциялык иштердин кандай жасалганы, ким жасаганы жазылып эле турат. Бирок аны бир дагы мамлекеттик орган артынан түшүп, "ушул чын экен, же бул калп экен" деп аныгына чыкпай жатат.

Журналист саясий курал бойдон калууда

Коомдогу журналисттердин салмактуу таасирге ээ болбой жатышы алардын ар кыл саясий күчтөрдүн куралына айланып, кесиптик вазыйпасын саясий чайкоочулукка алмаштырганы менен түшүндүрүлүп келүүдө.

"Интерньюс Нетуорк" уюмунун Кыргызстандагы өкүлчүлүгүнүн башчысы Мария Раснердин баамында, көпчүлүк маалымат каражаттары сөз эркиндигинен натуура колдонуп жатышат:

- Тилекке каршы жалпыга маалымдоо каражаттарынын өтө эле саясатташып кеткенин байкоого болот. Кыргызстанда бир жагынан баарын жазууга, баарын айтууга болот деген менен, экинчи жагынан көпчүлүк журналисттер менен басылмалар белгилүү бир саясий күчтөрдүн айдактоосуна көнүп алган. Мындан улам өлкөдө сөз эркиндигинин жемиштерин туура эмес колдонулуп жатканын айтууга болот.

Соңку жыл ичинде ММКга ири өлчөмдө айып пул салуу, аларды жабуу сыяктуу көрүнүштөр катталган жок. Бирок журналисттерди коркутуп-үркүтүп, кол салган учурлар болду. Көз карандысыз журналист Александр Кулинскийдин айтымында, акыркы жыл ичинде журналисттерди уруп-согуулардын саны азайган эмес:

- Журналисттерди сотко бергендердин саны 2010-жылга караганда арбын болду. Экинчиден, парламенттеги депутаттары тарабынан байма-бай көтөрүлүп жаткан журналисттердин ишмердүүлүгүн чектөөгө алууга, аларды жазалоо механизмин түзүү аракетин да байкоого болот. Буга албетте журналисттердин өздөрү да негиз түзүп берип жатышат. Ошентсе да журналисттерге болгон терс пикирлердин арбын экенин айта алабыз. Анын үстүнө соңку жылдагы журналисттерди уруп-согууга болгон аракеттердин орун алышы муну далилдеп турат.

Баш кеңсеси Парижде жайгашкан “Чек арасыз кабарчылар” уюму ар жыл сайын дүйнө өлкөлөрүндөгү сөз эркиндигин абалына баа берип келет. Быйылкы баяндамада Финляндия, Норвегия, Эстония алгачкы үчтүккө кирсе, Түркмөнстан, Түндүк Корея, Эритерияда абал эң начар деп аныкталды.

Ашыркулов: Кен тармагында саясат анык болбой жатат

Андаш кени

Эл аралык ишкер кеңешинин эксперти Кубан Ашыркулов Кыргызстанда кен иштетүүгө байланышкан маселелер боюнча маек курду.

“Азаттык”: Кен чалгындап, казып жаткан компаниялар менен жергиликтүү элдин тил табыша албай жаткан учурлары Кыргызстандын дээрлик бардык жеринде бар. Мунун башкы себеби эмнеде деп ойлойсуз?

Кубан Ашыркулов: Бул жерде бир гана тарап күнөөлүү эмес. Бул көп тармактуу маселе десем болот. Бир жактан бул жерде компаниялардын деле салымы бар. Балким алар эл менен тыгыз байланышта иштебей, экинчи жактан жергиликтүү эл толук маалымат албай, ар кандай имиштер чыгып, ага ишенип, маселе көтөрүлүп жатат.

Жергиликтүү эл баарынан да экология маселесинен коркуп жатат. Бул компаниялар баарын булгап, талкалап, экология бузулуп, радиация болот, алтын казган жерлер бузулат деген сөздөр чыгат. Эксперттер ачыгын айтпагандан кийин эл ар кандай имиш сөздөргө ишене берип, карама-каршылыктар пайда болуп жатат. Ал эми компаниялар эксперттерин алып келсе да ага эл ишенбей жатат.

Ошол эле компаниялар иш баштаардын алдында ар кандай экспертизадан өтүшөт. Өкмөттүк адистер текшерип, кооптуубу, же кооптуу эмеспи деген корутундусун берет. Бирок жергиликтүү эл ага да көп ишене бербейт. Бул жергиликтүү элдин компанияларга, же өкмөттүк уюмдарга, эксперттерге ишеничи болбой калганынан кабар берет.

“Азаттык”: Кен тармагындагы маселелер боюнча өткөндө Бишкектеги талкууда кен казган компаниялар менен жергиликтүү элдин ортосунда мамлекет көпүрө болуп, туура маалыматты жеткириши керек деген ой айтылган. Эгер эл мамлекетке да ишенбей атса, анда кырдаалдан чыгуунун кандай жолдору бар?

Кубан Ашыркулов: Бул бир эле күндө чечиле калчу маселе эмес. Баары кол кабыш кылып, маселени чечүүгө жабыла киришсе жакшы болот эле. Биринчиден, өкмөт өзү тоо-кен тармагы Кыргызстан үчүн керекпи, же керек эмеспи деп чечиши керек. Тоо-кен тармагы өлкөнүн экономикасын өнүктүрүүгө салым кошобу, же жокпу деп, ушул маселени так коюшу керек.
Балким кенден түшкөн салык республикалык бюджетке эмес, жергиликтүү бюджетке берилсе, бул бир топ акча болот эле.

Жалаң эле өкмөттө эмес, Жогорку Кеңеште да ушул позиция так болсо жакшы болот эле. Андан кийин компаниялар менен чогуу, жергиликтүү бийлик, айыл өкмөттөрү, айылдык кеңеш менен бирге маселени чечкенге киришсе, ошондо пайда чыгат эле деп ойлойм.

Азырынча өкмөт да бир жагынан пикирин айтпайт, экинчи жактан парламентте да бул керек, керек эмес деген ар кандай сөздөр болуп жатат. Азыр маселени чечүүдө компаниялар жергиликтүү эл менен өздөрү эле калды.

Баары чогулуп киришип, түшүндүрүү иштерин жүргүзүп, кендин жанында жашаган эл менен сүйлөштүрүп, балким жергиликтүү эксперттерге ишенбесе, башка мамлекеттен келген көз карандысыз эксперттер текшерип, алар өздөрүнүн корутундусун берсе жылыш болмок. Бул жерде компания жана мамлекеттин өкүлдөрүнөн сырткары эл аралык уюмдар да киришпесе, маселе курчуп баратат.

“Азаттык”: Жакында эле өкмөт жыйынында кен иштетүүдөн түшкөн салыктын теңин жергиликтүү бюджетке калтыруу тууралуу чечим кабыл алынды. Бул маселени чечүүгө өбөлгө боло алабы?

Кубан Ашыркулов: Бул проблеманы толугу менен чечпесе да, жеңилдеткенге салым кошот. Анткени көбүнчө кендер алыс жерде жайгашкан, инфраструктурасы начар өнүккөн, социалдык олуттуу көйгөйлөрү бар аймактарда орун алган. Ошон үчүн жергиликтүү элдин арасында “баланча компания келди, баланча миллион доллар сарптап атат, биз болсо анын четин да көрбөйбүз”, - деген сөздөр болот. Ошондон кийин кыжырдануу болот, ал акча чоңдордун чөнтөгүнө кетип жатат деп өздөрү жыйынтык чыгарып, анан компанияларга атырылып жатышат. Ошон үчүн түшүндүрүү иштерин жүргүзүү керек.

Азыр жергиликтүү өнүктүрүү фонддорун түзүү тууралуу сөз болуп жатат. Жергиликтүү элди колдоонун бир топ жолдору айтылып жатат. Балким кенден түшкөн салык республикалык бюджетке эмес, жергиликтүү бюджетке берилсе, бул бир топ акча болот эле. Анан социалдык маселелер чечилип, инфраструктура өнүксө, балким элдин ой-пикири да өзгөрүп, ошол компанияны колдоп бермек.

“Азаттык”: Рахмат.

Жаңы-Өзөн: күнөөкөрлөр аталды

Президент Нурсултан Назарбаев Жаңы-Өзөндөгү полицейлер менен. 22-декабрь, 2011-жыл.

Казакстанда Жаңы-Өзөндөгү трагедиянын 40 күндүгүнө тушташ башкы прокуратура тергөөнүн айрым жыйынтыктарын жарыялады. Шаардагы ок атуу фактысы боюнча полициянын төрт офицери кылмыш жоопкерчилигине тартылууда. Ал эми оппозициянын камалган өкүлдөрү социалдык кастыкты козуткан деп айыпталууда. Мунайчылардын бир нече айга созулган нааразылык акциясы өткөн айда он алты адам ажал тапкан кагылыш менен аяктаган.

Жаңы-Өзөндөгү кан төгүү боюнча тергөөнүн айрым жыйынтыктарын Казакстандын Башкы прокурору Асхат Даулбаев курман болгондордун кыркылыгы өткөн 25-январда жарыялады. Бирок байкоочулар баш прокурор жарандарга каршы ок атууга ким буйрук бергенин айтпаганын, бул маселе али ачык бойдон калганына басым жасашууда.


“Байлар кутулуп, байкуштар тутулдубу?”


Баш прокурордун билдирүүсүндө белгиленгендей, полиция тарабынан “куралдын жана атайын каражаттардын айрым учурда ашыкча” колдонулушу боюнча Маңгыстау облустук жана Жаңы-Өзөн шаардык ички иштер департаментинин төрт кызматкеринин үстүнөн кылмыш иши козголгон. Алардын ичинен кызматы эң чоңу облустук ички иштер департамент башчысынын орун басары.

Ички аскерлердин отставкадагы генералы, “Азат” жалпы улуттук социалд-демократтар партиясынын Алматыдагы бөлүмүнүн башчысы Амирбек Тогусов “Азаттыктын” казак кызматы менен маегинде полициянын төмөнкү баскычтагы өкүлдөрү бул иш боюнча курмандыка чалынып жатат деген оюн айтты:


- Менимче, аларды жөн эле курмандыкка чалышууда. Себеби, мен санап өтөйүн, ички иштер боюнча облустук департаменттин башчысы, ички иштер министри, башкы прокурор өзү жооп бериши керек жана жоопкерчиликти президент да тартышы абзел. Мына ушул конкреттүү адамдар мыйзам боюнча жооп бериши керек.

Бейшемби күнү Алматынын соту катталбаган “Алга” партиясынын лидери Владимир Козловду эки айлык мөөнөткө камоо чечимин чыгарды.

Ага чейин Казакстандын Башкы прокурорунун сөзүнөн белгилүү болгондой Владимир Козлов, Серик Сапаргали жана Айжангүл Амирова Жаңы-Өзөндө “социалдык кастыкты” козуткан деп шектелишүүдө.

“Халык Майданы” деген оппозициячыл кыймылдын активисттери Айжангүл Амирова ушул айдын башында, ал эми Серик Сапаргали “Алга” партиясынын лидери Владимир Козлов менен бирге үйлөрү тинтилгенден кийин ушул дүйшөмбү күнү камалышкан.

Казак парламентинин Коммунисттик элдик партиядан шайланган депутаты Владислав Косарев башкы прокурордун соңку билдирүүсүн “Азаттыктын” казак кызматына комментарийлеп жатып, Жаңы-Өзөн боюнча күнөөкөрлөрдү жоопко тартуунун тартиби бузулду деп эсептерин белгиледи:


- Оозу менен орок оргондорду жана машааны баскандарды бир катарга коюп коюшту. Түз айтайын, ошол эле Козлов. Эч кандай аракет жасаган эмес. Сееби аны эч ким ал жакка (Жаңы-Өзөнгө) киргизген эмес. Аны машааны баскандар менен бир катарга коюуга болбойт. Машааны басып, кан төктүңбү, жооп бер. Тили менен сайрагандарды ушулардан кийин гана жоопкерчиликке чакырып, элден уурдап, мунун көрүп-билип кыжырданган элдин иш таштоого чыгышына алып баргандарды аларга катарлаш коюу керек.


Оппозицияга куугунтук


Алматынын райондук соту бейшембиде “Взгляд” деген көз карандысыз гезиттин башкы редактору Игорь Винявскини да эки айга камоо сунушун колдоду. Ушул дүйшөмбү күнү үйү жана кеңсеси тинтилген соң камалган журналист конституциялык түзүлүштү күч менен кулатууга чакырган деп айыпталууда.

Казак оппозициясы бийликтин аларга жасаган соңку кадамдарын репрессия катары мүнөздөгөн эле. Расмий Астананын аракеттерин эл аралык уюмдар да сынга алышууда.


Социалдык кастыкты козутту деп айыпталып жаткан Владимир Козлов жана Айжангүл Амирова.
Социалдык кастыкты козутту деп айыпталып жаткан Владимир Козлов жана Айжангүл Амирова.
​“Хьюман Райтс Уочт” жана “Фридом Хаус” уюмдары өз билдирүүсүндө казак бийликтери Жаңы-Өзөн окуялары боюнча тергөөнү оппозициячыл саясатчыларды куугунтуктоо максатында колдонуп жатышканын белгилешти.

Вашингтондо, АКШнын Хельсинки комиссиясында Казакстан боюнча угууда “Фридом Хаустун” Евразия программасынын директору Сьюзан Корк буларга токтолду:

- Саясий конкуренцияга жана башкача ой-пикирге жол бергендин ордуна аларды тизгиндөө менен президент Нурсултан Назарбаев жана анын администрациясы кандайдыр бир деңгээлде өзүнүн алсыздыгын моюнга алууда. Өзүнө ишенимдүү лидер мындай тактикага барбоосу керек.

Хельсинки комиссиясындагы угууда Жаңы-Өзөн боюнча полиция өкүлдөрүнө да айып тагылганы сөз болду. АКШнын Казакстандагы мурдагы элчиси Уильям Кортнинин айтымында, бул кылмыш ишинин ачыктыгы өзгөчө мааниге ээ:

- Сот жараянын канчалык ачык болушуна байкоо салуу өзгөчө мааниге ээ. Болбосо көптөгөн казакстандыктар бул расмий өкүлдөр Жаңы-Өзөндөгү трагедия үчүн айыптуубу же буга көбүрөөк тиешеси барлар менен жогору жактагыларды калкалоо үчүн курмандыкка чалынышканын чын-бышыгына жетпей, күмөн санап калышат.

