Линктер

жекшемби, 21-июль, 2019 Бишкек убактысы 22:57

Борбор Азия

"Азаттыктын" жаңылыктары, 16-июль

"Азаттыктын" жаңылыктары, 16-июль
please wait

No media source currently available

0:00 0:03:14 0:00

Сохтун чегиндеги булактын чыры

Кыргыз жана өзбек жарандары "Достук" чек ара бекетинин ачылышын күтүшүүдө. 6-февраль 2012.

Кыргызстан жана Өзбекстан ортосундагы саясый-экономикалык маселелерден, айрыкча чек аранын такталбаганынан талаштуу тилкелерде жашаган жарандар жапа чегишүүдө.

Кыргызстандын ичиндеги Сох анклавындагы Өзбекстанга караштуу Чечме кыштагынын айрым жашоочулары үч жумадан бери суусуз отурушат. Алардын айтымында кыргыз тарап сууну бууп койгон. Бул маалыматты Кадамжай районундагы Чечме айылынын башчысы четке кагып, кошумча арыктардагы суу гана тосулганын айтты.

Кыргызстан жана Өзбекстан терроризмдин алдын алуу максатында март айында командалык-штабдык машыгууларды чогуу өткөрдү. Терроризмге каршы эки өлкө бирге күрөшөт. Бирок СССР заманында чийилген чек араларды коңшулар 14 жылдан бери такташа албай келет. Эки мамлекеттин орток чек арасы 1378 чакырым болсо, анын 320 чакырымы тактала элек. Бул эки өлкөнүн букараларынын жашоосуна тескери таасир этүүдө.

Өзбекстандын Сох районундагы Чечме кыштагынын эли агын суусуз калганына үч жуманын жүзү болду. Өлмасжан Илиясов деген жаран “Азаттык” радиосунун өзбек кызматына суу башат алчу булакты Чечменин кыргыз тарабы бууп алганын айткан:

- Сууну жыйырма бир күндөн бери тосушууда. 316 кожолуктун эгини суу ичпей калды. 80 кожолук ушул арыктан суу иччү. Азыр алар таза суудан кыйналууда.

Илиясовдун сөзүнө караганда, суунун тартыштыгынан улам 50 гектардан ашык эгин талаасы кургап калган. Адамдар сууну эки чакырым жерден ташып ичишүүдө.

Кыргызстандагы Сох анклавы
Кыргызстандагы Сох анклавы

Чечме кыштагынын бир бөлүгү Кыргызстандын Баткен облусунун Кадамжай районунун Бирлик айыл өкмөтүнүн территориясына кирет.

Сохтуктардын ырасташынча, кыштактын Кыргызстан тарабынын тургундары коңшуларынын биринин үйүнө жол ачып берүүнү талап кылып, сууну бөгөп салышкан.

Бирлик айыл өкмөтүнүн Чечме айылынын башчысы Жапар Саматов суу буулганын төгүндөп, мындай тактоо киргизди:

- Суу буулган жок. Илгертен бери суу беш-алты түтүктөн агып турган жана азыр да агууда. Кыргыздар менен тажиктерге бөлүнгөн сууга эч ким тийген жок. Адамдар сууну ичишүүдө. Бирок кошумча арыктар бар болчу. Ошону гана бекитип койгонбуз. Чек арада кыргыз жараны - жесир аял жашайт. Анын үйүнө машине жана башка техника кире албайт. Жолду бууп ташташканына 10 жыл болду, жолдун ортосуна казык кагып, зымды тартып салышкан. Кийин аны бузуп, суу акчу ноого такап коюшту. Биздин жарандар бирөөнүн там арка жери аркылуу өтүшөт. Жолду ачып берсеңер деп он жылдан бери айтабыз, бүгүн-эртең деп чечилбей жүрөт. Биздин Чечмеде базар бар эле. Ага да (Өзбекстан) элин чыгарбай койду. Ошого эл “Алар эмнеге мындай кылышат? Жесир аялдын жолун ачып берсин. Анан сууну беребиз,” - деп, кошумча арыктардагы сууну токтотуп койгон.

Жапар Саматовдун айтышынча, мурда Чечме деп Кыргызстан тараптагы айыл гана аталган. СССР кыйрагандан кийинки жылдары Өзбекстан Чечме айылынын каршы тарабын отурукташтырып, жаңы конушту “Чешме” деп атаган:

- Мурда Чечме бир эле бөлүк болгон. Булактын башында 7-8 гана үй-бүлө жашачу. Эми сохтун эли көчүп келип, чек араны бойлото үйлөрдү салып, жаңы конуш Чечме (Чешме) деп аталып калды. Өзбекстан жана Тажикстан чек араларын бекемдеп, үйлөрдү салып жатпайбы...

"Чешме" перс тилинде булак дегенди билдирет.

Там-жайы чек аранын Кыргызстан тарабында жайгашкан Юсуфали Шералиев чек аранын такталбаганы үчүн үй-бүлөсү чоң түйшүк тартып жатканын айтат:

- Суубуз бир, мазарыбыз бир, тоюбуз бир, малыбыз да бир эле. Эки жылдан бери кыргыздар менен мамилебиз бузулду. Менин тамым ошол булактын асты жагында болгондуктан, сууну биринчи мен ичемин. Беш-алты кыргыз жараны келип ”Асфальт жолду бузабыз, сенин үйүң Кыргызстандын чек арасында турат”, - деп айтышты. Бул мени кыжалат кылууда.

Юсуфали Шералиевде үйү Өзбекстандын аймагында экенин тастыктаган документтери бар экен. Анын айтымында, анын үйү турган жерди мурда Сохтун эли жайыт ирети пайдаланган.

​Кыргызстандын Чечме айылынын башчысы Жапар Саматов 16-июлда да Бирлик айыл өкмөтүнөн жана Чек ара кызматынан комиссия келип, маселени териштирип кетти деп кошумчалады.

Ал эми Ош жана Жалал-Абад чөлкөмдүк чек ара башкармалыгынын чек араны кайтаруу бөлүмүнүн зардалы Максатбек Смадиловдун апрель айында “Азаттык” радиосуна берген интервьюда Өзбекстан 2003-жылга чейин эле тактала элек жерлерди, өзгөчө суунун башын жана суу бөлүштүргөн жерлерди тосуп же ээлеп алганын айтат:

- Көбүнчө суунун башын байлаган, суу бөлүштүргөн жерлердин баарын Өзбекстан ээлеп алган. Ошонун баарын барган сайын бизге таасир эте турган рычагдарга айлантып жатышат.

Мындай суу талаш, жайыт талаш коңшулаш эки мамлекеттин өз ара алакасынын, чек аранын такталбай келатканынын туундусу.

Быйыл 14-апрелден тартып Өзбекстан Ош шаарына газ берүүнү токтоткон. Кыргыз бийликтеринин айтымында, маселени сүйлөшүп чечүү аракетинен майнап чыкпай жатат. Өз ара соода да жакшы өнүккөн эмес. Өзбекстан дүйнөнүн 44 өлкөсүнө соода-экономикалык мамилелерде ашыкча артыкчылык берет. Бул тизмеде Өзбекстанга коңшулаш Кыргызстан, Тажикстан, Казакстан, Түркмөнстан жок.

2013-жылы эки өлкө ортосундагы соода 97 млн. доллар болуп, Кыргызстандан Өзбекстанга товарларды экспорттоо 14% азайды.

Зеличенко: Кыргызстан аркылуу "кызыл героин" ташылат

Александр Зеличенко.

Ооганстан боюнча серепчилер уюму бул өлкөдөн баш алган маңзаттарды андан ары ташып өтүү ишин Борбор Азия өлкөлөрүнүн бийликтери калкалайт деп билдирди. Мындай билдирүүнү чечмелеп берүүнү өтүнүп, биз Борбор Азиядагы наркосаясат борборунун жетекчиси Александр Зеличенкого кайрылдык.

"Азаттык": Эл аралык серепчилер айткандай, Борбор Азия өлкөлөрүндө маңзат ташып өтүү ишин бийликтегилер калкалап, коргоп келатабы?

А.Зеличенко: Менимче, наркотрафикти бийлик органдары калкалап алды деген туура эмес. Калкалап алды деген – кайсы бир кылмыштуу топ маңзат ташып өтүп турат, ал эми күч органдары аларды көрмөксөнгө салып, ал үчүн акча алып турат дегенди түшүндүрөт. Жагдай чынында мындай – азыр бизде кылмыштуу топторду маңзат ташып өтүү ишинен сүрүп чыгарышты. Алардын ордун уюшкан күч органдарынын кылмыштуу топтору ээлеп алды. Тактап айтканда, күч органдары наркотрафикти өздөрү көзөмөлдөп, ташып өткөрүп, керек болсо соодалап да жатышат. Биз бул маселени көптөн бери изилдеп келатып, «кара» жана «кызыл героин» деген эки термин киргизгенбиз. «Кара» дегени кылмыштуу топтор, же бандиттер алып өткөнү, ал эми «кызыл героин» - расмий күч органдары алып өткөн маңзат. Азыркы тапта Кыргызстанда жалаң «кызыл наркотиктер» калды. Мен ишиме байланыштуу наркомандар менен көп байланышам, алар ачык эле айтып атышат «бизге «кызылдардан, же күч органдарынан» сатып алган алда канча ыңгайлуу. Үйүңө алып келип беришет, сапаты да жакшы, сени эч ким кармабайт" дешет. Мен башында мындайга ишенбей жүрдүм. Кийин статистиканы карасам, абдан эле коркунучтуу экен. Героинди сатып аткан жеринен баланча полковник кармалды. Жакында күч органдарын тескеген вице-премьер -министр өзү атайын жыйында айтпадыбы, наркотрафикти күч органдары өз колуна алганын, атүгүл ташып өткөрүп сатууга аралашкан расмий адамдардын ысымдарын атады. Бир жылда маңзат менен кармалган күч органдарынын 4-5 өкүлүнөн кармалган наркотиктин көлөмү – Кыргызстандын бийликтери баарылап кармаган маңзаттан көп болуп атпайбы. Мындан башка кандай далил керек? Мен муну наркокоррупция деп атайм. Азыр бизде ошондой наркокоррупция өкүм сүрүп атат.

"Азаттык": Борбор Азия өлкөлөрү ичинен кайсыл жерде бийлик менен наркотрафик аябай күчтүү чырмалышып кеткен деп айтсак болот? Кырдаал ар кандай болсо керек.

