Линктер

жекшемби, 21-июль, 2019 Бишкек убактысы 23:03

Борбор Азия

"Азаттыктын" жаңылыктары, 9-июль

"Азаттыктын" жаңылыктары, 9-июль
please wait

No media source currently available

0:00 0:03:07 0:00

Өзбекстан: ооз ачарды "ооздуктоо"

Өзбекстанда көп эл тамактануучу жайларда ооз ачууга бүт өлкө боюнча тыюу салынган.

Орозо айында Өзбекстандагы кафе-ресторандар ишсиз калды. Президент Каримов “Рамазан айын шариятка ылайыктуу өткөрүү жөнүндө” буйрук чыгарган. Буга ылайык облустун акимдери тойкана, ресторандардын кожоюндарына иптар өткөрбөө тууралуу атайын көрсөтмөлөрдү беришти.

“Азаттыктын” өзбек кызматына маалым болгондой, бир нече күн мурда иптар өткөргөн Ташкенттеги ресторандардын биринин эшигине кара кулпу илинди. Баш калаанын Кушбек көчөсүндө жайгашкан “Султан” тойканасы бир нече күн мурда 250 киши катышкан иптар өткөргөн.

Өткөн апта соңунда Ташкент шаарынын мэриясы кафе, ресторан жана чайкана ээлерин чогултуп, Орозо айында элге ооз ачыруу боюнча заказдарды албоону дагы бир жолу эскерткен. Жыйынга катышкан Ташкенттеги чайканалардын биринин кожоюну “Азаттык” радиосуна “Султан” тойканасы мыйзамды бузганы үчүн шаар бийлиги маселени кайра көтөргөнүн бышыктады.

“Бүгүн Ташкент шаар мэриясынын соода департаментинин жетекчиси Равшан Мажидов баарыбызды чакырып, чогулуш жасады. “Султан” рестораны болсо иптар өткөзгөнү үчүн катуу эскертүү алды. Чайкананын кожоюну жакында алмашып, жаңы келген киши ооз ачырууга тыюу салынганынан кабардар эмес экен. Бул ирет түшүндүрмө кат жазып берди, биринчи жолу аны кечиришти”.

“Султандын” кызматкерлеринин бири болсо азыр ресторанда электр жарыгы өчүрүлгөнүн, бир нече күндөн кийин ачыларына үмүттөнүп турганын айтат. Жума күнкү жыйынга катышкан ташкенттик ресторан башчыларынын айтымында, жыйынга Ташкент шаар бийлигинин Диний алакалар боюнча департаментинин орунбасары Шухрат Турдукулов дагы катышты.

“Өзү Орозо башталгандан бери жыйналыш өткөрүлгөн эмес, бери дегенде 5-6 жылдан бери ооз ачырууга тыюу салынарын билебиз да. Андыктан алдын ала эле кызматчыларбызды үйлөрүнө жибергенбиз. Азыр ишсиз отурабыз. Жогорудан буйрук болгондон кийин ушул экен да. Ар жылы ушундай акыбал, бир ай чайканалар тып-тынч болуп калышат. Тойлор такыр жок, орозо учурунда ким той кылмак эле?”, - дейт биз менен маектешкен ресторан кызматери.

Өзбекстанда көп эл тамактануучу жайларда ооз ачууга бүт өлкө боюнча тыюу салынган. Орозого утурлай облустарда атайын жыйындар өткөрүлүп, эски эрежелер кайтадан эске салынат.

Президент Ислам Каримов жыл сайын “Орозо айын шариятка ылайыктуу өткөрүү боюнча” буйрук чыгарат, калкынын 95 пайызын мусулмандар түзгөн бул мамлекетте орозо айында диний жөрөлгөлөрдү жасоого чектөөлөр киргизилет.

- Дүйшөмбү күнү ушул эреже таркатылат. Ташкент шаары боюнча жыйналыш өттү. Ага Ташкент шаар башчысынын орун басары катышты. Президенттин буйругу боюнча ресторанда иптар өткөрүүгө тыюу салынган. Өзбектердин салтында тескерисинче динзарлар үйүндө ооз ачтырып, башкаларга үлгү болушу керек. Азыр биз тойду да үйдө өткөрбөй калганбыз. Ал тургай арак ичилген тойканаларда өлүк узатуу зыйнатын да өткөрүп жатабыз. Тескерисинче, мындай жөрөлгөлөрдүн баарын үйлөрүңөрдө пакиза жайларда өткөргүлө, башкаларга өрнөк көрсөткүлө. Үйдө баарын өзүбүздүн байыркы үрп-адатка ылайык эле өткөрсө болот. Үйдө бейкапар тынч оозун ачып, жай отурушат да, - деди Ташкент шаар башчылыгынын өзүн тааныштыруудан баш тарткан өкүлү.

Өзбекстандын Конститутциясы диний эркиндикке кепилдик берсе дагы, бийликтер орозо айында тойканаларда, ал гана эмес мечиттерде дагы көп элди топтоп, ибадат кылууга чектөө киргизет.

Коңшу өлкөдө 18 жашка толо электер эми мечитке кире алышпайт. Бул эрежени бузгандар бир жарым миллион сум айып пулга жыгылат. Өзбек кыз-келиндерге болсо хиджаб кийүүгө расмий тыюу салынган.

"Азаттыктын" жаңылыктары, 8-июль

"Азаттыктын" жаңылыктары, 8-июль
please wait

No media source currently available

0:00 0:03:23 0:00

"Азаттыктын" жаңылыктары, 7-июль

"Азаттыктын" жаңылыктары, 7-июль
please wait

No media source currently available

0:00 0:02:58 0:00

Казакстан туризм Мекесине айланабы?

Акмола облусу. Чебачи көлү.

Казакстан туризм тармагын өнүктүрүүгө миллиарддаган доллар каражат сарптоодо. Бирок кызылдай акча менен эле өлкөнү саякатчылардын Мекесине айлантуу мүмкүнбү?

2006-жылдагы "Борат" тасмасына казактар катуу ыза болушту эле. Бирок ал чуулгандуу көркөм тасма Казакстанга бекер реклама да болуп бергенинде калет жок.

«Борат: Американын маданиятын изилдөө Казакстандын даңазалуу калкына пайда алып келет» деп аталган ал комедияны көргөндөрдүн арасында Казакстан тууралуу көп кишилер биринчи жолу кабардар болгону шексиз.

Бүгүн казактар өз өлкөсүн туризмдин Мекесине айлантуу үчүн көп каражат жумшоодо. Астана 2020-жылга чейин бул тармакка төрт миллиард доллар коротуп, инвесторлордон дагы алты миллиард тартууну көздөп жатат.

Казакстанда көз тайгылткан көлдөр менен тоолор, ысык булак суулары, археологиялык жайлар жана башка саякатчыларга кызык көп нерсе бар.

Альпинисттер көк мелжиген тоолорго чыгып, жөө жүргөндү сүйгөндөр чөлдү кезсе, көөнө көчмөн турмушту көргүсү келгендер ай талаада мал кармаган койчулардын арасына бара алышат.

Кечээги тарыхтын кара барактарын мурдагы сталиндик лагерлерден жана ондогон жыл ядролук сынактар жүргөн Семипалатинкс полигондорунан барактасаңыз болот.

Ал эми шаардын шарактаган жашоосун көрөм дегендерге Алматы менен Астананын дарбазасы дайым ачык. Чоң калааларда жаңы мейманканалар салынып, лыжачылар үчүн кышкы курорттор ремонттон өтүүдө.

Казакстан өкмөтү 2020-жылга чейин жылына сегиз миллион туристти тартууну максат кылууда. Бул азыркыдан эки эсеге көп дегенди билдирет.

Жогоруда сөз болгон комедиялык тасмадагы Борат "Бул максаттардын өзү эле улуу казак элинин тарыхый жетишкендиги!” деп жарыяламак. Бирок Казакстан дүйнөлүк туризм борборлоруна көз ирмемде айлана албайт шекилдүү.

Кыргызстан сыяктуу эле, Казакстанда төгөрөктүн төрт бурчундагы капчыгы калың туристтер каптап келсе деп кыялданат. Бирок казак туризми азырынча негизинен экс-советтик, биринчи кезекте Орусиядан келчү туристтерге таянат.

Бүгүнкү күнгө карата Казакстанга жылына 4 миллион саякатчы келет. Ага караганда, Өзбекстанда бул көрсөткүч эки миллионду түзөт. Казакстан өткөн айда бир жылга 10 өнүккөн өлкөдөн виза талап кылууну бир жылга токтотту. Жергиликтүү маалымат каражаттарынын жазышынча, Астана жакын арада 48 өлкөгө виза талабын күчүнөн кетирүүнү пландап жатат. Туризм үчүн өзгөчө мааниге ээ бул иш-чараны Кыргызстан эки жыл мурда киргизген болчу.

Ошол эле убакта, алдыда дагы көп иштер бар. Бузук жолдор менен начар кызмат көрсөтүүнү айтпаганда да, аба каттамдары жетишсиз. Жакында Казакстанда болгон жапон туристи "кызмат көрсөтүү тармагында англисче сүйлөгөндөр жокко эсе экен, чет тилдеги жазуулар туристтер котологон жерлерде да жок" деп жазды.