Казак коопсуздук күчтөрү бул аптада оппозициянын үч ишмеринен тышкары белгилүү укук коргоочу Вадим Курамшинди Жамбыл облусунан камакка алышты. Анын адвокатынын “Эркин Европа/Азаттык” радиосуна айтканына караганда, укук коргоочу прокуратуранын өкүлүнөн опузалап акча өндүрүүгө аракеттенген деген шек менен козголгон кылмыш иши боюнча эки айга камалды.

Ал эми дагы бир оппозициячыл саясатчы, “Руханият” партиясынын мурдагы лидери Серикжан Мамбеталин Лондонго качууга аргасыз болду.

Мамбеталиндин “Эркин Европа/Азаттык” радиосуна айтканына караганда, “оппозициячыл саясатчыларга каршы саясий куугунтук күчөдү”.

Мамбеталин лидердик кылган “Руханият” партиясы 15-январда болгон парламенттик шайлоого катышуу үчүн катталып, бирок кайра жарыштан БШК тарабынан чыгарылган. Анын алдында курамына Казак эл акыны Мухтар Шаханов да кирген бул партиянын жетекчилиги бийлик Жаңы-Өзөндө мунайчыларга каршы курал колдонгондугун айыпташкан.

Курманалиева: Таласта кендин баары иштебей турат

Талас облусунун губернатору Койсун Курманалиева аймактагы кырдаал тууралуу айтып берди.

“Азаттык”: Өтмөк жолунун абалы кандай? Кыш-күрөөдө Таласка барып-келүү кыйындаган жокпу?

Койсун Курманалиева: Быйыл кар абдан оор түшүп, буйруса жазга карата суу көп болот деген жакшы тилектерден үмүт кылып атабыз.

Өтмөк жолунда абал чынында кыйыныраак. Анткени кар мурдагыдан көбүрөөк түштү. Мен кечээ өкмөттүн жыйынына катышып, кайра түнү менен Таласка келдим. Жолдордун баары күрөлгөн. Быйыл өзгөчө көңүл буруп, жолду тазалоо иштери жакшы жүрүп жатат. Бардык жерлер тазаланып, кумдар себилип жакшы эле экен. Кечээ кечинде өзүм көрүп келдим.

“Азаттык”: Сууктун айынан Таласта мектептерде сабак 30 мүнөттөн болуп жатат деп маалымдалды эле. Электр энергиясын берүү үзгүлтүккө учураган жокпу? Отун-суу жетиштүү элеби?

Койсун Курманалиева: Жалпы электр энергиясын берүү жакшы эле болуп жатат. Бирок чектелүү болуп жатканына байланыштуу бир сааттан, айрым учурларда эки саатка жакын убакыт график менен өчүрүлүп жатат. Бирок биз мектептин иши үзгүлтүккө учурабашы үчүн эртең менен өчүргөн жокпуз. Кечке маал, эл жаткан убактарда бир аз график менен өчүрүлүп жатат. Эки мектепте авариялык кырдаал түзүлгөн. Биз аны бир аптанын ичинде оңдодук. Учурда бардык мектепте иш толук жүрүп жатат.

“Азаттык”: Чек арадагы абал тууралуу айтып бересизби. Былтыр айрыкча дыйкандар мөмө-чөмөсүн сата албай кыйналышты эле. Өзгөрүү барбы?

Койсун Курманалиева: Чек ара маселесин облустук, райондук деңгээлде чечүү өтө кыйын болуп жатат. Мамлекеттик деңгээлде сүйлөшүү болду. Учурда өтө чоң деле жолтоо жок. Бирок мындан эки жыл мурун жабылган эки бекет дагы эле ачыла элек. Ал эми бир бекетте мыйзам чегинде биз жактан эч кандай тоскоолдук жок. Казак тарап документ жактан бардык талаптарды коюп жатканына байланыштуу токтоп, кезек күтүп өтүүлөр болуп жатат.

Айыл чарба өнүмүн сатуу маселесине келгенде бир аз кыйынчылыктар болуп жатат. Картошканы сата албай калдык. Казакстан Бажы биримдигине киргенден кийин Жамбыл облусуна былтыр Орусиядан көбүрөөк көлөмдөгү картошка түшүп, биз өзүбүздүн картошкабызды сатууда кыйналып жатабыз.

“Азаттык”: Өкмөттүн кечээ күнкү жыйынында кен иштетүүдөн түшкөн салыктын 50 пайызын жергиликтүү бюджетке калтыруу тууралуу чечим кабыл алынды. Таластан канча кен иштетилип жатат, жана бул чечим ишке аша баштаса жергиликтүү бюджетке канча каражат түшөт?

Койсун Курманалиева: Эки жылдан бери түрдүү себептерге байланыштуу Таласта кендер иштебей турат. Кенди чалгындоо иштери бир эле жерде жүрүп жатат. Калган жерлерде иш токтоп турат. Биздин аймактагы Жерүй кенин иштеткен компаниянын иши соттук териштирүүлөрдөн улам токтоп турат. Ошондуктан кенди иштетүүдөн түшөт деген кошумча салыктар жокко эсе. Бирок биз ага карабай мүмкүнчүлүккө жараша алынбай калган салыктын түрлөрүн тапканга аракет кылып жатабыз.

Былтыр биз Таласта салыктын планын аткара алдык. Соттук териштирүүлөр бүтсө, мына жакынкы арада Жогорку Сотто каралат деп атат, ошол иш бүтсө, Жерүй кени иштеп калса салыктын көлөмү жогорулайт.

“Азаттык”: Өзгөчө кырдаалдар министрлиги күз-кыш айлары жаан-чачындуу болгондуктан сел, суу ташкын коркунучу жогору деп алдын ала эскертме берип жатат. Таласта мындай кооптуу аймактар көппү?

Койсун Курманалиева: Бизде кооптуу аймактардын карталары түзүлүп, алдын ала иш-чара жүргүзүү боюнча тапшырмалар берилген. Биз бул боюнча иштеп жатабыз. Суу көп түшөт, же аз түшөт деген божомолдор жок, бирок кооптуу аймактарда аким, айыл өкмөттөрү менен бирдикте атайын окуулар өткөн. Райондук деңгээлде, облустук деңгээлде кандай жумуштарды жасашыбыз керектиги алдын ала белгиленген.

“Азаттык”: Рахмат.

"Cүйө бил"

"Cүйө бил"
please wait
Embed

No media source currently available

0:00 0:03:37 0:00

Балдарды асыроого берүү ачыкпы?

"Азаттыктын" "Арай көз чарай" талкуусунун кезектеги чыгарылышы баланы чет өлкөлөргө асырап алууга берүү темасына арналды.

Катышуучулар: Социалдык өнүгүү министрлигинин Балдарды камкордукка алуу жана көзөмөлдөө бөлүмүнүн жетекчиси Жаңыл Сукенбаева жана Балдарды коргоо уюмунун социалдык кызматкери Таалай Жакыпов.

Талкууну толугу менен бул жерден угуңуз:





“Азаттык”: Кыргызстандан чет өлкөлөргө бала асырап, алып кетүү иштери менен алектенүү укугу биринчи болуп америкалык "Кристиан Уорд Эдопшн" коммерциялык эмес корпорациясына берилди. Сынакка жалпысынан АКШ, Испания, Канада жана Нидерланддан 15 компания катышкан экен. "Кристиан Уорд Эдопшн" кандай тандалып алынганына токтолсоңуз?

Жаңыл Сукенбаева: Мамлекеттик уюмдар аралык комиссия түзүлгөн. Ага бейөкмөт уюмдун да мүчөлөрү кирген.
Калкыбыз аз, ошондуктан бир бала болсо да чет жакка берүү туура эмес.

Талап боюнча тандалып алынган уюм өз мамлекетинде бала асыроо боюнча көп жылдар бою иштеп келген уюм болушу керек. Андан тышкары өзүнүн таза аброю, Кыргызстандагы иш-чараларынын оң жактары каралды.

Өкмөттүн токтому менен бекитилген мамлекеттик банк иштеп жатат. Анда кароосуз калган балдардын так саны бар. Бизге келген арыздарга карап, ошол банктагы балдарга ата-эне тандап берүүгө мүмкүнчүлүгүбүз бар. Эгер баланын абалы ынандырса, биринчи кезекте Кыргызстан жарандарына асырап алганга беребиз.

Бүгүнкү күндө банкта 4 жаштан 18 жашка чейин 301 бала катталып турат. Алардын бардыгы нышан төрөлгөндөр. Кыргызстан жарандарына бул банкта каттоодо турган эң жөнөкөй оорусу бар баланы көрсөткөндө эле асырап алуудан баш тартышат. Ал эми чет жакка асырап алып кеткен ата-энелердин баланы айыктырып алганга мүмкүнчүлүгү бар.
Кыргызстан жарандарына бул банкта каттоодо турган эң жөнөкөй оорусу бар баланы көрсөткөндө эле асырап алуудан баш тартышат.

Таалай Жакыпов: Негизинен асырап алуу маселесине жакшы эле карайм. Ал эми чет жакка берүүгө мен такыр эле каршымын. Азыр банк дегенде эле менин оюм башка жакка кетип атат. Башкача айтканда банк - бир жерге барып, каражат ала турган жай.

Чет өлкөлүк жарандарга берүү боюнча Орусиянын тажрыйбасын карап көрөлү. Так эле ошол мамлекеттик нормативдик актылар, жоболордун негизинде берилген балдар ал жакка баргандан кийин эле запкы жеп, зордук-зомбулукка дуушар болгон учурлар көп.

Орусия – чоң, күчтүү мамлекет. Калкынын саны да көп. Аны менен Кыргызстанды салыштырып болбойт. Биринчиден, калкыбыз аз, ошондуктан бир бала болсо да чет жакка берүү туура эмес. Ал баланы берген күндө да анын кийинки тагдырын көзөмөлдөөгө мамлекеттин азыркы күндө мүмкүнчүлүгү жок. Багып алган учурлар мурда деле болуп келген. Азыркы күндө жашырып деле болбосо керек, баланы асыроого берүү да коррупциялык системага айланып калган.

Дүйнө он жылда 600 миллион жаңы иш орунга муктаж

Эл аралык Эмгек уюму жаңы иш орундары реалдуу экономикада түзүлүүсү керек деп эсептейт.

Дүйнө экономикада туруктуу өсүштү жаратуу жана социалдык биримдикти камсыздоо үчүн алдыдагы он жылда 600 миллион жумушчу орунду токтоосуз түрдө түзүүгө муктаж.

Мындай тыянак эл аралык Эмгек уюмунун жаңы баяндамасында айтылат. Жөн эле эмес, жакшыраак төлөнгөн иш орундарын жаратуу - Кыргызстан үчүн да учурдун актуалдуу маселеси.

Баяндамада көрсөтүлгөндөй, эмгек базарында үч жылдан бери туруктуу уланып келген кризистен улам азыр да дүйнөдө 200 миллион киши жумушсуз бойдон калууда.

Ошол эле учурда жумушчу күчү жылына 40 миллионго өсүп жаткандыгын эске алганда, алардын муктаждыгын канааттандыруу үчүн алдыдагы он жыл ичинде кеминде жаңы 400 миллион жумушчу орун түзүү талап кылынат.

Эмгек базарына жаңыдан келип жаткандарды жана азыр жумушсуздарды кошкондо алдыдагы он жылдын муктаждыгы 600 миллионго чыгып кетүүдө.

Жумушсуздар көбөйүшү күтүлөт

Эл аралык Эмгек уюмунун баяндамасынын авторлорунун бири Экхард Эрнст “Азаттык” үналгысына буларды айтты:

- Биз бул жана алдыдагы эки-үч жыл үчүн көрүп жаткан нерсе – жумушсуздук боюнча глобалдык кырдаалдын начарлашы. Өзгөчө Улуттук дүң өндүрүштөрдүн төмөндөөсү таасири астында, өнүккөн экономикаларда жумушсуздук көрсөткүчү өсөт. Биз ошондой эле соңку кездери байкаган көрүнүш - иштөө шарттарынын начарлаганы. Иштегени менен жакырчылыкта жашагандардын глобалдык көрсөткүчүнүн төмөндөөсү уланган жок. Алар тогуз жүз миллион адамдын тегерегинде турууда. Эгер глобалдык экономикалык кырдаал начарлап кетсе, бул дагы көбөйүшү мүмкүн.

Ирак - жумуш күткөндөр
Ирак - жумуш күткөндөр
Эл аралык Эмгек уюмунун өкүлү атаган 900 миллион иштөөчү, бул уюмдун эсебинде, үй-бүлөсү менен күнүнө эки доллардан аз каражатка жашагандар. Алар негизинен өнүгүп келе жаткан өлкөлөрдүн тургундары.

Эл аралык Эмгек уюму баяндамасында иш орундарынын жакынкы келечеги боюнча үч божомол жасаган.

Биринчиси боюнча жумушсуздар саны быйыл дагы үч миллионго көбөйүү менен 2016-жылга карата 206 миллионго чыгат.

Экинчиси боюнча эгер глобалдык экономиканын өсүш ыргагы кокус 2 пайыздан төмөн болсо, быйыл жумушсуздар 204 миллионду түзөт.

Үчүнчүсү мындан жакшыраак божомол, эгер евроаймактагы карыз кризиси тез жөндөлсө, глобалдык жумушсуздуктун көрсөткүчү быйыл былтыркыдан 1 миллионго аз болот.

Иштейин десе, айлык аз

Жумушсуз жарандар үчүн айрым иш орундары болгону менен сунуш кылынган бир айлык эмгек акыны бөлө келгенде, күнүнө 130 сомдон, же эки жарым доллардын тегерегинде тийиши, Кыргызстандын эмгек, жаштар жана ишке жайгаштыруу министри Алиясбек Алымкуловдун айтымында, миңдеген жарандардын, өзгөчө жаштардын эмгек мигранты катары четте жүрүшүн шарттоодо:

- Бизде мектепти жылына 100 миңге жакын окуучу бүтөт. Андан тышкары 25 миңдей улан-кыз жогорку окуу жайын аяктайт. Жылына жумуш сурап (ишке жайгаштыруу мекемелерине) 270-290 миңге чейин адам кайрылат. Биз сунуш кылган жумуш орундар көпчүлүктү канааттандырбайт, анткени айлык акы төмөн. Айына төрт миң сом айлык сунуш кылган жумушчу орундар көп эле болгону менен ал бүгүнкү күндөгү талапты, көбүнчө жаштарды канааттандырбайт экен. Алар көбүрөөк акча тапкысы келип жатат.

Эмгек уюмунун баяндамасында Борбор Азия өлкөлөрүндөгү кырдаал Борбордук жана Түштүк-Чыгыш Европа жана КМШ мамлекеттер тобунда чогуу каралган.