А.Зеличенко: Мен эми кайсыл бир өлкөгө сөөмөй кезеп атынан айткым келбейт. Бирок азыр экономикасы ушул наркотрафикке байланып калган өлкөлөр бар, аларды наркоэкономика деп атасак да болот. Азыр кандайдыр күч пайда болуп, маңзат ташуу жолдорун бууп салса, экономикасы кыйрап калчу өлкөлөр бар. Биз Кыргызстанда бул көйгөйдү ачык айтып, талкуулап, аны токтотуу жолдорун издеп жатабыз. Кээ бир өлкөлөрдүн өкүлдөрү «жиндисиңерби, ушундай коркунучтуу маалыматты кантип ачык айтасыңар» деп таң калышат. Маңзат ташуу ишинде эбегейсиз акча аралашкан, ал акчага бүткүл парламентти, өкмөттү сатып алса болот. Тарыхта андай мисалдар бар. Латын Америкадагы кээ бир өлкөлөрдө наркобарондор өкмөттү, парламентти, прессаны, деги баарын акча берип сатып алганы болгон. Кыргызстан андайга жетсе, «маңзат сазынан» чыгуу мүмкүн болбой калат. Бул абдан коркунучтуу. Азыр маңзат ташуу бизде бизнес болуп калды, кадимки акча табуу булагы.

"Азаттык": Ооганстанда апийим себилген талаа аянттары жылдан жылга көбөйүп жатат. Борбор Азия өлкөлөрү ага каршы кантип күрөшө алат? Мындай коркунучтан сактануунун жолдору кайсылар?

А.Зеличенко: Биз көптөн бери айтып келатабыз. Кыргызстан өз алдынча чек араларын бул коркунучтан коргой албайт. Мүмкүнчүлүгү жетпейт. Ошондуктан ЖККУ кирген өлкөлөр менен биргелешип чек араларды чогуу кайтаруу жолдорун караштыруу зарыл. Космостон байкоо салуу керек, учкучсуз башкарылчу самолеттор керек, чек ара сызыгы бизде татаал, көпчүлүгү бийик тоолуу аймактардан өтөт. Башка мамлекеттерден жардам сурап, биргелешип кайтарбаса болбойт биздин чек араларды. Америкалыктар, орустар сунуш кылган жардам берели деп. Биздикилер чек араны өзүбүз кайтарабыз, болбосо мамлекеттик сырды сактай албай калабыз дешет. Менимче, бул туура эмес. Өзүбүздүн күч органдарыбыз маңзат ташып жатканын билип калышат деп коркуп атабызбы? Билишсин, келгиле, баарылап ушул коркунучка каршы туралы деп ачык айкын эле иш жүргүзүү керек деп эсептейм.

Маектешкен Жылдыз Ороспакова

"Азаттыктын" жаңылыктары, 15-июль

"Азаттыктын" жаңылыктары, 15-июль
please wait

No media source currently available

0:00 0:03:16 0:00

Маңзат соодасынын көмүскө кожоюндары

Жаңгакка катылган ооган апийими.

Борбор Азия өкмөттөрү жана укук коргоо органдары Ооганстандан ташылган маңзат аткезчилигине өздөрү кол кабыш кылат. Бул тууралуу “Ооганстан аналитиктер түйүнү” деп аталган көз карандысыз уюмдун изилдөөсүндө айтылат.

Алардын тышкары изилдөөдө маңзат аткезчилигин кылмыштуу уюшма топтор да көзөмөлдөй турганы белгиленген.

Мамлекеттик органдар жана жергиликтүү эксперттер да маңзат соодасы жогорку кызматтагы адамдар, укук коргоо органдары тарабынан колдоо таап, көзөмөлдөнө турганын моюнга алышууда.

“Ооганстан аналитиктер түйүнү” деп аталган көз карандысыз уюмдун изилдөөсүндө Борбор Азия мамлекеттеринин өкмөттөрү жана укук коргоо органдары маңзат соодасына өздөрү кол кабыш кылары көрсөтүлгөн. Тагыраак айтканда, бул өлкөлөрдө маңзаттын бир бөлүгүн мамлекеттик органдар кепилдикке алган адамдар, же аткаминерлер өздөрү ташыйт. Аталган изилдөөнүн авторлору: эксперттер Криштиан Блуер жана Саид Реза Каземи ошол эле кезде укук коргоо органдары маң аткезчилигиндеги өздөрүнүн майда-барат атаандаштарын жок кылып турарын белгилешкен. Коопсуздук боюнча эксперт, чекист Талант Раззаков изилдөөдө айтылгандарга кошулат.

- Майда-чүйдө чабактар колго түшүп жатат. Бирок чоң каналдар ачылбаган бойдон калууда. Маңзат Ооганстандан Тажикстанга, андан бул жакка келет. Азыр негизги коридор Кыргызстан болуп жатат. Өзбекстан болсо чек арасын жаап алган. Бул жерден келе жаткан маңзатты тосуп алып, анан кайра узатып коюшат. Эч кимге тийгизбей, коргоп, сылык-сыпаа чек арадан өткөрүп коюп жатышат. Ушундай деңгээлге жетип калдык.

“Түндүк маршруттун” түйшүгү

Изилдөөдө маңзат соодасы Борбор Азия мамлекеттерин Ооганстан менен туташтырган жападан-жалгыз экономикалык байланыш жана ал мындан ары да сакталат деп сыпатталат. Ошондой эле колго түшүрүлгөн маңзат толугу менен жок кылынбайт, ал кайра эле укук коргоо органдары тарабынан сатылары айтылган. Мурдагы вице-премьер-министр Токон Мамытовдун айтымында, маңзат ташууну максат кылган топ адегенде аны алып өтүүнүн жолун ойлонот. Кыргызстан Ооганстандан ири маңзат ташылган түндүк маршрутта жайгашкан.

- Ооганстандын маңзатын ташыган дагы бир канал - бул түндүк маршруту. Бул Борбор Азия аркылуу Орусияга, андан ары Европага чыгып кетет. Ушул үч маршрутта тең жардам берген бажы кызматкери, чек арачы, укук коргоо органдарынын кызматкерлери болот. Андайлар болбосо, албетте ташыган киши кармалып калат. Бирок милиция, чек ара жана бажы кызматкерлеринин баары тең эле маңзат менен алектенет деп мен айта албайм. Бирок арасында бир-эки желмогуз бар.

Имиштер көп, факты жок

Кыргызстанда өткөн жылы 10 укук коргоо кызматкерине маңзат соодасы боюнча кылмыш иши козголуп, кармалган. Бирок Кыргызстанда маңзат соодасы менен алектенип кармалды деген бир да жогорку кызматтагы чиновник болгон эмес. Коопсуздук маселелери боюнча вице-премьер-министр Абдрахман Маматалиев изилдөөдө айтылган маалыматтар боюнча буларды билдирди:

- Бул сыяктуу аналитикалык материалдар дайыма чыгып жүрөт. Тилекке каршы, укук коргоо органынын чоң даражадагы адамы же чиновник колго түшүп кармала элек. Жогорку деңгээлдеги чиновниктер, жогорку деңгээлдеги укук коргоо органдарынын кызматкерлери маңзаттарды ташыйт экен сөздөр чындыгында бар. Алардын шектүү адамдар менен учурашканын, же алар менен жакшы мамиледе жүргөнүн көрүп мен да таң калган жайым бар. Бирок так далилдер, фактылар жок.

Маңзатка каршы күрөш кызматынын маалыматы боюнча, Кыргызстанда өткөн жылы маңзат соодасына каршы 2 миңге жакын иш козголгон жана 22 тонна маңзаты колго түшүрүлгөн. Ал эми “Ооганстан аналитиктер түйүнү” деп аталган көз карандысыз уюм аталган изилдөөсүндө Тажикстандагы маңзат соодасына өзгөчө көңүл бурушкан. Анда “эгер маңзат соодасы токтоп калса, Тажикстан жөндөмсүз мамлекетке айланышы мүмкүн” деген да маалыматтар келтирилет.

"Азаттыктын" жаңылыктары, 14-июль

"Азаттыктын" жаңылыктары, 14-июль
please wait

No media source currently available

0:00 0:02:36 0:00

Бишкек майга, Астана сууга кабатыр

Кыргызстандын премьер-министри Жооматр Оторбаев менен Казакстандын премьер-министр Карим Масимов.

Кыргыз-казак премьер-министрлери эки өлкөнүн чек арасындагы өткөрмө бекеттердеги абал-шартты жакшыртууну, туристтик сезонду ийгиликтүү өткөрүп алууну макулдашты.

Жоомарт Оторбаев менен Карим Масимовдун жолугушуусу 12-июлда чек арада, “Ак-Жол” – “Кордай” өткөрмө бекетинде өттү. Анда Бажы биримдигине байланышкан маселелер, күйүүчү май, эт жана сүт азыктарын экспорттоо, сугат суусу жөнүндө да сөз болду.

Кыргыз-казак өкмөт башчыларынын жолугушуусуна журналисттер чакырылган жок. Кыргыз өкмөтүнүн маалымат кызматы болсо жолугушуу тууралуу эки күндөн кийин гана кабарлады. Анда тараптар быйылкы туристтик сезонду ийгиликтүү өткөрүп алууга басым жасады деп айтылат. Карим Масимов Ысык-Көлгө бараткан казак туристтери үчүн чек арадагы тоскоолдуктарды азайтууга чакырды.

- Биздин бүгүн ушул жерде жолушуп жатканыбыз маанилүү. Бул жерде эки өлкөнүн Бажы жана Чек ара кызматтарынын жетекчилери турат. Казакстандык туристтер кыйналбай өтүп барып, эс алып келиши үчүн бардык шарттарды түзүп беришибиз керек.

Расмий Астананын маалыматы боюнча, былтыр Казакстандан Кыргызстанга 2,4 миллион турист келген. Бул мурдагы жылга салыштырмалуу жарым миллионго көбүрөөк.

Өкмөттөгү ишенимдүү булактардын кабарлашынча, Жоомарт Оторбаев Карим Масимов менен жолугушууда ушул тушта Казакстанда бажы бекетинде кармалып турган Орусиядан Кыргызстанга ташылып келаткан 30 миңдей тонна күйүүчү май маселесин көтөрдү. Бирок Масимов кандай жооп бергени, маселенин чечилип-чечилбегени белгисиз.

Кыргызстандагы “Нефтетрейдерлер” бирикмесинин жетекчи орун басары Улан Кулов кыргыз-казак премьерлеринин жолугушуусунан соң бул маселе бир жаңсыл болуп чечилет деп күтүп жатышканын айтты:

- Азырынча бизде маалымат жок. Сүйлөшө элекпиз. Бирок бизге өкмөттөн ошол маселе боюнча да сүйлөшөт деп айткан. Бирок сүйлөштүбү, же жокпу, жыйынтыгы кандай болду билбей жатабыз. Биз болгон маалыматтын баарын бергенбиз. Эки өкмөт башчы өткөрмө бекеттен көзмө-көз жолукту да. Жыйынтыгы азырынча белгисиз болуп жатат.