Мейманканалар менен ресторан, ашканалардын жетишсиздиги менен катар, ал жерлердеги тазалык маселеси курч проблемалардын катарында аталып келет.

"АйТравел" агенттигин жетектеген Галия Избасарова эл аралык стандарттарга жооп берген мейманаканалар жетишсиз экендигин моюнга алат. Ал «түбү терең» маселелер чечилмейинче, туристтер тоолорду же көл жээктерин каптап кетпей тургандыгын белгилейт.

Анын үстүнө эгер акчалуу саякатчыларга артыкчылык берилсе, туризм тармагынан жергиликтүү эс алуучулардын четке сүрүлүп калуу коркунучу бар. Акыркы жылдары ансыз деле азык-түлүк, аба каттам, жатак жайлардын кымбатташынан улам, өлкө ичинде саякаттагандардын саны төмөндөп кетти. Ошол эле убакта чет өлкөлөргө барып эс алгандар жылына 400 миллион доллар сарпташат.

Алматынын тургуну Асел Андыбатова Казакстандагы мейманканалардын кымбаттыгынан улам, Түндүк Казакстандагы Боровой тоо курортуна барбай, Түркияга барып эс алды. «Боровойго 10 күнгө эки миң доллар төлөйт экенсиң, ал да эртең менен наар алган тамагыңды гана камтыйт» дейт ал.

Европалык өлкөлөрдө ички туристтер жалпы саякатчылардын 80-90 пайызын түзөт. Анткени Алматыда жеке менчик чакан туристтик фирманы иштеткен Марина Судакова белгилегендей, мейманкана, жаш балдар үчүн атракцион өңдөнгөн көпчүлүк элге шарттар түзүлгөн.

Ооган шайлоосунун болжолдуу сценарийлери

Айрым оогандыктар азыркы саясий кризис үчүн мөөнөтү аяктап бараткан президент Хамид Карзайды күнөөлөшүүдө.

Ооганстанда президенттик шайлоонун жеңүүчүсүн аныктоо кечеңдеп, уруулар арасында чыңалуу күчөп, өлкөнүн келечеги кандай болуп кетиши мүмкүн деген суроо жаратууда. Байкоочулар жакынкы күндөрү абал үч жол менен өзгөрүшү ыктымалдыгын айтышууда.

14-июнда өткөн президенттик шайлоонун экинчи айлампасында ат салышкан Абдулла Абдулла менен Ашраф Ганинин ортосундагы жарыш адаттагыдай эле мыйзам бузуулар боюнча билдирүүлөр менен коштолуп, эки талапкер тең жеңилгиси келбестигин көрсөтүүдө.

Шайлоодон кийин Абдулла добуш саноону токтотууну талап кылган. Ал Ганиге “болуп көрбөгөндөй көз боёмочулук менен эки миллиондон ашык жасалма добуш берилди” деп, атаандашын айыптаган.

Гани бул айыптоолорду четке кагып, шайлоо салыштырмалуу таза өттү деп билдирүүдө. Анын эсептөөсү боюнча атаандашынан 1 миллиондон ашык добуш менен алдыда келе жатат.

Оогандыктар алтынчы же жетинчи июлда жарыялана турган шайлоонун алдын-ала жыйынтыктары ар кандай нааразылыктар менен коштолушу мүмкүн кооптонуп турушат. Ооганстандагы опурталдуу кырдаалда саясий окуялар бир нече сценарий менен уланышы мүмкүн.

Мунаса табуу

Абдулла менен Гани экөө тең бул туңгуюктан чыгууну каалай турганын коомчулукка чыгып сүйлөгөндө билдиришти.

Ошол эле маалда Бириккен улуттар уюмунун ортомчулугу аркасында ар бир талапкер көз карандысыз шайлоо комиссиясы менен сүйлөшүүлөрдү өткөрдү.

Бийликтен кетип жаткан президент Хамид Карзай жана анын эки вице-президентти Юнус Кануни жана Карим Халили дагы эки талапкер менен өз өзүнчө сүйлөшүштү.

Бул жолугушуулардын эмне менен бүткөнү азырынча беймаалым. Байкоочулардын пикиринде, бул сүйлөшүүлөрдө бийлик бөлүштүрүү тууралуу сөз болгондой.

Кабул университетинин саясат таануу боюнча окутуучусу Насруллах Станикзай өлкөдөгү нааразылык акцияларын жана улут аралык чыңалууну белгилеп, “Алар бир макулдашууга келгендей. Бул мыйзамсыз болсо дагы саясий туура жол деп эсептейм”- деген пикирин айтты.

Абдулла жарымы тажик, жарымы пуштун болгондуктан өлкөнүн түндүгүндөгү тажиктердин күчтүү колдоосуна ээ.
Абдулла жарымы тажик, жарымы пуштун болгондуктан өлкөнүн түндүгүндөгү тажиктердин күчтүү колдоосуна ээ.

Серепчилердин баамында, 14-апрелде өткөн шайлоонун биринчи айлампасында добуштардын саны боюнча Абдулладан 13% артта калган Гани бул ирет жеңишке жетчүдөй, андыктан бул кандай гана сүйлөшүү болбосун анын сөзү өтүмдүү дегенди билдирет.

Бул учурда Абдулла жеңилгенин мойнуна алса, ага премьер-министрдин орду сунушталып, анын саясий союздаштарына жаңы министрлер кабинетинен орундар берилээри убада кылынышы мүмкүн.

2009-жылкы президенттик шайлоодо Карзай менен Абдулла шайлоонун экинчи айлампасына чыгышкан. Анда Абдулла добуш берүү бурмалоолор менен өтүп жатканын айтып, таймаштан чыгып кеткен. Байкоочулар ал мындай кадамга экөө сүйлөшкөндөн кийин барганын белгилешкен. Бирок Абдуллага анда эмне сунушталганы белгисиз бойдон калды.

Жарандык согуш

Шайлоонун жыйынтыктары белгисиз болуп жаткандыктан, уруулардын арасында чыңалуу күчөп, 1990-жылкыдай жарандык согуш чыгып кетет деген коркунуч жергиликтүүлөрдү түйшөлтүүдө. Эки талапкер тең курч билдирүүлөр сенен чыгып, “керек болсо күч колдоно турганын" жашырбайт. Абдулланын жактоочулары алардын талаптары аткарылбай калса, бардык кадамдарга даяр экенин жарыялашты.

Жарымы тажик, жарымы пуштун Абдулла өлкөнүн түндүгүндөгү тажиктердин күчтүү колдоосуна ээ. Пуштундардын өкүлү Ганини Ооганстандын түштүгү менен чыгышы колдойт.

Мындай этностук бөлүнүү курч кырдаалды согушка айлантып ийиши мүмкүн деген божомолду күчөттү.

Кабулдагы саясий серепчи Зубайр Шафики “Эл согуштан чарчады, жаңжал башталса дагы ага аралашпайт. Өлкө эч качан жарандык согушка барбайт, же болбосо элдер Гани же Абдулла үчүн согушпайт” – дейт.

Серепчилердин баамында, Гани бул ирет жеңишке жетчүдөй.
Серепчилердин баамында, Гани бул ирет жеңишке жетчүдөй.

Кабулдагы Эл аралык кризистик топтун улук аналитиги Грэм Смиттин айтымында, эгер жаатташкан тараптар мунасага келбесе, анда учурда тынчыраак делген өлкөнүн түндүгү козголушу мүмкүн.

“Эгер түштүктөгү топтор түндүктөгүдөй кармаша баштаса, анда бул аймакта дагы кырдаал жаңы өңүт алып, согушка айланып кетиши мүмкүн” деп белгилейт.

Ганинин өнөктөшү, вице-президенттикке талапкер, мурдагы аскер башчы Абдул Рашид Дустум болсо Абдулланын эң негизги жактоочусу, Балх провинциясынын губернатору Атта Мохаммад Нур менен кырчылдашкан душмандар.

Алардын түндүк аймакта өз таасирин арттыруу үчүн күрөшү согушка айланып кетпейт деп кепилдик берүү кыйын.

Айрым байкоочулар эгер бийликти бөлүштүрүү боюнча эки тарап кепке келбесе, анда өлкө экиге бөлүнүп кетиши мүмкүн деген божомолду дагы айтып жиберишти.

Кабулдагы саясат таануучу Ахмад Саиди, “Эгер тил табышуу болбосо – түндүк провинциялар борбордук бийликтен өзүн көз карандысыз деп жарыялап алышы ыктымал. Алар мындай ниетин америкалыктарга билдирип коюшканын” деп белгилейт.

Карзай бийлигин узартат

Айрым оогандыктар азыркы саясий кризис үчүн мөөнөтү аяктап бараткан президент Хамид Карзайды күнөөлөп, ал бийлик мөөнөтүн узартуунун айласын көздөп, ушундай “оюндарды” уюштурууда деп айыпташууда.

Эгер Абдулла - Гани тиреши улана берсе, Карзай саясий туңгуюктан чыкмайынча бийликте калаары белгилүү. Карзайдын конституциялык мандаты май айында эле бүткөн, бирок ал убактылуу лидер катары бийлигин уланта берет. Гани менен Абдулланын ортосунда сүйлөшүүлөргө Карзай өзүнүн эки вице-президенти менен ортомчу болгондуктан, кырдаалга таасир эте алат.

