Линктер

ишемби, 20-июль, 2019 Бишкек убактысы 00:53

Борбор Азия

Өзбекстанда президенттик шайлоо өттү

Ташкент шаарында добуш берген шайлоочу, 29-март, 2015-жыл

Борбордук шайлоо комиссиясы 29-марттагы президенттик шайлоого добуш берүүчүлөрдүн 91,01% катышканын билдирди. Шайлоонун алдын ала жыйынтыктары дүйшөмбүдө жарыяланат.

Борбордук шайлоо комиссиясынын төрагасы Мирзоулугбек Абдусаломов добуш берүү күнү эч кандай мыйзам бузуулар катталбаганын белгиледи. Шайлоонун алдын ала жыйынтыктары дүйшөмбү күнү жарыяланмакчы, бирок азыртадан эле Ислам Каримов төртүнчү жолу президенттикке шайланганын айта берсе болот.

77 жаштагы мамлекет башчы менен бирге бул жолку шайлоодо дагы үч талакпер ат салышты. Бирок сынчылар Элдик демократиялык партиянын өкүлү Хотамжон Кетмонов, Социал-демократиялык "Адилет" партиясынан Нариман Умаров жана Улуттук кайра жаралуу партиясынан Акмал Саидов бийликчил партиялардын өкүлдөрү экенин, алар элди Каримовдун пайдасына активдүү үгүттөп келишкенин айтышат.

Өзбекстандык укук коргоочу, учурда Парижде жашаган Мутабар Тажибаеванын айтымында, чыныгы оппозициянын бир да өкүлүнө шайлоого катышууга мүмкүнчүлүк берилген эмес. Өзбекстандагы оппозиция “жок кылынган, түрмөгө салынган, сүргүнгө айдалган же өлтүрүлгөн” – дейт өзү бир кездери саясий туткун болгон Тажибаева.

Кызыктуу факт 2000-жылкы президенттик шайлоо учурунда болгон. Ал жылы президенттиккке талапкер Каримовго жападан жалгыз атаандаш болуп чыккан Абдулхафиз Жалалов бюллетенин салгандан кийин, Каримовго добуш бергенин ошол жерде чогулган журналисттерге жарыялаган.

Өзбекстандын шайлоо мыйзамына ылайык, президенттикке талапкерлерди өлкөдө расмий каттоодон өткөн төрт партия гана көргөзө алат. Ал эми каттоодон өткөн саясий партиялардын бардыгы президенттин саясатын колдогондор.

Президент Каримов Ноорузда, Ташкент, 2015-жыл
Президент Каримов Ноорузда, Ташкент, 2015-жыл

Бул жолу Каримовдун талапкерлигин парламентте басымдүү көпчүлүктү түзгөн Либерал-демократиялык партия сунуштаган.

Өзбекстандын Борбордук шайлоо комиссиясы добуш берүүнүн жүрүшүнө 43 өлкөдөн келген 300дөй байкоочу көз салганын билдирди.

КМШнын шайлоого байкоо жүргүзгөн мониторинг тобунун жетекчиси Сергей Лебедев добуш берүү “деомкратиялык прициптерге” жооп бергенин айтты.

Европадагы Коопсуздук жана Кызматташтык Уюму өз баасын эртең берет деп күтүлүүдө. Бирок ЕККУ Өзбекстанда буга чейин өткөрүлгөн парламенттик же президенттик шайлоо болобу, эч качан демократиялык, эркин жана калыс өттү деп сыпаттаган эмес.

Ислам Каримов 1989-жылы ошол кездеги Советтик Өзбекстандын жетекчиси болуп дайындалган.

Өлкө көз карандысыздык алган 1991-жылдан бери үч ирет президенттик шайлоону жеңип, 1995 жана 2002-жылдары өз бийлигин референдум аркылуу узартып алган.

Конституция боюнча бир киши эки гана мөөнөт эң жогорку кызматты ээлей алат. Бирок Каримов 2007-жылы президенттикке ат салышканда, Баш мыйзамдагы бул чектөө тууралуу таптакыр айтылган эмес.

Өзбекстандагы президенттик шайлоо

Байкоочулар Өзбекстандагы стабилдүүлүктү президенттин авторитардык ыкмалары, коопсуздук күчтөрүнүн катуу көзөмөлү камсыздап келатканын белгилешет.

Анын үстүнө президенттин саясий атаандаштары көп жыл мурун эле өлкөдөн чыгып кетүүгө аргасыз болгон.

Ошол эле маалда акыркы кездери Каримовдун саламаттыгы тууралуу көбүрөөк айтылып келатат.

Үстүбүздөгү жылдын башында мамлекет башчы бир нече апта бою коомчулукка чыкпай калды. Анда атүгүл анын комада жатканы тууралуу кеп тараган. Андан соң эле Нооруз майрамында Каримовдун эл алдында бийлеп жаткан сүрөттөрү маалымат каражаттарында пайда болду.

Өлкөнүн Баш мыйзамына ылайык, президент кызматын аркалай албай калса, анын милдеттери Сенаттын спикерине жүктөлөт.

Акыркы жылдары исламчыл радикал топтор Өзбекстандын коопсуздугуна чоң коркунуч туудурган күчкө айланды. Пакистандын армиясы аскердик операция баштагандан бери, ал өлкөнүн алыскы тоолуу аймактарында баш пааналаган өзбекстандык согушкерлер Ооганстандын түндүгүнө, Өзбекстан менен чек аралаш жерлерге агылышканы айтылууда.

Андан тышкары, расмий маалыматтарга караганда, өзбекстандык 300дөй жаран Сириядагы согушка катышууда.

Аналитиктер алардын көбү Өзбекстандан эмес, Орусиядагы эмгек мигранттарынын катарынан жалданып кеткендер деп белгилешет.

Миграция демекчи, ушу тапта Орусиянын шаарларында болжол менен төрт миллиондой өзбекстандык жаран иштейт.

2013-жылы алар жалпы жонунан 6,6 миллион доллар мекенине которушса, былтыр бул сан кыйла азайган. Эми болсо Орусиядагы экономикалык кризиске байланыштуу өзбек мигранттардын салган акчасы кескин кыскарат деп күтүлүүдө.

Ушуга байланыштуу эмгек мигранттарынын көбү Өзбекстанга кайтып, жумушсуздардын катары калыңдоодо. Эксперттер бул өз кезегинде, социалдык чыңалууну күчөтүшү мүмкүн деп боолголошот.

Назарбаевдин эл тааныбаган атаандаштары

Казакстандын президенти Нурсултан Назарбаев бешинчи жолу шайлоого аттанды.

Казакстандын Борбордук шайлоо комиссиясы өткөн жумада президентикке талапкерлерди каттоо аяктаганын жарыялады. 26-марттан тарта талапкерлер шайлоо өнөктүгүн башташты.

Өлкө башчылыгына "Нур Отан" партиясынан учурдагы президент Нурсултан Назарбаев, Казакстандын Коммунистик партиясынан Тургун Сыздыков жана өзүн-өзү көрсөткөн Профсоюздар федерациясынын башчысы Абелгази Кусаинов ат салышмай болду.

Нурсултан Назарбаевдин эки атаандашы тең казакстандыктарга анча таанымал эмес инсандар.

Бейшембиден тарта талапкерлер шайлоо өнөктүгүн башташты. 26-апрелде өтө турган мөөнөтсүз президенттик шайлоого катышуу каалоосун алгач отуздай адам билдирген.

Казакстандын президенттигине талапкер Тургун Сыздыков
Казакстандын президенттигине талапкер Тургун Сыздыков

Алардын айрымдары казак тили боюнча тил комиссиясынан өтпөй калса, башкалары жетиштүү кол топтой алган жок. Көбү шайлоого катышуудан өздөрү баш тартышты.

Талапкерлердин бири, 63 жаштагы Абелгази Кусаинов мурда Караганды облустук администрациясын, кийин бийликтеги «Нур Отан» партиясынын аймактык филиалын жетектеп келген.

Учурда оппозициялык саясатчылар жана активисттер бир ооздон Казакстан экономикалык кризисти баштан өткөрүп жаткандыгына байланыштуу алдыдагы мөөнөтсүз шайлоодо үнөмдөө болоору азыртадан байкалганын айтышууда.

Алар билдиргендей, Назарбаев үчүн бир атаандаш өтө аз, ал эми экиден көбү ал үчүн да каржылык жактан оор болуп калышы мүмкүн эле.

«Ар. Рух. Хак» уюмунун башчысы Бахытжан Торегожинанын айтымында, бул жерде башка дагы саясий себептер бар. Анын ичинде Ак ордонун реалдуу саясий атаандыштыкка карата мамилеси.

- Нурсултан Назарбаев реалдуу атаандаштыктан мурда кандай коркуп келсе, азыр деле ошол бойдон коркот. Ошондуктан эки эле эч ким тааныбаган атаандаштар тандалды. Албетте, шайлоочулардын бардыгы тең эле өздөрү тааныган Назарбаевге добуш берет да - дейт Бахытжан Торегожина.

Укук коргоочу алдыдагы шайлоо жана ага карата даярдык эч бир интригасыз, баары болжолдонгондой өтөөрүн кошумчалады.

Ал арада «Адам» журналынын башкы редактору Аян Шарипбаев Ак ордо тышкы жана ички саясаттагы кырдаалды эске алуу менен шайлоодо стабилдүүлүктү сактоо үчүн мына ушундай кадамга барып, Назарбаевге каршы эки гана адамды чыгарды деп эсептейт.