Ушул тушта Казакстанды болсо сугат суу маселеси тынчсыздандырып жатат. Быйыл суу тартыш болгондуктан кыргыз тарап аларга суу берүүнү эки эсе азайткан эле. Суу чарба департаментинин жетекчи орун басары Тилек Исабековдун билдиришинче, Кыргызстандын өзүндө суу тартыш болуп жаткандыктан чектегенден башка аргасы жок:

- Киров суу сактагычынан суу берүү чектелген жок. Ал жакта суу кенен эле. Жарым суу бар. Чүй суусунан кыскарттык. Секундасына 30 куб метр суу акчу эле, азыр болсо 12-13 куб метр эле алып жатат. Эми суу өзүбүзгө жетиштүү болгондо, толугу менен бермекпиз. Анан эми минтип өзүбүзгө жетпей жатса, кайдан бере алмак элек. Ишемби күнү казак премьери Масимов келгенде да сөз болду. Ал муну түшүнүү менен кабыл алды. Бирок “карап көргүлө, эки өлкөнүн тиешелүү мекемелери байкап көрүп суу кенен болуп калса берип тургула”, деди.

Эртең, 16-июлда Бишкекке казак тышкы иштер министри келет. Ерлан Идирисов Кыргызстандын тышкы иштер министри Эрлан Абдылдаев менен жолуккандан кийин, президент Алмазбек Атамбаевдин да кабыл алуусунда болот. Эки күндүк сапар учурунда эки өлкөнүн саясий-экономикалык, инвестиция, миграция, чек ара жана интеграциялык маселелери талкууланмакчы.

Мургабда китеп аз, компьютер жок

Мургабдын Аличор айылында китеп жетпегендиктен, балдар бири - бириникине барып, сабак даярдашат.

Кыргыз өкмөтү Мургаб менен Жерге-Талга 13500 даана окуу китептерин бөлүп жатат. Мургаб районундагы айыл мектебинин мугалими кыргыз тилинде китептер өтө тартыш экендигин бышыктады.

Тажикстандын аймагындагы 60 чакты кыргыз тилдүү мектептер болсо, көбүндө окуу китептери өтө тартыш. Мына эми кыргыз өкмөтү Мургаб менен Жерге-Талга 13500 даана окуу китептерин бөлүп жатат. Мургаб районунун Аличор айыл мектебинин баштапкы класстар боюнча мугалими Замир Назармамбетов бүгүн анын мектебинде кыргыз тилиндеги китептер өтө тартыш экендигин бышыктады.

Аличор айлы, Мургаб
Аличор айлы, Мургаб

Замир Назармамбетов: Биздин мектепте эки жүз кырк окуучу, кырк мугалим бар. Биз окуу китептерин негизинен Кыргызстандан алабыз. Тажикстан мамлекети өз каражатына Кыргызстандан китеп сатып алып бере албайт, ошондуктан биз эски китептерди пайдаланабыз. Менин классымда ондой окуучу бар. Китеп баарына толук жетпейт, эки-үчтөн отурушуп, чогуу пайдаланышат. Кечинде да бири-биринин үйлөрүнө барып, тапшырманы бир китептен аткарып, сабак окушат.

Жаңыл Жусупжан: Азыр келе турган китептер 13 миң даана деп жатышат. Бекер келет экен. Ал китептер качан жетээри азырынча белгисиз. Акыркы жолу силерге Кыргызстандан качан жана кайсы китептер келген эле?

Замир Назармамбетов: Акыркы жолу 2009-жылы келиптир. Биздин каалоо-тилегибиз Кыргызстан этникалык кыргыздарга жардам берсе. Айрыкча, мектептерди окуу-куралдары, китептер менен камсыз кылса жакшы болмок.

Аличор айлынын балдары
Аличор айлынын балдары

Жаңыл Жусупжан: Силердин айылыңардагы мектепте мугалимдер жетиштүүбү? Бардык сабактардан өзүнүн кесиби боюнча окуган мугалимдер беришеби же кээде адистиги жок болуп туруп деле сабак өтүп калышабы?

Замир Назармамбетов: Мурун мугалимдер адистиги жок болсо деле сабак беришчү. Азыр бардыгы өз адистиги менен сабак беришет. Былтыртан бери бардык сабактан берген мугалимдер толукталды деп айта алам.

Жаңыл Жусупжан: Кыргыз, тажик тилдеринен канча сааттан сабак өтүлөт?

Замир Назармамбетов: 2-класстан баштап 11-класска чейин жумасына эки сааттан тажик тилинде сабак берилет. Ал эми кыргыз тилинде бизде азыр мугалим көбөйдү - бир жумада ар бир класска бардыгы беш саат: үч саат кыргыз тил, эки саат адабият сабагы окутулат.

Жаңыл Жусупжан: Жерге-Тал менен интернеттен байланыш жокко эсе окшойт, бирок Мургаб менен байланыш жакшырып калды. Интернетте окуу куралдар болсо ошондон колдоно аласыңарбы же интернет силерде жай иштейби?

Замир Назармамбетов: Бизде азыр андай мүмкүнчүлүк жок. Биздин айылда мектепте компьютер жок, интернетке бир гана уюлдук телефондон кирип, пайдаланабыз.

Мургабда кышкысын суук, жайкысын ысык, тоо чөлүнүн климаты. Өсүмдүк дээрлик өспөйт, тамак-аш, оокат дээрлик бүт четтен, негизинен Ош жактан келет.
Мургабда кышкысын суук, жайкысын ысык, тоо чөлүнүн климаты. Өсүмдүк дээрлик өспөйт, тамак-аш, оокат дээрлик бүт четтен, негизинен Ош жактан келет.

Жаңыл Жусупжан: Эгерде силерге компьютер жагынан жардам болгондо, окуу китептерине талап азаймак. Ошондо кыргыз тили менен башка сабактарды окутууга мүмкүнчүлүк кеңейет беле? Силерде ошого күчү жете турган интернет байланышы барбы?

Замир Назармамбетов: Андай мүмкүнчүлүктөр жок. Биринчиден, компьютерлерди иштетүү үчүн керек болгон электр жарыгы такай болбойт. Эгер ушул маселе чечилсе, анан компьютер менен камсыз болсок, анда интернет аркылуу окутса болот эле.

Жаңыл Жусупжан: Жерге-Тал, Мургабга жалаң эле мугалимдер эмес башка кесиптеги адистер да керек деп жатышат. Кандай кесиптеги адамдар керек болушу мүмкүн?

Замир Назармамбетов: Азыр бизде мугалимдер көбөйүп кетти. Мындан үч-төрт жыл илгери жалаң мугалимдерге гана квота берилчү. Азыр мугалим көбөйүп кеткенинен биздин өкмөт квотаны башка кесиптерге да суранып жатыптыр. Биздин районго кайсы кесиптер керек экенин мен так билбейм, бирок көп эле кесиптер керек.

Мугалим Аличор мектебинин алдында турат.
Мугалим Аличор мектебинин алдында турат.

Кошумча маалымат:

Кыргыз окуу китептерин Тажикстандагы кыргыз мектептерине акысыз берүү боюнча Билим берүү жана илим министрлигинин атайын буйругу чыкканын “Азаттыкка” министрликтин Мектептер башкармалыгынын башкы адиси Кенжекан Усупова билдирди. Тышкы иштер министрлиги китептердин 2000 нускасын дипломатиялык почта менен, калганын унаалар менен жеткиргени жатат.

Кыргызстан Тажикстандагы кыргыз мектептерине жогорку класстар үчүн Кыргыз тили, Кыргызстан тарыхы, Кыргыз адабияты жана География китептерин жөнөтөт. СССР кыйраганга чейин Тажикстандагы бул райондордун мектептерин Кыргызстан китеп менен камсыздап, жылына ондогон жаш адистерди 2-3 жылдык стажировкага жиберип турган.

Замир Назармамбетов 32 жашта, Жалал-Абад мамлекеттик университетин 2006-жылы, башталгыч класстын мугалими деген адистикте бүтүргөн. 2007-жылдан бери Мургаб районунун алыскы Аличор айылында баштапкы класстарда сабак берет.

Баткен: жол ачылды, мунаса табылабы?

Баткен. Көк-Таш айылы. 11-июль.

Кыргыз-тажик расмийлери Тамдыктагы окуяны биргелешип иликтөө тууралуу макулдашты. Эки тараптуу сүйлөшүүдөн кийин 11-июлда Ак-Сай-Баткен, Ворух-Исфара жолу ачылганы белгилүү болду.

Кыргызстандын Тышкы иштер министрлиги 11-июлда окуянын чоо-жайын толук иликтебей туруп баа берип, шашылыш нота жиберген тажик кесиптештерин сындап, маселени сүйлөшүү жолу менен чечүүгө үндөдү.

10-июлдагы Тамдык айылындагы атышуу орун алган окуядан бир нече сааттан кийин эле тажик тарап жети жайкын тургуну жана бир чек арачысы жаракат алып, алардын бирөө жарааттын айынан көз жумганын кабарлап, Кыргызстанга нота жолдогон. Бирок Кыргызстандын чек ара кызматы Дүйшөмбүнүн билдирүүсүнө карама-каршы келген, окуяга тажиктерди айыптаган маалымат таратты. Тышкы иштер министринин орун басары Аскар Бешимов тажик кесиптештеринин нотасын шашылыш кадам деп баалады:

- Бизге нота жиберишкени таңкалууну жана түшүнбөстүктү жаратты. Анткени тажик тарап эч кандай иликтөө иштерин жүргүзбөй туруп, фактысы жок болсо да окуяга баа берип жатат. Тажик тараптын бул кадамын биз сүйлөшүүлөргө болгон басым деп баалайбыз жана биз да нота жиберебиз.

Бешимов Баткендеги Тамдык аймагындагы чырдын чыгышына тажик тарап кызыкдар экенин, анткени бул чырдын айынан Баткендеги Көк-Таш-Ак-Сай-Тамдык жана Ворух-Исфара жолдорун куруу боюнча сүйлөшүү үзгүлтүккө учураганын кошумчалады. Бирок бул окуя жолду курууга эч кандай жолтоо боло албайт деди Бешимов:

- Жол курулат. Бул элдин муктаждыгы. Бул аймакта буга чейин да көп ирет жаңжалдар болгон. Ошондон арылып, тажиктер менен маселе болбошу үчүн ошол жол салынып атат. Сүйлөшүүлөр аяктагандан кийин жол куруу иштери уланат.