Анда аталган аймактардагы өлкөлөрдө 2011-жылы жумушсуздук көрсөткүчү жогору болгондугу, 2012-жылы деле чоң өзгөрүү күтүлбөстүгү көрсөтүлөт. Баяндама авторлорунун бири Экхард Эрнст мындай дейт:

- Соңку жылдары кырдаал жакшырган. Бирок азыр экономикалык кырдаалдын начарлашынын таасирин эске алганда, биз жумушсуздук көрсөткүчү кийинки эки жылда кайра жогорулай турганын күтүп жатабыз.

Борбордук жана Түштүк-Чыгыш Европанын Евробиримдикке мүчө эмес мамлекеттеринде жана КМШда былтыр жумушсуздук 7,2% барабар болгон. Бул экономикалары кризиске кабылган өнүккөн өлкөлөрдөгү көрсөткүчкө барабар.

Ал эми жаштар арасындагы жумушсуздук 17% ашкан. Дегеле жаштар учурда жумушсуздуктан эң көп жабыр тарткан катмар.

Эмгек уюмунун баяндамасында келтирилген маалымат боюнча былтыр жумушсуз жүргөн 200 миллиондой кишинин 30% ашууну же 74,8 миллиону 15-24 жаш курактагылар экен.

Кайра каралган божомол

Аталган уюмдун баш директору Хуан Сомавиянын пикиринде, өкмөттөрдүн аракеттерине карабай, эмгек базарындагы кризис басаңдабай жатат. Андыктан иш орундарын реалдуу экономикада жаратуу артыкчылык берилген маселе болушу керек. Бирок бул реалдуу экономикадагы өсүшсүз мүмкүн.

Эл аралык валюта кору бул аптада кайра каралган жаңы божомолун жарыялады. Ага ылайык, быйыл дүйнөдөгү дүң өндүрүш 3,3% гана өсөт. Бул былтыр сентябрда жасалган божомолдон 0,7% төмөн дегендик.

КМШ өлкөлөрүндө да өсүш былтыркы божомолдон 0,7% ылдыйлап, быйыл 3,7% болот деп күтүлүүдө.

Назианын акыркы ыры

Назиа Икбал

Пакистандык ырчы Назиа мындан ары ырдаганды коюп, намазга жыгылаарын жарыялаганы анын көптөгөн күйөрмандары үчүн жагымсыз жаңылык болду.

Дүйнөдөгү эң белгилүү пуштун ырчыларынын бири мындан ары шариат жолуна түшүп, ырдаганды токтотоорун жарыялаганы анын көпчүлүк күйөрмандары жана колдоочулары үчүн такыр күтүлбөгөн жаңылык болду. Муну ачык эле улуттук трагедия катары баалап жаткандар да жок эмес.

Назиа Икбал 21-январда Дубайдагы концертинде элге кайрылып, бүгүн алар ырчыны акыркы ирет көрүп жатышканын, мындан ары ал “чыныгы мусулман аял катары музыкадан баш тартаарын, бетин да көрсөтпөй, паранжа жамынаарын” жарыялады.

Пакистандын батышындагы Сват өрөөнүнөн чыккан ырчы Назиа 2005-жылдан бери Бириккен Арап Эмираттарында, Дубайда жашайт.



Анын өзүнүн эне тили пуштуда, урду, фарси, пунжабиде жазылган альбомдору Пакистанда жана пуштуда сүйлөгөн аймактарда, ошондой эле, Ооганстанда кеңири белгилүү.

Азыр эми Назиа Пакистанда медресе ачаарын, мекенине кайтаарын айтты.

Жумурияттын Балучистан провинциясынын борбору Кветада жашаган Шабана ырчы Назианын узактан берки колдоочуларынын бири.

"Назиа Икбалдын чечимине аябай көңүлүм чөгүп турат, - дейт Шабана. - Ушунчалык жаман болуп, ыйлагым келип турат".

Ал эми пакистандык радио-продюсер жана акын Лаик Зада Лаик мындан да курч сүйлөп, Назианын сахнадан кетиши пуштундар үчүн “улуттук трагедия” деди.

"Ырга чабуул"

Дегинкиси, пуштуда ырдаган бир топ белгилүү ырчылар соңку жылдары кээде күтүүсүз, кээде трагедиялуу окуялардан кийин ырчылыгын токтотушкан.

Айман Удас деген ырчы кызды бир канча жолу радикал исламчылар коркуткандан кийин, 2009-жылы өзүнүн бир тууган агасынын колунан өлдү. Ошол эле жылы белгилүү ырчы жана бийчи Шабананы талиптер өлтүрүп кетишкен.

Бир жылдан кийин Шахенса Бача деген ырчы “эми чыныгы исламдын жолунда жашайм” деп, ырчылыктан кеткен.

Алардын артынан Шакила Наз жана Фарида Хан деген ырчылар да диндин айынан сахна менен коштошту.

Жакындан караганда...

Чыныгы мусулман болом деген ниетте сахнадан баш тарткан ырчылар мурдагы постсоветтик аймактагы Кыргызстанда да бар.

90-жылдары “Чүй кызы” деген ыры менен кыргызстандыктардын сүймөнчүлүгүнө айланган Мухтар Атаналиев динге берилип, сахнадан кеткени айтылып жүрөт.

Ырчы эмес, бирок өзгөчө таланты менен заматта таанылган актриса Айжан Акылбекова башына жоолук салынып, намаз окуй баштагандан кийин, театрдан, кинодон кеткен.

Тажикстанда болсо эки белгилүү ырчынын ырчылык карьерасы ушундай аяктады. Алардын бири – Малика Саидова.

Ал Меккеге ажылыкка барып келгенден кийин эле ырдагысы келбей калган. Ага чейин Манижа Давлатова да турмушка чыккандан кийин, исламга катуу берилип кеткени айтылган болчу.

Исламда фундаменталисттик багыттагы кыймылдар музыкага, сүрөт тартууга, скульптурага, иши кылып, искусствонун бир топ түрлөрүнө тыйуу салынганын чечмелеп жүрүшөт.

Уулуу көмүр ордунан жыла элек

Бишкектин жылуулук берүү борборуна Казакстандан уулуу көмүрдүн ташылып келиши боюнча козголгон кылмыш иш сотко өттү. Айып темир жол жана бажы кызматкерлерине тагылды.

Бишкек ТЭЦине былтыр сентябрда келип түшкөн радиациялуу көмүр боюнча кылмыш иш тергелип бүттү. Эми аны Свердлов райондук соту карайт.

Казакстандан чыккан уулуу көмүрдү Бишкекке алып келгендиги үчүн шектүү делген 4 кишиге айып тагылды. Бул тууралуу Баш прокуратуранын маалымат катчысы Жыргалбек Курманбеков билдирди:

- “Кыргызтемиржол” ишканасынын санитардык-эпидемиология станциясынын жана Бажы кызматынын “Энерго” бөлүмүнүн кызматкерлерине карата кылмыш иши козголгон. Аларга Кыргыз Республикасынын Кылмыш кодексинин 239-, 316- жана 304-беренелеринин негизинде айып тагылууда. Бул беренелер боюнча радиациялуу заттарды мыйзамсыз пайдалануу, ишиндеги шалаакылык жана кызмат абалынан кыянаттык жасагандыгы үчүн жаза каралган.

Соттук териштирүү качан башталаары азырынча белгисиз. Учурунда бул маселе кызуу талкууланып, уулуу көмүрдүн келишине ошол кезде Жогорку Кеңешти жетектеп турган Ахматбек Келдибековдун тиешеси бар экени айтылган. Бирок ал өзү мындай сөздөр негизсиз экенин билдирген болчу.

Былтыр сентябрда Бишкек жылуулук борборуна Казакстандагы Кулан кенинен 8,5 миң тонна көмүр келген. Анын уулуу экени парламентте айтылып, депутаттар жана жарандык коом өкүлдөрү текшерип барганда радиациянын күчү нормадан 8 эсе көп экени аныкталган. Атайын комиссия түзүлүп, ал көмүрдү жагууга тыюу салынган.

Бишкек ТЭЦинин директору Юрий Фриктин айтымында, уулуу көмүрдү кайра жүктөөгө даярдык иштери бүтөйүн деп калды:

- Казакстандын расмий органдарынан бул көмүрдү кайра алууга уруксатын гана күтүп жатабыз. Уруксат алаар менен кайдан келсе, ошол жакка жеткиребиз. Жүктөп, жеткирүүгө кеткен чыгымдын баарын көмүрдү жөнөткөн тарап өзүнө алмай болду.

Адистердин билдиришинче, эгер радиациялуу көмүр ТЭЦке жагылса, анын түтүнү аба менен шаарга тарап, адамдардын ден соолугуна кыйла зыян алып келмек. Мындан тышкары, күлү курулуш материалдарына пайдаланылса, туруктуу радиациялык фон жаралмак.

Көмүрдүн келгенине 4 айдын жүзү болуп калды. Ошондон бери анын ТЭЦке жагылып же шаардыктарга сатылып кетпеши көзөмөлдө болгонун Мамлекеттик санитардык-эпидемиологиялык көзөмөл мекемесинин жетекчиси Төлөн Исаков айтууда:

-“Электр станциялар” акционердик коому “ал жакта көзөмөл коюлуп, жагылган жок” деп алар жазуу түрүндө берип жатат. Бир да килограмм көмүр эч жакка чыккан жок дешти.

Төлөн Исаковдун айтымында, Куландан келген көмүр элге сатылып кетиши үчүн борбордо жана шаар четинде атайын текшерүү жүргүзүлүп турган:

- Бишкекте, Чүй облусунда көчөгө чыгып, машинага салып саткан бир топ жерди өзүбүз кыдырып текшердик. Радиациясын да текшерип, өлчөп келгенбиз. Куландан келген көмүр сатылбаптыр.

Демек "жүктөп, даярдык көрө баштадык" дегендери менен маселе да, уулу көмүр да баягы ордунан жыла элек. Өкмөттүк аппараттын отун-энергетика маселелери боюнча сектор башчысы Алибек Стамбеков маалымат берүүдөн баш тарткандыктан, мамлекет деги бул маселени көзөмөлдөп жатабы, казак тарап менен сүйлөшүү жүрүп жатабы деген сурообуз жоопсуз калды.

Жаңы-Өзөн боюнча айып оппозицияга багыттала баштады

Катталбаган "Алга" партиясынын өкүлдөрү Кенже Аденов, Владимир Козлов, Айжангүл Амирова.

Казакстанда оппозициячыл саясатчылардын, жарандык активисттердин үйлөрү тинтүүгө алынды. Каттала албаган саясий партия менен оппозициячыл гезиттин редакциясы да тинтилди. Окуя өлкөдөгү мөөнөтсүз парламенттик шайлоодо президент Нурсултан Назарбаедин партиясы кайрадан жеңишке жетишип, жаңы парламент куралып, ишке киришкенден кийин болуп олтурат.


Дүйшөмбү күнү оппозиция активисттеринин кеңселеринде жана үйлөрүндө жүргүзүлгөн тинтүүлөрдүн соңунан Казакстандын Улуттук коопсуздук комитети эки адамды: катталбаган “Алга” партиясынын лидери Владимир Козлов менен оппозициячыл маанайдагы “Взгляд” гезтинин башкы редактору Игорь Винявскини камакка алышкан. Оппозициячыл саясатчылардын дагы бири, “Халык Майданы” деген кыймылдын өкүлү, былтыр президенттик шайлоого талапкер болууга аракеттенген Серик Сапаргали да үйүндө жүргүзүлгөн тинтүүдөн кийин камалганы шейшембиде белгилүү болду.

Тинтүүлөр камакка алынган саясатчылар жана баш редактордун кеңселери менен үйлөрүнөн тышкары “Алга” партиясы, “Халык майданы” кыймылынын бир нече активисти менен кызматкерлеринин үйүндө болгон.

Казакстандын Коопсуздук комитети тинтүүлөрдүн себебин бул мекеменин тергөө тобу тарабынан социалдык кастыкты козутуу фактысы боюнча козголгон кылмыш иштери менен түшүндүрдү.

Бул мекеменин басма сөз кызматынын маалыматка караганда, козголгон кылмыш иши Маңгыстау облусундагы Жаңы-Өзөн шаарында былтыр 16-декабрда болгон тополоң менен байланыштуу. Тинтүүлөрдү жана башка тергөө аракеттерин жүргүзүүгө Жаңы-Өзөн шаарынын прокурору санкция берген экен.

Казакстандын оппозиция ишмерлери, жарандык активисттери менен адам укугун коргоочулар тобунун шейшембидеги билдирүүсүндө бийликтин соңку кадамдары “репрессия” катары бааланат. Алардын билдирүүсүндө белгилегендей, “бийлик “Алга” партиясын Жаңы-Өзөндөгү окуяларга катышы бар деп айыптоого аракеттенип, трагедия тууралуу чындыкты элге жеткирүүгө умтулган оппозициячыл күчтөр ичинде тазалоо жүргүзүүдө”.

Билдирүүгө кол койгондордун бири “Азат” жалпы улуттук социал-демократтар партиясынын тең төрагасы Болот Абилов “Азаттыкка” буларды айтты:



-“Алга” партиясы эч кандай мыйзам бузууга барган эмес. Бул жөн гана саясий маселе. Жаңы-Өзөн окуяларында он жети адам каза тапты. Эми анын уюштуруучусу деген айыпты “Алга” партиясына илгени жатышат. Биз бул кылмыш ишине каршыбыз.


“Алга” партиясынын азырынча 72 саатка камалган лидери Владимир Козлов - президент Нурсултан Назарбаевдин туруктуу сынчыларынын бири. Ал оппозициянын “Халык майданына” кирген башка ишмерлери менен бирдикте Жаңы-Өзөндөгү кан төгүүдөн кийин бул шаарга барып келген.

“Халык майданы” кыймылынын Айжангүл Амирова ысымдуу активисти 6-январда Актау шаарында кармалган. Ага коопсуздук кызматы “социалдык кастыкты козуткан” деген айып боюнча кылмыш ишин козгогон. Коопсуздук комитетинин маалыматында айтылгандай, “бул кылмыш ишин тергөө учурунда башка адамдарда да иш үчүн маанилүү документтер жана предметтер бардыгын көргөзгөн маалыматтар жетиштүү топтолду”.

Маалыматтарга караганда, оппозициячыл “Взгляд” гезитинин башкы редакторуна “конституциялык түзүлүштү күч менен менен өзгөртүүгө жана кулатууга үндөө” деген айып менен кылмыш иши ачылган.