Абдулла Хамид Карзай Ганинин таламын талашып, административдик ресурстарды колдонду, жаңы бийликке таасирин сактап калуу үчүн саясий оюндарды уюштуруп жатат деп айыптаган.

“Карзай бийликке чабал жана ар кошкон өкмөтү алып келүү үчүн ушундай кырдаал түздү. Ал өзү беш жылдан кийин кайра президенттикке барууну көздөйт” - дейт саясат таануучу Саиди.

Дагы бир саясий серепчи Шафики болсо Ооганстандын тарыхында биринчи жолу бийликти демократиялык жол менен өткөрүп берүү Карзайдын кызыкчылыгында экенин, ал бийликтен өз маалында кеткен биринчи президент катары элдин эсинде калууну жана өлкөдө демократия орношун каалайт деген көз карашта.

Ооганстанды 12 жыл башкарган Хамид Карзай бийликти өткөрүп бергенден кийин саясаттан четтеп кетүү ниети жок экенин ачык билдирген. Ошол эле маалда Абдулла да, Гани да президент шайланса, Карзайга жаңы өкмөттө маанилүү роль берилерин убада кылышкан.

Казак адвокатын күчтөп дарылашууда

З.Мухортова Астанадагы ооруканадан чыккан учурда, 1-ноябрь, 2013

Казакстанда адвокат Зинаида Мухортованы шаршембиде кайрадан күчтөп психиатриялык ооруканага жаткырышты.

Зинаида Мухортованы тууганына келген жерден кармап кетишкен. Адвокат буга чейин да “депутатка жалган жалаа жапкан” деген негизде кылмыш жоопкерчилигине тартылып, “жөөлүгөн абалда” деген негизде бир нече ирет психиатриялык дарылоого мажбурланган.

Мухортованы кайрадан ооруканага күчтөп алып кетишкенин “Азаттыкка” анын тууганы 2-июлда кабарлап, 57 жаштагы адвокатка келген беш-алты эркек өздөрүн алгач “электрик” деп тааныштырганын, кийин күч менен аны машинеге салып кетишкенин айтты.

Балхаштагы шаардык психиатриялык оорукананын башкы дарыгеринин орун басары Рысбек Искаков адвокат Мухортова аларда дарыланып жатканын ырастады. Бирок ал адвокатка “күч колдонулганы” жөнүндө маалыматты четке кагып, “биз полиция эмеспиз, медицина кызматкерибиз” деди.

Искаковдун айтымында, Зинаида Мухортова сөзсүз дарылануудан өтүшү керектиги жөнүндө соттун февралда чыгарылган чечими бар. Анткен менен адвокат арадан беш-алты ай өтсө да, ооруканага өз ыктыяры менен келбей койгон. Ага “жөөлүгөн абалда” деген диагноз коюлган, муну 22 догдур ырастап кол койгон. Ал төрт ирет экспертизадан өткөн. Көптөгөн дарыгерлер анын абалын текшерүүлөргө алган”, - дейт Искаков.

Балхаштык адвокат жана анын жактоочулары мунун баарын четке кагып, ага каршы жазалоо өнөктүгү 2009-жылдан бери эле жүрүп келатканын айтышат.

Учурда Мухортованын адвокаты Амангелди Шорманбаев “күч колдонулган же колдонулбаганын” текшерип жатканын, эгер ал тастыкталса, анда ал полицияга арыз менен кайрыларын айтты. Шорманбаев Мухортовага каршы азыркы аракеттер чынында соттун чечими менен болуп жатканына карабай, “саясий максатты көздөгөн” иш деп билерин кошумчалады.

Казакстандын мыйзамдарына ылайык, нерв системасынын оорусуна байланыштуу өзүн такыр көзөмөлдөй албагандар гана күчтөп дарыланышат. Шорманбаев азыр Мухортовада андай көрүнүштөр жок экенин белгиледи.

Зинаида Мухортова ага карата колдонулган мажбур дарылоону “мыйзамсыз” деп, өлкөнүн Жогорку Сотуна кайрылган эле, бирок май айында аны сот четке какты. Эми анын жактоочулары Бириккен улуттар уюмунун Адам укуктары боюнча комитетине кайрылганы жатышат.

2009-жылы ал Балхаштагы айрым тургундар менен биргеликте президент Нурсултан Назарбаевге жана “Нур Отан” партиясына өздөрүнүн регионунан чыккан депутатка каршы кат менен кайрылышкан. Депутатты “соттун иштерине кийлигишкен” деп айыптаган тургундардын өздөрүнө каршы кийинчерээк кылмыш ичи ачылды. Адвокат Мухортованын өзүнө каршы “Жалган жалаа жапты” деген айып тагылып, бирок догдурлар аны “жөөлүгөн абалдагы оорулуу” деп табышкандыктан, түрмөгө отургузулбай, ооруканага жаткырылган.

Акыркы ирет ал былтыр 8-августтан 1-ноябрга чейин ооруканага жаткырылып, Астанадагы психиатриялык ооруканадан чыгарылганда биздин кабарчыбызга сүйлөгөн эле: "Адам үчүн эң эле коркунучтуусу – бул эркиндикти жоготуу, - деген адвокат. - Эми азыр сыртка чыгып, ушул абадан кере дем алып, үч айдан бери биринчи жолу өзүмдү эркин куштай сезип турам".

Адам укугун коргоочу эл аралык уюмдар Зинаида Мухортованын абалына тынчсызданып турушканын айтып, бир канча ирет казак бийликтерине кайрылышкан. Алар адвокатты саясий негизде жазаланып жатат деп эсептешет.

"Азаттыктын" жаңылыктары, 3-июль

"Азаттыктын" жаңылыктары, 3-июль
please wait

No media source currently available

0:00 0:03:18 0:00

Баткен: айланма жолдун айласы табылдыбы?

Ак-Сай-Көк-Таш-Тамдык жолунун курулушу январь айынан бери токтоп турат. 2014-жыл.

Бишкекте кыргыз-тажик өкмөттөрүнүн чек араны тактоо боюнча сүйлөшүүсү аяктады. Анда Баткендеги Ворух анклавын айланып өтчү Ак-Сай-Көк-Таш-Тамдык айланма жолунун курулушун жандантуу боюнча протоколго кол коюлду.

2-июлда Бишкекте башталган сүйлөшүүгө эки өлкөнүн вице-премьерлери Абдырахман Маматалиев менен Муродали Алимардон баштаган делегация катышты. Жолугушууда өлкөлөр ортосундагы чек араларды делимитациялоо, Баткендеги Ак-Сай-Көк-Таш-Тамдык айланма жолунун курулушун жандантуу, 7-майдагы кагылышуу учурунда зыянга учураган кыргыз жарандарынын мүлкүн калыбына келтирүү боюнча сүйлөшүү жүрдү. Жолугушуу жыйынтыгын жемиштүү деп баалаган коопсуздук боюнча вице-премьер-министр Абдырахман Маматалиевдин “Азаттыкка” билдиришинче, Ак-Сай-Көк-Таш-Тамдык айланма жолунун курулушун 10-июлдан тарта жандантуу баштаган бир нече маселе боюнча протоколго кол коюлду:

- Бул маселе боюнча талкуулап биз бирдей чечимге келдик. Жолдун курулушу 10-июлда баштоо боюнча протоколго кол коюлду. Ошол эле мезгилде жол курулуп бүткөн соң аны пайдалануунун тартибин аныктоо боюнча өкмөттөр аралык келишимдин долбоорун даярдайлы деп чечтик. Ал келишим боюнча иштер 7-июлдан тарта башталат. Муну менен катар буга чейин кол коюлуп, бирок ишке ашпай келген Лейлек районундагы Максат-Кулунду жолундагы көпүрөнүн курулушун да 10-июлда баштоого макулдаштык.

Маматалиев кошумчалагандай, Ак-Сай-Көк-Таш-Тамдык күзгө чейин куруп бүтүү мерчемделүүдө.

Айланма жолдун азабы
please wait

No media source currently available

0:00 0:02:35 0:00

Жалпы узундугу 25 чакырымдай келген Көк-Таш - Ак-Сай - Тамдык жолунун курулушу былтыр декабрда башталган. Бирок тажик тарап жолдун курулушуна каршы чыгып, быйыл 11-январда эки өлкө чек арачылары ортосунда ок атышуу болгон. Андан кийин да эки ортодо бул жолго байланышкан чыр-чатак токтобой келди. "Жарым жылдан бери ар кыл жаңжалга себеп болуп келген жолдун курулушу боюнча толук мунаса таптык" деген Маматалиев Кыргызстан пландаган вариант жактырылганын белгиледи. Башкача айтканда, тажик тарап жол курулчу аймакка киргизген аскерлерин чыгарып кетүү милдетин алды.

Бирок жергиликтүү тургундар мындай убадалар бир канча жолу берилип, бирок ишке ашпай калганы үчүн бул протоколдун аткарылышынан күмөн санап турушат. Алардын бири Ак-Cай айылынын тургуну Зайнидин Думанаев:

- Бул жолду куруп баштайбыз дегенине 6 айдын жүзү болду. Алты айдан бери эле эртең баштайбыз, бүрсүгүнү баштайбыз деп убада берип келатышат. Бирок курулуштан дайын жок. Улам-улам куру убада бергени үчүн эл биздин бийлик өкүлдөрүнүн сөзүнө ишенбей калды.