Бешимов: Жолдун курулушу уланат
please wait

No media source currently available

0:00 0:00:47 0:00

Чек ара кызматынын башчысы Райымберди Дүйшенбиев "Азаттыкка" курган маегинде Тажикстандын чек ара кызматынын башчысы Ражабали Рахмонали Тамдыктагы кыргыз чек ара бекетин алууну өтүнгөнүн, бирок ал ага көнбөгөнүн айткан. Жогорку Кеңештин депутаты Назарали Арипов кандай болгон күндө да тараптар мунасага келиши керектигин, болбосо окуяны пайдаланууну көздөгөн үчүнчү күчтөр да жок эместигин айтат:

- Эч убакта коңшуну тандап албайсың. Бул маселени бир гана тынчтык жолу менен чечишибиз керек. Алардын өкмөтү да, депутаттары да, биздикилер да баары телефондон сүйлөшүп тынчтык жолу менен чечели деп жатышат. Биз кыйынбыз деп эч ким ута албайт, аны алар да түшүнүп турат. Эң маанилүүсү ушул кырдаалды үчүнчү күчтөр колдонуп кетишине биз жол бербешибиз керек.

Ал ортодо оппозициялык айрым саясатчылар чек арадагы окуяга президент да, өкмөт башчы да, парламент төрагасы да реакция кылбаганын сындап чыгышты.

Баткенде абал кандай?

Ак-Сай айыл аймагына караган Тамдык айылында кыргыз-тажик чек арачыларынын ортосунда чыккан куралдуу жаңжалдан бери Тажикстандын Ворух анклавына жана Баткендин Ак-Сай айылына кеткен жолдор тосулган болчу. Бүгүн кечке жуук алар ачылганы белгилүү болду.

Жол ачылганга чейин Ак-Сай айылына али толук бүтө Рават –Ак-Сай жолу менен анча-мынча зарыл жүргүнчүлөрдүн каттоосуна уруксат берилген. Айыл башчысы Эркин Жолчуев телефон аркылуу айылда күч кызматтары абалды көзөмөлдөп турганын айтып, элде кооптонуу бар экенин билдирди:

- Айылда күч кызматтары бар. Бирок баары бир кооптонот экенсиң. Кошуналар сөзүнө турбайт да. Дагы бир нерсе болуп кетеби деп чочулагандар бар.

10-июлдагы кагылышта жабыркаган Тамдыктагы чек арачы түн жарымда облустук ооруканага жеткирилген. Абалы канааттандыраарлык.

Облустук бириккен оорукананын башкы врачы Тургунбай Айжигитов Ак-Сай айылына кошумча дарыгерлер менен тез жардам унааларын да жөнөткөнүн айтты:

- Бизге түшкөн чек арачынын абалы жакшы. Бардык дары-дармектерди камсыздаганбыз. Ак-Сай айылына болсо 3 дарыгери менен тез жардам унааларын жөнөттүк.

Бүгүн Жака-Өрүк участкасында Баткен облустук ички иштер башкармалыгынын башчысы Анарбай Алимбеков менен Тажикстандын ички иштер министринин орун басары Искандар Раджапов аймактагы абалды талкуулап, жолугушуу өткөрүштү.

Жолугушууда 10-июль күнү Баткен районунун Кызыл-Бел айылынын 3 тургунун Исфара автобекетинде тажик улутундагы балдар сабап, автоунааларын тепкилешкен окуяны да мыйзамдуу иликтөө каралды. Анарбай Алимбеков эки тарап абалды биргелешип көзөмөлдөө боюнча макулдаштык деп билдирди:

- Тажик тараптан кесиптештерибиз менен жолугуп, сүйлөштүк. Кокустук болуп кетпеши үчүн эки тарап бирдей аракеттенип, абалды көзөмөлдөп жатабыз. Коопсуздук чаралары көрүлгөн.

Ал эми Чек ара кызматынын төрагасынын орун басары Абдыкерим Алимбаев учурда Тажикстан менен чек аралар күчөтүлгөн тартипте кайтарууга алынганын кабарлады:

- Аймактык чек арачылардын деңгээлинде Тажикстандагы чек арачылар менен сүйлөшүүлөр жүрүп жатат. Коопсуздук үчүн эки тараптан Ак-Сайдын да, Тажикстандын Ворух анклавынын жолу да жабылган болчу. Калган өткөрмө бекеттер толук кандуу иштеп жатышат. Чек араны күчөтүлгөн тартипте кайтарып жатабыз.

Чек арачылар күчөтүлгөн тартипте иштеп жатат
please wait

No media source currently available

0:00 0:02:30 0:00

Бүгүн 11-июлда Тажикстандын Кайраккум шаарында кыргыз-тажик вице-премьерлери Абдырахман Маматалиев жана Муродали Алимардон жолугушуп, чек арадагы чатактын себептерин иликтеп, жыйынтыгы боюнча өкмөттүк комиссияга маалымат бере турган атайын топ түзүшкөнү маалым болду.

Ал арада кыргыз президенти Алмазбек Атамбаев чек арадагы жерди чет өлкөлүктөргө сатууга тыюу салган мыйзамга кол койду. Эми кыргыз-тажик чегиндеги чыңалган кырдаал качан токтойт али белгисиз. Жергиликтүүлөр ушул чырдан улам кыргыз бийликтери жол куруу иштерин сүйлөшүүлөргө шылтап, дагы узакка созобу деп кабатыр.

Бешимов: Жолдун курулушу уланат

Бешимов: Жолдун курулушу уланат
please wait

No media source currently available

0:00 0:00:47 0:00

"Азаттыктын" жаңылыктары-10-июль

"Азаттыктын" жаңылыктары-10-июль
please wait

No media source currently available

0:00 0:03:23 0:00

Гүлнара Каримова Ташкенден чыгып кеттиби?

Гүлнара Каримова 42 жашка толду

8-июлда Өзбекстандын президентинин туңгуч кызы Гүлнара Каримова 42 жашка толду. “Узметроном” сайтты өз булактарына таянып, Каримова туулган күнүн Балтика өлкөлөрүнүн биринде, жакын адамдардын курчоосунда өткөргөнүн жазып чыкты. Башкалар ал дагы эле Өзбекстанда, үй камагында экенин айтышууда.

Буга чейин Ташкенде үй камакта делген Гүлнара Каримованын Өзбекстандан чыгып кеткенин жазган бийликке жакын деп саналган “Узметроном” сайтынын жетекчиси Сергей Ежковдун айтымында, бул маалымат өтө жакын ишенимдүү булактан алынган.

“Ушул күнгө чейин бул булак берген маалыматтын баары туура чыккан” деген Ежков “Гүлнара Латвияда болушу мүмкүн” - деп боолголойт. Каримова Өзбекстандан мурда эле чыгып кеткенин, керек болсо ал эч качан үй камакта отурбаганын дагы белгилейт.

“Азаттыктын” өзбек кызматына Өзбекстандагы батыш дипломаттарынын бири Гүлнара Каримованы түнкү клубдардын биринен көргөнүн айткан.

Ал арада The Russian Times маалымат агенттигине Аскар Кассимов аттуу блогер анын колуна Гүлнаранын күндөлүгү тийгенин жазып, күндөлүктөн үзүндү жарыялады. 3-июль деп белгиленген датада президенттин кызы беш күндөн кийин туулган күнү экенине карабай дагы эле үй камакта отурганын жазган. Гүлнараныкы делген күндөлүктө “эки жылдан берки окуялар энем Татьяна Акбарованын көзөмөлү менен ишке ашып атат. Атам тамашалаганды жакшы көрөт, бирок азыр аны шакаба чегип атышат” деп жазганы бар.

31-март күнү Узньюс.нет агенттиги Каримованын үй камакта экенин көрсөткөн эки сүрөттү жайгаштырган. Сүрөттөрдө бети-башы боёлбогон президенттин кызы үй кийимчен, азап чеккен абалда терезесинде пардасы жок бөлмөдө отурат.

Гүлнаранын Лондондогу Оксфорд университетинде окуган, аты таятасыныкына уйкаш 21 жаштагы уулу Ислам Каримов Орусиянын “РенТВ” каналынын “Апта” программасына берген маегинде апасы Гүлнара “үй камакта экенин”, аны менен алты айдан бери көрүшө электигин айткан.

“Менимче, таятам менен апамды бирөөлөр өз кызыкчылыгы үчүн колдонуп жатат. Аларды бири-бирине атайын кайраштырууда. Ушул телеберүүнү көрүп, таятам өзү тыянак чыгарып, абалды оңдоп кетеби деп үмүттөнүп жатам. Эки жыл мурда бизди ууландырып да көрүшкөн. Апам дагы деле дарыланууда, мен болсо жаш болгондуктан тез эле сакайып кеттим. Акыркы маалыматтар боюнча, апам дарылануусун дары-дармектин жокутугунан уланта албай жатыптыр. Таятам деле муну билген”, - деп президент Каримовдун жээни агынан жарылган.

Бир жыл мурда эле Гүлнара Каримова ырчы, зер буюмдарын жасаган дизайнер, кайрымдуулук иштерин дүркүрөтө уюштурган коомдук ишмер катары таанымал эле. Өткөн күздөн тарта бийлик тараптан кысымга кабылып, маалымат империясы, ондогон кымбат дүкөн жана башка жайлары жабылып, өзү гана эмес, досторунун бизнеси кыйроого учурады. Президенттин кызына жакындардын көптөрүнө салыктан качкан, мыйзамсыз финансы иштерин жасаган деген олуттуу айыптар тагылган.

Ошондой эле Гүлнара Каримова Батышта дагы коррупциялык иштерге тиешеси бар деп шектелип, Швейцарияда, Голландияда, Швецияда атайын иликтөө иштери жүрүүдө.

Ушул жылдын март айында Швециянын Коррупцияга каршы улуттук мекемеси Гүлнара Каримова TeliaSonera компаниясын Өзбекстанга киргизүү үчүн акча алган деп шектелип жатканын билдирген.

Батышта бир катар кылмыш иштер иликтенип жаткан маалда Гүлнара Каримова Балтика өлкөлөрүнө барса, ал тергөөгө тартылышы мүмкүндүгүн айрым байкоочулар айтып чыгышты.

"Азаттыктын" жаңылыктары, 9-июль

"Азаттыктын" жаңылыктары, 9-июль
please wait

No media source currently available

0:00 0:03:07 0:00

Өзбекстан: ооз ачарды "ооздуктоо"

Өзбекстанда көп эл тамактануучу жайларда ооз ачууга бүт өлкө боюнча тыюу салынган.