Алматыдагы “Адил сөз” корунун президенти Тамара Калиева шейшембидеги басма сөз жыйында баш редактордун камалыш себептери боюнча алар үчүн түшүнүксүз жагдайлар көптүгүнө токтолуп, Казакстандын Кылмыш кодексинин аталган оор беренеси боюнча буга чейин бир да журналист айыпталбаганына көңүл бурду:



-Бул акциянын (тинтүүлөрдүн жана камоолордун) жыйынтыгы кандай бүтөөрүнө карабай окуя өзгөчө мүнөзгө ээ. Анткени башкы редакторду конституциялык түзүлүштү күч менен кулатууга чакырган, социалдык кастыкты козуткан деп айыптоочу берене бизде буга чейин эч убакта болгон эмес. Газета оппозициячыл. Албетте, ал азыркыга чейин сынды жактырбаган биздин бийликке жакпайт.


Игорь Винявскиге Казакстандын кылмыш кодексинин 170-беренесинин экинчи бөлүгү боюнча кылмыш иши ачылганын Коопсуздук комитети да ырастады.

Жаңы-Өзөн шаарындагы тополоң боюнча кыргызстандык көрөрмандарга берүүлөрүн спутник аркылуу тараткан “ К+” телеканалы катары белгилүү “Стан ТВ” интернет порталынын журналисттери да сурак берүүдө. Бул порталдын баш директору Бауржан Мусировдун айтымында, тергөөгө алардын он беш журналисти, анын ичинде тополоң чыккан күнү Жаңы-Өзөндө болбогон кабарчылары дагы чакыртылган.

Орусиялык жардамдын артында эмне жатат?

Орусиядан келген аскерий-техникалык жардам боюнча маалыматтын жашыруун сыр катары сакталышы коомчулукта күмөн саноолорду жаратты.

Жогорку Кеңештин депутаты Исмаил Исаков беш жүз миллион рублга бааланган аскерий жардамдын өлчөмү мындан бир канча эсе аз болушу мүмкүн экендигин белгиледи. Ошол эле кезде парламенттин коопсуздук жана коргонуу комитетинин төрагасы Токон Мамытов акысыз келген жардамдын аки-чүкүсүн териштирүү туура эмес деген ойдо.


Исаков: буга чейин да ашыкча көрсөтүшкөн


Орусия өткөн аптанын аягында Кыргызстандын чек ара кызматына жалпы суммасы беш жүз миң рублга бааланган аскер техникасы, курал-жарак, кийим-кече жана байланыш каражаттарын тапшырган.

Чек ара кызматынын төрагасы Закир Тиленов парламенттин тиешелүү комитетинде Орусиядан келген аскерий жардамдын жалпы тизмеси жана ар бир жабдуунун баасы боюнча маалымат берүүдөн баш тарткан болчу.

Жогорку Кеңештин депутаты Исмаил Исаков аскерий-техникалык жардам боюнча толук маалыматтын жоктугу күмөн саноолорго түртүп жаткандыгын белгиледи:

- Жашыргандын артында дайыма кандайдыр бир оюн болушу мүмкүн. Ошондой эле ал келген жардамдын көлөмү ашыкча бааланып, жабдуулардын баасы жогорулатылып көрсөтүлгөн болушу мүмкүн деген шектенүүлөр туулуп жатат. Анткени кийин териштирсек, жардамдын ичинен колдонулбай калган аскер техникасы же эски үлгүдөгү курал-жарактар бар экен. Мына ошолордун баасын биз азыр карайбыз дагы анан жалпы суммасы менен салыштырып көрөбүз. Мен коргоо министри болуп турганда да Орусиядан аскерий техника алганда жабдуулардын баасын жогорулатып беришкени белгилүү болгон. Биз аларга учурунда кат жүзүндө билдиргенбиз.


“Тартууга келген аттын тишин карабайт”


Бул маселе боюнча Кыргызстан чек ара кызматынын жетекчиси Закир Тиленов менен байланышууга мүмкүн болгон жок. Орусиядан келген аскерий-техникалык жардам 18-январь күнү президент Алмазбек Атамбаевдин катышуусунда чек ара кызматына тапшырылган. Ал эки тараптуу макулдашуунун алкагында берилген кайтарымсыз жардам экендиги баса көрсөтүлгөн болчу.

Парламенттин коргонуу жана коопсуздук комитетинин төрагасы Токон Мамытов бекер берилип жаткан жардамдын аки-чүкүсүн териштирүү ыйманга жатпайт деп эсептейт:

- Мунун бардыгы бекер берилип жатат да. Эгерде жанагы Орусиянын Кыргызстандагы аскер объекттеринин ижара акысынын эсебинен берилсе, биз мына ошентип териштирсек болот. Анан бир миллион доллар өлчөмүндө жардам бердик деп айтышса деле ал сумма мааниге ээ эмес. Ошондуктан Орусия ар нерсеге байлабай туруп, жардамды учак менен өздөрү алып келип берип жатышкандыгына биз рахмат айтышыбыз керек.

Анткен менен коомчулукта аталган аскерий техникалык жардамдын берилиши Кыргызстанды эмнеге милдеттендириши мүмкүн деген суроолор кабыргасынан коюлууда. Мында айрыкча жардамдын акысы үчүн расмий Москва Кыргызстандан эмнени талап кылып, кайсы ички иштерге кийлигишүүсү мүмкүн экендиги көпчүлүктү кызыктырат.

Исмаил Исаков биринчи кезекте бул маселе чек ара кызматын УКМКнын курамынан чыгарбай калтырууга таасир эткендигин белгиледи:
Жардамдын көлөмү ашыкча бааланып, жабдуулардын баасы жогорулатылып көрсөтүлгөн болушу мүмкүн деген шектенүүлөр туулуп жатат.

- Бүгүн мен парламенттин чек ара кызматын УКМКнын курамынан чыгарууга байланышкан токтомуна карата коргонуу кеңешинин катчысынан кат алдым. Анда чек арачыларга Орусиядан келген аскерий жардамдан улам, кайра түзүмдүк өзгөртүүлөрдү жүргүзүүгө мүмкүн эмес дегендей мазмунда жооп келген. Демек алардын артында да чек ара кызматын өзгөртүүсүз калтыргыла дегендер бар да. Себеби дегенде бул кызмат канчалык деңгээлде жашыруун болсо, ачыктык болбосо, ошончолук башка бир иштерди жүргүзүү мүмкүнчүлүгү болот.

2010-жылдагы июнь коогасынан кийин Кыргызстандын бийлиги Орусиядан аскерий-техникалык жардам берүүнү суранган болчу. Бирок аталган кайрылуу бир жарым жылдан ашуун убакыт өтсө да каралбай келген. Муну серепчилер ошол кездеги өлкөдөгү саясий туруксуздук жана бийликке карата ишенимдин аздыгы менен байланыштырышкан.


Орусия Кыргызстанга аскердик техника берди
please wait

No media source currently available

0:00 0:00:58 0:00
Түз линк

Мектепке шахмат оюнун киргизүү сунушталды

Бишкекте грек-рим күрөштөн эл аралык мелдеш жыйынтыкталды. Бишкекте Дүйшөнкул Шопоковду элесине арналган эл аралык бокс турнири башталат.

19-январдан бери Орусиянын Санкт-Петербург шаарында футболдон Шериктештик кубогу үчүн беттешүүлөр өтүүдө. Мында Кыргызстан курама командасы “В” тобунда ойноду. Бул топто Кыргызстан менен Украина, Молдова жана Латвия жаштар командалары беттешти.

Алгач Кыргызстандын жаштар курама командасы Латвия футболчуларынан 3:2 эсебинде утулуп, украиналыктарга да 4:0 эсебинде жеңилди. Акыркы атаандашы Молдова жаштар курама командасынан дагы 2:1 эсебинде жеңилүү ызасын тартты. Натыйжада Кыргызстандын жаштар курама командасы турнирден чыгып калды.

Шериктештиктин кубогу 29-январга чейин уланат. Бул жолу 12 өлкөнүн курама командалары катышууда. Башка жылдардан айырмаланып, быйыл кубоктун алкагында улуттук курама командалар эмес, жаштар курама командалары беттешип жатат. Грузия, Азербайжан, Армения жана Өзбекстандын жаштар командалары бул турнирге катышкан жок.

Балбанды жашында сынайт

Бишкектеги Раатбек Санатбаев атындагы спорт мектебинде грек-рим күрөшүнөн эл аралык турнир жыйнтыкталды. Мында Кыргызстан менен Казакстандын 14-16 жаштагы өспүрүм балбандары күч сынашты.

Мелдешке 450 спортчу катышып, жеңил салмакта Жумадыл уулу Бекжан, 30 кг салмакта Жоломан Шаршенбеков, 33 кг – Бекзат Мааткабылов, 36 кг – Абдумалик уулу Адилет, 39 кг – Төрөбай уулу Иброхим, 46 килограммдык салмакта Амантур Исмаилов мыкты деп тааанылды.

Бул мелдештин баш байгесин уткан Адилет Оморов келечекте Канат Бегалиев, Руслан Түмөнбаев, Данияр Көбөнов сыяктуу кыргыз өңүн дүйнөгө тааныткан балбан болуу максаты экенин “Азаттыкка” айтып берди.

Мындан тышкары, 50 кг – Алимбек Абдырахманов, 54 кг – Сагындык уулу Арген, 58 кг – Майрамбек уулу Улан, 63 кг – Илим Билимов, 69 кг – Лука Орлов, 76 кг – Илгиз Билимов, ал эми эң жогорку 85 килограммдык салмакта Өзер Жусупбеков жеңүүчү болду.
Өлкөгө эмгек сиңирген машыктыруучу Абдымажит Төрөкуловдун пикиринде, грек-рим күрөшүнө кызыккан жаштар арбын болгону менен өкмөттүк деңгээлде көңүл бурулбайт.

Шахмат мектеп программасына кирет

24-январда парламенттин билим берүү комитетинин жыйынында “Ар-намыс” фракциясынан Жогорку Кеңештин депутаты Дастан Бекешовдун демилгеси менен өлкөдө шахматты өнүктүрүү жана жайылтуу боюнча мыйзам долбоорун иштеп чыгуу демилгеси көтөрүлдү. Депутаттын айтымында, өлкөдө дене тарбияга көңүл бурулуп жатканы менен адамдын интеллектуалдык өнүгүүсүнө маани берилбей келет.

Мыйзам долбоорунда 20-июлду Шахмат күнү деп белгилөө, мектеп программасына шахмат оюнун киргизүү да сунушталган.

Шахмат федерациясынын президенти Милан Турпановдун пикиринде, мындай мыйзам кабыл алынса, мектеп окуучуларынын интеллектуалдык деңгээли жогорулап, илим-билимге болгон кызыгуу артмак.

Алты өлкөнүн мушкерлери таймашат

25-январда Бишкекте Советтер союзунун баатыры Дүйшөнкул Шопоковду эскерүү эл аралык бокс турнири башталат. Өлкөнүн башкы устаты Адылхан Бекболотовдун айтымында, мелдешке катышуу үчүн Кыргызстан, Кытай, Орусия, Казакстан, Өзбекстан, Тажикстандан эки жүзгө жакын тандалган бокс чебери келди. Эл аралык турнирдин жеңүүчүлөрү 29-январда аныкталат.

Кыргызстан суу башы экенин көрсөтүүгө камынууда

Кыргызстан учурда жылына 10 млрд. гана суу пайдаланып, 50 млрд. куб суу кошуналарга агып кетүүдө.

Кыргызстан Франциядагы эл аралык суу форумунда аймактагы суу маселесине башка мамлекеттердин көңүлүн бурууга аракеттенет.

Ал форумда кыргыз делегациясы суу-энергетикалык жана экологиялык көйгөйлөрдү көтөрмөкчү. Бул тууралуу 23-январда Жогорку Кеңеште өткөн тегерек үстөлдө айтылды. Эл аралык суу форуму март айында Франциянын Марсел шаарында өтөт.


Суудан пайда көрчү күн алыс эмес

Сууну сатыш керек. Көп эле өлкөлөр сатып жатат. Бизде ушуга аракет кылып, эч ким иштебей жатат. Сууну сатууга байланыштуу кошуналар эмне десе дей берсин.Асылбек Айдаралиев

Суу чарба жана мелиорация комитетинин төрагасынын милдетин аткаруучу Чыңгыз Узакбаев Франциянын Марсел шаарында өтүүчү эл аралык суу форумунда Кыргызстан көтөрчү маселелерди атады:

- Марселде эң биринчи кезекте, суу менен энергетиканын байланышын айтабыз. Экинчиден, экология боюнча да маселе көтөрүлүп жатат. Мында биздин чоң аргументтерибиз бар. Кыргыздын келечеги алдыда, ал суу менен байланыштуу деп ойлойбуз.

Чыңгыз Узакбаевдин билдиришинче, ушу тапта Кыргызстан өзү 10 млрд. куб гана суу пайдаланат. Ошол эле кезде 50 млрд. куб сугат суу кошуна өлкөлөргө агып өтүүдө. Казакстан жана Өзбекстан менен болгон айрым бир учурларды эске албаганда, бул өлкөлөр Кыргызстандан барган сууну бекер алышат.

Кыргызстан эл аралык университетинин ректору, академик Асылбек Айдаралиев Франциядагы форумда сууга бай өлкө катары Кыргызстан эл аралык коомчулукка өз кызыкчылыктарын айтууга чоң мүмкүнчүлүк алат деп эсептейт. Бирок ага дыкат даярдануу зарыл:

- Азыр даярдап жаткан документтеринде тоо жөнүндө бир да сөз жок. Тоо менен суу бир. Тоо болбосо, суу да болбойт. Эмне үчүн муну айтышпайт, мен түшүнбөй калдым. Экинчиден сууну сатыш керек. Көп эле өлкөлөр сатып жатат. Азыр да бул жерде Канадада, башка жерлерде сатып жатат деп айтышты. Бизде ушуга аракет кылып, эч ким иштебей жатат. Сууну сатууга байланыштуу кошуналар эмне десе дей берсин. Биз документтерге жазып алып, аны сатууга болорун суу форумунда, башка жерледе да айтышыбыз керек. БУУга чейин жеткирсек болот.


Кошуналардын каршылыгы

Суу бул - тышкы дүйнөгө чыгуучу экспорт. Суу бул - чек ара жана талаш-тартыш маселени чече турган бир курал.
Каныбек Иманалиев

Бирок эл аралык тажрыйбада өлкөлөрдү аралап өткөн дарыялар жана суулар үчүн акы алынбайт. Суусу мол Кыргызстан менен Тажикстандын жаңы ГЭСтерди куруу демилгеси Казакстан менен Өзбекстандын каршылыгын жаратып келаткан дагы бир маселе.