Чындыгында эле май айында Тажикстандын борбору Дүйшөмбү шаарында өткөн өкмөттүк деңгээлдеги кыргыз-тажик сүйлөшүүсүндө макулдашылып, курулуш жанданаары айтылган. Бирок андан бери да иш жылган жок. Кыргыз өкмөтүнүн өкүлдөрү болсо ал учурда тактай турган суроолор болгонун, эми болсо маселе толугу менен чечилгенин билдиришүүдө.

Мындан сырткары Ворух анклавынын тургундарына кыргыз айылдарын айланып өтүп, Тажикстандын аймагы менен туташтырчу жол куруу боюнча макулдашуу болгон. Вице-премьердин айтымында, бул жолду кыргыз өкмөтү курат. Келишимдин негизинде ал жолду тажик жарандары пайдаланып турмакчы:

- Ал биздин аймак, биздин жол болот. Салынып бүткөн соң биздин баланска өткөрүлөт. Келишимдин негизинде тажик жарандары пайдаланып турат.

Муну менен катар бул жолку жолугушууда 7-майдагы Баткендин Жака-Өрүк аймагындагы кагылышуу учурунда зыянга учураган кыргыз жарандарынын мүлкүн төлөп берүү боюнча сөз жүрдү. Вице-премьер Маматалиевдин маалымдашынча, тажик тарап 7 миллион сомдук компенсацияны жакынкы апталарда төлөп берүү убадасын берди.

Ал эми чек араны делимитациялоо боюнча сүйлөшүү ушул айдын аягында Тажикстанда уланганы жатат. Кыргыз расмийлери бул жолку жолугушууда жол, көпүрө сыяктуу талаштуу маселелер чечилгени үчүн эми кийинки сүйлөшүүлөр шыр кетет деген ишеним билдирүүдө. Бирок Баткен облусунун мурдагы губернатору Султанбай Айжигитов чек араны тактоо боюнча күнүмдүк жетишкендиктерге сүйүнбөй бул маселеге системалуу мамиле кылууга чакырууда:

- Бул маселеге системалуу мамиле кылуу керек. Бизде бул жаатта ырааттуулук жетишпей, мурда кабыл алынган чечим кийинкиге дал келбей жатат. Маселен, биздин министр барды, жолугушуу өткөрдү, маселе чечилди дебестен, 10 жыл алдыдагы келечекти карап, чечүү зарыл. Азыр талаш болуп жактан аймактарга мындан 10 жыл мурун жол салабыз дегенде эч кандай маселе жаралган эмес. Ошол учурда көп көңүл бура албай калганбыз. Азыр да кийин маселе чыкчу жерлерди азыртадан чечүүбүз зарыл болуп турат.

Кыргыз-тажик чек арасынын жалпы узундугу 971 чакырымга барабар, анын 471 чакырымы тактала элек. Акыркы кезде чек ара маселелерден улам чыр-чатактар маал-маалы менен катталып келет. Быйыл жыл башындагы чатактан соң Кыргызстан Тажикстандагы өз элчисин чакыртып алган эле. Кечээ болсо президент Алмазбек Атамбаев жаңы элчи катары Коопсуздук кеңешинин мурдагы катчысы буга чейин да бул өлкөдө элчиликти аркалаган Мирослав Ниязовду дайындады. Жаңы элчи чек ара маселесин чечүүгө өзгөчө көңүл бураарын убада кылууда.

Айланма жолдун азабы

Айланма жолдун азабы
please wait

No media source currently available

0:00 0:02:35 0:00

Өзбек коопсуздук кызматында "тазалоо" жүрүүдө

Өзбекстандын Улуттук коопсуздук кызматынын эн белгиси.

Өзбекстандын Улуттук коопсуздук кызматынын 40 чакты кызматкери иштен четтетилген. Алар мыйзамсыз ишкердик кылган, коррупцияга катыштыгы бар жана мамлекеттик каражаттарды өздөштүрүүдө чеки иштерди жасаган деп айыпталууда.

“Азаттык” радиосунун Ташкенттеги бейрасмий булактарынын айтымында, Улуттук коопсуздук кызматында кадрларды тазалоо жүрүүдө. Бул маалымат азырынча расмий түрдө тастыктала элек.

Өзбекстандын Улуттук коопсуздук кызматындагы “тазалоого” кабылган 40 чамалуу кызматкер Жавдат Шарифкожоев жетектеген терроризмге каршы күрөшүү башкармалыгынын адистери. Жавдат мырза коопсуздук кызматынын төрагасынын орун басары, мамлекетин "кулагы" саналган түзүмдөгү эң жаш генерал Хайот Шарифкожоевдин бир тууган иниси. Өлкөнүн күч түзүмдөрүндөгү булак “Азаттык” радиосунун өзбек кызматына береги кызматкерлер камалды деп ырастай албасын, бирок алардын кээ бирлери абакка отургузулду, башкалары үй камагында деп боолгоп жатканын айткан.

Өзбекстандын Башкы прокуратурасына жакын булактын тастыкташынча, УККнын кызматкерлери камакка алынганы тууралуу маалымат “чындыкка жакын” жана Жавдат Шарифкожоев кызматынан бошотулуп, иши тергөөдө экен.

Борбор Азиядагы адам укуктары ассоциациясынын жетекчиси Надежда Атаева өз булактарынан алган маалыматка таянып, бул окуяны Улуттук коопсуздук кызматы менен Ислам Каримовдун үй-бүлөсү арасындагы тымызын тирештин натыйжасы деп сыпаттайт:

- Жавдат Шарифкожоевдин кыйын абалга туш болгонун кеминде беш булак тастыктады. Ушу тапта бийликте кадрлар алмаштырылууда. Бул Каримовдун үй-бүлөсү менен Улуттук коопсуздук кызматы арасындагы тирешүүнүн кесепети. УККнын атайын операцияларын негизинен Хайот Шарифкожоев иниси Жавдат Шарифкожоевдин жардамы менен жүргүзгөн. Диссиденттерге жана ишкерлерге, анын ичинде жергиликтүү жана чет элдик инвесторлорго каршы иштерди, өзбек коомчулугунда уу-дуу жараткан бардык рейдерлик басып алууларды ага-инилер жетектеген.

Жавдат Шарифкожоев иштен айдалганы тууралуу президент Каримовдун тун кызы Гүлнара Каримова жети ай мурда Твиттерде жазган. Бул маалымат анда тастыкталган эмес болчу.

Учурда Парижде жашаган Надежда Атаеванын баамында жогорку эшелондогу күрөштөн буйрукту аткаруучулар жабыр тартууда:

- Бүгүн биринчи сокку Жавдатка урулду. Бул Хайот үчүн олуттуу сигнал. Биздин маалымат боюнча ал азыр “кылдын учунда турат”. Бир булактар Хайотту өргүүдө десе, башкалары үй камагында дешет. Улуттук коопсуздук кызматында да кадрлар тазаланууда. Эсептөөлөргө караганда 40тай адам кызматтан четтетилген, жумуш ордунда жок. Алардын нечеси үй камагында, нечеси абакта жана нечеси өлкөдөн качып кеткени беймаалым. Мунун өзү буга чейин желдеттин ролун аткарган адамдар катуу кысымга алынып жатканын жышааналайт.

Өзбекстандын Бажы комитетинин өткөн айда камакка алынган аткезчиликке каршы күрөшүү башкармалыгынын акиминин орун басары Азиз Абдрахманов аги-ини Шарифкожоевдердин тууганы деген да маалыматтар чыккан. Бул башкармалыктын акими да камалган. Аким жана анын орун басарына өлкөгө товарларды аткезчилик жол менен алып кирүүгө эч кандай тоскоолдук кылган эмес деген күнөө тагылууда.

“Азаттык” радиосуна атын атабоону өтүнгөн булактардын билдиришинче, коопсуздук кызматтары өткөргөн операция кезде Бажы комитетинин 100гө жакын кызматкери камакка алынып, азыр Улуттук коопсуздук кызматынын абак жайында отурушат.

"Азаттыктын" жаңылыктары, 2-июль, 2014-жыл

"Азаттыктын" жаңылыктары, 2-июль, 2014-жыл
please wait

No media source currently available

0:00 0:03:17 0:00

Кайда караба, тааныш-билиш...

“Фабула” гезити Айбек Шамшыкеев өлкөнүн бир эле салык кызматын депутаттар кантип “бийлеп” жатканын жазып чыкты.

“Алиби” гезити саясат таануучу Токтогул Какчекеевдин “Өзбекстан суу агымын кошо тескегиси келип жатат” деп аталган маегине окурман көңүлүн бурду. Эксперт Какчекеев Кыргызстанда да Украинадагыдай окуялар кайталанып калышы мүмкүн деген айың сөздөрдү алайлыктардын жол бууганын пайдаланып, элди чаң-тополоң кылуу менен бийликке жетүүнү көздөгөн саясатчылар чыгарып атканын, чындап келгенде өлкөдө андай кооптуу абал жоктугун айтты. Газ маселесине токтолгон Токтогул мырза, чабал жетекчилердин айынан эл газы жок олтурганын, Өзбекстан суубузду да өзү тескегенге аракет кылып, Американын эксперттерин колго алуу менен Нарын дарыясына кура турган ГЭСтери эл аралык стандартка жооп береби деген маселени көтөрүп, чыр чыгара албай турганын кеп кылды. Эксперт андан ары электр энергиясын 100 процент кымбат сатсак дагы казынадагы дефицит жоюлбастыгын, ал тургай суунун тартыштыгынан жакынкы жылдарда ГЭСтердин иштебей калуу коркунучу барын, анткени жүргүзгөн саясат туура болбой жатканын, кайсыл тармакты карабачыныгы адистер эмес, тааныш-билиштер толуп алганын айтты.