Орозо айында Өзбекстандагы кафе-ресторандар ишсиз калды. Президент Каримов “Рамазан айын шариятка ылайыктуу өткөрүү жөнүндө” буйрук чыгарган. Буга ылайык облустун акимдери тойкана, ресторандардын кожоюндарына иптар өткөрбөө тууралуу атайын көрсөтмөлөрдү беришти.

“Азаттыктын” өзбек кызматына маалым болгондой, бир нече күн мурда иптар өткөргөн Ташкенттеги ресторандардын биринин эшигине кара кулпу илинди. Баш калаанын Кушбек көчөсүндө жайгашкан “Султан” тойканасы бир нече күн мурда 250 киши катышкан иптар өткөргөн.

Өткөн апта соңунда Ташкент шаарынын мэриясы кафе, ресторан жана чайкана ээлерин чогултуп, Орозо айында элге ооз ачыруу боюнча заказдарды албоону дагы бир жолу эскерткен. Жыйынга катышкан Ташкенттеги чайканалардын биринин кожоюну “Азаттык” радиосуна “Султан” тойканасы мыйзамды бузганы үчүн шаар бийлиги маселени кайра көтөргөнүн бышыктады.

“Бүгүн Ташкент шаар мэриясынын соода департаментинин жетекчиси Равшан Мажидов баарыбызды чакырып, чогулуш жасады. “Султан” рестораны болсо иптар өткөзгөнү үчүн катуу эскертүү алды. Чайкананын кожоюну жакында алмашып, жаңы келген киши ооз ачырууга тыюу салынганынан кабардар эмес экен. Бул ирет түшүндүрмө кат жазып берди, биринчи жолу аны кечиришти”.

“Султандын” кызматкерлеринин бири болсо азыр ресторанда электр жарыгы өчүрүлгөнүн, бир нече күндөн кийин ачыларына үмүттөнүп турганын айтат. Жума күнкү жыйынга катышкан ташкенттик ресторан башчыларынын айтымында, жыйынга Ташкент шаар бийлигинин Диний алакалар боюнча департаментинин орунбасары Шухрат Турдукулов дагы катышты.

“Өзү Орозо башталгандан бери жыйналыш өткөрүлгөн эмес, бери дегенде 5-6 жылдан бери ооз ачырууга тыюу салынарын билебиз да. Андыктан алдын ала эле кызматчыларбызды үйлөрүнө жибергенбиз. Азыр ишсиз отурабыз. Жогорудан буйрук болгондон кийин ушул экен да. Ар жылы ушундай акыбал, бир ай чайканалар тып-тынч болуп калышат. Тойлор такыр жок, орозо учурунда ким той кылмак эле?”, - дейт биз менен маектешкен ресторан кызматери.

Өзбекстанда көп эл тамактануучу жайларда ооз ачууга бүт өлкө боюнча тыюу салынган. Орозого утурлай облустарда атайын жыйындар өткөрүлүп, эски эрежелер кайтадан эске салынат.

Президент Ислам Каримов жыл сайын “Орозо айын шариятка ылайыктуу өткөрүү боюнча” буйрук чыгарат, калкынын 95 пайызын мусулмандар түзгөн бул мамлекетте орозо айында диний жөрөлгөлөрдү жасоого чектөөлөр киргизилет.

- Дүйшөмбү күнү ушул эреже таркатылат. Ташкент шаары боюнча жыйналыш өттү. Ага Ташкент шаар башчысынын орун басары катышты. Президенттин буйругу боюнча ресторанда иптар өткөрүүгө тыюу салынган. Өзбектердин салтында тескерисинче динзарлар үйүндө ооз ачтырып, башкаларга үлгү болушу керек. Азыр биз тойду да үйдө өткөрбөй калганбыз. Ал тургай арак ичилген тойканаларда өлүк узатуу зыйнатын да өткөрүп жатабыз. Тескерисинче, мындай жөрөлгөлөрдүн баарын үйлөрүңөрдө пакиза жайларда өткөргүлө, башкаларга өрнөк көрсөткүлө. Үйдө баарын өзүбүздүн байыркы үрп-адатка ылайык эле өткөрсө болот. Үйдө бейкапар тынч оозун ачып, жай отурушат да, - деди Ташкент шаар башчылыгынын өзүн тааныштыруудан баш тарткан өкүлү.

Өзбекстандын Конститутциясы диний эркиндикке кепилдик берсе дагы, бийликтер орозо айында тойканаларда, ал гана эмес мечиттерде дагы көп элди топтоп, ибадат кылууга чектөө киргизет.

Коңшу өлкөдө 18 жашка толо электер эми мечитке кире алышпайт. Бул эрежени бузгандар бир жарым миллион сум айып пулга жыгылат. Өзбек кыз-келиндерге болсо хиджаб кийүүгө расмий тыюу салынган.

"Азаттыктын" жаңылыктары, 8-июль

"Азаттыктын" жаңылыктары, 8-июль
please wait

No media source currently available

0:00 0:03:23 0:00

"Азаттыктын" жаңылыктары, 7-июль

"Азаттыктын" жаңылыктары, 7-июль
please wait

No media source currently available

0:00 0:02:58 0:00

Казакстан туризм Мекесине айланабы?

Акмола облусу. Чебачи көлү.

Казакстан туризм тармагын өнүктүрүүгө миллиарддаган доллар каражат сарптоодо. Бирок кызылдай акча менен эле өлкөнү саякатчылардын Мекесине айлантуу мүмкүнбү?

2006-жылдагы "Борат" тасмасына казактар катуу ыза болушту эле. Бирок ал чуулгандуу көркөм тасма Казакстанга бекер реклама да болуп бергенинде калет жок.

«Борат: Американын маданиятын изилдөө Казакстандын даңазалуу калкына пайда алып келет» деп аталган ал комедияны көргөндөрдүн арасында Казакстан тууралуу көп кишилер биринчи жолу кабардар болгону шексиз.

Бүгүн казактар өз өлкөсүн туризмдин Мекесине айлантуу үчүн көп каражат жумшоодо. Астана 2020-жылга чейин бул тармакка төрт миллиард доллар коротуп, инвесторлордон дагы алты миллиард тартууну көздөп жатат.

Казакстанда көз тайгылткан көлдөр менен тоолор, ысык булак суулары, археологиялык жайлар жана башка саякатчыларга кызык көп нерсе бар.

Альпинисттер көк мелжиген тоолорго чыгып, жөө жүргөндү сүйгөндөр чөлдү кезсе, көөнө көчмөн турмушту көргүсү келгендер ай талаада мал кармаган койчулардын арасына бара алышат.

Кечээги тарыхтын кара барактарын мурдагы сталиндик лагерлерден жана ондогон жыл ядролук сынактар жүргөн Семипалатинкс полигондорунан барактасаңыз болот.

Ал эми шаардын шарактаган жашоосун көрөм дегендерге Алматы менен Астананын дарбазасы дайым ачык. Чоң калааларда жаңы мейманканалар салынып, лыжачылар үчүн кышкы курорттор ремонттон өтүүдө.

Казакстан өкмөтү 2020-жылга чейин жылына сегиз миллион туристти тартууну максат кылууда. Бул азыркыдан эки эсеге көп дегенди билдирет.

Жогоруда сөз болгон комедиялык тасмадагы Борат "Бул максаттардын өзү эле улуу казак элинин тарыхый жетишкендиги!” деп жарыяламак. Бирок Казакстан дүйнөлүк туризм борборлоруна көз ирмемде айлана албайт шекилдүү.

Кыргызстан сыяктуу эле, Казакстанда төгөрөктүн төрт бурчундагы капчыгы калың туристтер каптап келсе деп кыялданат. Бирок казак туризми азырынча негизинен экс-советтик, биринчи кезекте Орусиядан келчү туристтерге таянат.

Бүгүнкү күнгө карата Казакстанга жылына 4 миллион саякатчы келет. Ага караганда, Өзбекстанда бул көрсөткүч эки миллионду түзөт. Казакстан өткөн айда бир жылга 10 өнүккөн өлкөдөн виза талап кылууну бир жылга токтотту. Жергиликтүү маалымат каражаттарынын жазышынча, Астана жакын арада 48 өлкөгө виза талабын күчүнөн кетирүүнү пландап жатат. Туризм үчүн өзгөчө мааниге ээ бул иш-чараны Кыргызстан эки жыл мурда киргизген болчу.

Ошол эле убакта, алдыда дагы көп иштер бар. Бузук жолдор менен начар кызмат көрсөтүүнү айтпаганда да, аба каттамдары жетишсиз. Жакында Казакстанда болгон жапон туристи "кызмат көрсөтүү тармагында англисче сүйлөгөндөр жокко эсе экен, чет тилдеги жазуулар туристтер котологон жерлерде да жок" деп жазды.

Мейманканалар менен ресторан, ашканалардын жетишсиздиги менен катар, ал жерлердеги тазалык маселеси курч проблемалардын катарында аталып келет.

"АйТравел" агенттигин жетектеген Галия Избасарова эл аралык стандарттарга жооп берген мейманаканалар жетишсиз экендигин моюнга алат. Ал «түбү терең» маселелер чечилмейинче, туристтер тоолорду же көл жээктерин каптап кетпей тургандыгын белгилейт.

Анын үстүнө эгер акчалуу саякатчыларга артыкчылык берилсе, туризм тармагынан жергиликтүү эс алуучулардын четке сүрүлүп калуу коркунучу бар. Акыркы жылдары ансыз деле азык-түлүк, аба каттам, жатак жайлардын кымбатташынан улам, өлкө ичинде саякаттагандардын саны төмөндөп кетти. Ошол эле убакта чет өлкөлөргө барып эс алгандар жылына 400 миллион доллар сарпташат.

Алматынын тургуну Асел Андыбатова Казакстандагы мейманканалардын кымбаттыгынан улам, Түндүк Казакстандагы Боровой тоо курортуна барбай, Түркияга барып эс алды. «Боровойго 10 күнгө эки миң доллар төлөйт экенсиң, ал да эртең менен наар алган тамагыңды гана камтыйт» дейт ал.

Европалык өлкөлөрдө ички туристтер жалпы саякатчылардын 80-90 пайызын түзөт. Анткени Алматыда жеке менчик чакан туристтик фирманы иштеткен Марина Судакова белгилегендей, мейманкана, жаш балдар үчүн атракцион өңдөнгөн көпчүлүк элге шарттар түзүлгөн.

Ооган шайлоосунун болжолдуу сценарийлери

Айрым оогандыктар азыркы саясий кризис үчүн мөөнөтү аяктап бараткан президент Хамид Карзайды күнөөлөшүүдө.