Казакстан менен Өзбекстан ГЭСтерди куруп жаткан өлкөлөр алардын кызыкчылыгын эске алып, макулдашуу менен иш жүргүзүшү керек деген турумду карманып келатат. Энергетика министринин орун басары Кайрат Жумалиевдин айтымында, ГЭСтерди куруу аймактардагы бардык тараптар үчүн пайдалуу, муну келечекте кошуналар да түшүнөт. Адистердин айтымында, сууну электрэнергиясына айлантып сатуудан пайда көбүрөөк болот.

Ал эми академик Биймырза Токторалиев жакынкы 2020-жылга барып сууну товар катары сатуу тажрыйбасы ишке кирет деп эсептейт:

- Сууну товар катары сатуу 2004-жылдан бери эле сөз болуп келатат. Менин оюмча, сууну товар катары сатуу 2020-жылы эл аралык деңгээлде чечилип калат деп ойлойм.

Кыргызстан сууга бай болгону менен аны сактап калуу жана экология жаатында арбын маселелер жаралууда. Токторалиев кыргыз тоолорундагы мөңгүлөр кыскарып жатканын кошумчалап, бул да форумда сөз болушу кажет деп эсептейт.

- Экологиялык система тез өзгөрүп жатканына байланыштуу суу тартыштыгы пайда болушу да мүмкүн. 2000-жылдан баштап мөңгүлөр 8 метрге чейин эриген.

Ал эми “Ар-Намыс” фракциясынын депутаты, парламенттеги эл аралык иштер боюнча комитеттин мүчөсү Каныбек Иманалиев суу саясий, ал түгүл геосаясий маселе экендигин эскертет.

- Суу бул - сугат үчүн керек. Суу бул - тышкы дүйнөгө чыгуучу экспорт. Суу бул - чек ара жана талаш-тартыш маселени чече турган бир курал.

12-17-мартта Франциянын Марсел шаарында өтүүчү эл аралык суу форуму үч жылда бир өтүүчү эл аралык абройлуу иш-чара. Ал акыркы ирет 2009-жылы Стамбул шаарында өткөн.

Узакбаев: Суунун пайдасын көрчү кез келатат

Токтогул суу сактагычы

Суу чарба жана мелиорация комитетинин төрагасынын милдетин аткаруучу Чыңгыз Узакбаев Борбор Азиядагы суу маселеси тууралуу ой бөлүштү.

“Азаттык”: Борбор Азия жумуриятында суу башында турган Кыргызстан менен Тажикстан суу сатуу маселесин коюп келет, бирок буга коңшулары Казакстан менен Өзбекстан караманча каршы. Кыргызстан сууну сарамжал пайдалануунун кандай жолдорун сунуштоодо? Дегеле дүйнөдө суу пайдалануу шарттары кантип өзгөрүп жатат?
XXI кылым - бул суу ресурстары тартыш болгон, мындан улам талаш чыккан, суу маселесин чечкен кылым деп аталып, бул илимий дагы, тажрыйбалык жактан да тастыкталып жатат.


Чыңгыз Узакбаев: Кебимдин башында дүйнөдөгү акыбалга бир аз токтолуп кетейин. XXI кылым - бул суу ресурстары тартыш болгон, мындан улам талаш чыккан, суу маселесин чечкен кылым деп аталып, бул илимий дагы, тажрыйбалык жактан да тастыкталып жатат. Орто Азия чөлкөмүн алсак, суунун башаты Кыргызстан менен Тажикстанда болуп, эгемендикти алгандан бери көп көйгөйдү чечүүгө туура келип жатат.

1990-жылдарга чейин Союздун тушунда суу ресурстарын Москва аркылуу калыстык менен бөлүшүп алчу элек. Ар бир мамлекет эгемендикти алгандан бери өз кызыкчылыгына качырып жатат. Мисалы, биз суу ресурстарын сугаттан сырткары энергетикага көбүрөк пайдалансак деген ойдобуз. Ал эми бизден төмөндө жайгашкан мамлекеттер - Өзбекстан, Казакстан жана Түркмөнстан болсо суу ресурстарын сугатка пайдаланып, энергетика деген маселени көп кабыл албай жатат.

Биз ушундан улам суу ресурстарын туура, сарамжал пайдалануу үчүн көп-көп кадамдарды таштап жатабыз.

Азыр элибиздин саны 5 миллиондон ашты. Адистер менен 2100-жылга чейин Кыргызстанда суу ресурстарын пайдалануу маселелерин карап көрсөк, 2050-жылы элибиздин саны 7,5 миллионго чейин барчудай экен. 2100-жылы Кудай буюрса 12 миллиондун тегерегине чейин өсөт экен. Мына ошол мезгилде өлкөдө азык-түлүк коопсуздугун чечүү, суу ресурстарын жеткиликтүү берүү маселеси өтө чоң маселеге айланары алдын ала билинип турат.

Бүгүнкү күндө Кыргызстан 10 миллиард куб метр сууну гана пайдаланып жатабыз. Биздин дарыяларыбыз аркылуу 50 миллиард куб метр суу коңшуларга агып өтөт.

“Азаттык”: Сууну сактап берип турганы үчүн Кыргызстан Казакстан менен Өзбекстандан канча акча алат? Мисалы Таласта Киров суу сактагычындагы сууну пайдаланганы үчүн Казакстан былтыр 20 миллион сом берип, сиздер бул аз экенин айтып, көбөйтүүнү сурап жаттыңыздар эле.

Чыңгыз Узакбаев: Дүйнөлүк тажрыйбада сууну товар катары сатуу деген маселе жок. Бир гана бөтөлкөгө куюлган, дүкөндөрдө сатылган суу өнөр жайда өндүрүлгөнү үчүн баага ээ болуп жатат. Ал эми дүйнөлүк тажрыйбада сууну топтоп, жакшынакай жеткизип берген мамлекеттердин баарында чыгымдарын кайра толтуруу тажрыйбасы жакшы пайдаланып келатат.

Мисалы Казакстан Чүй менен Таластын суусунун 50 пайызын алат.

“Азаттык”: Бул үчүн Казакстан канча акча берет?

Чыңгыз Узакбаев: Казакстан 1996-жылдан бери биздин чыгымдарды кайтаруу боюнча бир аз тыйын бөлүп келатат. Жалпысынан ошондон бери 5 миллион доллар беришти. Жылына 60 миллион теңге берип келген. Эки жылдан бери баанын өсүшүнө, биздин чыгымдардын жогорулашына байланыштуу быйыл 65 миллион теңге бергени жатат. Бирок биз 80ден кемитпегиле деген маселе койдук. Азыр бул өкмөттө чечилип жатат. Чын-чынына келгенде 120-150 миллион теңге бербесе биздин суу өткөзүп жаткан каналдарды, курумдарды кармоого бюджетибиз тартыштык кылат.

“Азаттык”: Өзбекстан канча төлөйт?

Чыңгыз Узакбаев: Өзбекстан менен акыркы мезгилде алакабыз өтө оор маселеге айланып баратат. 2000-жылдарга чейин бири-бирибизге болгон катнашыбыз жакшы, түз жолдо болчу. 1998-жылкы төрт мамлекет ортосундагы суу ресурстарын пайдалануу боюнча келишим бар эле. Анын негизинде жайында алган суунун көлөмүнө жараша электр энергия сатып алып турчу. Өзбекстан 2004-жылдан бери бул маселенин баарын токтотуп, эч бир тыйын төлөбөй турат. 2001-жылы гана Казакстанды туурап Папан суу сактагычы үчүн 250 миң сомдук товардык материал беришкен. Ошондон бери эч кандай сууга жардам бербей келбей жатат.

Быйылкы жылды алсак, электр энергиянын керектигин сезип, мына кыштын күнү 550 миллион киловатт саатты сатып алып жатат. Ал эми келечекте болсо алака-катышыбыз түздөлөрүн убакыт тастыктап жатат.

Элдин санын өсүп жатканына байланыштуу жаңы жерлерди өздөштүрүү жана ирригациялык курумдарды куруу деген 2015-жылга чейин мамлекеттик программа кабыл алынган. Бул наркы 5 миллиард сомго чейинки объектилер. Биз ал акчага 14 миң гектар жаңы жерди өздөштүрүп жана 24 миң гектар сугат жерлерге суунун көлөмүн көбөйтүү маселесин чечебиз.

2050-жылы 18 миллиард куб метр сууну Кыргызстан гана пайдаланышы керек. Ал эми 2100-жылы 24 миллиард суу пайдаланылат. Ошондуктан азыркы суунун көлөмүн карасак, ошондо Өзбекстанга 15 миллиард куб метр суу жетишсиз болот. Биз аларга бул көйгөйдү эмитен айтып жатабыз.

Сууну сарамжалдап, аз пайдалануучу технологияларга өтүшүбүз керек. Дүйнө жүзүндө мисалы Кытай, Израил, Египет өңдүү ысык мамлекеттер өсүмдүктөрдү тамчылатып сугарганга, же болбосо жаан сыяктуу сугарганга өтүп жатат. Сууну пайдаланууну кескин азайтуу жолдоруна өтпөсөк маселелер көбөйө берет.

Биздин алдыбыздагы азыркы маселе 2015-жылга чейин 1 миллион 18 миң гектар жерге 600-700 гектар жаңы жерлерди кошуп, өздөштүрүп элге бербесек, азык-түлүк коопсуздугу коркунучта калат. Ошондуктан сууну үнөмдүү пайдалануунун жаңы технологияларын табышыбыз керек. Бул көп каражатты талап кылат.

Сууну үнөмдөгөнгө биз эле эмес Өзбекстандын да өтүүсүн айтып жатабыз. Мисалы Аму-Дарыя жана Сыр-Дарыядагы суунун 60-70 пайызын Өзбекстан пайдаланат. Ошондуктан булар эмитеден ойлонбосо өзбек элине да кыйын болот.

1998-жылдагы келишимди түзгөндө мындай келишимдерди түзүү тажрыйбабыздын аздыгынан каталар кеткени тастыкталды. Келишимде түздөн-түз жоопкерчиликтерди туура жаза албаганыбыздын кесепетинен Өзбекстан аны аткарбай койду.

“Азаттык”: Эми бул келишимди оңдосо болобу?

Чыңгыз Узакбаев: Келишимди жасаш үчүн компетенттүү адамдар керек экен. Биз ошондой адистердин баарын чакырып, дүйнөлүк аты бар консультанттарды жалдап, келишимдин 14 вариантын бүтүрдүк. Ошол келишимдердин 12чиси баарыбызга ылайыктуу болуп турат. Ошол келишимге Сыр-Дарыя чөлкөмүндөгү мамлекеттер жакын арада кол коюшса жакшы болот эле.

Борбор Азиядагы калган төрт мамлекет болсо оюбуз бир, алдыга койгон пландарды ишке ашырабыз деген бири-бирибизди түшүнүү бар. Бул жерде Өзбекстан гана кичине артка тартып турат...

Андан сырткары Аму-Дарыяныкын карап жатабыз. Бул дарыяга Баткенден Кызыл-Суу деген суу кошулат. Кичинекей суу болсо да келишимден калбайлы деген оюбуз бар. Аму-Дарыяга Ооганстан да кошулушу керек. Келишимдерди бүткөрүү суу чарбаларынын алдында жаткан чоң саясат, маселе болуп турат.

Сууну чогуу пайдаланган мамлекеттердин адистери жылына төрт ирээт жолугуп, кышында пайдаланган, жайында пайдаланган суунун көлөмдөрүн бөлүшөбүз. Мамлекеттер аралык комиссиянын келерки жыйыны март айынын этегинде болгону жатат. Ошондо ушул келишимдин негизинде иштебесек, жумушубуз оорлоп кетет.

Өзбекстан сууну пайдаланганда “сууну гана карайбыз, энергетикаңар менен ишибиз жок”, - деп келди эле, эми мына быйылкы жылдын татаалдыгынан электр энергиянын керектиги тастыкталып, өздөрү кайра ымалага келип атат. Менимче, алар эми башка ой менен келип, бизге кошулса керек. Ал эми Борбор Азиядагы калган төрт мамлекет болсо оюбуз бир, алдыга койгон пландарды ишке ашырабыз деген бири-бирибизди түшүнүү бар. Бул жерде Өзбекстан гана кичине артка тартып турат.

Энергетика: Айта берсе арман көп

Энергетика жана өнөр жай министри Аскарбек Шадиев бул тармактагы коррупциялык схемалар четтетилгенин билдирди. Ал кайсы жана кандай схемалар болгон? Энергетикада ошону менен коррупцияга бөгөт коюлдубу? “Азаттыктын” “Арай көз чарай” талкуусуна ушул тема коюлду.

Талкууга Жогорку Кеңештин мурунку депутаты Улукбек Ормонов, эксперт Расул Үмбеталиев жана “Кыргызкөмүр” мамлекеттик ишканасынын жетекчисинин орун басары Сагынбек Абылкасымов катышты.

Талкууну толугу менен бул жерден угуңуз:





19-январда өкмөттүн жыйынында энергетика жана өнөр жай министри Аскарбек Шадиев энергетика тармагындагы "Ширшовдун схемасы" деп аталган коррупциялык схема жоюлганын айтып, буларга токтолду:

Аскарбек Шадиев: Биринчиден, электр энергиясын экспорттоо ортомчу компаниялар аркылуу төмөн баада жүргүзүлгөн. Маселен, Орусияга 0.5 центке, Казакстанга 0.9 центке сатылган. 2007-жылы Токтогул суу сактагычында суунун аздыгына карабай Өзбекстанга 1.1 центке сатылган. Суу аз болгондо энергия кымбат болуш керек эле. Мына ошону менен энергетика тармагына олуттуу зыян келтирилген.
Бүгүнкү күндө коррупциялык схеманы Ширшовдуку деп атат. Андай эмес, Ширшовго чейин да бул коррупциялык схемалар иштеп жүргөн.

Азыркы кезде Казакстанга сатыла турган электр энергиясынын баасы өкмөттөр ортосунда чечилип жатат. Баасы 2.8 цент болду. Өзбекстанга болсо 3.37 центке сатылып жатат. Түшкөн акча ачык болуп жатат.

Ири энергетикалык долбоорлор ачык жасалбай келген. "Датка" подстанциясын курууга 256 млн. долларга келишим түзүлүп, андан кийин 48 млн. долларга азайтылды. "Нарынгидроэнергокурулуш" же "Нарынгидромонтаж" компаниялар аркылуу ГЭСтердин акчасы кетип турган. Азыр бул иштер Башкы прокуратуранын кароосунда турат.

Бишкек ТЭЦине көмүр кымбат баада коюулуп келген. Тендерлер жабык жүргүзүлгөн. Азыр тендердик комиссияларга көп тармактын өкүлдөрү кирип, ачык жүргүзүлүп жатат.