“Фабула” гезитине “Парламент эс алууга кетти. Келбегени оң го...” деген ат менен Баратбай Аракеевдин макаласы басылды.

Айбек Шамшыкеевдин макаласы “Масалиевдин “мандемдүү” саясаты жана “абийирдүү” депутаттар” деген ат менен жарык көрдү. Автор өлкөнүн башкы салыкчысы болуп иштеп кеткен Исках Масалиевдин тушунда казынага 1 млрд. 500 млн. сом жыйналбай калып экономикага оңбогондой сокку урулганын, кадр маселесин каалагандай калчаган Жогорку Кеңеш эң азы бир күн, эң көбү 6 ай депутатка жардамчы болуп иштеген тажрыбайсы жок, мурда салык тармагында иштеп көрбөгөн, кесиптери башка 100гө жакын адамды салык кызматына кызматка койдурганын белгиледи. Журналист андан ары факты менен сүйлөп, Салык кызматына эң эле көп өз жардамчыларын орноштургандардын алдында КСДПчы Акылбек Султанов турарын, ал: Азимов Ажимамат, Чынгараев Жыргалбек, Касымов Марс, Ахмедов Насирдин аттуу жардамчыларын салык кызматына орноштурганын, булардын депутатта жардамчы болгон эң көбүнүн 6 ай, аз иштегенинин 10 күндүк гана эмгек стажысы болгонун, “Ата Мекен” фракциясында 6 айдан ашык депутат боло калып, анан “Манас” аэропортундагы мыкты кызматтардын бирине кеткен Гүлниза Бейшенбиева 1 айдан ашуун жардамчы болгон Алыбаев Орозбекти шаардык салык кызматынын башчысынын орунбасары кылганга үлгүргөнүн, депутат Мадылбеков Жумалиев Марленди 1-Май райондук салык кызматынын башкы инспектору кылганын, кыргыздын чыгаан уулу Дооронбек Садырбаевдин карындашы Гүласал Садырбаева өзүнө 1 ай 21 күн кеңешчи болгон Абукаримов Сыргабекти Ысык-Ата райсалыгына башкы инспектор кылганын, “Республика” фракциясынын 12 депутаты 20дан ашуун жардамчыларын салык кызматынын “майлуу” жерлерине алпарып орноштурганын, парламентте “чоң муштум” деген атка конгон Мурашев Нурбек деген депутат 13 күн жардамчы болгон Жамаловду, Шерматовду, Карагозуевди, Эшимовду, Буркановду, Акназаровду салык кызматына алып барып, “Ар-намыс” фракциясынан Бөдөш Мамырова 17 күн жардамчысы болуп иштеген Бакиров Жолборсбекти Ош шаарынын Салык кызматынын башчысынын орунбасары кылганын, “Ата-Журт” фракциясынан депутат Надира Нарматова 2 ай жардамчы болгон Каримов Акылбекти бир районго салык кызматынын жетекчиси кылса, Курманбек Осмонов Мойдунов Улукбекти Октябрь райондук салык кызматына, Кыдыров Кубанычбекти Аламүдүн райондук салык кызматына улук инспектор кылганын, кыскартып айтканда 5 фракциянын 61 депутаты 100гө жакын жардамчыларын өлкөсүнүн эмес өз кызыкчылыктарынын арыгын чаптыруу максатында кызматка койдуруп, кадр маселесин да каалгандай калчап келишкенин, Масалиев деген улуу кишинин уулу Исках Масалиев болсо кылгылыкты кылып, кыл жип менен бууп салган бойдон учурда келерки шайлоого шаңдуу кирип баратканын баяндады.

“Кыргыз туусу” гезити Азимжан Ибраимовдун “Эми жолду буусаң 10 жыл түрмөгө түшөсүң” аттуу макаласын тартуулады. Автор мындан ары стратегиялык маанидеги жолду бир суткадан ашык мыйзамсыз буугандар 1 жылдан 3 жылга чейин, уюштуруучулары 5 жылга чейин кесилерин, жолду буугандардын айынан бейкүнөө адамдардын ден соолугу зыян тартса 4 жылдан 6 жылга чейин, кокус адам өлүмүнө апкелген окуя болсо 5 жылдан 7 жылга чейин, ал эми жол буугандар курал-жарак, жардыргыч заттарды колдонсо же бийлик өкүлдөрүнө каршылык көрсөтсө 8 жылдан 10 жылга чейин түрмөгө ыйлаган бойдон кете берерин кеп кылуу менен айрым саясатчылар мамлекеттин кызыкчылыгына каршы келген мындай наркысыз жорук-жосундарга каршы жазаларды дагы күчөтүү керектигин, алтургай мамлекет ирденип, тыңып, жашоосун оңдоп алганча ар кандай ызы-чууларга мораторий жарыялоо зарлдыгын айтып жатышканын жазып чыкты.

“Кыргыз туусу” гезити бүгүнкү санына Мамлекеттик салык кызматынын төрагасы Замирбек Осмоновдун “Коррупцияга каршы күрөшүүдө жылыш бар” деген сөзүн шилтеме кылган журналист Нарынкүл Назаралиеванын макаласын тартуулады.

Мырзакат Тыналиевдин макаласы “Акаевдин “бажасына” баары боло береби?” деген ат менен жарыяланып, анда Акаевдин Таластагы бажасы Келсинбек Саркишевдин мүлк талашуу окуясы тууралуу сөз болот.

Азаттыктын жаңылыктары, 1-июль

Азаттыктын жаңылыктары, 1-июль
please wait

No media source currently available

0:00 0:03:11 0:00

Өзбекстанда бажы төбөлдөрү "торго түштү"

Өзбекстандын улуттук акчасы - сум

Июнь айында Өзбекстандын Мамлекеттик бажы комитетинин жүзгө жакын кызматкери камакка алынган. Бул жөнүндө өкмөттүк чөйрөлөрдөгү окуялардан жакшы кабардар Uzmetronom.com сайты өткөн бейшемби күнү кабарлады.

Алардын арасында комитеттин аткезчиликке каршы күрөшүү башкармасынын жетекчиси жана анын орун басары да бар. Алар мыйзамсыз жолдор менен алып келинген товарларды өлкөгө тоскоолдуксуз киргизип, чоң суммада казынага зыян келтирген деп шектелүүдө.

Өзбекстандын бажы кызматынын мартабалуу эки чиновниги камакка алынганын “Азаттык” радиосунун өзбек бөлүмүнө Ташкенттеги булактар обол 10-июнда билдирген. Ал жана кийинки маалыматтар боюнча, Мамлекеттик бажы кызматынын аткезчиликке каршы күрөшүү башкармалыгын акиминин орун басары Азиз Абдрахманов Ташкенттин сыртындагы айланма жолдогу Үч-Кахрамон деген жерде кечки саат беш ченде курулуп жаткан чайхананын ичин көрүп жүргөндө бет кап кийген адамдар келип, “Уаз” машинесине жүктөп кетишкен.

Өзбек журналисти Фарух Юсуфинин айтымында, Абдрахманов өзүнүн казак өнөктөшү менен чогуу куруп жаткан объект болочокто Ташкенттеги эң ири чайхана болмок экен:

- Бажы комитетинин мартабалуу чиновниги Азиз Абдрахманов чайхананы таасирлүү казак бизнесмен менен бирге куруп жаткан экен. Анын атасы да Өзбекстанбы же Казакстандын бажы кызматында чоң кызматта иштейт экен. Бирок анын фамилиясын тактай албадык.

Казак жигит Ташкенттеги “Мегапланет” соода борборунун ээси экенин, чайхананы курууга кеминде 500 миң доллар сарпталганын атын атабоону суранган булак “Азаттык” радиосуна айткан.

Бажы кызматынын аткезчиликке каршы күрөшүү башкармалыгын акими Азиз Хасанов да ушул эле Сурхан-Дарыя районунда камакка алынган.

- Эки мартабалуу чиновник тең Сурхан-Дарыя районунда кармалганын райондун бажы кызматындагы биздин булактар тастыкташты, - деди Ф. Юсуфи. - Бул маалыматты “Узметроном” сайты да ырастады. Ташкентте эмес, шаардан сырт жерде камакка алуунун себеби ашыкча ызы-чуудан качып жасалган. Анткени, алардын Улуттук коопсуздук кызматынынын жетекчилигиндеги таасирүү адамдарга жакындыгы бар болгондуктан, Ташкентте камакка алынса, алардын жардамы менен кутулуп кетиши мүмкүн эле деген версия бар.

Бажы кызматынын эки лөгүн камакка алуу операциясын Улуттук коопсуздук кызматынын ички коопсуздук башкармалыгынын акими Хаят Шарифкожоев жетектеген.

Башка бир булактардын айтымында, бажычылардын бири Улуттук коопсуздук кызматында жооптуу орундарда отурган ага-ини Хаят жана Жавдат Шарифкожоевдер менен тууганчылык жагы бар имиш.