Анын пикиринде, Казакстанга тыштан таасир этчү эң негизги фактор- учурдагы Украинадагы окуялар.

Талапкерлер шайлоо өнөктүгүн башташты
Талапкерлер шайлоо өнөктүгүн башташты

- Украина менен Орусиянын ортосундагы мамиле учурда деңиздеги бороонду элестетүүдө. Ал эми Астананын кемеси мына ушул ташкындаган деңизде Крым же башка суроолор боюнча өз багытын туура таап кетиши абзел. Мындай кырдаалда Астана, албетте, кайсы бир талапкер өзүн башкача алып жүрүүсүн каалабайт. Кеменин капитаны бардык абалды өзү көзөмөлдөп турушу керек.

Саясат таануучу Бурихан Нурмухаммедовдун пикиринде, шайлоо өнөктүгүндө үч талапкердин калышы бул мыйзам ченемдүү көрүнүш жана Ак ордонун эч кандай тиешеси жок.

- Артында партиясы жок, өзүн-өзү көрсөткөндөр жетиштүү кол топтой албады окшойт, - деп кошумчалады Нурмухаммедов.

Президенттикке талапкерлигин көрсөткөндөр өлкөнүн бардык аймактарынан болжол менен 93 миңдей адамдын колун топтошу кажет эле. Расмий маалыматтарга ылайык, Нурсултан Назарбаевди колдогон 560 миңден ашык адамдын колу чогулган.

Тургун Сыздыков токсон сегиз миңден ашык, ал эми Абелгази Кусаинов жүз элүү миңдей адамдын колун топтоого жетишкен.

2016-жылы өтө турган президенттик шайлоону мөөнөтүнөн мурда өткөрүү демилгесин Назарбаев өзү төрагалык кылган Казакстан эл ассамблеясы февралда көтөрүп чыккан. Ассамблея «учурдагы экономикалык шартта шайлоону эртелей өткөрүү зарылдыгын» билдирген.

74-жаштагы Нурсултан Назарбаев Казакстанды 1989-жылдан бери башкарып келет. Ал 2011-жылы мөөнөтүнөн мурда өткөн шайлоодо төртүнчү жолу президент болгон.

Өзбекстандагы президенттик шайлоо

Нота менен чектелген чек ара сүйлөшүүсү

Кыргыз-өзбек чек арасын тосуу иштери. Жалал-Абад. 29-сентябрь, 2013-жыл.

Кыргызстан чек араларды тактоо ишин жандандыруу боюнча Өзбекстанга кезектеги нотаны жөнөтүп жатат.

Өткөн жылы Кыргызстандын Тышкы иштер министрлиги Өзбекстанга эки ирет ушундай нота жиберип, жооп алган эмес. Эгемендиктин алгачкы жылдарынан бери башкы көйгөйгө айланган чек ара маселеси боюнча кошуналар орток пикир таба албай келет.

Эки өлкөнүн чек арасын тактоо ишине байланыштуу акыркы жолугушуу 2014-жылы өткөн. Ошол жолугушууда кыргыз тарап буга чейин чек ара тилкеси такталган аймактар боюнча протоколго кол коюуну сунуштаган. Өзбек тарап сунушту жарым-жартылай колдоп, айрым аймактар боюнча гана протоколду бекитүү ниетин билдирген. Өкмөттүн чек араны делимитациялоо боюнча атайын өкүлү Курбанбай Искандаровдун айтымына караганда, кыргыз тараптын орток пикир табуу далалатынан майнап чыкпай жатат:

- Алар биздин сунушка жооп берсе, анда сүйлөшүүлөр улантылат. Бирок ал жакта президенттик шайлоо өтмөйүнчө жооп келбейт окшойт деп ойлоп жатабыз. Жооп болсо эле сүйлөшүүгө даярбыз.

Минтип эки тараптын кепке келе албай турушу кошуна жашаган эки элдин ортосундагы экономикалык карым-катышка да терс таасирин тийгизүүдө. Башканы айтпаганда да, Борбор Азиядагы ири базар саналган Кара-Сууда соода солгундап, аткезчилик күчөгөнү жашыруун эмес.

Дал ушул аткезчилик чек аралардагы жаңжалдарга, ок атууларга алып барууда. Жайыт, жол, суу талаш сыяктуу көрүнүштөр адатка айланып калганын жергиликтүүлөр байма-бай айтып келишет. Маселен, 2014-жылы кыргыз-өзбек чек арасында жашаган жергиликтүүлөр ортосунда беш ирет жаңжал чыкты. Алардын арасында киши өлүмү менен коштолгон ок атуулар да болуп жатканы буга чейинки маалыматтардан белгилүү.

Көптөгөн адистер кошуналардын чек ара маселелерин жөнгө сала албай жатышына саясий эрктин жетишсиздиги себеп болууда дешет. Чек ара маселелери боюнча адис Саламат Аламанов бул маселени чечүү мамлекет башчыларынын ачык сүйлөшүүлөрүнөн көз каранды экенин белгилейт:

- Ортодо түшүнбөстүктөрдү жоюу үчүн жогорку деңгээлде ачык сүйлөшүү керек. Ал эми комиссиянын деңгээлинде тил табыша албай калып жатпайбы. Ошондуктан жооп бербей жатышат. Нота аркылуу эле пикир алыша берген болбойт.

Ушуга үндөш пикирин коопсуздук иштери боюнча эксперт Талант Разаков да айтууда:

- Кытай, Казакстан менен чек ара маселесин чечип алдык. Өзбекстан, Тажикстан менен чечилбей жатканы өкүндүрөт. Бул жерде өлкө жетекчилеринин эрки, каалоосу керек. Тилекке каршы, мындай болбой жатат, ар кайсы шылтоону айтып жатышпайбы...

Айтор, Өзбекстан-Кыргызстан ортосундагы маселеси бар аймактар качан такталары эмес, тактоону жүргүзүү, сүйлөшүү качан жанданары арсар. Бул маселеге эки өлкө башчысынын салкын мамилесинин дагы кесепети тийип жатканын айткан серепчилер бар.

Кыргызстан менен Өзбекстандын чек арасынын узундугу 1378 чакырым, анын 320 чакырымы тактала элек. Өзбекстан тарап улуттук-аймактык бөлүштүрүү учурундагы 1924-27-жылдардагы кагаздарга таянса, Кыргызстан 1955-жылдагы паритеттик комиссиянын материалдарынын жана 1961-жылы чыккан жарлыктын негизинде иш алып барып жатканы айтылган.

Каныкенин уюлдук бизнестеги карааны

Гүлнара Каримова

Президент Каримовдун тун кызы Гүлнара Каримова Өзбекстандагы телекоммуникациялык компаниялардан кеминде бир миллиард доллар өндүрүп алган болушу мүмкүн.

Каримова тууралуу үстүдөгү кабар Уюшкан кылмыштуулукту жана коррупцияны иликтөө борбору жарыялаган баяндамада айтылат. Анда Каримова Өзбекстанда иштеген Батыштын уюлдук компанияларынан өлкөгө киргени үчүн ортомчулар аркылуу ири каражаттарды алып турганы жазылган. Бир жылдан бери үй камагында отурганы айтылган Каримовага каршы буга чейин Швейцария менен Швецияда тергөө башталган эле.

Баш кеңсеси Сараеводо жайгашкан журналисттик иликтөө уюму белгилегендей, документтер Гүлнара Каримова аралашты деп шектелген коррупциялык иштердин масштабы мурда маалымдалгандан кыйла кеңири экенин көргөзүүдө. Уюмдун эсебинде, чет элдик, анын ичинде Батыштын телекоммуникация компаниялары Өзбекстандын базарына кирген учурда Каримовага ортомчулар аркылуу пара жана үлүш иретинде бир миллиард долларга чейин каражат берген. Алардын арасында Орусиянын МТС, Швециянын TeliaSonera, баш кеңсеси Амстердамда жайгашкан Vimpelcom жана Eastwell сыяктуу компаниялары бар.

Гүлнара Каримовага пара бергендер арасында орусиялык МТС компаниясынын аты да аталууда.
Гүлнара Каримовага пара бергендер арасында орусиялык МТС компаниясынын аты да аталууда.

Баяндаманы даярдаган топтун жетекчиси Миранда Патручич иликтөөнүн жыйынтыгы тууралуу төмөнкүлөрдү билдирди:

- Гүлнара Каримова өлкөдөгү телекоммуникациялык компаниялардан 1 миллиард долларга жакын каражат алган. Бул сандар Каримова мурда айтылып жүргөндөн дагы ашынган ачкөз, коррупциянын масштабы болсо биз ойлогондон да кеңири экенин көрсөтөт. Бул документте 2001-жылы Гүлнара Каримова Өзбекстанга кайтып келгенден тарта ээлик кылган бардык каражаттары тууралуу маалыматтар камтылган. Биз дагы мындай иштер кантип жүргүзүлгөнүн иликтедик. Ал атасынын бийлигинен ашкере пайдаланып, ар кандай былыктарды зордук менен ишке ашырган экен.