“Азаттык”: Мына министр мырза айткан сөз. Коррупциялык схеманын жүзү. Баары толук камтылганбы?

Расул Үмбеталиев: Мен министр Шадиевдин сөзүнө толук кошула албайм. Бүгүнкү күндө коррупциялык схемага кандай бөгөт коюп атканын айткан жок. Бүгүнкү күндө коррупциялык схеманы Ширшовдуку деп атат. Андай эмес, Ширшовго чейин да бул коррупциялык схемалар иштеп жүргөн.
Бишкек ТЭЦине көмүр кымбат баада коюулуп келген. Тендерлер жабык жүргүзүлгөн. Азыр тендердик комиссияларга көп тармактын өкүлдөрү кирип, ачык жүргүзүлүп жатат.

Энергетика тармагында жалпы техникалык жана коммерциялык жоготууларды азайтсак, мамлекеттик алып-сатуу таза, ачык-айкын болсо, биздин энергокомпания жетекчилигине ишмердүү, профессионал адамдар келсе деп көп маселе көтөргөм. Бүгүнкү күндө министрлик жакшы ишти жүргүзбөй жатат.

“Азаттык”: Көмүр сатып алууда да аябай көп көйгөйлөр ар дайым айтылып келген. Казакстандан арзан баада көмүр алынат, бирок ал бул жакка кымбаттатылып алынып келинет. Азыр ушул маселени чечиш үчүн Кара-Кечеден 400 миң көмүр алынат деген эле. Азыркы кезде бул тармакта абал кандай болуп атат?

Сагынбек Абылкасымов: 2011-жылдын 13-январында Жогорку Кеңештин токтому менен 400 миң тонна алынсын деген чечим бар. Бирок 400 миң тонна алынбай эле, 150 миң тонна алынды. Анын 110 миң тоннасы Кара-Кеченин көмүрү, аны биз эки жарым айда эле ТЭЦке ташып берип койдук. Эми кошумча сурасак, берилбей атат. Анткени силердин көмүр кымбат дейт. Өздөрү берген документтери боюнча Шабыркүлдүн көмүрү 52 доллар экен, биздики 50,5 доллар болду. Анан кандайча биздики эки эсе кымбат болот? Түшүнүксүз.

Эркек-аял урушат, кимисине болушабыз?

Кыргызстанда киши колдуу өлүмгө кириптер болгондордун 25 пайызы үй-бүлөлүк чатактарга туура келээрин Ички иштер министрлиги билдирди. “Арай көз чарай” талкуусу үй-бүлөлүк чырлар темасына арналды.

Катышуучулар: Социология илимдеринин кандидаты, "Аялдарга жардам" борборунун байланыш боюнча координатору Топчугүл Шайдуллаева жана журналист Бейшенбек Бекешов.

Талкууну толугу менен бул жерден угуңуз:





Айданек: Күйөөм кол тийгизген күнү эс-учумду билбей кечке жаттым. Эртеси ооруканага барам деп, бирок бара албай үйдө эле дарыланып, үйдөн эле жакшы болдум. Бир чети көгала болгонуман окуучуларга да уят болом деп мектепке да барган эмесмин.

Үйдө тынч болбогондуктан, жумушка деле көңүлүм келбей калган. Акыркы жолу мышьяк берип, "өлтүрөм сени" деп коркуткан. Ага чейин бетим көрүнбөй калганча сабаган. Кийин бети көгөрөт дегенби, буттарымды ургулап, көгөрүп, шишип чыккан. Өзүм жогорку окуу жайын бүтүргөм. Ишиме да күйөөм көп тоскоол болот. Башыма көп урчу. Ошондуктан башым деле чайкалып, жаракат алсам керек деп ойлойм.
"Чекеме чертти" деп эле сотко бара берсе, анда үй-бүлө ошону менен жок болот. Бир үй-бүлө кыйраганда коом, мамлекет кыйрайт.

“Азаттык”: Ички иштер министрлигинин маалыматы боюнча, жыл сайын үй-бүлө чыр-чатагы боюнча 10 миңге жакын арыз түшсө, алардын 97% аялдардан экен. Ошондой эле Кыргызстанда киши колдуу өлүмгө кириптер болгондордун 25 пайызы үй-бүлөлүк чатактарга туура келээри белгиленген. Үй-бүлө жаңжалдарынын арты эмнеге ушундай каргашалуу бүтөт?

Топчугүл Шайдуллаева: Үй-бүлөдөгү чыр-чатактардын себеби өтө көп. Биринчиден, илгертен келаткан үй-бүлөнү сактап, коргой турган салттуу эрежелер бузулуп калды. Каада-салтыбыздагы, диний жөрөлгөлөрдөгү үй-бүлөнү кармай турган принциптер, нормалар бүгүн иштебейт.

Экинчиден, мамлекеттин саясатында да үй-бүлөнү бекемдей турган механизмдер жок. Тарыхка кылчайып караганда деле бардык өлкөдө, бардык элдерде ушул баалуулукту коргойбуз деген көп иш-чаралар өтүп келген. Анткени эки башка адамдын бир үй-бүлөгө биригип жашашы, бала күтүп, өмүр кечириши өтө татаал жана ыйык нерсе.

Моралдык, этикалык жактан алганда да адамзаттын өмүр кечириши үчүн мындан өткөн баалуулук жок. Өз элин сактайм деген улут мамлекет үй-бүлөнү сактоого абдан чоң көңүл бурушкан. Азыр бизде ушул механизмдердин бардыгы өлүп калды, ал эми жаңысын иштеп чыккан жокпуз.
Каада-салтыбыздагы, диний жөрөлгөлөрдөгү үй-бүлөнү кармай турган принциптер, нормалар бүгүн иштебейт.

Жалпы баалуулуктарды алганда аялдын деле эркек катары укуктары бар. Аял деле бир келген жашоодо бардык жакшы нерсени көрүш керек, жакшы нерселерге жетиш керек. Эгер күйөөсү багам, жакшы каржылайм десе, аял киши кантип эле баласы 3-4 жашка чыкканга чейин иштейм деп жанталашсын. Күйөөлөрүнүн жакшы бакпаганынан, эркектердин деградацияга кабылып, аракеч болуп кеткенинен суукта тоңуп? базарларда отурушат.

Бейшенбек Бекешов: Эгер мамлекетти сактайм десек үй-бүлөдөн башташ керек. Үй-бүлөнү сактоонун эрежелери кыргыз коомунда ата-бабабыздан бери эле сакталып келген. Азыр ошонун бардыгын карманбай, унуткандыктан бүгүнкү ашмалтай абалга келип отурабыз.

Ал эми жогоруда келин күйөөсүнүн урганын айтып жатпайбы. Урду деген натыйжасы гана, кандайдыр бир аракеттердин орто жериндеги эле иш. Эмне үчүн урду деген маселе чыгып жатпайбы. Мисалы, ишке чыкканымды жактырбайт деп айтып атат. Турмушка чыккандан кийин күйөөсү "үйдө отур, баланы бак, каржылап турам" десе үйдө отуруш керек. Же башында иштейм деп сүйлөшүп алыш керек. "Чекеме чертти" деп эле сотко бара берсе, анда үй-бүлө ошону менен жок болот. Бир үй-бүлө кыйраганда коом, мамлекет кыйрайт.

Апта: Абактагы чатак, кыскартуулар марафону

Энергетикадагы көйгөйлөр ызгаардуу суукта өзгөчө билинди.

Абактагы тополоңдун себеби эмнеде? Энергетика тармагында кыңыр схемалар жоюлганы айтылууда.

Кыргызстандын энергетика тармагында коррупциялык схемалар жоюлганын энергетика жана өнөр жай министри Аскарбек Шадиев 19-январда өкмөт жыйынында билдирди.


Коррупция чын эле жоюлдубу?


Өлкөнүн энергетика тармагында жөнөкөй коррупция эмес, атайын ойлонулган схемалар менен жасалган коррупция бар экени коомчулукка көптөн бери маалым. Аны Акаевдин оппозициясы да, Бакиевдин оппозициясы да деталына чейин айтып, алар бийликке келсе эле абал өзгөрөрүн убада кылып келишкен.

Азыр бийликте турган “Республика” партиясы да шайлоо алдында өздүк баасындагы электр энергиясы боюнча убада бергени маалым. Өздүк баа ушул кезге чейин аныктала элек. Бирок коррупциялык схемалар ачылганын энергетика министри Аскарбек Шадиев 19-январда маалымдады:

- Биринчиден, электр энергиясын экспорттоо ортомчу компаниялар
аркылуу төмөн баада жүргүзүлгөн. Маселен, Орусияга 0.5 центке, Казакстанга 0.9 центке сатылган. 2007-жылы Токтогул суу сактагычында суунун аздыгына карабай Өзбекстанга 1.1 центке сатылган. Суу аз болгондо энергия кымбат болуш керек эле. Мына ошону менен энергетика тармагына олуттуу зыян келтирилген.

Азыркы кезде Казакстанга сатыла турган электр энергиясынын баасы өкмөттөр ортосунда чечилип, бир кВт саат электр энергиясы 2.8 центтен, Өзбекстанга 3.37 центке сатылып, түшкөн акчалар ачык болуп жатат. Буга чейин улуттук масштабдагы энергетикалык долбоорлор жабык каралып келген. Маселен, "Датка" подстанциясын курууга 256 млн. долларга келишим түзүлүп, андан кийин ал 48 млн. долларга арзандатылды.

“Нарынгидроэнергокурулуш” жана “Нарынгидромонтаж” компаниялары аркылуу ГЭСтердин акчасы солго кетип турган. Азыр бул иштер Башкы прокуратуранын кароосунда турат. Бишкек ТЭЦине көмүр кымбат баада коюулуп келген. Тендерлер жабык жүргүзүлгөн. Азыр тендердик комиссияларга көп тармактын өкүлдөрү кирип, ачык жүргүзүлүп жатат.


Министр Шадиев сөзүндө жоготуулар дале жогору бойдон калып жатканын моюнга алды. Ал эми эксперттер коррупциянын уюгу дал ушул жерде экенин белгилеп жатышат. Андан сырткары энергетикалык жабдууларды оңдоп-түзөө иштеринде коррупция өөрчүгөнү айтылууда.

Энергетика тармагындагы коррупциялык көрүнүштөр 1990-жылдардын соңунда бирдиктүү “Кыргызэнерго” үчкө бөлүнгөндөн кийин күч алган. Техникалык жана коммерциялык жоготуулар 50% жакындап, тармакты колдоо үчүн чет өлкөдөн алынган насыялар да изин таптырбай жоголуп жатты.


Тажикстандан артта калып...


Азыркы кезде да жоготуулар 22% ашуун бойдон калууда. Тажикстанда болсо жоготуулар 13%. Бул кошуна мамлекетте коррупция ооздукталып, мамлекет көзөмөлү бекем экендигин көрсөтүп турат.

Энергетикалык эксперт Расул Үмбеталиев энергетика тармагында коррупциялык схемалар азыркы кезге чейин иштеп жатат дейт:

- Бүгүнкү күндө да коррупциялык схемалар иштеп жатат. Ага бөгөт коюш үчүн энергетика тармагында коммерциялык жана техникалык жоготууларды азайтышыбыз керек. Мамлекеттик сатып алуулар таза жана ачык-айкын болсо, энергетикага чыныгы адистер келсе деп көп маселени көтөрүп жатабыз. Тилекке каршы министрлик андай иштерди жүргүзбөй жатат.

Өлкөнүн экономикасынын эле эмес, элинин жашоо-тиричилигинин да негизи болгон энергетика тармагы оор абалда экенин быйылкы кыш дагы бир ирет тастыктады. Авариялар, өчүрүүлөр саны 12 миңге жетип, кыштын кычыраган күндөрү тургундар жарыксыз жана жылуулуксуз калып жатат.

Абалдан чыгуу үчүн энергетика тармагын каржылоону жана энергетикалык кубаттуулуктарды күчөтүү каралууда. Каржылоону жакшыртуу үчүн тарифтерди көтөрүү сунушталган. Бирок бул саясий маселе болгондуктан бийликтеги партиялардын чечим кабыл алуусу жеңил болбойт.


Абакта чатакты кримтөбөл уюштурганбы?


Узап бараткан аптада Кыргызстандын абактарында кооптуу жагдай түзүлдү. 16-январда Бишкектеги №1 тергөө абагында тополоң чыгып, андан Жаза аткаруу мекемесинин төрт кызматкери, ондогон камалгандар жабыркады. Камалгандардын ичинен бирөө мерт болду.

Абактагы жаңжалдын башатына “криминалдык төбөл” деп аталган Дамир Сапарбеков аттуу жаранды башка абакка которуу себеп болгону айтылып жатат. Акыйкатчы Турсунбек Акун бул ишти аткарууда Жаза аткаруу мекемеси одоно катачылык кетиргенин белгиледи:

- Эртең менен сегиз жарым, тогуздарда атайын бөлүктүн жоокерлери кирип барат. Дароо эле сабап киришет. Абактагылар укугу чектелген күндө да адам да. Буларды барып токмоктош керек эмес.

Бир “положенец” Дамир Сапарбековду которуу үчүн ошондой кылышабы? Мен аны менен да сүйлөшүп көрдүм, ал “мага алдын-ала эскерткен эмес, эскертсе кетмекмин. Мунун баары чыкпайт эле”, - дейт. Ошон үчүн Жаза аткаруу мекемесинин пландуу түрдө иш жүргүзүлдү дегени туура эмес
.

Ал эми Жаза аткаруу мекемесинин жетекчилиги №1 тергөө абагында бардык иш-аракеттер мыйзам чегинде жүргүзүлгөнүн, пландын негизинде тинтүү жүргүзүлө турган болгонун билдирди.

Мекеменин башчысы генерал Шейшенбек Байзаковдун кеңешчиси Табылды Исаев окуя кандай болгонун башкача айтат:

- Бул пландуу иш-чара болгон. Анын учурунда тинтүү жүргүзүлгөн. Пландуу иш-чараны аягына чыгаруу үчүн аракет жасалып жатканда ошол жерде абакта отургандар жана ошондой эле тергөө амалы менен жаткандар мыйзамга баш ийбей, камералардын эшигине керебеттерди коюп, матрацтарды өрттөп, мына ошол ызы-чууга алып келди.

№1 абактагы өзгөчө камера.
№1 абактагы өзгөчө камера.
№1 тергөө абагындагы окуя Кыргызстан абактары “криминалдык аталыктардын” көзөмөлүндө экенин, ошолордун буйругу менен баары кыймылга келип турганын көрсөттү.