Серепчилер азырынча торго Өзбекстандагы таасирлүү инсандардын коммерциялык иштерин аткарган жана өз чөнтөгүн унунтпаган чабак балыктар түшкөнүн айтышат. Ошон үчүн алар артында ким турганын айткан учурда дагы, мурда болуп келгендей, дөө балыктар эркин жүрө берет дешет.

Фарух Юсуфинин сөзүнө караганда, чоң чиновниктердин кызмат абалынан пайдаланып, жеке бизнесин жүргүзүүсү өлкөдө адатка айланган иш:

- Улуттук коопсуздук кызматынын, Ички иштер министрлигинин, Бажы комитетинин жетекчилиги арасында жеке ишкерлик менен алектенүү кеңири жайылган. Алардын баарынын өз бизнестери бар. А түгүл президенттин кенже кызы Лола Каримова жана күйөө баласы Тимур Тиллаев өлкөдөгү эң ири базар - Абу Сахи соода комплексинин ээси экени айтылып жүрөт. Аны өздөрү да жашырышпайт. Президенттин тун кызы Гүлнара Каримова массмедиага Абу-Сахи базары эч кандай салык төлөбөгөнүн, күйөө баласы менен сиңдиси импорттук товарларды алып келишип, соодадан күнүнө 20 миллиондон аз эмес пайда көрүшкөнүн эчен курдай айткан.

Статистикалык маалымат боюнча, өткөн 2013-жылы Өзбекстандын тышкы соодасы 9, 4 процентке өскөн жана 28, 9 миллиард долларды түздү. Анын ичинде тыш өлкөлөрдөн товар сатып алуу 7, 7 процентке өсүп, акчалай эсептегенде 13, 8 млрд долларга тете болду. Анын 3 проценти эл керектөөчү товарларга туура келет. Бирок ырасмий эмес маалыматтар боюнча, эл керектөөчү товарлар кеминде импорттун 20 процентин түзөт.

Өзбек укук коргоочусу Кыргызстанга киргизилбеди

Өзбек укук коргоочусу Кыргызстанга киргизилбеди
please wait

No media source currently available

0:00 0:01:14 0:00

"Кыргызстанда "кара тизмеде" экенимди билген эмесмин"

Өзбек укук коргоочусу Васила Иноятова Бишкектеги бир жыйында сүйлөп жатат, январь, 2008.

Иноятова ушул сааттарда Стамбулда Венага учагын күтүп турганын “Азаттыкка” маегинде билдирди. Ал Кыргызстанга 2010-жылкы июнь окуяларынан бери биринчи ирет барганын айтты. Азырынча Кыргызстандагы бийликтер өлкөгө өзбекстандык укук коргоочунун киргизилбегенинин себебин чечмелей элек.

"Азаттык": Кыргызстанга сизди киргизишпегенин бийликтер өзүңүзгө түшүнүдүрүштүбү?

Васила Иноятова: Мен Бишкекте 29-июндан 2-июлга чейин болуп, ал жактагы эл аралык өнөктөштөрүбүз менен жолугушуум керек эле. Ал жолугушууга оюмда эч бир күмөнүм жок эле келгем. Мен бул жерде “кара тизмеде” экеним тууралуу бир да кабарым жок эле. Мени паспорт текшерген жерде кармап, эки милиция кызматкери менен четтеги бурчка отургузуп коюшту. Ошол жерде үч сааттай отурдум. Бир да суроомо жооп беришкен жок. Өзүмдү да бир жерде отурушумду талап кылып, керек болсо суу алганы барайын десем – ага да уруксат беришпеди.

Мени Кыргызстанга Хьюман Райтс Уотч уюму чакырган болчу. Мен анын жетекчиси Аллисон Гиллге телефон чалып, окуяны түшүндүргөндөн кийин ал эки сааттан кийин, түнкү үчкө жакын жетип келди. Бул жактагылар менен катуураак сүйлөшүү болгон окшойт, Гилл мага Стамбул аркылуу Парижге билет алып, жөнөтүп жиберишине булар ыраазы болушту. Бирок ал кеткенден 20 мүнөттөн кийин кыргыз чек арачылары бул билетти жараксыз деп таап, акчаны кайра Гиллдин картасына жөнөтүшкөнүн айтышты.

Өзбек укук коргоочусу Кыргызстанга киргизилбеди
please wait

No media source currently available

0:00 0:01:14 0:00

Алар мага Кыргызстанда “Улуттар ортосунда кастыкты пайда кыла турган иштерге барган, Кыргызстанда тынчтыкты бузат” деп кылмыш иши ачылганын, азыр тийиштүү органдардын өкүлдөрү келип, мени менен сүйлөшөөрүн айтышты. Мени кайрадан бурчка отургузуп коюшту. Андан ары мен өзүмдүн жардамчыларым менен телефондо сүйлөшө баштагандан кийин мага кайра Стамбулга өзүм билет алып кете беришимди айтышты. Ошентип азыр Стамбулга келип отурам.

"Азаттык": Сизди Кыргызстанда тынчтыкты бузат деп айыптап жатышат дедиңиз. Кайсыл ишмердигиңиз үчүн андай айып коюлууда?

Васила Иноятова: Эгер мага каршы ушундай айып коюлуп, кылмыш иши ачылганы чын болсо, анда муну Ош окуялары учурундагы аракеттерим менен байланыштуу деп ойлойм. Мен төрт жыл мурун июндагы каргашалуу окуялар тууралуу оюмду ачык айтып, Кыргызстандын Ташкендеги элчилиги алдында пикет өткөргөм, кийин Брюссель, Гаага, Варшавада да ушундай акцияларга чыккам. Бирок мен ал жолугушуу-демонстрацияларда эки улуттун ортосунда кастыкты пайда кыла турган иштерди жасаган эмесмин. Мен ошондогу кан төгүүлөрдү борбордук бийлик токтотушу керектигине басым жасаган элем. Анда башаламандыктарды өкмөттүн башчысы гана токтото алат деп билдиргем. Болду. Башка ашыкча сөз болгон эмес. Ушунун айынан мен Кыргызстандын “кара тизмесине” кирип калганыма өтө тынчсызданып турам.

"Азаттык": Сиз Кыргызстанда эл аралык жыйналышка барышым керек эле дедиңиз. Ал эмне болгон жыйналыш эле? Кимдер менен жолукмаксыз?

Васила Иноятова: Мен Хьюман Райтс Уотч жана адам укугун коргоочу башка эл аралык уюмдардын өкүлдөрү менен Өзбекстандагы кырдаалды талкууламакмын. Өзүңүздөр билесиздер, ал уюмдардын Ташкенде өкүлчүлүгү жок, ошон үчүн жолугушуу Бишкекте өтмөк.

Азаттыктын жаңылыктары, 30-июнь

Азаттыктын жаңылыктары, 30-июнь
please wait

No media source currently available

0:00 0:03:10 0:00

Өзбек укук коргоочусун Бишкекке киргизбей коюшту

Укук коргоочу Васила Иноятова "Азаттыктын" студиясында. Бишкек, октябрь, 2009.

Кыргызстанга келген өзбекстандык укук коргоочу, “Эзгулик” коомунун жетекчиси Васила Иноятова "Манас" аба майданынан чыгарылган жок.

Өзбекстандык укук коргоочу Васила Иноятованы 29-июнь күнү кыргызстандык чек арачылар “Манас” аба майданынан Бишкекке өткөрбөй коюшту. Бул окуя боюнча Чек ара кызматы азырынча комментарий бере элек.

“Кылмыш иши бар деп айтышкан”

Васила Иноятованы 29-июнь күнү кыргызстандык чек арачылар “Манас” аба майданынан Бишкекке өткөрбөй койгонун "Азаттыкка" Париждеги өзбекстандык укук коргоочулардын “Жалындуу жүрөктөр клубунун” башчысы Мутобар Тажибаева билдирди:

- Васила Иноятованы ага карата Кыргызстандын мамлекеттик түзүлүшүн өзгөртүүгө чакырык жасоо боюнча кылмыш иши бар деп коркутушуптур. Иноятова 2010-жылы Ош окуясы болгондо Ташкендеги кыргыз элчилигинин алдында бир катар нааразычылык акцияларды өткөрүп, чакырыктарды жасаган. Кечээ аны өткөрбөй кармаган кезде Кыргызстанда кылмыш иши бар деп айтышыптыр.

Васила Иноятова “Манас” аба бекетинде жети саат кармалып тургандан кийин 30-июндун таңында Стамбулга учуп кеткен, андан ары Парижге кетээри айтылууда.

Мутобар Тажибаеванын айтымында, бул окуя Кыргызстандын ачык-айкын, демократиялуу мамлекет деген атына көө жабат:

- Меним билишимче, Иноятованын Кыргызстанга келиши анын кесиптик иши менен гана байланыштуу болгон. Бул окуя Кыргызстанга көө жабат. Кыргызстанды демократиянын аралчасы деп айтышар эле. Азыр андай эмес экендиги далилденип жатат.

Адам укугу чек арага карабайт

Маалыматтарга караганда, Васила Иноятова Human Rights Watch уюмунун Бишкектеги өкүлдөрү менен жолугушмак. “Кылым шамы” бейөкмөт уюмунун башчысы, укук коргоочу Азиза Абдурасулова кыргыз бийлигинин укук коргоочуга карата мамилесин сынга алды.