Бул баяндаманы борбордун эксперти Миранда Патручич жетектеген ондон ашык журналист даярдаган. Алар үч жылга жакын миңдеген документтерди көтөрүп чыгышкан. Патручич иликтөө абдан дыкат жүргүзүлгөнүн билдирет:

- Мен бул иликтөөнү 2012-жылы баштагам. Анда 10 адамдан турган чакан топ иштеди. Алар бул ишке тиешелүү дүйнөнүн бардык тараптарына барып, төлөнгөн акча каражаттардын эсебин иликтеп, миңден ашык документ топтолгон. Документтерди иликтөөгө үч жылдан ашык убакыт кетти. Алар дыкаттык менен иликтенип, жөнөкөй адамдарга түшүнүктүү тилде жарыяланды.

Баяндамага ылайык, миллиондогон доллар Гүлнара Каримованын банктагы эсептерине түшүп турган. Бул үчүн Каримова уюлдук компаниялардын Өзбекстанда 3G лицензия алуу, оптикалык куурларды төшөө, WiMAX жана WiFi түйүндөрүн орнотуу тармактарында иштөөсүнө шарт түзүп берген. “Гүлнара талаптарына көнбөгөн компанияларды "жаптырып салам" деп коркутуп-үркүткөн. Ал аталган ишканалардан эч кандай акысы жок үлүштөрдү талап кылган. Адатта анын үлүшү 26 пайызга чейин болгон” деп жазылат баяндамада.

Гүлнара Каримова дагы деле үй камагында экени айтылууда.
Гүлнара Каримова дагы деле үй камагында экени айтылууда.

Каримованын айтканына көнбөй, анын каарына калгандардын катарында Өзбекстандан кетүүгө аргасыз болгон COSCOM ишканасы аталат.

Ошондой эле баяндамада 2001-жылдан берки Гүлнара Каримованын телекоммуникация тармагынан тапкан кирешеси эсептелген. Жакынкы айларда ал кирешелелер боюнча өзүнчө отчет жарыяланары айтылды. Ошондой эле журналисттик иликтөө борбору Каримованын ондогон банктар менен инвестициялык фонддордо сакталган жүз миллиондогон долларын ачыкка чыгарууну убада кылууда. Мындай жол менен журналисттер өзбек президентинин кызынын коомчулукка билинбеген “толгон-токой былыктары” көп экенин айтып жатышат.

Бир кезде атасы Ислам Каримовдун мураскери болот деп болжолдонгон, 42 жаштагы Гүлнара өткөн жылдан тарта бийлик, бизнес жана маданий чөйрөдөн четтеп, үй камагына алынганы маалымдалган. Маалыматтарга караганда, Гүлнара кызы менен дагы деле үй камагында.

Арам акчаны адалдоо фактылары боюнча учурда Швейцария менен Швецияда жүрүп жаткан тергөө Гүлнара Каримованын ысымы менен байланыштуу. Мындан сырткары өзбекстандык эрке айымдын Франциядагы 28 миллион долларлык мүлкү камакка алынган.

Өзбекстандын өзүндө да Гүлнара Каримова кылмышка шектүү катары аталып, аны менен кызматташкандардын бир нечеси түрмөгө түшкөн. ​

АКШ Борбор Азиядагы стратегиясын өзгөртүүдө

Борбор Азиянын кээ бир өлкөлөрүндөгү президенттердин картайганы да Ак үйгө стратегияны карап чыгууга түрткү болду дешет эксперттер.

Президент Барак Обаманын кеңсеси Борбор Азия боюнча стратегиясын акыркы мезгилде саясый-экономикалык жагдай өзгөргөнгө байланыштуу кайра карап чыкты. Анын себеби эмнеде? Ага эмне түрткү болду?

Ак үй Борбор Азия стратегиясын карап чыкканы жөнүндө “Азаттык/Эркин Европа” радиосуна Мамлекеттик департаменттин өкүлү билдирди. Жаңы документ, Конгресстин өкүлүнүн сөзүнчө, жакынкы жумаларда жарыяланат окшойт. Америкалык талдоочулар мурдагы стратегияны карап чыгууга Украинадагы кризис, Ооганстандагы абал, Орусия экономикасынын алсыздануусу, ошондой эле Борбор Азиянын кээ бир өлкөлөрүндөгү президенттердин картайганы түрткү болду дешет.

Мамдепартаменттин өкүлү жаңы стратегиянын мазмуну жөнүндө эч кандай маалымат берген жок. Бирок ал АКШ мурдагыдай эле Борбор Азия өкмөттөрү менен чөлкөмдөгү коопсуздукту камсыздоо, эл аралык экономика менен интеграцияланууну бекемдөө, адам укугун урматтоо жана башкарууну демократиялуу кылуу, эки жактын тең кызыкчылыгына ылайыктуу маселелер боюнча иштешүүнү уланта берерин айтты.

АКШлык расмий адамдар жаңы стратегия Вашингтондун буга чейинки Борбор Азия саясатынан олуттуу айырмаланбайт жана анда каралган Жаңы Жибек Жолу демилгеси АКШ жана НАТО күчтөрү Ооганстандан чыгып кеткенден соң региондогу өз ара сооданы колдоого багытталган дешет.

Борборазиялык кээ бир серепчилердин оюнча, Вашингтон береги долбоорду Кытайдын Борбор Азия аркылуу өтчү өз Жибек жолун ыкчам куруп жатканына жооп кылып иштеп чыккан болушу мүмкүн.

АКШлык ырасмий адамдардын айтымында, Америка менен Кытайдын региондогу аракеттери бирин-бири жокко чыгарбайт, тескерисинче, толуктап турат экен.

Аталган долбоор Борбор Азия менен Ооганстанды болочокто дүйнөлүк соода жолунун чордонуна айлантууну көздөйт деп билдирген 18-мартта АКШ Мамкатчысынын Борбор жана Түштүк Азия боюнча жардамчысынын биринчи орун басары Ричард Хогланд. Ал Борбор Азия менен Орусиянын саясый-экономикалык, коопсуздук эле эмес, адамдары ортосундагы байланышы да бекем экенин Вашингтон танбасын, бирок АКШ өкмөтү эч бир өлкө башка мамлекеттин саясый- экономикалык багытын бир жактуу түрдө аныктоого акысы жок деп эсептээрин баса белгилеген. Орусия Украинада жасап жаткан иштер Борбор Азиянын кээ бир өлкөлөрүн тынчсыздантканын айткан Хогланд- Москваны окуяларды антиамерикалык жана антиевропалык таризде чагылдырган пропагандага Борбор Азияны каптатып жатат деп сындаган.

Береги стратегияга байланыштуу Кошмо Штаттардын Өзбекстандагы мурдагы элчиси Жон Хербст НАТО аскерлеринин Ооганстандан чыгып кетүүсү Борбор Азияга жаңы түйшүк жаратат деген пикирин билдирди “Азаттык” радиосуна телефондон берген интервьюда:

- Борбор Азиядагы ислам экстремизминин келечеги деген эмне? НАТОнун Ооганстандын чыгып кетүүсү чөлкөмдүн коопсуздугуна коркунучтуубу? Албетте “Ооба” деп жооп берем. Пакистандан жана Ооганстандагы борборазиялык согушчандар Борбор Азияга келе баштаганына күбө болгону турабыз. Албетте бул Ашраф Ганинин өкмөтүнүн Ооганстанды туруктуу кылуу жөндөмүнө байланыштуу же талиптердин жеңгени, анан биз өлкөнүн мыйзамдуу шайланган бийлиги деп санаган бул өкмөткө ачыктан ачык коркунуч туудурат.

Жон Хербст былтыр августта президент Путин “Казактарда эч качан мамлекети болгон эмес” деп, 2008-жылы Украинага айткандай орой тилге салып, Орусия менен бирдиктүү мейкиндикте болгону казактар үчүн пайдалуу экенин каңгытканын эскерте кетти.

Казакстан Орусия башындагы Евразия экономикалык союзунун мүчөсү. Уюмга Кыргызстан май айында кошулганы турат.

Кээ бир эксперттер АКШнын Борбор Азия боюнча мурдагы стратегиясын таразалап көрүүгө Украина кризиси менен Ооганстандагы жагдайга катар Орусиянын экономикалык абалынын осолдошу жана Борбор Азиянын улгайган лидерлеринин мураскерлерди дайындоо боюнча “көмүскө” пландары түрткү берген дешет.

Ушундай пикирин АКШнын Улуттук коопсуздук кеңешинин Орусия жана Борбор Азия бөлүмүнүн 2012-14-жылдардагы директору Пол Стронски да “Азаттык” радиосуна айтты:

- Буга чейинки саясат коопсуздук маселесине көңүл бурган. Борбор Азия кандай алып караганда да Ооганстанда болуп жаткан окуялардын призмасында каралчу. Эми биз Ооганстандан чыгып кетип жатканда, аны-маанилүүбү же маанисизби - караш керек болду деп ойлойм. Дале Ооганстанда чоң коопсуздук маселелери бар. Мен маңзаттары жана экстремизмдин мүмкүндүгү жөнүндө айтуудамын. Бирок менин оюмча, биз башка маселелерге, ошондой эле туруктуулукка тиешелүү, экономикалык жана саясый модернизациялоонун кээ бир проблемаларына көңүл бурушубуз шарт. Чөлкөмдө бир инсанга байланган саясатка негизделген жана бийлик институттарына негизделбеген өлкөлөр бар. Булар узак мезгилдик проблемаларды жаратат. Өзгөчө кээ бир лидерлер өтө карыганда.

АКШнын Ташкенттеги мурдагы элчиси Жон Хербст да улгайган лидерлер жетектеген Борбор Азия өлкөлөрүндөгү бийлик алмашуулар демократия үчүн чоң сыноо болот дейт.