Мына ошол криминалдык аталыктар отурган камералардын мыкты жасалгалары жана шарттары Жаза аткаруу мекемесинин кызматкерлери менен криминалдык төбөлдөрдүн ортосундагы коррупциялык байланышты далилдеп турат.

Жаза аткаруу мекемесинин жетекчиси генерал Байзаков мындан ары андай камералар болбой турганын айтып, Дамир Сапарбеков №1 абактан которулганын билдирди. Бирок абактарда абал тынч болбой, 18-январдан бери ачкачылык акциясы жүрүп жатат.


Реформа кыскартуулар менен башталды


Өлкөнүн саясий турмушу мамлекеттик кызматтагы кыскартуулар, компроматтар менен коштолуп жатат. Ошол эле учурда президенттик шайлоонун алдында бириккен ыңкылапчыл күчтөр демилгени колго алып, реформаларды жылдырууга аракеттенүүдө. Мисалы, Өмүрбек Текебаев Атамбаевдин бийлигинин идеологу катары чыгып, сот системасын реформалоо боюнча президенттик комиссияны жетектеди. Ал ошондой эле Бишкек жана Ош шаарларынын мэрлерин шайлоо боюнча мыйзам долбоорунун да демилгечиси.

Ал эми Темир Сариев экономика жагын колуна алып, учурда министрликтердин, агенттиктердин функцияларын аныктап, тактап жатат. Бул тактоолор мамлекеттик кызматкерлерди кыскартуулар менен коштолмокчу.

Кыскартуулар өнөктүгү Жогорку Кеңеште да жүрүүдө. Жалпысынан өкмөт 2 200дөн ашуун кызматкерди кыскартып, 800 млн. сомдон ашуун каражатты үнөмдөп калууну көздөп жатат.

Кыскартуулар мамлекеттин алдында турган милдет, пландарга, чече турган маселелерге карап эмес, кыскартуулар болуш керек деген популисттик максаттар менен жүрүп жатат деп сындалууда.

Кыскартууларга тушуккан кызматкерлер, энергетикадагы өчүрүүлөрдөн жабыркагандар, казинолордун жабылышынан көчөдө калгандар нааразылардын катарын толуктап, оппозицияга кошулууда.


Бакиевдердин үй мүлкүн ким тоногон?


Бийликтеги коррупциялык көрүнүштөр жана фактылар бийликтин аброюна сокку урууда. “Ата-Журт” фракциясынын лидери Камчыбек Ташиев КСДП фракциясынын лидери Чыныбай Турсунбеков Бишкектеги арак-ликер заводун арзан баада сатып алганын билдирип чыкты. Турсунбеков аны төгүндөп, бирок арак заводду тууганы сатып алганын моюндап жатат.

Турсунбековдун тууганы арак заводун 66 млн. сомго сатып алган. Ал эми арак заводдун акционери Александр Ким заводдун жайгашкан жери эле бери дегенде 150 млн. сом болоорун айтып, бул жерде коррупция жана бийликтен пайдалануу жатканын кыйытты.

Дагы бир жаңжал “Ата Мекен” партиясынын жетекчилигинин айланасында пайда болду. Бир нече айдан бери абакта жаткан Абдулла Юсупжанов, Дастан Оморов жана Азамат Шергазиев аттуу жарандар депутаттарга кайрылуу жолдоп, анда 2010-жылы 7-апрелдеги окуядан кийин аларды “Ата Мекен” партиясынын жетекчилиги Бакиевдерге таандык үй-мүлктөрдү талап-тоноого пайдаланганын билдиришкен.

“Ата Мекен” фракциясынын мүчөсү Райкан Төлөгөнов 7-апрель түнү Юсупжанов менен бирге болгонун тастыктап, бирок Бакиевдердин мүлкү алар келгенге чейин эле таланып-тонолгонун гезиттерге курган маегинде билдирген. Айрым маалыматтарга караганда, бул талап-тоноолор боюнча кылмыш иши козголуп, бирок ал прокуратура кызматы тарабынан аягына чыгарылган эмес.

Компроматтык согуштун дагы бир учкуну апрель ыңкылабынан кийин тонолгон банк уячаларына байланыштуу чыгышы ыктымал. Анткени “Ата-Журт” фракциясынын лидерлеринин бири Акматбек Келдибеков ал окуя кандайча болгонун иликтөөгө киришти.

Ошентип, кыргыз саясаты “жаз жарышка” кирип келатат.

Борбор Азия апта ичинде

Президент Назарбаев жаңы шайланган парламенттин 1-жыйынында. Астана, 20.01.2012

Казак Мажилисинин жаңы депутаттары алгачкы сессияга чогулду. Тажик бийлиги Орусиядагы эмгек мигранттарынын беделин көтөрүү аракетин көрүүдө.


16-21-январда Борбор Азия чөлкөмүндө болгон орунттуу кабар-окуялардын жыйындысы. Толугу менен бул жерден угуңуз:

please wait

No media source currently available

0:00 0:14:38 0:00
Түз линк


20-январда Казакстан парламенти шайлоодон кийинки алгачкы сессияга чогулду. Президент Нурсултан Назарбаев көп партиялуулук мыйзамчылардын ишин жандандырат десе, оппозиция Мажилисте бири-бирине чыныгы атаандаш партиялар жоктугун сындоодо.

Казакстан: тобу менен добуш салуу
please wait

No media source currently available

0:00 0:04:00 0:00
"Азаттыктын" казак кызматынын кабарчысы Алматы облусундагы добушканада бир эле адамдын шайлоо үкөгүнө тобу менен бюллеттендерди салып жатканына күбө болду. 15.01.2012.

Тажикстандын миграция кызматы тажик мигранттары тууралуу терс беделди оңдоо максатында россиялык улутчулдарды өлкөгө чакыруу пландарын ортого салды. “Скинхеддердин туризмин” өнүктүрүү идеясы бийликтеги партиянын колдоосун тапканы менен, катардагы тажиктердин сынына кабылды.

Алматы шаардык соту кыргызстандык журналист Геннадий Павлюкту өлтүргөндүгү үчүн соттолгон 3 кишинин апелляциялык арызын карап баштады.

Павлюктун иши боюнча сот отуруму
please wait

No media source currently available

0:00 0:01:22 0:00


11-октябрда Алматы калаасынын кылмыш иштери боюнча адистештирилген соту кылмышты уюштурган деген негизде Кыргызстандын Улуттук коопсуздук комитетинин мурдагы офицери Алдаяр Исманкуловду 17, кылмыш жасоого катышкандыгы үчүн казак жарандары Алмаз Игиликовду 10, Шалкар Уразалинди 11 жыл эркинен ажыраткан.

Ишкердин бир аты тобокел

Бишкек ишкерлер клубу кыргызстандык жаштарды бизнес жасоого чакырууда. Клубдун активисттери өлкөдө ишкер болууну модага айлантып, жаштардын калың катмарына бизнес жасоону үйрөтө баштады.

Демилгечилер мындан ары массалык маалымат каражаттары аркылуу Кыргызстандагы ийгиликтүү ишкерлерди жарнамалап, бизнестин сырын элге ачып берүүнү көздөп жатышат.

Долбоордун уюштуруучусу, жаш ишкер Мирбек Токтогараев Кыргызстанда ишкер болууну популярдуулука айлантууну көздөп жатат. Анын пикиринде жаштарды өкмөттү гана тиктеген түшүнүктөн арылтып, бай жашаш үчүн коркпой бизнести баштоо керек:

- Жаштардан башташ керек. Аларга ишкердүүлүктүн маданиятын, кантип бизнес баштоону үйрөтүш керек. Жаштайынан үйрөнгөнү жакшы. Биз көрүп атабыз, ишкерлерликти колдогон өлкөлөр тездик менен өнүгүп атат. Ошол себептен биз жаштардан баштайын деп чечтик.

Токтогараев Кыргызстандын жаштарына дүйнөгө байлыгы менен атагы чыккан Билл Гейтс, Жорж Сорос сыяктуу миллиардерлерден тарта, кыргызстандык капчыктуулар Аскар Салымбеков, Бабур Төлбаев, Табылды Эгембердиевди да мисал кылышат. Эми алардын кантип байыганы тууралуу телеберүүлөр уюштурулганы турат.

- Эң негизги тоскоолдук - психологиялык жактан коркуу. Коркок болсоң таанышың канча көп болсо деле, акчаң көп болсун дейли, бизнести баштай албайт экенсиң. Эгерде сен "ишкер болом, ишкерлик бул философия, ишкер болуп үй-бүлөмдү багам, өлкөгө пайдам тиет" десең коркпошуң керек. Ошондо максатыңа жетесиң. Жаштарга ушунун баарын түшүндүрүп атабыз.

Чач тарач, балким чакан дүкөн ачуубу, же Баткенден Бишкекке өрүк ташыш керекпи, балким үйлөнүү тойлордо кызмат көрсөтчү фотостудия ачуу керектир, деги бизнести кандай адамдар жасап, алар кантип ийгиликке жетишет? “Азаттык” бул суроо менен “Шоро” брендин түптөгөн Табылды Эгембердиевге кайрылды:

- Билим алыш керек. Экинчиден, максат коюш керек. "Максатыма жетем" деп чыйпылыктап жүрүп кыйналганыңдын өзү да кызык болот. Жыргап жашайсың. Айылда да бизнес жасоого көп шарттар бар. Үнөмдүү болуш керек. Аш-той деп жүрүп эле карыз болуп атабыз. Аракты аз ичиш керек. Акчаны эсептегиле. Мен деле айылда өскөм, орусчаны отузга чыгып үйрөндүм. Сүзгүлөй эле берсең бир жерден тешип чыгасың. Ар бир адамдын тагдыры өзүнүн эле колунда.

Бишкек ишкерлер клубу ишкер болууну жарнамалаган менен, Кыргызстанда ишкерчиликке тоскоолдук көп деген нааразычылык да күч. Жаңы жыл алдында ондогон ишкерлер парламентке кайрылып, бизнес жүргүзүүгө ылайыктуу мыйзамдарды тезинен карап берүү талабын коюшкан.

Чакан бизнес ачууда, салык төлөөдө, ишкананын атагы чыга баштаганда кылмыш дүйнөсү да өз тиешесин сурай баштаганын даттанган ишкерлер көп.

Ишкерликти колдоо боюнча эксперттер Кыргызстанды Грузиянын багытын тандоого чакырышат. Грузияда жоопкерчилиги чектелген коом ачуу иши он беш мүнөттө бүтөт. Салык төлөө электрондук жол менен ишке ашат, тынымсыз текшерүүлөргө тыюу салынган. Эми кыргыз өкмөтү да ишкерлерге дал ошондой шарт түзүүнү убада кылып жатат. Ал ишке ашабы, же бизнесмендер үчүн катардагы убада бойдон калабы - бул азырынча белгисиз.

Cпортко жаңы жетекчи келди

Санкт-Петербургда футболдон Шериктештик кубогу өтүүдө. Бишкекте дзю-до чемпионаты жыйынтыкталды. Спорт агенттигине жаңы жетекчи дайындалды.

Дзю-до күрөш чемпионатына өлкө аймагынан тандалган үч жүздөн ашуун балбан катышты. Эр-азаматтардан жеңил салмакта Даврон Маразыков, 66 килодо Эдил Беккулов, 73 кг. салмакта Алишер Мантобетов өлкө чемпиону аталды. 81 кг. салмакта Виталий Рыжиков, 90 кг. Турганбек уулу Чоро, 100 кг. Болот Токтогонов, оор салмакта Урмат Узаков биринчи орунду ээледи.

Кыздардан жеңил салмакта Айганыш Аманова, 52 кг. Ксения Бельдягина, 57 кг. салмакта Елена Исакова жеңүүчү деп таанылды. 63 кг. салмакта Мээрим Момунова, 70 кг. Динара Кахарова, 78 кг. Калыбек кызы Динара жана 78 кг. салмакта Нагира Сарбашева 2012-жылдын чемпиондору аталды.

Эмгек сиңирген машыктыруучу Абдразак Шаршеновдун айтымында, чемпионат таймаштары курч мүнөздө өтүп, жеңүүчүлөр Азия, дүйнө биринчиликтеринде өлкө намысын коргойт.

Футболдон Шериктештик кубогу

19-январда Орусиянын Санкт-Петербург шаарында футболдон Шериктештик кубогу башталды. Мында Кыргызстандын футбол боюнча жаштар курама командасы Латвия футболчулары менен беттешти. Кыргызстандык жаш футболчулар Латвиянын командасынан 2:3 эсебинде утулду.

Кыргызстандык футболчулар 21-январда Украина, 22-январда Молдова жаштар курама командасы менен ойнойт.

Шериктештик кубогуна бул жолу 12 өлкөнүн курама командалары катышууда. Башка жылдардан айырмаланып, быйыл кубоктун алкагында улуттук курама командалар эмес, жаштар курама командалары беттешип жатат.

Оштун "Лиону" - чемпион

Ош шаарында футзал боюнча түштүк аймагынын биринчилиги соңуна чыкты. Таймашууга 16 команда катышып, финалда Оштун “Лион” командасы менен “Салыкчы” беттешти. Жыйынтыгында 3:2 эсебинде “Лион” командасынын жигиттери утуп кетишти. Коло байге “Ош-Бажысы” командасына ыйгарылды.

Агенттикке жаңы жетекчи

Өкмөт башчы Өмүрбек Бабановдун буйругуна ылайык, Дене тарбия жана спорт боюнча мамлекеттик агентиктин жетекчиси болуп Байгазы Кенжебаев дайындалды.

Байгазы Кенжебаев 32 жашта. Жаш кезинде эркин күрөш менен машыгып, СССР спорт чебери, Кыргызстандын көп жолку чемпиону болгон. Кыргыз улуттук университетин бүткөн. 1991-жылы уландар арасында СССР биринчилигинде жеңүүчү болуп, 1992-жылы Шериктеш өлкөлөрдүн эркин күрөш боюнча биринчилигинде күмүш медаль уткан.

Түштүк Кореяда курулуш компаниясында иштеген. Жеке ишкерлик менен алектенип, Таластагы Ак-Сай айылында фермердик чарбасы, Москвада соода түйүндөрү бар. Ленин районундагы олимпиадалык резерв балдар спорт мектебинде машыктыруучу, эркин күрөштөн өлкөнүн кыз-келиндер командасынын башкы устаты, 2010-жылдан бери Дене тарбия жана спорт боюнча мамлекеттик агенттигинин директорунун орун басары болуп иштеген.

Даңгара - Тажикстандын жаңы борбору болобу?

Даңгара Нооруз майрамы учурунда, 2010-жыл

Тажикстандын түштүгүндө Даңгара деген чакан шаарча бар экенин көпчүлүк эл билбесе деле керек. Арийне, 20 миңдей киши жашаган бул жер өлкөнүн борбор калаасы болуп калышы ажеп эмес.