- Адам укугу чек араны билбейт. Адам укугу Африкада же Америкада бузулабы, укук коргоочулар өз тынчсыздануусун билдире берет. Июнь окуясы боюнча Васила Иноятованын же башка укук коргоочулардын Кыргызстандын элчилигинин алдына чыкканын Кыргызстанга каршы экен деп эмес, алардын адам укугун, адам өмүрүн сактагыла деген талабы деп түшүнүшүбүз керек. 2005-жылы Анжиянда жүздөгөн адамдар атылганда биз дагы Бишкектеги Өзбекстандын элчилигинин алдына чыкканбыз.

Азиза Абдрасулова Кыргызстандын атайын кызматтарынын кара тизмесине түшкөндөр арбып баратканын кошумчалады.

- Кээде журналисттерди, айрым учурда укук коргоочуларды киргизбей коюу Кыргызстанда өнөкөт эле болуп калды. Мисалы акыркылардан болуп Кыргызстанга киргизилбегендерди айтсак: Виталий Пономарев, Ивар Дале, Бахтияр Хамраев, Нигина Бахриева бар. Кыргызстан адам укугун жарым-жартылай сактаган өлкө катары саналып, жарым-жартылай жабык өлкө болуп жатат.

Атайын кызматтардын генералы, мурдагы коопсуздук кызматкери Артур Медетбеков ташкендик укук коргоочулардын 2010-жылдагы жасаган билдирүүлөрү чындыгында эле Кыргызстандын бүтүндүгүнө зыян тийгизген деп эсептейт:

- Ташкенде гана эмес, Орусиядагы кыргыз элчилигинин алдында да ошондой акциялар болгон. Ал акцияларда Ош окуясы боюнча өздөрүнүн кескин пикирлерин айтып, Кыргызстандын бүтүндүгүнө чоң залакасын тийгизген сөздөр да болгон. Биздин укук коргоо органдары кайсы бир адамдар кирбеши үчүн “кара тизме” дейбизби, же кандайдыр бир шарттарды түзүп коюшу ыктымал. Себеби мындай тажрыйба көп эле мамлекеттерде бар.

Кыргызстандын Чек ара кызматы укук коргоочунун эмне үчүн Кыргызстанга киргизилбегени боюнча азырынча комментарий бере элек. Аталган кызмат расмий маалымат кийинчерек болорун убада кылды.

"Азаттыктын" кабарлары, 27-июнь

"Азаттыктын" кабарлары, 27-июнь
please wait

No media source currently available

0:00 0:03:01 0:00

Тажик бийликтерине куралчан топ сөөмөй кезеди

Интернеттеги видеодо өзүлөрүн “Ансорулло” террористтик тобунун согушкерлери деп аташкан жаш жигиттер Тажикстанга кол салаарын эскертишкен

Тажикстан “Ансорулло” сыяктуу террористик уюмдардын коркутууларына көңүл бурушу керек. Мындай билдирүүнү тажик парламентинин төмөнкү палатасынын коргонуу жана коопсуздук боюнча комитет башчысы Амиркул Азимов жасады.

Июндун башында эле интернетте пайда болгон бир сааттык видеодо өздөрүн “Ансорулло” террористтик тобунун согушкерлери деп аташкан жаш жигиттер Тажикстанга кол салаарын эскертишкен.

Тажикстандын бийлик өкүлдөрү буга чейин жарыяланган видеого комментарий жасай элек болчу. Тажикстан парламентинин коргонуу жана коопсуздук боюнча комитет башчысы Амиркул Азимов мындай билдирүү жасаган алгачкы адам болуп калды. Ал өлкөнүн куралдуу күчтөрү кандай гана коркунуч болбосун туруштук бергенге даяр экенин айтты. Ошентсе дагы террористтик уюмдар жасаган бардык билдирүүлөргө олуттуу көңүл буруу зарыл экенин кошумчалады.

“Эгер душманың чымын болсо аны пил деп эсепте” деген макал бар. Биз террористтик уюмдардын билдирүүлөрүн көз жаздымда калтырбай, туура баа берип, алар менен күрөшүүгө даяр болушубуз керек. Ошентсе дагы биз өлкөнүн коопсуздугун сактоого даярбыз” - деди ал.

Мындай пикирге коопсуздук маселелери боюнча серепчи Комеб Жалилов дагы кошулат. Анын айтымында, “шамал болбосо чөптүн башы кыймылдабайт”, ошондуктан бул коркутуулардын артында бир негиз болушу мүмкүн.

Жалиловдун пикири боюнча, аймакта саясий оюндар жүрүп жаткан кезде, кырдаалга чагым салууга жол берилбеши керек. Бул абалды тышкы күчтөр өз пайдасына колдонуп кетиши мүмкүн.

Видеонун өзүнө келсек, интернетте өздөрүн “Ансорулло” тобу деп атаган куралчан 20дай чымыр денелүү жаш жигиттер ак карлуу тоо чокуларында машыгып жатканы чагылдырылган.

Видеодо 20дай чымыр денелүү жаш жигиттер ак карлуу тоо чокуларында машыгып жатканы чагылдырылган.
Видеодо 20дай чымыр денелүү жаш жигиттер ак карлуу тоо чокуларында машыгып жатканы чагылдырылган.

Алардын айтымында, тасма Ооганстанда тартылган. Тасмадан тарткан күндү же убакытты аныктаганга болбойт. Ал эми Тажикстандын атайын кызматтары бул видео кайрылуу боюнча эч кандай билдирүү жасаша элек.

Жигиттерди машыктырып, тиги же бул куралды кантип колдонуу керектигин үйрөтүп жаткан беткапчан адам орус тилинде сүйлөп жатат. Жүзү көрүнбөгөн согушкерлердин бири гранатометтон ок чыгарып туруп, Тажикстандын президентине кайрылып “Күт, биз келебиз жана Тажикстандагы дин безерлердин баарын өлтүрөбүз. Биз бул машыгууларды Тажикстандын дин безерлерин жоготуу үчүн өткөрүп жатабыз” дейт.

Видеонун узактыгы бир саатка жакын. Бардык кадрлар тажик тилиндеги, аларды мактап-жактаган ырлар менен коштолгон. Серепчилердин айтымында, жигиттер ооган диалектисин аралаштырып сүйлөп жатканынан улам, алар бир топ жылдан бери Ооганстанда жашагандай сезилет. Бул тасма Тажикстандын коопсуздук кызматынын өкүлү “Эл аралык террористтик уюмдар биригип, Борбор Азияда өз аракеттерин активдештирүүдө” деп билдирүү жасаган маалга туш келди.

12- июнда Дүйшөмбүдө орус серепчилери менен бирге өткөрүлгөн жыйында Тажикстандын коопсуздук кызматынын өкүлү Умед Назаров, өлкөнүн түндүгүндөгү Ооганстан менен чектеш аймактарда террористтик топтор болгон күчтөрүн жыйнап жатканын билдирген.

Ал бир нече дубандарда, Кундуз,Тахор чөлкөмдөрүндө жана Тоолуу Бадахшан автоном облусунун аймагында Өзбекстандын Ислам кыймылы, “Ансорулло” “Иттихаде жихаде ислами”, “Жундулхалифа” террористтик уюмдары жана жергиликтүү талиптердин топтору активдешип баратканын белгилеген.

22 - июнда Ооганстандын Кундуз аймагынын коопсуздук күчтөрү Тажикстанга эки этникалык өзбекти өткөрүп беришкен.

Бул Тажикстандын эки жараны Пакистандагы “Талибан” кыймылынын машыгуу лагеринде даярдык өтүп жүрүшкөн деп маалымдалган.

Ооган-Тажик чек арасынын жалпы узундугу 1400 чакырымды түзөт. Анын басымдуу бөлүгүндөгү татаал жер шарттары террористтик уюмдардын машыгуусуна жана маңзат ташуусуна ыңгайлуу дешет байкоочулар.

ГЭС курулушу илимпоздордун талашына айланды

Камбар-Ата ГЭСинин курулушу.

Испанияда өткөн жыйында өзбекстандык илимпоздор Борбор Азиядагы суу ресурстарын акыйкат бөлүштүрүү маселесин көтөрүштү.

Ташкенттик адистер тобу ГЭСтердин курулушу дарыялардын табийгый агымын бузуп, экологиялык катастрофага алып келет деп европалык илимий коомчулукту ынандырууга аракеттеништи. Кыргызстандык илимпоз-энергетиктер өздөрүнүн өзбек кесиптештеринин жүйөлөрүн четке кагып, ГЭСтердин курулушу кургакчылыкка алып келбестигин илимий жактан негиздешүүдө. Адис-талдоочулар Кыргызстан ГЭСтерди курууну Орусияга бергенине кооптонуп жатканын белгилешти.