- Авторитардык мамлекеттердеги бийлик алмашууга байланыштуу коркунучтарды Борбор Азия менен тааныш көпчүлүк америкалыктар тарабынан демократия жөнүндө биз сүйлөгөн саясат үчүн сыноо ирети каралат. Себеби, демократия акыр аягында мыйзамдуу бийлик алмашуу эмеспи.

29-мартта Өзбекстанда жана 26-апрелде Казакстанда президенттик шайлоо болот. Эки өлкөдө тең башкы талапкерлер чейрек кылымдан бери тактыда отурган 76 жаштагы Ислам Каримов жана 74 жаштагы Нурсултан Назарбаев.

Өзбекстан: шаарды өзгөрткөн шайлоо шааниси

Каримовдун үгүт жарнагы

Өзбекстанда президенттик үгүт өнөктүгү жүрүп жатат. 29-мартта белгиленген шайлоо алдында президенттикке кайрадан аттанган Ислам Каримов өлкө аймактарын кыдырууда.

77 жаштагы талапкер барчу аймактарда массалык ишембиликтер өткөрүлүп, көчөлөр оңдолуп, үйлөрдүн чатырлары алмаштырылып, президентке көрүнүп калуу аракети жүрүп жатат.

Үгүт кампаниясынын алкагында учурдагы президент Ислам Каримов өлкө аймактарын кыдырып, шайлоочулар менен жолугушууда.

“Азаттыктын” өзбек кызматы жазгандай, Каримов барчу аймактардын бийликтери президенттин сапарына даярдык көрүшүп, көчөлөрдү асфальттап, чоң жол боюндагы үйлөрдүн чатырларына чейин алмаштырууда. Мындай даярдыкка буга чейин Кашкадарыя, Бухара, Анжиян жана Жизак дубандарынын жашоочулары күбө болду.

Өлкө башчынын кызыл тунукелүү чатырларды жактырганын билген аталган аймактардын жетекчилери Каримов өтчү көчөлөрдөгү айрым үйлөрдүн чатырларын алмаштырууга жетишкен. Президенттин сапары алдындагы Жизактагы өзгөрүүлөр тууралуу аталган аймактын жашоочусу Мамыржан Азимов "Азаттыкка" төмөнкүлөрдү айтып берди:

- Президент келердин алдында катуу даярдык жүрдү. Борбор жактагы үйлөрдүн чатырлары жаңыртылып, тунуке менен кайра жабылды. Бир көргөн киши ырахат алчудай. Бирок жакшылап карап көрсөң, көчө тарабы эле, эл көрчү жагы эле жаңыртылган. Көчөлөрдүн айрым бөлүктөрү асфальтталып калганын да байкадым.

Ал эми президенттикке башка талапкерлердин калк менен жолугушуусуна мындай шарт түзүлбөгөнүн Азимов кошумчалады.

Дал ушундай эле даярдык Сырдарыя облусунун борбору Гүлистан шаарында да болгон. Шаар тургундарынын кабарлашынча, президент келет делгенден бери калаанын борбордук көчөлөрү тазаланып, өңү өчкөн дубалдар кайрадан сырдалып, жолдогу жыртык-тешиктерге асфальт төшөлүп жатат. Атүгүл негизги көчө боюндагы турак үйлөрдүн терезесин пластикке алмаштырууга мажбурлап жатканын тургундардын бири телефон аркылуу "Азаттыкка” кабарлаган.

Ошол эле учурда президенттин сапарынын алдында аймактарда массалык ишембиликтер уюштурулуп, ага мамлекеттик кызматкерлер, студент, окуучулар тартылууда. Ошондой эле аймактардагы коопсуздук чаралары күчөтүлүп, президент барчу шаарларга бир күн бою унааларды киргизбей койгон учурлар болгон.

Активисттер президент менен жолугушууга тандалган гана адамдар катышып, алар алдын-ала даярдалган суроолорду берүү мүмкүнчүлүгү бар экенин билдиришүүдө.

Өзбекстанда президенттик шайлоо 29-мартта өтөт. Президенттикке талапкер катары учурдагы мамлекет башчыга атаандаш катары дагы үч саясий партиянын лидери көргөзүлгөн. Бейшембиден тарта шайлоого эртелей добуш берүү башталды. Өлкөнүн Борбордук шайлоо комиссиясынан билдиргендей, бул жараян 27-мартка чейин уланат.

Быйылкы шайлоого тушташ Өзбекстандын бозгундагы оппозициячыл активисттери да Интернетте виртуалдык шайлоо уюштурушууда.

Алар түзгөн виртуалдык шайлоо комиссиясы президенттикке 12 талапкерди каттаган. Алардын арасында бозгунда жүргөн саясий активисттер, укук коргоочулар жана Каримовго расмий атаандаш болуп, БШКнын каттоосунан өткөн Хатамжан Кетмонов, Наримон Умаров, Акмал Саидов бар.

Бирок 17-марттан тарта аталган комиссиянын сайтына хакердик чабуулдар болуп, ачылбай жатат. Виртуалдык шайлоо комиссиясынын төрайымы, укук коргоочу МутабарТажибоева “Азаттыктын” өзбек кызматына бул чабуулдун артында Өзбекстандын коопсуздук органдары турушу мүмкүн деген божомолун айтты:

- Албетте, бул хакердик чабуул. Биздин сайтка хостинг берген компания өкүлдөрү белгисиз бир IP-даректен чабуул болду деп билдиришти. Биз ал даректи текшерсек, өчүрүлгөн деп чыкты. Менин пикиримде, биздин сайтка акыркы учурда абдан көп кишилер кирип, өз добуштарын берип башташкан. Каримов менен атаандаш болгон үч талапкерге да добуштар берилип, буга олуттуу карагандар көбөйгөн. Ушундан улам бизге тоскоолдуктар кыла баштады деген себепти көрүп жатам.

Ошентип, Өзбекстанда президенттик шайлоого бир апта убакыт калды. Бул шайлоодо өлкөнү чейрек кылымдан бери башкарып келаткан 77 жаштагы Ислам Каримов кайра эле жеңип чыгары күтүлүүдө. Анткени Каримовго атаандаш болгусу келген үч саясатчынын талапкерлиги альтернативдүү шайлоо өттү деп, жымсалдоо үчүн гана жасалып жатканын саясат таануучулар белгилешет.

Эл аралык байкоочулар Өзбекстандын буга чейинки шайлоолорунун бирин да ачык, адилет жана демократиялуу өттү деп тааныган эмес.

Тажикстан: туугандар арасындагы никенин азабы

Туугандар арасындагы никеден тубаса майып төрөлгөн ымыркай. Хатлон облусу

Тажик бийликтери жакын туугандардын баш кошуусунан төрөлгөн балдарды каттоого киришти.

16-марттан тарта башталган иш-чарага Хатлон облусунда туугандар ортосундагы никеден төрөлгөн 1546 баланын майып болуп калышы себеп болду.

- Жалгыз бир тууган эжем экөөбүз туугандык катнашты бекемдейли деп, анын уулуна өз кызымды бергем. Мындай болоорун билген эмесмин, - деп көз жашын сүрткөн Зебо Каримова Хатлон облусундагы психиатриялык ооруканада 5 жаштагы небереси Анисжонду карап жатат.

- Кызым үчүнчү баласын ушундай оору менен төрөгөн соң күйөөсү таштап кетти. Мындан улам эжем экөөбүз да катташпай калдык, - деген Зебо небереси сакайып кетеринен үмүт үзбөйт. Небереси Анисжон төрөлгөндөн тарта баспайт.

Мындай окуялар Хатлон облусунда жүздөп катталат. Анисжондун дарыгери Хасан Назаровдун айтымында, алардын бөлүмүнө түшкөн он баланын алтоо туугандар ортосундагы никеден төрөлгөндөр. Алардын көбүнүн дене мүчөлөрү кем, же мээсинде кандайдыр бир мандеми бар.

- Айрымдар мындай майып балдарды айыктыруу мүмкүн эмес деген сөздөрдү таратышууда. Биз колдон келген аракетибизди көрүп жатабыз. Сакайып, жакшы болуп кеткендери да бар. Тилекке каршы, туугандар арасындагы никеде гендердин туура эмес келип калышы дал ушундай жагдайга алып келип жаткандай.

Облустук саламаттыкты сактоо жана социалдык коргоо башкармалыгынын маалыматына ылайык, аймактагы 9700 майыптын 15%дан ашууну тууган адамдар ортосундагы никеден төрөлгөндөр.

Жиликул райондук төрөт үйүнөн “Азаттык” радиосунун тажик кызматына кабарлашкандай, аймактагы туугандар ортосундагы никеде турган 16 аялдын алтоосунун курсактагы баласынын дене мүчөсүнүн бир жери жетишпегени аныкталган. Мындан улам алар боюнан алдырууга аргасыз болушкан.

2000-жылдардын соңунда Тажикстандын медицина кызматкерлери депутаттарга кайрылып, эки, үч ата гана өткөн туугандардын үй-бүлө куруусуна тыюу салууну сунушташкан. Анда мыйзамчылар мындай чараны маселени чечүү жолу эмес деп атап, сунушту четке каккан.