Ооганстанда президенттик шайлоонун жеңүүчүсүн аныктоо кечеңдеп, уруулар арасында чыңалуу күчөп, өлкөнүн келечеги кандай болуп кетиши мүмкүн деген суроо жаратууда. Байкоочулар жакынкы күндөрү абал үч жол менен өзгөрүшү ыктымалдыгын айтышууда.

14-июнда өткөн президенттик шайлоонун экинчи айлампасында ат салышкан Абдулла Абдулла менен Ашраф Ганинин ортосундагы жарыш адаттагыдай эле мыйзам бузуулар боюнча билдирүүлөр менен коштолуп, эки талапкер тең жеңилгиси келбестигин көрсөтүүдө.

Шайлоодон кийин Абдулла добуш саноону токтотууну талап кылган. Ал Ганиге “болуп көрбөгөндөй көз боёмочулук менен эки миллиондон ашык жасалма добуш берилди” деп, атаандашын айыптаган.

Гани бул айыптоолорду четке кагып, шайлоо салыштырмалуу таза өттү деп билдирүүдө. Анын эсептөөсү боюнча атаандашынан 1 миллиондон ашык добуш менен алдыда келе жатат.

Оогандыктар алтынчы же жетинчи июлда жарыялана турган шайлоонун алдын-ала жыйынтыктары ар кандай нааразылыктар менен коштолушу мүмкүн кооптонуп турушат. Ооганстандагы опурталдуу кырдаалда саясий окуялар бир нече сценарий менен уланышы мүмкүн.

Мунаса табуу

Абдулла менен Гани экөө тең бул туңгуюктан чыгууну каалай турганын коомчулукка чыгып сүйлөгөндө билдиришти.

Ошол эле маалда Бириккен улуттар уюмунун ортомчулугу аркасында ар бир талапкер көз карандысыз шайлоо комиссиясы менен сүйлөшүүлөрдү өткөрдү.

Бийликтен кетип жаткан президент Хамид Карзай жана анын эки вице-президентти Юнус Кануни жана Карим Халили дагы эки талапкер менен өз өзүнчө сүйлөшүштү.

Бул жолугушуулардын эмне менен бүткөнү азырынча беймаалым. Байкоочулардын пикиринде, бул сүйлөшүүлөрдө бийлик бөлүштүрүү тууралуу сөз болгондой.

Кабул университетинин саясат таануу боюнча окутуучусу Насруллах Станикзай өлкөдөгү нааразылык акцияларын жана улут аралык чыңалууну белгилеп, “Алар бир макулдашууга келгендей. Бул мыйзамсыз болсо дагы саясий туура жол деп эсептейм”- деген пикирин айтты.

Абдулла жарымы тажик, жарымы пуштун болгондуктан өлкөнүн түндүгүндөгү тажиктердин күчтүү колдоосуна ээ.
Абдулла жарымы тажик, жарымы пуштун болгондуктан өлкөнүн түндүгүндөгү тажиктердин күчтүү колдоосуна ээ.

Серепчилердин баамында, 14-апрелде өткөн шайлоонун биринчи айлампасында добуштардын саны боюнча Абдулладан 13% артта калган Гани бул ирет жеңишке жетчүдөй, андыктан бул кандай гана сүйлөшүү болбосун анын сөзү өтүмдүү дегенди билдирет.

Бул учурда Абдулла жеңилгенин мойнуна алса, ага премьер-министрдин орду сунушталып, анын саясий союздаштарына жаңы министрлер кабинетинен орундар берилээри убада кылынышы мүмкүн.

2009-жылкы президенттик шайлоодо Карзай менен Абдулла шайлоонун экинчи айлампасына чыгышкан. Анда Абдулла добуш берүү бурмалоолор менен өтүп жатканын айтып, таймаштан чыгып кеткен. Байкоочулар ал мындай кадамга экөө сүйлөшкөндөн кийин барганын белгилешкен. Бирок Абдуллага анда эмне сунушталганы белгисиз бойдон калды.

Жарандык согуш

Шайлоонун жыйынтыктары белгисиз болуп жаткандыктан, уруулардын арасында чыңалуу күчөп, 1990-жылкыдай жарандык согуш чыгып кетет деген коркунуч жергиликтүүлөрдү түйшөлтүүдө. Эки талапкер тең курч билдирүүлөр сенен чыгып, “керек болсо күч колдоно турганын" жашырбайт. Абдулланын жактоочулары алардын талаптары аткарылбай калса, бардык кадамдарга даяр экенин жарыялашты.

Жарымы тажик, жарымы пуштун Абдулла өлкөнүн түндүгүндөгү тажиктердин күчтүү колдоосуна ээ. Пуштундардын өкүлү Ганини Ооганстандын түштүгү менен чыгышы колдойт.

Мындай этностук бөлүнүү курч кырдаалды согушка айлантып ийиши мүмкүн деген божомолду күчөттү.

Кабулдагы саясий серепчи Зубайр Шафики “Эл согуштан чарчады, жаңжал башталса дагы ага аралашпайт. Өлкө эч качан жарандык согушка барбайт, же болбосо элдер Гани же Абдулла үчүн согушпайт” – дейт.

Серепчилердин баамында, Гани бул ирет жеңишке жетчүдөй.
Серепчилердин баамында, Гани бул ирет жеңишке жетчүдөй.

Кабулдагы Эл аралык кризистик топтун улук аналитиги Грэм Смиттин айтымында, эгер жаатташкан тараптар мунасага келбесе, анда учурда тынчыраак делген өлкөнүн түндүгү козголушу мүмкүн.

“Эгер түштүктөгү топтор түндүктөгүдөй кармаша баштаса, анда бул аймакта дагы кырдаал жаңы өңүт алып, согушка айланып кетиши мүмкүн” деп белгилейт.

Ганинин өнөктөшү, вице-президенттикке талапкер, мурдагы аскер башчы Абдул Рашид Дустум болсо Абдулланын эң негизги жактоочусу, Балх провинциясынын губернатору Атта Мохаммад Нур менен кырчылдашкан душмандар.

Алардын түндүк аймакта өз таасирин арттыруу үчүн күрөшү согушка айланып кетпейт деп кепилдик берүү кыйын.

Айрым байкоочулар эгер бийликти бөлүштүрүү боюнча эки тарап кепке келбесе, анда өлкө экиге бөлүнүп кетиши мүмкүн деген божомолду дагы айтып жиберишти.

Кабулдагы саясат таануучу Ахмад Саиди, “Эгер тил табышуу болбосо – түндүк провинциялар борбордук бийликтен өзүн көз карандысыз деп жарыялап алышы ыктымал. Алар мындай ниетин америкалыктарга билдирип коюшканын” деп белгилейт.

Карзай бийлигин узартат

Айрым оогандыктар азыркы саясий кризис үчүн мөөнөтү аяктап бараткан президент Хамид Карзайды күнөөлөп, ал бийлик мөөнөтүн узартуунун айласын көздөп, ушундай “оюндарды” уюштурууда деп айыпташууда.

Эгер Абдулла - Гани тиреши улана берсе, Карзай саясий туңгуюктан чыкмайынча бийликте калаары белгилүү. Карзайдын конституциялык мандаты май айында эле бүткөн, бирок ал убактылуу лидер катары бийлигин уланта берет. Гани менен Абдулланын ортосунда сүйлөшүүлөргө Карзай өзүнүн эки вице-президенти менен ортомчу болгондуктан, кырдаалга таасир эте алат.

Абдулла Хамид Карзай Ганинин таламын талашып, административдик ресурстарды колдонду, жаңы бийликке таасирин сактап калуу үчүн саясий оюндарды уюштуруп жатат деп айыптаган.

“Карзай бийликке чабал жана ар кошкон өкмөтү алып келүү үчүн ушундай кырдаал түздү. Ал өзү беш жылдан кийин кайра президенттикке барууну көздөйт” - дейт саясат таануучу Саиди.

Дагы бир саясий серепчи Шафики болсо Ооганстандын тарыхында биринчи жолу бийликти демократиялык жол менен өткөрүп берүү Карзайдын кызыкчылыгында экенин, ал бийликтен өз маалында кеткен биринчи президент катары элдин эсинде калууну жана өлкөдө демократия орношун каалайт деген көз карашта.

Ооганстанды 12 жыл башкарган Хамид Карзай бийликти өткөрүп бергенден кийин саясаттан четтеп кетүү ниети жок экенин ачык билдирген. Ошол эле маалда Абдулла да, Гани да президент шайланса, Карзайга жаңы өкмөттө маанилүү роль берилерин убада кылышкан.

Казак адвокатын күчтөп дарылашууда

З.Мухортова Астанадагы ооруканадан чыккан учурда, 1-ноябрь, 2013

Казакстанда адвокат Зинаида Мухортованы шаршембиде кайрадан күчтөп психиатриялык ооруканага жаткырышты.

Зинаида Мухортованы тууганына келген жерден кармап кетишкен. Адвокат буга чейин да “депутатка жалган жалаа жапкан” деген негизде кылмыш жоопкерчилигине тартылып, “жөөлүгөн абалда” деген негизде бир нече ирет психиатриялык дарылоого мажбурланган.

Мухортованы кайрадан ооруканага күчтөп алып кетишкенин “Азаттыкка” анын тууганы 2-июлда кабарлап, 57 жаштагы адвокатка келген беш-алты эркек өздөрүн алгач “электрик” деп тааныштырганын, кийин күч менен аны машинеге салып кетишкенин айтты.

Балхаштагы шаардык психиатриялык оорукананын башкы дарыгеринин орун басары Рысбек Искаков адвокат Мухортова аларда дарыланып жатканын ырастады. Бирок ал адвокатка “күч колдонулганы” жөнүндө маалыматты четке кагып, “биз полиция эмеспиз, медицина кызматкерибиз” деди.

Искаковдун айтымында, Зинаида Мухортова сөзсүз дарылануудан өтүшү керектиги жөнүндө соттун февралда чыгарылган чечими бар. Анткен менен адвокат арадан беш-алты ай өтсө да, ооруканага өз ыктыяры менен келбей койгон. Ага “жөөлүгөн абалда” деген диагноз коюлган, муну 22 догдур ырастап кол койгон. Ал төрт ирет экспертизадан өткөн. Көптөгөн дарыгерлер анын абалын текшерүүлөргө алган”, - дейт Искаков.

Балхаштык адвокат жана анын жактоочулары мунун баарын четке кагып, ага каршы жазалоо өнөктүгү 2009-жылдан бери эле жүрүп келатканын айтышат.