Өзбек илимпоздору Барселонада

Барселонадагы жыйында гидротехника жаатындагы өзбекстандык илимпоздор Сыр жана Аму дарыяларынын башатында курулуп жаткан ГЭСтердин айлана-чөйрөгө зыяндуулугун белгиледи. Ташкенттик илимпоздор андан дарыялардын табийгый агымы бузулуп, айрыкча Арал деңизинин айланасын экологиялык коркунучка кептерин жүйө келтиришкен. Бирок мындай негиздеме менен кыргызстандык илимпоздор макул эмес. Илимпоз-энергетик, техника илимдеринин доктору Сүйөркул Кадыркулов Нарын дарыясына ири көлөмдө ГЭСтерди куруунун зыянсыздыгы совет доорунда эле далилденгенине токтолду:

Токтогул суу сактагычы
Токтогул суу сактагычы

- Сууну 6-7 ай бөгөп алып, ылдый жакка коё бербей тургандай бизде мүмкүнчүлүк жок. Электр энергияны иштеп чыгуу үчүн дайыма сууну агызабыз. Мында суунун берилиши чектелип, дарыянын төмөн жагындагылар жабыркайт дегенге илимий далил жок. Нарын дарыясына курула турган ГЭСтердин курулушунун зыянсыздыгы союз мезгилинде эле изилденип, далилденген. Эгерде зыяны болсо, буга бизди Москвадан көзөмөлдөп турган илимий изилдөө институттары жол бермек эмес. Ошондуктан өзбек туугандардын айтканы бул жөн эле саясат.

Орусиянын тузагына илинген ГЭСтер

2008-жылы Кыргызстан Камбар-Ата-1 ГЭСин курууну Орусияга берүү тууралуу келишимге кол койгон. Бирок кийин Ташкентке келген Орусиянын президенти Дмитрий Медведев Камбар-Ата-1 жана Рогун ГЭСтерин курууда коңшулардын кызыкчылыгы эске алынбаса, Орусия андай долбоорлорго катышпайт деп билдирүү жасаган. Бирок анткен менен Орусия 2012-жылы Жогорку Нарын каскадын курууну да өзүнө алган. Бирок ал келишимде Өзбекстандын кызыкчылыгын эске алуу жагы каралган эмес. Саясат таануучу Марат Мүсүралиев Ташкент учурда суунун буроосу Кремлдин колуна түшкөнүнө кооптонуп жатканын эске салды:

- Жакында эле Ташкенттен бизге конокко келген Мурат деген курсташ досум "Эмне үчүн ГЭСтериңерди орустарга курдуруп жатасыңар?" деген суроо койду. Ал Өзбекстандын ичинде “мындагы ГЭСтерди курган Орусия сууну жөнгө салуу укугуна ээ болуп, бизди дагы көз каранды кылып алат” деген кооптонуу бар экенин жашырган жок. Чын эле мындай пикирге макул болдум. Биз эмнеге биздин мамлекеттин колунда турган чоң рычагды Орусиянын геосаясий кызыкчылыгы үчүн беришибиз керек. Анын кесепеттери кандай болорун ойлошубуз керек го.

Кыргызстан кызыкчылыгын суу менен коргойт

Өзбекстан быйыл апрель айынын ортосунда “Кыргызгаз” Орусияга кетери менен Кыргызстандын түштүгүнө берилчү газды өчүргөн. Буга жооп катары кыргыз өкмөтү Өзбекстанга суу берген Чоң Наманган каналын бууй турганын эскертти. Анда Ташкент энергетикалык шакекчеден чыгып кетип, өлкөнүн жарымын жарыксыз калтырам деп кыйыткан. Өкмөттүн маалымат саясаты бөлүмүнүн өкүлү Мелис Эржигитов Чоң Наманган каналын жабуу маселеси азырынча күн тартибинен түшө электигин белгиледи:

Нарындагы ГЭСтин курулушу
Нарындагы ГЭСтин курулушу

- Вице-премьер-министр Абдрахман Маматалиев элүү жылдан бери ремонттон өтө элек Чоң Наманган каналын убактылуу жаап туруу боюнча сунушту өкмөттүн кароосуна жөнөткөн. Суу каналынын натыйжалуулугун арттыруу үчүн ал оңдоп-түздөөгө муктаж экени эске алынып, маселе өкмөттүн күн тартибине киргизилген. Жакында бул маселе өкмөттө каралып, бир чечим кабыл алынышы мүмкүн.

Чоң Наманган каналы Кыргызстандын Аксы районунун жарымын жана Өзбекстандын үч районун сугат суусу менен камсыздайт. Буга чейин Өзбекстан Нарын дарыясынын башатындагы ГЭСтердин курулушуна эл аралык экспертиза жүргүзүүнү талап кылып келген. Мындан улам, Ташкент газ маселесин буга чейин эле бир нече курдай көзүр катары көтөргөнү белгилүү. Кыргыз бийлиги бул маселеде Ташкент менен мунаса табууга ниеттенгенин айткан менен андан азырынча жыйынтык чыга элек. Ошол эле кезде эл аралык эксперттер болочокто Борбор Азиядагы суунун таңкыстыгы чыңалууга өбөлгө болушу мүмкүн деп божомолдошууда.

Азаттыктын жаңылыктары, 26-июнь

Азаттыктын жаңылыктары, 26-июнь
please wait

No media source currently available

0:00 0:03:14 0:00

Украинадагы жикчилер арасынан өзбек жигит табылды

Украинадагы өзбек согушкери Бактияр. Сиверск, 22-июнь, 2014-жыл.

Украинадагы орусиячыл жикчилердин арасында өзбекстандык согушкерлердин бардыгы да ачыкка чыгууда. Катарына чет элдиктерди тартууга кызыкдар экенин жикчилердин өкүлдөрү да четке какпайт.

Украинанын чыгышындагы орусиячыл жикчилер Борбор Азия аймагынан чыккандарды урушка даярдыгы барлардын потенциалдуу булагы катары карашарын жаңы далилдер ишара кылууда.

22-июнь күнү "Рейтер" кабар агенттиги Донецк облусунун Сиверск шаарынан тарткан сүрөттө Калашников автоматын көтөргөн жаш жигит өзбекстандык Бактияр деп көргөзүлгөн.

Өзбекстандыктар чын эле куралчан жикчилердин катарына кире алар-албасын билүү аракетинде "Эркин Европа/Азаттык” радиосунун өзбек кызматынын кабарчысы өзүн Украинанын чыгышында “Донецк элдик республикасын” жарыялагандардын Москвадагы аскер комиссариатынын өкүлү деп атаган адамга өзбек жараны катары жашыруун байланышканда төмөнкүдөй жооп укту:

- Принцибинде бул мүмкүн. Бирок сиздин паспортуңуз орусиялык болбогондуктан атайын аракеттер талап кылынат. Ал үчүн биздин электрондук дарегибизге кат жазып, паспортуңузду көргөзүңүз. Сизге жооп бергенге аракеттенишет.

Эч ким тааныбаган “Донецк элдик республикасынын” өкүлү чет элдик согушкерлерге эч кандай акча төлөнбөйт, кызмат ыктыярдуу гана негизде болот деп ырастады.

Украиналык жикчилердин бул бирикмесинин Донбасстагы өкүлү болсо “Азаттыктын” өзбек кызматына алар өз катарына кимдерди алып жатышканы тууралуу буларды айтты:

- Биз уруштарда тажрыйбасы барларды, же аскердик адистиги барларды алууга аракеттенип жатабыз. Азыр мына ушул критерийлеге гана таянуудабыз. Мен сизге "Донецк элдик республикасынын Москвадагы аскер комиссариатынын телефонун бере алам. Ал жакка кайрыла аласыздар. Бул жерде куралдуу жардам, колдоо көргөзүүгө каалоо болушу керек.

Жикчилер буга дейре украин армиясынын тик учактарын, бир учагын атып түшүрүшкөнү да алардын арасында атайын даярдыгы барлар согушуп жатканын каңкуулайт.

Башында Украинанын чыгышындагы жикчилердин аскерий батальондору жергиликтүүлөрдөн куралды деп ырасталган. Бирок кийинчерээк согушкусу келгендер алардын катарына Орусиянын ар тарабынан, өзгөчө Түндүк Кавказдан, Грузиянын жикчил чөлкөмү Түштүк Осетиядан келип жатканы, аз санда борбор азиялыктар да бардыгы айтылган.

Алардын бир бөлүгү Украинадагы жикчилерге Орусияга жана проваслав чиркөөсүнө берилүү сезиминен улам кошулуп жатса, экинчи бөлүгү акча табуу мүдөөсү менен келгени маалымдалган.

Байкоочулардын баамында, борбор азиялыктардын Украинадагы урушка аралашуусундагы мүдөө - орус жарандыгын алуу болушу мүмкүн. Анткени апрелде Орусиядагы мигранттар кору эгер орус жарандыгы берилсе, өлкөнүн кызыкчылыгын кайсыл жерде болсун коргоого 100 миңден ашуун мигрант даяр деп ырастаган эле.

Жакында YouTube сайтында жарыяланган видеотасмада украин аскрлеринин колуна түшүп калган орусиялык жаш кадет интернеттеги чакыруудан улам келгенин, ага “Донецк элдик республикасынын” армиясына кошулса, күнүнө 1000 доллардан төлөөнү убада кылышканын айтып жатат.

Украинанын мамлекеттик “Укринформ” жаңылыктар агенттиги 23-июнда өлкө чыгышындагы уруштар үчүн Орусия айына 10 миң евродон сунуш кылып, француз легионунун ардагерлерин тартууга аракеттенгенин жазып чыкты.

Бразилия: аптаптуу чемпионат

Бразилия: аптаптуу чемпионат
please wait

No media source currently available

0:00 0:08:10 0:00

Дагы жүктөңүз

XS
SM
MD
LG