Андан он беш жыл өтпөй бул маселе курчугандан курчуп, быйыл президенттин деңгээлинде көтөрүлдү. Президент Эмомали Рахмон быйыл 23-январда элге жасаган кайрылуусунда:

- Дагы бир жолу баса белгилейм, бул маселени коомчулук жана эл менен бирге чечүү керек. Бул көйгөй тууралуу ойлонгула. Болбосо тыюу салган мыйзам чыгарабыз. Мектеп программасына "Үй-бүлө сабактары" деген сыяктуу сабак киргизүүнү сунуштайм, - деп айтты.

Социолог, эксперт Фируз Саидов Германиянын DW радиосуна берген маегинде Тажикстандагы туугандар арасындагы никенин өсүшүнүн ар кайсы аймакта ар кандай себептери бар экенин айткан. Маселен, Зеравшан өрөөнүндө бул көрүнүштүн өрчүп кетишине элдин караңгылыгы түрткү болууда:

- Элдер көп жылдан бери жабык жашашат. Сырткы дүйнө менен диалог өтө аз. Мына ошондон улам бири-бирине үйлөнө беришет.

Дагы бир себеп-кылымдан бери келаткан кландар арасындагы салттар.​ Саидовдун айтымында, маселен коомдун жогорку баскычындагы диндар үй-бүлөлөр арасында өз ара кудалашуу кеңири тараган көрүнүш.​

Рахмондун уулунун саясий дүбүртү

Рустам Эмомали

Тажик президенти Эмомали Рахмон улуу баласын антикоррупциялык мекеменин башчылыгына дайындады. 27 жаштагы Рустам Эмомали 2013-жылдын аягынан бери Бажы кызматын жетектеп келген.

Бул дайындоону тажик коомунун бир бөлүгү президент өзүнө мураскер даярдап жатат деп кабыл алса, бийликтин тарапкерлери Рахмон ишенген адамын дайындоо аркылуу коррупция менен күрөштү күчөтүүгө аракет кылууда деп сыпатташууда.

Рустам Эмомали Бажы кызматын 2013-жылдын аягынан тарта жетектеп, генерал-майор деген жогорку чинди алууга да жетишкен.

Жаштыгына карабай президенттин тун уулу өлкөдөгү таасирдүү адамдар катарына кошулганына бир нече жыл болду. Анын саясий карьерасы 2009-жылдын апрелинде Тажикстандын Жаштар союзунун төрага орун басары болуп дайындалышы менен башталган. Андан соң атасы түзгөн Тажикстандын Элдик-демократиялык партиясынын аткаруу комитетине мүчөлүккө кирип, өлкө башчынын сүймөнчүк уулу кызматтан кызматка көтөрүлүп келатат.

Ал ушул убакыт аралыгында Тажикстандагы мамлекеттик мүлк жана инвестициялар комитетинде, Бажы кызматында бир нече жогорку кызматты ээлеп, өлкөнүн башкы бажычысы да болду. Муну менен катар өлкөнүн Футбол федерациясынын президенттигин да аркалап, өзү да курамында ойногон “Истиклол” командасын Тажикстандын бир нече жолку чемпиону кылууга жетишти. Ошондой эле борбор калаа -Дүйшөмбү шаардык кеңешинин депутаты болуп шайланды.

Рустам Эмомали УЕФА президенти Мишел Платини менен 10-октябрь, 2012-жыл
Рустам Эмомали УЕФА президенти Мишел Платини менен 10-октябрь, 2012-жыл

Рустамдын дал ушундай “баш айланткан” карьерасына буга чейин тажик коомчулугу көз жуумп келсе, бул жолку Финансылык көзөмөл жана коррупцияга каршы агенттигинин башчылыгына дайындалышы кызуу талкуулар менен коштолду. Анткени Тажикстанда коррупция олуттуу проблема бойдон кала берүүдө.

Эл аралык Transparency International уюму дүйнөдөгү коррупциянын деңгээли боюнча 2014-жылы жарыялаган баяндамасында Тажикстан 152 - орунду ээлеген. 175 өлкөдө жүргүзүлгөн сурамжылоодо Тажикстан коррупция кеңири жайылды делген Борбор Азия өлкөлөрүнүн ичинен акыркы орунду алган. Ушундан улам президенттин өз уулун жооптуу кызматка дайындашын эксперттер эки түрдүү жорушууда.

Рахмонду өлкөдө үй-бүлөлүк башкаруу орнотту деп сындагандар мындай жол менен Эмомали өзүнө мураскор даярдап жатат деген божомолду айтышууда. Дүйшөмбүлүк саясат таануучу Саидмуддин Дустов бул дайындоону “пландалган жүрүш” катары баалайт.

Саясат таануучу Дустов
Саясат таануучу Дустов

- Менин оюмча, Рахмон өз уулун 2027-жылкы президенттикке даярдоодо. Анткени, президент өз уулун башкалар жөндөй албаган тармактарга жетекчи кылып, өтө жөндөмдүү адам катары көрсөткүсү келип жатат. Анан кайсы бир мезгил өткөн соң президенттикке ат салышууга жол ачылат. Бирок эмнеге 2027-жылы? Анткени Рахмон Борбор Азиядагы башка авторитардык өлкөлөрдүн башчыларына караганда жаш жана мамлекетти дагы он жылдай жетектөөгө энергиясы жетет.

Ал эми бийликтин тарапкерлери болсо Рахмондун бул кадамын коррупцияга каршы күрөштү күчөтүү аракети катары түшүндүрүшүүдө. Тажикстандын президентине караштуу Стратегиялык изилдөөлөр институтунун жетекчи орун басары Сайфулло Сафаровдун пикиринде, бул дайындоо коррупция менен күрөштү күчөтүүгө өбөлгө болушу мүмкүн:

- Коррупция боюнча маалыматты жакын кишиден, өз уулуңдан алуу башкалардан алууга караганда алда канча жакшы. Анткени башкалар өз кызыкчылыгын ойлоп, тууганы, дос-тамырынын жасаган ыплас иштерине көз жуумп коюшу мүмкүн. Ошондуктан бул дайындоону оң бааласа болот.

Эмомали Рахмон Кытай лидерине үй-бүлөсүн тааныштырууда. 13-сентябрь, 2014-жыл
Эмомали Рахмон Кытай лидерине үй-бүлөсүн тааныштырууда. 13-сентябрь, 2014-жыл

Рустам Эмомали тажик президентинин мамлекеттик кызматта иштеген жалгыз баласы эмес. Улуу кызы Озода тышкы иштер министринин биринчи орун басары, анын күйөөсү Жамалиддин Нурали болсо финансы министринин орун басарлыгын аркалайт. Рахмондун дагы бир күйөө баласы Ашраф Гулов Тажикстандын Москвадагы башкы консулу. Мындан башка өлкө башчынын бир туугандары, алардын балдары жана кудалары өлкөдөгү жогорку кызматтарды ээлеп келишет.

Балдарын жогорку кызматтарга дайындоо Борбор Азиянын дээрлик бардык өлкөлөрүнө мүнөздүү көрүнүш. Маселен, Казакстанда президент Нурсултан Назарбаевдин тун кызы Дарига парламенттин вице-спикери, анын уулу 30 жаштагы Нурали Астананын акиминин орун басары. Жакында Австрияда өз жанын кыйганы айтылган Дариганын мурдагы күйөөсү Рахат Алиев оппозицияга өтө электе бир катар жогорку кызматтарды аркалаган. Дагы бир күйөө баласы Тимур Кулибаев "Самрук-Казына" фондун жетектеген өлкөдөгү күркүлдөрдүн бири.

Ал эми Өзбекстан президенти Ислам Каримовдун улуу кызы Гүлнара кезегинде өз өлкөсүнүн БУУдагы өкүлү болуп, ири бизнеске ээлик кылган. Бирок бир учурда атасынын саясий мураскору болот деп болжолдонгон Гүлнара былтыртан тарта бийлик, бизнес жана маданий чөйрөдөн четтеп, үй камагына алынганы кабарланып келет.

Кыргызстанда мурдагы президенттер Аскар Акаев менен Курманбек Бакиевдин өз балдарын бийликке алып келүү аракети 2005 жана 2010-жылдагы ыңкылаптардын негизги себептеринин бири болгон.

Түркмөнстанда митинг өткөрүүгө уруксат берилди

Авторитардык режим өкүм сүргөн Түркмөнстанда нааразылык акциялары абдан эле сейрек көрүнүш.

Түркмөнстанда митинг өткөрүүгө биринчи жолу расмий уруксат берилди. Тиешелүү мыйзамга өлкө президенти Гурбангулы Бердымухамедов кол койду.

Документ ушул жылдын 1-июлунан тарта күчүнө кирет.

11-мартта жарыяланган мыйзамда митинг, демонстрация сыяктуу массалык иш-чараларды Түркмөнстандын өлкөдө туруктуу жашаган, жаш курагы он сегизден өткөн жарандары жана саясий партиялар, коомдук бирикмелер, диний уюмдар уюштура алары көрсөтүлгөн.

Бирок андай акцияларды өлкөдө тыюу салынган саясий партиялар, коомдук бирикмелер жана диний уюмдар уюштура албайт, ошондой эле чет өлкөлүк жарандардын же уюмдардын колдоосу менен өткөрүүгө болбойт.