Учурда Мухортованын адвокаты Амангелди Шорманбаев “күч колдонулган же колдонулбаганын” текшерип жатканын, эгер ал тастыкталса, анда ал полицияга арыз менен кайрыларын айтты. Шорманбаев Мухортовага каршы азыркы аракеттер чынында соттун чечими менен болуп жатканына карабай, “саясий максатты көздөгөн” иш деп билерин кошумчалады.

Казакстандын мыйзамдарына ылайык, нерв системасынын оорусуна байланыштуу өзүн такыр көзөмөлдөй албагандар гана күчтөп дарыланышат. Шорманбаев азыр Мухортовада андай көрүнүштөр жок экенин белгиледи.

Зинаида Мухортова ага карата колдонулган мажбур дарылоону “мыйзамсыз” деп, өлкөнүн Жогорку Сотуна кайрылган эле, бирок май айында аны сот четке какты. Эми анын жактоочулары Бириккен улуттар уюмунун Адам укуктары боюнча комитетине кайрылганы жатышат.

2009-жылы ал Балхаштагы айрым тургундар менен биргеликте президент Нурсултан Назарбаевге жана “Нур Отан” партиясына өздөрүнүн регионунан чыккан депутатка каршы кат менен кайрылышкан. Депутатты “соттун иштерине кийлигишкен” деп айыптаган тургундардын өздөрүнө каршы кийинчерээк кылмыш ичи ачылды. Адвокат Мухортованын өзүнө каршы “Жалган жалаа жапты” деген айып тагылып, бирок догдурлар аны “жөөлүгөн абалдагы оорулуу” деп табышкандыктан, түрмөгө отургузулбай, ооруканага жаткырылган.

Акыркы ирет ал былтыр 8-августтан 1-ноябрга чейин ооруканага жаткырылып, Астанадагы психиатриялык ооруканадан чыгарылганда биздин кабарчыбызга сүйлөгөн эле: "Адам үчүн эң эле коркунучтуусу – бул эркиндикти жоготуу, - деген адвокат. - Эми азыр сыртка чыгып, ушул абадан кере дем алып, үч айдан бери биринчи жолу өзүмдү эркин куштай сезип турам".

Адам укугун коргоочу эл аралык уюмдар Зинаида Мухортованын абалына тынчсызданып турушканын айтып, бир канча ирет казак бийликтерине кайрылышкан. Алар адвокатты саясий негизде жазаланып жатат деп эсептешет.

"Азаттыктын" жаңылыктары, 3-июль

"Азаттыктын" жаңылыктары, 3-июль
please wait

No media source currently available

0:00 0:03:18 0:00

Баткен: айланма жолдун айласы табылдыбы?

Ак-Сай-Көк-Таш-Тамдык жолунун курулушу январь айынан бери токтоп турат. 2014-жыл.

Бишкекте кыргыз-тажик өкмөттөрүнүн чек араны тактоо боюнча сүйлөшүүсү аяктады. Анда Баткендеги Ворух анклавын айланып өтчү Ак-Сай-Көк-Таш-Тамдык айланма жолунун курулушун жандантуу боюнча протоколго кол коюлду.

2-июлда Бишкекте башталган сүйлөшүүгө эки өлкөнүн вице-премьерлери Абдырахман Маматалиев менен Муродали Алимардон баштаган делегация катышты. Жолугушууда өлкөлөр ортосундагы чек араларды делимитациялоо, Баткендеги Ак-Сай-Көк-Таш-Тамдык айланма жолунун курулушун жандантуу, 7-майдагы кагылышуу учурунда зыянга учураган кыргыз жарандарынын мүлкүн калыбына келтирүү боюнча сүйлөшүү жүрдү. Жолугушуу жыйынтыгын жемиштүү деп баалаган коопсуздук боюнча вице-премьер-министр Абдырахман Маматалиевдин “Азаттыкка” билдиришинче, Ак-Сай-Көк-Таш-Тамдык айланма жолунун курулушун 10-июлдан тарта жандантуу баштаган бир нече маселе боюнча протоколго кол коюлду:

- Бул маселе боюнча талкуулап биз бирдей чечимге келдик. Жолдун курулушу 10-июлда баштоо боюнча протоколго кол коюлду. Ошол эле мезгилде жол курулуп бүткөн соң аны пайдалануунун тартибин аныктоо боюнча өкмөттөр аралык келишимдин долбоорун даярдайлы деп чечтик. Ал келишим боюнча иштер 7-июлдан тарта башталат. Муну менен катар буга чейин кол коюлуп, бирок ишке ашпай келген Лейлек районундагы Максат-Кулунду жолундагы көпүрөнүн курулушун да 10-июлда баштоого макулдаштык.

Маматалиев кошумчалагандай, Ак-Сай-Көк-Таш-Тамдык күзгө чейин куруп бүтүү мерчемделүүдө.

Айланма жолдун азабы
please wait

No media source currently available

0:00 0:02:35 0:00

Жалпы узундугу 25 чакырымдай келген Көк-Таш - Ак-Сай - Тамдык жолунун курулушу былтыр декабрда башталган. Бирок тажик тарап жолдун курулушуна каршы чыгып, быйыл 11-январда эки өлкө чек арачылары ортосунда ок атышуу болгон. Андан кийин да эки ортодо бул жолго байланышкан чыр-чатак токтобой келди. "Жарым жылдан бери ар кыл жаңжалга себеп болуп келген жолдун курулушу боюнча толук мунаса таптык" деген Маматалиев Кыргызстан пландаган вариант жактырылганын белгиледи. Башкача айтканда, тажик тарап жол курулчу аймакка киргизген аскерлерин чыгарып кетүү милдетин алды.

Бирок жергиликтүү тургундар мындай убадалар бир канча жолу берилип, бирок ишке ашпай калганы үчүн бул протоколдун аткарылышынан күмөн санап турушат. Алардын бири Ак-Cай айылынын тургуну Зайнидин Думанаев:

- Бул жолду куруп баштайбыз дегенине 6 айдын жүзү болду. Алты айдан бери эле эртең баштайбыз, бүрсүгүнү баштайбыз деп убада берип келатышат. Бирок курулуштан дайын жок. Улам-улам куру убада бергени үчүн эл биздин бийлик өкүлдөрүнүн сөзүнө ишенбей калды.

Чындыгында эле май айында Тажикстандын борбору Дүйшөмбү шаарында өткөн өкмөттүк деңгээлдеги кыргыз-тажик сүйлөшүүсүндө макулдашылып, курулуш жанданаары айтылган. Бирок андан бери да иш жылган жок. Кыргыз өкмөтүнүн өкүлдөрү болсо ал учурда тактай турган суроолор болгонун, эми болсо маселе толугу менен чечилгенин билдиришүүдө.

Мындан сырткары Ворух анклавынын тургундарына кыргыз айылдарын айланып өтүп, Тажикстандын аймагы менен туташтырчу жол куруу боюнча макулдашуу болгон. Вице-премьердин айтымында, бул жолду кыргыз өкмөтү курат. Келишимдин негизинде ал жолду тажик жарандары пайдаланып турмакчы:

- Ал биздин аймак, биздин жол болот. Салынып бүткөн соң биздин баланска өткөрүлөт. Келишимдин негизинде тажик жарандары пайдаланып турат.

Муну менен катар бул жолку жолугушууда 7-майдагы Баткендин Жака-Өрүк аймагындагы кагылышуу учурунда зыянга учураган кыргыз жарандарынын мүлкүн төлөп берүү боюнча сөз жүрдү. Вице-премьер Маматалиевдин маалымдашынча, тажик тарап 7 миллион сомдук компенсацияны жакынкы апталарда төлөп берүү убадасын берди.

Ал эми чек араны делимитациялоо боюнча сүйлөшүү ушул айдын аягында Тажикстанда уланганы жатат. Кыргыз расмийлери бул жолку жолугушууда жол, көпүрө сыяктуу талаштуу маселелер чечилгени үчүн эми кийинки сүйлөшүүлөр шыр кетет деген ишеним билдирүүдө. Бирок Баткен облусунун мурдагы губернатору Султанбай Айжигитов чек араны тактоо боюнча күнүмдүк жетишкендиктерге сүйүнбөй бул маселеге системалуу мамиле кылууга чакырууда:

- Бул маселеге системалуу мамиле кылуу керек. Бизде бул жаатта ырааттуулук жетишпей, мурда кабыл алынган чечим кийинкиге дал келбей жатат. Маселен, биздин министр барды, жолугушуу өткөрдү, маселе чечилди дебестен, 10 жыл алдыдагы келечекти карап, чечүү зарыл. Азыр талаш болуп жактан аймактарга мындан 10 жыл мурун жол салабыз дегенде эч кандай маселе жаралган эмес. Ошол учурда көп көңүл бура албай калганбыз. Азыр да кийин маселе чыкчу жерлерди азыртадан чечүүбүз зарыл болуп турат.

Кыргыз-тажик чек арасынын жалпы узундугу 971 чакырымга барабар, анын 471 чакырымы тактала элек. Акыркы кезде чек ара маселелерден улам чыр-чатактар маал-маалы менен катталып келет. Быйыл жыл башындагы чатактан соң Кыргызстан Тажикстандагы өз элчисин чакыртып алган эле. Кечээ болсо президент Алмазбек Атамбаев жаңы элчи катары Коопсуздук кеңешинин мурдагы катчысы буга чейин да бул өлкөдө элчиликти аркалаган Мирослав Ниязовду дайындады. Жаңы элчи чек ара маселесин чечүүгө өзгөчө көңүл бураарын убада кылууда.

Айланма жолдун азабы

Айланма жолдун азабы
please wait

No media source currently available

0:00 0:02:35 0:00

Өзбек коопсуздук кызматында "тазалоо" жүрүүдө

Өзбекстандын Улуттук коопсуздук кызматынын эн белгиси.

Өзбекстандын Улуттук коопсуздук кызматынын 40 чакты кызматкери иштен четтетилген. Алар мыйзамсыз ишкердик кылган, коррупцияга катыштыгы бар жана мамлекеттик каражаттарды өздөштүрүүдө чеки иштерди жасаган деп айыпталууда.

“Азаттык” радиосунун Ташкенттеги бейрасмий булактарынын айтымында, Улуттук коопсуздук кызматында кадрларды тазалоо жүрүүдө. Бул маалымат азырынча расмий түрдө тастыктала элек.