Мындай имиштерге жакында ал жерде ири эл аралык аэропорттун курула башташы жем таштады. Баса, сөз болгон Даңгара - президент Эмомали Рахмон туулуп өскөн жер.

Баш калаа Дүйшөмбүдөн 150 километрдей алыс жайгашкан Даңгара Куляб жана Хатлон аймактары кесилишкен жерде орун алган. Жакындан бери жаңы эл аралык аэропорт үчүн аянтчаны даярдоо үчүн шаарды кесип өткөн ири темир жолду башка жакка буруу иши кызый баштады. Мындан улам жергиликтүү тургундар арасында борбор калаа Даңгарага көчөт экен деген айың кеп тарады.

Даңгарада Нооруз майрамы
Даңгарада Нооруз майрамы
Анын үстүнө жакындан бери өкмөт 20 миңдей жашоочусу бар шаарчага инвестиция сала баштады. Атап айтканда, жолдор толугу менен түзөлүп-жаңыланып, чоң-чоң курулуштар күч алды.

Даңгаралыктардын айтымында, соңку 10 жылдан бери жакын жердеги айыл-кыштактарда жашаган үй-бүлөлөрдү шаарчага көчүрүү жараяны жүрүп жатат.

Даңгараны ордо калаага айлантуу долбоору жергиликтүү элди кубандырбай койбойт. Саид Акбар аттуу такси айдоочусу географиялык жактан алганда, тоолуу Дүйшөмбүгө караганда Даңгара борбор шаар үчүн ыңгайлуураак деп эсептейт: “Даңгара дөңсөлөрдө эмес, түз өрөөндө орун алган, калаанын өсүшү үчүн жетиштүү жер бар”.

Бирок шаардын расмий өкүлдөрү элдин бүйүрүн кызыткан суроого жооп берүүгө шашылбайт. Даңгаранын мэр орун басары Мухамедюсуф Шоев “Азаттыктын” кабарчысына бул маселе облус жана өлкө жетекчилигинин карамагында деп, “финансылык кыйынчылыктар бар, бирок алар чечилет. Качан болсо да бул жерге жаңы аэропорт салынат”, - деп чектелди.

Бир кездери президент алдындагы стратегиялык изилдөөлөр борборун жетектеп келген депутат Сухроб Шарипов борборду Дүйшөмбүдөн Даңгарага көчүрүү демилгесин колдоорун айтат.

Дүйшөмбү шаары
Дүйшөмбү шаары
Албетте мындай долбоорду жактырбаган же ага каршы болгондор да четинен жолугат. Алардын бири журналист Бурхон Сафари Даңгараны баш калаага айлантуу үчүн ири каражат зарыл болоорун белгилейт:

“Балким, географиялык жактан алганда, бул туура идея. Даңгара өлкөнүн чордонунда жайгашкан. Борбордун ошондой жерде орун алганы жакшы. Бирок Дүйшөмбү деле ыңгайлуу жерде турат. Анын үстүнө шаарда жаңы имараттар салынып жатат. Даңгарада ошондой инфраструктуранын пайда болушуна көзүм жетпейт. Ал жерде, жада калса, суу менен камсыздоо системасы жок”.

Башка аймактардын тургундары болсо ансыз да президент азыр деле кичи мекенине артыкчылык берип жатканын айтып, борборду ал жакка көчүрүү планын жердешчиликтин бир көрүнүшү катары баалашат.

Элди аралаган имиштер чын болуп чыкса, Тажикстан Казакстандын жолуна түшкөн болот. 1997-жылы Казакстандын борбору Алматыдан Астанага көчүрүлгөн. Тагыраак айтканда, Акмола шаарына көчүп, кийин анын аталышы Астана деп алмаштырылган. Ошондон бери катаң климаты менен өзгөчөлөнгөн түндүктөгү шаардын калкы дээрлик 3 эсеге өстү, чоң-чоң заманбап имараттар курулду.

Талашта - Америкалык университеттин имараты

Мамлекеттик мүлктү башкаруу фонду Борбор Азиядагы Америкалык университет имарат үчүн ижара акысын төлөбөй жатат деп билдирүүдө. Бирок университет жетекчилиги учурунда кыргыз өкмөтү менен түзүлгөн келишимге ылайык, окуу жай мындай төлөмдөн бошотулганын жана бул келишим дагы эле күчүндө деген жүйөнү карманып турушат. Ал арада өкмөт талаштын чоо-жайын аныктап жатат.

Мамлекеттик мүлктү башкаруу фонду ноябрь айында Бишкекте орун алган Борбор Азиядагы Америка университети имараты үчүн үч жылдан бери ижара акысын төлөбөй келатканын жарыялаган. Алар университет менен өкмөттүн ортосунда 1998-жылы түзүлгөн келишимдин күчү 2009-жылы кеткенин негиз кармап, андан бери окуу жай бюджетке жылына 6 миллион сомдон төлөшү керек деген позицияны карманууда.

Фондго караштуу мүлк мамилелери боюнча департаменттин жетекчиси Экмат Байпакбаев окуу жай коммерциялык мекеме болгондон кийин мамлекеттин балансындагы имарат үчүн акы төлөөгө милдеттүү дейт:

- Университетке эч кандай каршылыгыбыз жок. Бирок алар коммерциялык мекеме болуп, өкмөттүн имаратын ижарага алып, пайдаланып жаткандан кийин акысын төлөш керек эле. Студенттер акча төлөп окуп жаткандан кийин коммерциялык мекеме да. Биз азыр бюджет таңкыстыгы болуп турган кезде бардык имараттардын ижара акыларын, өкмөттүн мүлкү аркылуу каражаттарды кантип бюджетке түшүрүү керектигин карап жатабыз. Бизде "келишимдери бүттү" деген буйрук бар.

Окуу жайдын жетекчилиги, тескерисинче, келишим дагы эле күчүндө жана имарат узак, чектелбеген мөөнөткө берилген деп ырастады.

Окуу жайдын каржы маселелери боюнча вице-президенти Талант Султанов ижара акысы жок эле окуу жайдан Кыргызстандын бюджетине жылына 1 миллион сомго чукул каражат салык иретинде түшүп турганын белгилейт. Мекеменин киреше табуу кызыкчылыгы жок болгондуктан, колдо бар документтерге ылайык ал коммерциялык болуп эсептелбейт.

- Биздин юристтер карап көрүп, келишим күчүндө экенин аныкташты. Бизге бир жыл мурун Мамлекеттик мүлк фондунан кат келип, жооп берген элек. Андан бери расмий эч кандай байланыштар болгон жок. Биз интернет, сыналгыга чыккан жаңылыктарды гана көрүп жатабыз. Бул имарат Мамлекеттик мүлк фондуна эмес, президенттин аппаратына карайт. Бирок ошентсе да биз ушундай бир юридикалык жактарын карап чыгууга, кызматташууга даярбыз. Бирок азыр диалог бир тараптуу болуп жатат.

Талаш өкмөттүн көңүлүн бурду

Америкалык университеттин айланасындагы талаш акыркы айларда интернетте гана эмес, парламентте да депутаттардын кызыгуусун жаратып, "эмне үчүн кымбат окуу жай ижара акысын төлөбөшү керек?" деген суроолорду жаратып жатат.

Ушул тапта өкмөт иштин чоо-жайын иликтөөнү Тышкы иштер министрлиги менен Мамлекеттик мүлктү башкаруу фондуна тапшырган.

Өкмөттүн парламенттеги өкүлү Динара Молдошева "имарат мөөнөтсүз убакытка берилбеши керек, келишимде ал канча жылга, кандай шартта берилери такталышы керек" деген ойдо:

- Биз тапшырма бердик. Бул имарат өкмөттүн балансында турат. Алар өздөрүнүн сунуштарын айтып жатышат. Келишим керек, анда так мөөнөтү көрсөтүлүп, акчасы болсо акчасы көрсөтүлүшү керек дегендей бир укуктук макулдашууга келели деп сунуш кылып жатышат. Азыр биздин колдо келишим жок. Аны карап көрөлү дедик. Эмне деген келишим? Эгер ал чет өлкөлүк келишим болсо, ал парламенттен ратификацияланышы керек. Кыскасы, анын статусун карап чыгып, ага жараша калган иштер аныкталат.

2010-жылы да Америка университетинин тарыхый мааниси бар имаратка жайгашуусу ар кандай сын пикирлерди жараткан. Ошол учурдагы депутат Исхак Масалиев кыргыз мамлекетинин символу болгон бул имаратта окуу жайдын орун алышы орунсуз деп айтып чыкканы маалым.
Университетке эч кандай каршылыгыбыз жок. Бирок алар коммерциялык мекеме болуп, өкмөттүн имаратын ижарага алып, пайдаланып жаткандан кийин акысын төлөш керек эле.

Серепчи Аскарбек Мамбеталиевдин көз карашында университет өкмөттөн уруксат алып, бул имаратка жайгашып, орун алып калганда аны кетирүү туура эмес. Ал эми анын мөөнөтү, акысына байланыштуу маселе келишимдин гана шарты менен чечилиши керек.

- Келишим боюнча иштөө керек. Анда мөөнөт бүтсө, акы төлөө керек, бүтө элек болсо, анда ошол шарт менен иштөө керек. Бизнесте, башка нерседе тактык болбосо иш жүрбөйт. Эгер имаратты бербей турган болсо, башында эле ошондой чечиш керек эле. Эми окуу жай өздөштүрүп алгандан кийин ар кандай шылтоону айтканы туура эмес.

Бишкекте жайгашкан Америкалык университет 1998-жылы ачылган. Ушул тапта анда 360 киши иштейт. Университетте окуган 1 миң 100 студенттин 81 пайызын жергиликтүү жаштар түзөт. Азыр окуу жайдын жаңы кампусу курулганы жатат. Талант Султановдун айтымында, эгер 2013-жылы студенттер жаңы кампуска көчүп кала турган болсо, анда имарат талашына чекит коюлмакчы.

Журналист Павлюктун өлүмү боюнча иш кайрадан сотто

Журналист Геннадий Павлюк. (Архивдеги сүрөт.)

Казакстанда киши колдуу болгон кыргызстандык журналисттин өлүмү боюнча иш жаңы жагдайларга байланыштуу кайра тергелиши мүмкүн.

Айыпталуучулардын адвокаттарынын доо арызын эми Алматы шаардык соту карай баштады.

18-январда Алматы шаардык соту кыргызстандык журналист Геннадий Павлюкту өлтүргөн деп соттолгон үч кишинин доо арызын карап баштады.

Жактоочу Айгүл Эрболекова соттолуп жаткандар өздөрү катышып, арыздарын айтууну каалап жатышат дейт:

- Журналисттерге жана мага диктофон колдонуп, үн жаздырууга тыюу салды. Бирок катышууга жана сүрөткө тартууга уруксат берди. Менин өтүнүчүм менен айыпталуучу Уразалиндин өзү да соттук кароого катыша турган болду. Ал өзү келип арызын айтууну каалап жатат.

Бирок прокурор Кобжанова сот айыпталуучуларсыз эле өтөөрүн дароо айтты. Алдаяр Исманкуловдун актоочусу Светлана Мурзина бир топ маанилүү документтер биринчи соттук кароодо каралбай калганын айтып, аны да прокуратурада дыкат текшерүүнү өтүндү. Аны өтүнүчү менен сот 25-январга жылды.

Павлюктун өлүмүнө байланыштуу 10 жылга кесилген казак жараны Алмаз Игиликовдун жакындары казак сотуна кыргыз бийлиги тарабынан буйрук болгон деген ойдо. Мурат Игиликов -10 жылга соттолгон Алмаз Игиликовдун атасы:

Алмаз Игиликов сот залында. Алматы, 2011-жылдын 6-июну.
Алмаз Игиликов сот залында. Алматы, 2011-жылдын 6-июну.
- Менин уулумду негизсиз соттошту. Менимче, бул үч жигитти камоо боюнча Кыргызстан тараптан буйрук болгон. Күнөөнү мойнуна алдыруу үчүн менин уулумду сабашкан, кыйнашкан...

11-октябрда Алматы калаасынын кылмыш иштери боюнча адистештирилген соту кыргызстандык журналист Геннадий Павлюктун өлүмү боюнча иштин өкүмүн угузган.

Кылмышты уюштурган деп табылган Кыргызстандын Улуттук коопсуздук комитетинин мурдагы офицери Алдаяр Исманкулов 17, кылмыш жасоого катышкандыгы үчүн казак жарандары Алмаз Игиликов 10, Шалкар Уразалин 11 жылга эркинен ажыратылган.

Өз кезегинде соттук жараянга атайын Кыргызстандан барып байкоо салып келген эркин журналист Сабыр Муканбетов сот ишинин улам-улам жылдырып жатышынан күмөн санайт:

Алдаяр Исманкулов сот залында, Алматы, 2011-жылдын 27-июну.
Алдаяр Исманкулов сот залында, Алматы, 2011-жылдын 27-июну.
- Павлюкту өлтүргөндөрдү кыргыз бийлиги атайын буйрук менен каматууда деген чындыкка жатпайт. Тескерисинче Павлюкту ошол кездеги кыргыз бийлиги буйрутма менен өлтүргөнү аныкталган. Соттон сотко созуп атышат ишти, бул жерде бир мандем болушу мумкун. Ушинтип отуруп анан соттолуп жаткандардан акча алып, коё бериши мүмкүн деп чочулайм. Казак соттору да кыргыз сотундай эле коррупциялашкан да.

2009-жылы 16-декабрда көз карандасыз журналист Геннадий Павлюк Алматыда көп кабаттуу үйлөрдүн биринде колу-буту таңылган бойдон ыргытылган. Ал 6 күн ооруканада эс учуна келе албай жатып 51 жашында көз жумган. Кыргызстандын жарандык коому менен бир катар эл аралык уюмдар журналисттин өлүмүн анын кесиби менен байланыштырып, буйрутма өлүмдү уюштурган деп ал кездеги бийликти ачык айыптап чыккан.

Ибрагим Рустанбек деген каймана ат менен таанылган Геннадий Павлюк өз учурунда “Аргументы и факты” гезитинин Кыргызстандагы өкүлчүлүгүн жетектеген. “Белый параход” жана “Комсомольская правда в Кыргызстане” гезиттеринин башкы редакторлук кызматтарын аркалаган. Өмүрүнүн акыркы кезинде "Ата Мекен" деген оппозициялык маанайдагы интернет басылманы чыгармакчы болуп жүргөн.

Дагы жүктөңүз

XS
SM
MD
LG