Түркмөнстан эгемендикке жеткен 1991-жылдан бери мындай мыйзам алгачкы ирет кабыл алынып отурат. Борбор Азиянын бул жабык өлкөсүндөгү окуяларды чагылдырган “Түркмөнстан хроникасы” интернет басылмасынын башкы редактору Фарид Тохбатулиндин пикиринде, бул мыйзамдын кабыл алынышына өткөн жылдын соңунда Ашхабадда өткөн нааразылык акциялар түрткү болду. Анда баш калаанын Парахат-7 микрорайонунун 50гө чукул тургуну шаар бийликтеринин көп кабаттуу үйлөрүндөгү кондиционерлерди алуу буйругуна каршы чыгышкан эле. Бул акция күч ала баштаганда, шаар мэри өзү келип тургундар менен сүйлөшүүгө мажбур болгон:

- Бул акция тууралуу кабарлар эл аралык маалымат каражаттарына чыгып кетип, сүрөт, видеолоруна чейин жарыяланган. Ошондо бийлик өзүн коргоо үчүн чара көрүүнү чечип, ушундай мыйзам кабыл алууну чечкендей. Муну менен бийлик митингдерди токтотуу боюнча өз аракеттерин мыйзамдаштыра алат, - деди Фарид Тохбатулин.

Мыйзамга ылайык, массалык иш-чаралар Түркмөнстанда таңкы саат жетиден эрте эмес башталып, түнкү саат онго чейин аякташ керек. Анын катышуучуларына өз жүздөрүн жашырып, беткап кийип же башка буюмдарды колдонуусуна тыюу салынат. Ошондой эле жанына курал же куралга окшошкон буюмдарды алып жүрүүгө болбойт.

Эң негизгиси митинг, демонстрациялар түркмөн президентинин резиденциясынан, парламент жана өкмөт имараттарынан, мамлекеттик телевидение жана радионун имаратынан, дипломаттык өкүлүчүлүктөрдөн жана консулдуктардан, аскерий имараттардан бери дегенде 200 метр алыс жерде өтүш керек.

Акциянын уюштуруучулары алдыдагы иш-чара тууралуу жергиликтүү бийликке күн мурунтан маалымдоосу да талап кылынат.

Ашхабаддык активист Нурберди Нурмухаммад “Азаттык” менен маегинде бул мыйзамдын кеч болсо да кабыл алынганы жакшы жышаан экенин белгилегени менен, башка бир катар байкоочулардай эле анын иштеп кетээринен күмөн санайт:

- Бул мыйзам тыш дүйнө үчүн, Түркмөнстан тууралуу эл аралык коомчулуктун оюн өзгөртүүгө багытталып, кабыл алынгандай. Бул мыйзам менен жакшы, демократиялуу мамлекет көрүнүп, өлкө ичиндеги адам укуктары, бейөкмөт уюмдар боюнча абалды жаап-жашырууну көздөшкөндөй. Бирок эми кабыл алынгандан кийин жакшы багытта иштейт деп үмүттөнүп туралы.

Авторитардык режим өкүм сүргөн Түркмөнстанда нааразылык акциялары абдан эле сейрек көрүнүш.

Билгендердин айтымында, өлкөдө антиөкмөттүк демонстрация акыркы ирет мындан жыйырма жылча мурун болуп, анын катышуучуларынын көбү баңгилер жана аракечтер катары түрмөгө салынган.

Түркмөн бийликтеринин саясатына, аракетине жеке-жарым каршылык билдиргендер психиатриялык ооруканага күч менен жаткырылган учурлар кездешет.

Аалым Мухаммад Садыктын мурасы

Мухаммад Садык Мухаммад Юсуф

Аалым-диниятчы Мухаммад Садык Мухаммад Юсуф 11-мартта Ташкентте түбөлүк сапарга узатылды.

Ал Борбор Азия жана Казакстан мусулмандарынын диний башкармалыгынын акыркы башчысы жана Өзбекстан күнкорсуздук алгандан кийин туңгуч шайланган муфтийи болгон.

Ислам динине байланыштуу көптөгөн илимий эмгектердин автору, расмий Ташкентке жакпай өлкө эгемендик алгандан кийин Ата журтун калтырып, бир нече жыл тыш өлкөдө жашаган. Аалым исламчыл террорчуларды, “Ислам мамлекети” согушкер уюму сыяктуу топторду, салафийлерди тайманбай сындаган.

63 жаштагы Мухаммад Садык Мухаммад Юсуф 10-мартта баскетбол ойноп жатып, жүрөгү кармап жан берди. Ислам дүйнөсүнө белгилүү илимпоз-уламанын пайгамбар жашына чыгып калганына карабай, спортко убакыт бөлүп, ден соолукка чоң маани бергени диниятчылар чөйрөсү үчүн чанда кездешчү сейрек көрүнүш.

Кыргызстан мусулмандарынын диний башкармасынын мурдагы төрагасы Кимсанбай ажы Абдрахмановдун айтымында, Мухаммад Садык Мухаммад Юсуф 1989-жылы Борбор Азия жана Казакстан мусулмандарынын Ташкенттеги баш кеңсесин жектектеп турганда да спорт менен машыгуусун токтоткон эмес.

"Мухаммед Садык Ташкенттеги ислам институтунун окуу программасын заман талабына ылайык реформалоодо ректор катары чоң роль ойногон" дейт Кимсанбай ажы. Кимсанбай ажы Абдрахманов 1980-жылдары Мухаммад Садык менен чогуу Ташкентте диний башкармалык чыгарчу “Советтик чыгыш мусулмандары” журналында, андан соң муфтиятта чогуу эмгектенген.

Мухаммад Садык Мухаммад Юсуфтун жаназасы
Мухаммад Садык Мухаммад Юсуфтун жаназасы

Мухаммад Садык горбачевдук кайра куруу кезиндеги алгачкы эркин шайлоодо СССР эл депутаты болуп шайланып, Москвадагы съезддерде диний эркиндикке байланыштуу суроолорду батыл ортого салып турган. Анын диний кызматка катар коомдук турмушка активдүү катышуусу, бийликтен өзүн эркин кармоосу күнкорсуз Өзбекстандын жаңы лидери Ислам Каримовдун чөйрөсүнө жага бербейт.

“Мухаммед Садыкты түрмөгө салуу аракети болгон. Үйүнө граната ыргытып жардырышкан. Ал ошондон кийин Казакстан аркылуу чет өлкөгө чыгып кеткен”- деди тажикстандык диний жана саясий ишмер Ажы Акбар Туржонзаде. Туржонзаде Ташкенттеги Ислам институтунда Мухаммед Садык менен бирге окуган жана экөө өмүр бою санаалаш болушкан.

Ошондон улам Мухаммад Садык 1993-1997-жылдары Ливияда, андан соң Түркияда жашап жүрүп, 2000-жылдардын орто ченинде расмий Ташкенттин ыкласы боюнча ата жерине кайтып келет. Андан кийин Мухаммед Садык убактысын негизинен илимге арнайт. Ал “Сунниттердин ишеними”, “Ыйман тазалыктан”, Куранды жана хадистерди колдонуунун өзгөчөлүгү жөнүндөгү “Усул фикх” жана башка эмгектеринде инсандын укуктарына да көп көңүл бурат. Өзүн мусулман деп көкүрөк койгулагандан, башка бирөөлөрдү динбезер деп сындагандан көрө руханий жактан таза болуп, адамдарга сабырдуулук менен мамиле кылганга үндөйт. Ошол эле учурда Орто Азия калктарынын кылымдар калыптанган салттарын чанбоого үндөйт.

“Адамдык жактан алганда Мухаммад Садык Мухаммад Юсуф чыныгы аалым, такыба инсан эле. Өзүбүздүн Борбор Азия элдеринин ханафий мазхабын-окуусун бекем туткан. Өздөрүн салафийлер, вахабийлер деген адамдар менен тайманбай күрөшкөн. Артында өзү жазган китептери калды. Ал күн сайын өз ойлорун кагазга түшүрүп, жок дегенде 25-30 барак жазып турчу,” -дейт маркумдун досу жана санаалашы Ажы Акбар Туржонзаде.

Мухаммад Садык Ташкендеги муфтияттын кызматкерлери менен
Мухаммад Садык Ташкендеги муфтияттын кызматкерлери менен

Мухаммад Садык Мухаммад Юсуф менен 1990-жылдардын башында таанышып калып, 2000-жылдардын ортосуна чейин кээ бир учурда телефондон баарлашып турдук.

“Ыйман, Ислам, Куран” деген китебин которуп, үзүндүлөрүн кыргыз тилинде журналда жарыяладым. 1991-жылы болсо керек, Мухаммад Садык мага интервью берип жатып, Имам Саракси Өзгөн шаарындагы зынданда жатып, Куранга тафсир – комментарий жазганын айтты. Ал жөнүндө Ливияда университетте окуп жүргөндө окугам, бирок булагы эсимде жок деген.

Тилекке каршы акыркы жылдары чоң аалым маалымат каражаттарынан бөлүнүп калган. Бир жыл мурда тегерегиндеги жардамчылары ар кандай шылтоо айтышып, Мухаммед Садык менен такыр байланыштырбай коюшкан.

Туржонзаде айткандай, бүтүн ислам ааламы, Сауд Арабиясы, Египет, Кувейт, Катар, Пакистан, Индустан, Африка, өзүбүздүн Борбор Азиянын улама-диниятчылары чоң аалым катары тааныган инсандын артында калган мазмундуу эмгектери ага эстелик, динзарларга насыят.

Назарбаев кайрадан шайлоого бармай болду

Нурсултан Назарбаев "Нур Отан" партиясынын жыйынында.