Өзбекстандын Улуттук коопсуздук кызматындагы “тазалоого” кабылган 40 чамалуу кызматкер Жавдат Шарифкожоев жетектеген терроризмге каршы күрөшүү башкармалыгынын адистери. Жавдат мырза коопсуздук кызматынын төрагасынын орун басары, мамлекетин "кулагы" саналган түзүмдөгү эң жаш генерал Хайот Шарифкожоевдин бир тууган иниси. Өлкөнүн күч түзүмдөрүндөгү булак “Азаттык” радиосунун өзбек кызматына береги кызматкерлер камалды деп ырастай албасын, бирок алардын кээ бирлери абакка отургузулду, башкалары үй камагында деп боолгоп жатканын айткан.

Өзбекстандын Башкы прокуратурасына жакын булактын тастыкташынча, УККнын кызматкерлери камакка алынганы тууралуу маалымат “чындыкка жакын” жана Жавдат Шарифкожоев кызматынан бошотулуп, иши тергөөдө экен.

Борбор Азиядагы адам укуктары ассоциациясынын жетекчиси Надежда Атаева өз булактарынан алган маалыматка таянып, бул окуяны Улуттук коопсуздук кызматы менен Ислам Каримовдун үй-бүлөсү арасындагы тымызын тирештин натыйжасы деп сыпаттайт:

- Жавдат Шарифкожоевдин кыйын абалга туш болгонун кеминде беш булак тастыктады. Ушу тапта бийликте кадрлар алмаштырылууда. Бул Каримовдун үй-бүлөсү менен Улуттук коопсуздук кызматы арасындагы тирешүүнүн кесепети. УККнын атайын операцияларын негизинен Хайот Шарифкожоев иниси Жавдат Шарифкожоевдин жардамы менен жүргүзгөн. Диссиденттерге жана ишкерлерге, анын ичинде жергиликтүү жана чет элдик инвесторлорго каршы иштерди, өзбек коомчулугунда уу-дуу жараткан бардык рейдерлик басып алууларды ага-инилер жетектеген.

Жавдат Шарифкожоев иштен айдалганы тууралуу президент Каримовдун тун кызы Гүлнара Каримова жети ай мурда Твиттерде жазган. Бул маалымат анда тастыкталган эмес болчу.

Учурда Парижде жашаган Надежда Атаеванын баамында жогорку эшелондогу күрөштөн буйрукту аткаруучулар жабыр тартууда:

- Бүгүн биринчи сокку Жавдатка урулду. Бул Хайот үчүн олуттуу сигнал. Биздин маалымат боюнча ал азыр “кылдын учунда турат”. Бир булактар Хайотту өргүүдө десе, башкалары үй камагында дешет. Улуттук коопсуздук кызматында да кадрлар тазаланууда. Эсептөөлөргө караганда 40тай адам кызматтан четтетилген, жумуш ордунда жок. Алардын нечеси үй камагында, нечеси абакта жана нечеси өлкөдөн качып кеткени беймаалым. Мунун өзү буга чейин желдеттин ролун аткарган адамдар катуу кысымга алынып жатканын жышааналайт.

Өзбекстандын Бажы комитетинин өткөн айда камакка алынган аткезчиликке каршы күрөшүү башкармалыгынын акиминин орун басары Азиз Абдрахманов аги-ини Шарифкожоевдердин тууганы деген да маалыматтар чыккан. Бул башкармалыктын акими да камалган. Аким жана анын орун басарына өлкөгө товарларды аткезчилик жол менен алып кирүүгө эч кандай тоскоолдук кылган эмес деген күнөө тагылууда.

“Азаттык” радиосуна атын атабоону өтүнгөн булактардын билдиришинче, коопсуздук кызматтары өткөргөн операция кезде Бажы комитетинин 100гө жакын кызматкери камакка алынып, азыр Улуттук коопсуздук кызматынын абак жайында отурушат.

"Азаттыктын" жаңылыктары, 2-июль, 2014-жыл

"Азаттыктын" жаңылыктары, 2-июль, 2014-жыл
please wait

No media source currently available

0:00 0:03:17 0:00

Кайда караба, тааныш-билиш...

“Фабула” гезити Айбек Шамшыкеев өлкөнүн бир эле салык кызматын депутаттар кантип “бийлеп” жатканын жазып чыкты.

“Алиби” гезити саясат таануучу Токтогул Какчекеевдин “Өзбекстан суу агымын кошо тескегиси келип жатат” деп аталган маегине окурман көңүлүн бурду. Эксперт Какчекеев Кыргызстанда да Украинадагыдай окуялар кайталанып калышы мүмкүн деген айың сөздөрдү алайлыктардын жол бууганын пайдаланып, элди чаң-тополоң кылуу менен бийликке жетүүнү көздөгөн саясатчылар чыгарып атканын, чындап келгенде өлкөдө андай кооптуу абал жоктугун айтты. Газ маселесине токтолгон Токтогул мырза, чабал жетекчилердин айынан эл газы жок олтурганын, Өзбекстан суубузду да өзү тескегенге аракет кылып, Американын эксперттерин колго алуу менен Нарын дарыясына кура турган ГЭСтери эл аралык стандартка жооп береби деген маселени көтөрүп, чыр чыгара албай турганын кеп кылды. Эксперт андан ары электр энергиясын 100 процент кымбат сатсак дагы казынадагы дефицит жоюлбастыгын, ал тургай суунун тартыштыгынан жакынкы жылдарда ГЭСтердин иштебей калуу коркунучу барын, анткени жүргүзгөн саясат туура болбой жатканын, кайсыл тармакты карабачыныгы адистер эмес, тааныш-билиштер толуп алганын айтты.

“Фабула” гезитине “Парламент эс алууга кетти. Келбегени оң го...” деген ат менен Баратбай Аракеевдин макаласы басылды.

Айбек Шамшыкеевдин макаласы “Масалиевдин “мандемдүү” саясаты жана “абийирдүү” депутаттар” деген ат менен жарык көрдү. Автор өлкөнүн башкы салыкчысы болуп иштеп кеткен Исках Масалиевдин тушунда казынага 1 млрд. 500 млн. сом жыйналбай калып экономикага оңбогондой сокку урулганын, кадр маселесин каалагандай калчаган Жогорку Кеңеш эң азы бир күн, эң көбү 6 ай депутатка жардамчы болуп иштеген тажрыбайсы жок, мурда салык тармагында иштеп көрбөгөн, кесиптери башка 100гө жакын адамды салык кызматына кызматка койдурганын белгиледи. Журналист андан ары факты менен сүйлөп, Салык кызматына эң эле көп өз жардамчыларын орноштургандардын алдында КСДПчы Акылбек Султанов турарын, ал: Азимов Ажимамат, Чынгараев Жыргалбек, Касымов Марс, Ахмедов Насирдин аттуу жардамчыларын салык кызматына орноштурганын, булардын депутатта жардамчы болгон эң көбүнүн 6 ай, аз иштегенинин 10 күндүк гана эмгек стажысы болгонун, “Ата Мекен” фракциясында 6 айдан ашык депутат боло калып, анан “Манас” аэропортундагы мыкты кызматтардын бирине кеткен Гүлниза Бейшенбиева 1 айдан ашуун жардамчы болгон Алыбаев Орозбекти шаардык салык кызматынын башчысынын орунбасары кылганга үлгүргөнүн, депутат Мадылбеков Жумалиев Марленди 1-Май райондук салык кызматынын башкы инспектору кылганын, кыргыздын чыгаан уулу Дооронбек Садырбаевдин карындашы Гүласал Садырбаева өзүнө 1 ай 21 күн кеңешчи болгон Абукаримов Сыргабекти Ысык-Ата райсалыгына башкы инспектор кылганын, “Республика” фракциясынын 12 депутаты 20дан ашуун жардамчыларын салык кызматынын “майлуу” жерлерине алпарып орноштурганын, парламентте “чоң муштум” деген атка конгон Мурашев Нурбек деген депутат 13 күн жардамчы болгон Жамаловду, Шерматовду, Карагозуевди, Эшимовду, Буркановду, Акназаровду салык кызматына алып барып, “Ар-намыс” фракциясынан Бөдөш Мамырова 17 күн жардамчысы болуп иштеген Бакиров Жолборсбекти Ош шаарынын Салык кызматынын башчысынын орунбасары кылганын, “Ата-Журт” фракциясынан депутат Надира Нарматова 2 ай жардамчы болгон Каримов Акылбекти бир районго салык кызматынын жетекчиси кылса, Курманбек Осмонов Мойдунов Улукбекти Октябрь райондук салык кызматына, Кыдыров Кубанычбекти Аламүдүн райондук салык кызматына улук инспектор кылганын, кыскартып айтканда 5 фракциянын 61 депутаты 100гө жакын жардамчыларын өлкөсүнүн эмес өз кызыкчылыктарынын арыгын чаптыруу максатында кызматка койдуруп, кадр маселесин да каалгандай калчап келишкенин, Масалиев деген улуу кишинин уулу Исках Масалиев болсо кылгылыкты кылып, кыл жип менен бууп салган бойдон учурда келерки шайлоого шаңдуу кирип баратканын баяндады.

“Кыргыз туусу” гезити Азимжан Ибраимовдун “Эми жолду буусаң 10 жыл түрмөгө түшөсүң” аттуу макаласын тартуулады. Автор мындан ары стратегиялык маанидеги жолду бир суткадан ашык мыйзамсыз буугандар 1 жылдан 3 жылга чейин, уюштуруучулары 5 жылга чейин кесилерин, жолду буугандардын айынан бейкүнөө адамдардын ден соолугу зыян тартса 4 жылдан 6 жылга чейин, кокус адам өлүмүнө апкелген окуя болсо 5 жылдан 7 жылга чейин, ал эми жол буугандар курал-жарак, жардыргыч заттарды колдонсо же бийлик өкүлдөрүнө каршылык көрсөтсө 8 жылдан 10 жылга чейин түрмөгө ыйлаган бойдон кете берерин кеп кылуу менен айрым саясатчылар мамлекеттин кызыкчылыгына каршы келген мындай наркысыз жорук-жосундарга каршы жазаларды дагы күчөтүү керектигин, алтургай мамлекет ирденип, тыңып, жашоосун оңдоп алганча ар кандай ызы-чууларга мораторий жарыялоо зарлдыгын айтып жатышканын жазып чыкты.

“Кыргыз туусу” гезити бүгүнкү санына Мамлекеттик салык кызматынын төрагасы Замирбек Осмоновдун “Коррупцияга каршы күрөшүүдө жылыш бар” деген сөзүн шилтеме кылган журналист Нарынкүл Назаралиеванын макаласын тартуулады.

Мырзакат Тыналиевдин макаласы “Акаевдин “бажасына” баары боло береби?” деген ат менен жарыяланып, анда Акаевдин Таластагы бажасы Келсинбек Саркишевдин мүлк талашуу окуясы тууралуу сөз болот.

Дагы жүктөңүз

XS
SM
MD
LG