Казакстандын президенти Нурсултан Назарбаев 26-апрелде өтө турган мөөнөтсүз президенттик шайлоого катышат. Бул жөнүндө ал бүгүн өзү төрагалык кылган, бийликтеги “Нур Отан” партиясынын курултайында жарыялады.

Астанада өткөн “Нур Отан” партиясынын курултайында алгач партия мүчөлөрү сөз сүйлөп, казакстандыктар президентти колдоп, дагы бир жолу талапкерлигин коюуну суранып жатышканын шардана кылышты. Алардын бири академик Кенжегали Сагадиев:

- Казакстандын эл башчысы ааламдагы кагылышууларга көңүл кош болбостон, биримдикке чакырып, тынчтык үчүн ат салышып, калктар арасында ынтымак орнотуу үчүн күрөшкөн чоң даражага көтөрүлө алды. Ушунун баары Нурсултан Назарбаев өлкө башчылыгына ылайыктуу талапкер экенин көрсөтүп турат. Ошондуктан агайын, туугандар баарыбыз бир ооздон Нурсултан Назарбаевди президенттикке талапкер катары көрсөтөлү.

Партиялаштарынын бул өтүнүчүнө президент Нурсултан Назарбаев курултай башталгандан эки саат өткөн соң макулдугун берди:

- Биз мамлекеттүүлүгүбүздү бекемдөө үчүн алга жылышыбыз абзел. Мен ошондуктан жаңы, катаал максаттарды сунуш этүү үчүн сиздердин талапкерлигимди сунуш кылганыңыздарга макул болом.

Назарбаев дүйнөдөгү мамлекеттердин дээрлик бардыгы геосаясий жана экономикалык көйгөйлөрдү баштан кечирип, жер жүзүндө абал оорлоп баратканын жана негизги экспорттоочу товарларга баанын төмөндөгөнү казак бюджетине да өз кедергисин тийгизип жатканын айтты.

Казак президентинин пикиринде, өзү сунуштаган “Нурлуу жол” программасында экономикалык туруксуздукка туруштук берчү чаралар бар. Бул программаны президент өткөн жылдын ноябрь айында сунуштаган.

74 жаштагы Назарбаев 6-мартта шайлоого катышуу боюнча чечим кабыл ала электигин билдирген. Анда “Мен Казакстан эгемендик алгандан бери башкарып келатам. Балким театрдагыдай декорацияны алмаштыруу зарылдыр” деп бир катар суроолорго жем таштаган. Бирок көпчүлүк эксперттер белгилегендей, шайлоо алдында коомчулуктун бүйүрүн кызытып туруп, Назарбаев бешинчи ирет шайлоого аттанмай болду.

Казакстанда адатка айлангандай президенттик шайлоо мөөнөтүнөн мурда өтөрүн өлкөдөгү оппозициячыл социал-демократиялык партиянын жетекчилеринин бири Петр Своик былтыр октябрда эле жазып чыккан болчу.

Ал “Азаттык” менен маегинде шайлоону мөөнөтүнөн мурда өткөрүү демилгесине түрткү берген жана казак бийлигин камтамага салган тышкы, ички факторлор катары Украинадагы кырдаалды, Орусиянын АКШ жана Европа менен чатагын, Орусияга каршы киргизилген санкцияларды атаган эле.

Своиктин пикиринде, казак бийликтеринин негизги стратегиясы- азыр аталган факторлор түшүнүктүү жана аныкталган форматка ээ болот деген үмүттө күчтүү позицияны ээлөө.

Оппозициячыл саясатчы болжолдогондой эле, 2016-жылга белгиленген президенттик шайлоону мөөнөтүнөн мурда өткөрүү демилгеси 14-февралда Казакстан калк ассамблеясы тарабынан чыкты. Назарбаев төрагалык кылган ассамблея учурдагы шартта “экономикалык саясатты бекемдөө үчүн” шайлоону эртелей өткөрүү зарылдыгын билдирген. Аны өлкөдөгү бийликке жакын партия, уюмдар кош колдоп жактап, Назарбаевди кезектеги шайлоого талапкерлигин коюуга үндөп чыгышкан. Назарбаев ушуну менен бешинчи ирет президенттик шайлоого баратат.

Назарбаев бешинчи ирет президенттик шайлоого барат
please wait

No media source currently available

0:00 0:01:34 0:00

Назарбаев бешинчи ирет президенттик шайлоого барат

Назарбаев бешинчи ирет президенттик шайлоого барат
please wait

No media source currently available

0:00 0:01:34 0:00

Кувватовго кыргыз паспортунун берилиши иликтенүүдө

Умарали Кувватов

Стамбулда киши колдуу болуп өлгөн тажик оппозициячысы Умарали Кувватовдун кыргыз паспорту боюнча Тышкы иштер министрлиги маалыматтарды расмий тактап берүү өтүнүчү менен Түркияга кайрылды.

Ал арада тажик оппозициячысы Умарали Кувватов былтыр Бишкекте жашаганы жана саясий качкын макамын алууга аракет кылганы айтылууда.

Түркиянын маалымат каражаттарында Стамбулда киши колдуу болуп өлгөн тажик оппозициячысы Умарали Кувватовдун жанында кыргыз паспорту бар экендиги тууралуу кабар чыгар замат 7-мартта Кыргызстандын Тышкы иштер министрлиги маалыматты тактап берүү өтүнүчүн Түркиянын Тышкы иштер министрлигине жолдогон.

Министрликтин маалымат катчысы Турдакун Сыдыковдун айтымында, учурда бул окуя боюнча Кыргызстандын Стамбулдагы консулдугу иш алып барууда:

- Тактоо иштеринин үстүнөн Стамбулдагы биздин башкы консулдугубуз иштеп жатат. Алардын билдиришинче, бул кабар маалымат басылмалары аркылуу эле тарап жатат. Биз Түркиянын Тышкы иштер министрлигине маалыматты тактап бергиле деп кайрылганбыз. Азырынча расмий жооп келе элек.

Тажик оппозициячысы Кувватовдун былтыр 23-февралда Түркияга Кыргызстандын паспорту менен киргени тууралуу Hurriyet гезити да ишембидеги санына басып чыккан. Макала автору Фырат Алкач “Азаттыктын” кабарчысынын суроолоруна жооп берип жатып, Кувватов Стамбулга Кыргызстандын паспорту менен киргенин жана документ жасалма же мыйзамсыз болушу мүмкүн экени да айтылып жаткандыгын маалым кылган. Журналисттин айтымында, оппозициячынын өлкөгө мыйзамсыз киргени аныкталгандан кийин полиция аны өз көзөмөлүнө алган.

Ал арада Кувватов былтыр Бишкекте жашап кеткени да айтылууда. Учурда Бишкекте жашап жаткан тажикстандык активист Марат Мамадшо Кувватов Бишкекте деп айтылып жатканда бир нече жолу жолугууга аракет кылган:

- Былтыр кайсы бир маалда Кувватов Бишкекте жашаган деп уккам. Ал Бишкекте БУУнун Качкындар боюнча жогорку комиссарлыгынан качкын макамын алууга да аракет кылган экен. Анын агасы да Кыргызстанда жашаганын угуп жүрөбүз. Мен да так маалымат алуу үчүн бир нече жолу жолугууга аракет кылгам.

Бул маселе боюнча Ички иштер министрлигине кайрылганыбызда тажик оппозициячысы да 2012-2014-жылдар аралыгында эки миңден ашуун мыйзамсыз жол менен берилген паспорт алгандардын арасында болушу мүмкүн деген божомол жооп алдык.

Министрликтин маалымат катчысы Бакыт Сейитовдун билдиришинче учурда мыйзамыз документ берүү фактылары боюнча жооп бере турган органды аныктоо жагы кечеңдеп жатат:

- Учурда “паспорт берүү системасы өлкө коопсуздугуна доо кетирип жатат” деген маселе бекеринен көтөрүлүп жаткан жок. Муну жарандык кызмат катары эсептебей, милицияга кайтаруу керек. Бир орган жооп бериши керек. Учурда бирөө экинчисине шылтап, жоопкерчиликтен кутулуп кетүүдө. Ал тургай башка өлкөнүн жарандарына да берилип кетип жатпайбы. Кылмышкерлер колдонуп жүрөт. Катуу көзөмөл жок болууда. Паспорт бергендер жана Соцфонддо иштегендер миң доллардай акчага жасалма паспорт жасап берип жатпайбы.

Кувватовду 5-марттан 6-мартка караган түнү Стамбулда үй-бүлөсүнүн көз алдында атып кетишкен. Түрк полициясы Кувватовдун өмүрүнө кол салган деп шектелген үч адамды кармады.

Борбор азиялыктардын Кобанидеги изи

Орус тилдүү согушкерлер тууралуу тасма

Социалдык тармактарда “Ислам мамлекети” тобунун катарында урушуп жүргөн орус тилдүү согушкерлер тууралуу тасма жарыяланды. Тасма Кобани шаарынын чеке белиндеги айылдардын биринде тартылгандай.

Орус тилдүү согушкерлерди баяндаган тасма Youtube сайтына 9-мартта жарыяланды. Анда орус тилинде сүйлөшкөн согушкерлерди көрүүгө болот. Сөздөрүнө караганда Борбор Азия жана Кавказдан баргандар сыяктанат.

Бул тасма жарыяланары менен социалдык тармактардагы “Ислам мамлекети” тобунун орус тилдүү жактоочулары аны бири-биринен көчүрүп тарата баштады.

Тасманын качан тартылганы белгисиз. Бирок анда Ирактын Кобани шаарынын жака белиндеги кыштактарда күрт күчтөрү менен салгылаш тартылган өңдүү. АКШ баштаган эл аралык коалициялык күчтөр 8-мартта согушкерлердин Кобанинин айланасындагы турумдарына абадан сокку урганын кабарлаган. Анын натыйжасында согушкерлер ээлеп турган беш позиция бошотулганы маалым болгон.

Кобани шаары
Кобани шаары

Негизи күрт аскерлери авиациянын жардамы менен январда Кобанидеги согушкерлерди сүрүп чыгарып, көзөмөлдү колуна алышкан. Сириянын түндүгүндө Түркия менен чек аралаш жайгашкан бул шаар үчүн күрөш алты айдан ашык жүргөн болчу.

Cогушкерлер күрттөр жашаган шаарды курчап алып, тегерегиндеги күрт айылдарына тынымсыз соккуларды уруп турган. Мындан соң калаага Түркия аркылуу күрттөрдүн пешмерга аскерлери киргизилген.

“Ислам мамлекети” тобунун согушкерлери шаардын түндүк жагындагы кыштактарды гана ээлеп калганы айтылган. Интернетте жарыяланган тасма аталган кыштакта тартылган болушу мүмкүн деп болжолдонууда.

"Ислам мамлекетинин" согушкерлери
"Ислам мамлекетинин" согушкерлери

Негизи борбор азиялыктардын жана кавказдыктардын Кобани үчүн урушка катышып жүргөнү мурда эле айтылган. Былтыр ноябрда негизги курамын чечен улутундагылар түзгөн "Катибат ал-Акса" аттуу топ өкүлдөрү интернетке атайын тасма жайылткан эле. Анда Муса Абу-Юсуф Шишани аттуу чечен улутундагы согушкер Европадагы чечендерди “Ислам мамлекети” тобуна кошулууга чакырган. Бул адам ошо тапта Кобаниде экенин жарыялап, бул шаардын элин күрттөрдөн жана коммунисттерден коргоп жатканын жар салган.

Андан соң 21-февралда да бир тасма таратып, анда “Ислам мамлекети” тобу Кобанинин жанындагы айылдарды басып алып жатканын шардана кылган. Ал эми андан мурун согушкерлер арасында жүрөт делген казакча сүйлөгөн өспүрүмдөр тууралуу бир нече тасма жайылтылган.

Эл аралык кризистик тобунун эсебинде, ушу тапта Ирак менен Сирияда бүлгүн салып жаткан "Ислам мамлекети" жихадчыл тобунун катарында 500дөн ашуун адам борбор азиялык, Татарстан, Кавказдан барган дагы жүздөгөн согушкерлер бар.

Hurriyet: Кувватов Түркияга кыргыз паспорту менен кирген

Умарали Кувватов

Түркиянын маалымат каражаттары кабарлагандай, тажик оппозициячысы Умарали Кувватовдун өмүрүнө кол салган деп шектелген бир нече киши кармалды.

Ал маалда Түркиянын Hurriyet гезити Кувватов былтыр февралда бул өлкөгө Кыргызстандын паспорту менен киргенин жазды. Бир нече айдан бери Стамбулда жашап жаткан саясатчыны 5-марттан 6сына караган түнү атып кетишкен.

Haber7.com, Нaberturk.com жана Sondakikahaberleri.info.tr интернет порталдары 9-мартта маалымдашкандай, "Группа 24" кыймылынын лидеринин өлүмүнө тиешеси бар деп кармалгандардын үчөө тең Тажикстандын жараны. "Булактардын ырастоосунда, бирөө Умарали Кувватовду ууландырууга аракеттенген, экинчиси үйдүн жанында кайтарып турган, ал эми үчүнчүсү ок чыгарган. Акыркысынын сүрөтү маркумдун 11 жаштагы баласынын көрсөтмөсү менен тартылган", - деп жазды сөз болгон интернет басылмалар.

Нaberturk.com маалымдагандай, түнкү операция учурунда камакка алынган эки киши Кувватов менен тааныш болчу. Азырынча Түркиянын полициясы бул маалыматтар боюнча расмий комментарий жасай элек.

Умурали Кувватовдун сөөгүн машинеге жүктөшүүдө. Түркия
Умурали Кувватовдун сөөгүн машинеге жүктөшүүдө. Түркия

​Hurriyet гезитинин кабарчысы Фырат Алкач 7-марттагы макаласында Кувватовдун былтыр февралда Түркияга Кыргызстандын паспорту менен киргенин жазган. Анын айтымында, оппозициячынын өлкөгө мыйзамсыз киргени аныкталгандан кийин ал полициянын көзөмөлүнө алынган.

- Ал киши Стамбулга Кыргызстандын паспорту менен кирген экен. Ал паспорту жасалма болушу мүмкүн экени да айтылып жатат. Өзү да буга чейин Кыргызстандын паспорту менен киргенин айтыптыр. Болгондо да мыйзамсыз жол менен келиптир, - деп айтып берди биздин кабарчыбызга түркиялык журналист.

Кувватовдун сөөгү 9-мартта Стамбулдагы көрүстөнгө коюлду. Аны менен коштошууга келгендер " бул тажик президенти “Эмомали Рахмондун кылганы” деген жазууларды кармап, президентти “диктатор” деп атап жатышты.

Ал эми “Азаттыктын” тажик кызматынын жазганына караганда, Тажикстандын Восе районунун 30 жаштагы тургуну Сулаймон Каюмов кол салуудан кийин негизги шектүү катары аталууда.

Жакындарынын айтымында, Кувватов 5-марттан 6сына караган түнү ошол кишинин үйүнөн чыгып бараткан кезде ок жеген. Каюмовдун туугандары болсо ишкерлик менен алектенген Сулаймон Түркияга бир жабдык сатып алуу үчүн барганын айтып беришти.

Кыргыз паспорту
Кыргыз паспорту

Маркумдун жубайы Кумринисо Хафизованын 7-мартта билдиргенине караганда, бала-чакасы менен бирге Каюмовдун үйүнөн тамак ичкенден кийин бардыгы өзүн жаман сезе баштаган. Ууланышканынан шек санашып, үйгө баргандан кийин дароо догдурга кайрылмак болушкан. Бирок сыртка чыгып бараткан жеринен Кувватовду артынан белгисиз адам башка атып өлтүргөн. Түрк маалымат каражаттары тергөөчүлөр жүргүзгөн экспертиза маркумдун кол салууга чейин ууланганын тастыктады деп жазышат.

Кувватовдун 2 баласы азыр дарыгерлердин көзөмөлүндө. Жубайы күйөөсүнүн зыйнатына даярдануу үчүн 7-мартта ооруканадан чыккан.

Бир кездери Рахмондун жакындарынын бизнес өнөктөшү болгон Кувватов кийин оппозицияга өткөн. Дүйшөмбүдө ал көз боёмочулук үчүн изделип жаткан. Ал иштин артында саясат турат деп ырастаган Кувватов мекенинен 2012-жылы чыгып кетип, "Группа 24" деген оппозициялык кыймылды түптөгөн. Өткөн жылдын октябрында тажик өкмөтү кыймылды экстремисттик топтордун “кара тизмесине” киргизген болчу.

Элимдин көрөңгөсү: Атыркүл саяпкер

Улак тартыштын кыргызстандык күйөрманы жана сүрөөнчүсү, ноокаттык ишкер айым Атыргүл Арзылдабекова Жерге-Талда жылкыларын оюнга салды.

"Азаттыктан" коңшу өлкөлөрдөгү кыргыздардын турмушуна арналган "Элимдин көрөңгөсү" программасынын жаңы санын сунуш этебиз. Программа бул ирет айтылуу Кара-Тегин өрөөнүндөгү улак тартыш өнөрүнө арналат. Кыргыз, тажик, ооган чабандестери күйүп ойногон байыркы көчмөндөрдүн бул ойуну Жерге-Талда дал ушул азыркы кыш айларында күч алат. Аны билген кыргызстандык жергеталчылар ал жактагы улакчыларга ат алпарып турушат. Ушул тапта улак тартыштын кыргызстандык күйөрманы жана сүрөөнчүсү, ишкер айым Атыргүл Арзылдабекова Жерге-Талда жүрөт. Кара-Тегин өрөөнүндө көк бөрүдө ким кимди утуп жатканын билүү үчүн ишкер айым менен телефондон Жаңыл Жусупжан байланышты.

please wait

No media source currently available

0:00 0:21:47 0:00
Түз линк

Жизактык активист Ташкенде жоголууда

Ташкен

Активист Алыкул Сарымсаков Ташкенде жашап жаткан үйгө кайтып келбеген бойдон телефону да өчүрүлүү болуп жатат.

"Азаттыктын" өзбек кызматына анын кесиптештери Сарымсаковду милиция уурдап кеткен болушу мүмкүн деп шектенип жаткандыгын билдиришти.

Өзбекстандын укук коргоочулар альянсынын мүчөсү Шухрат Рустамовдун айтымында, ал Алыкул Сарымсаковду акыркы жолу өткөн шейшемби күнү түштөн кийин көргөн:

Чорсу мейманканасынын жанындагы аялдамадан коштоштук. Мен бир жакка баралы десем, чарчадым, эс алайын деди. Мен үч жарымдарда кеткем. Саат беште келсем, жок экен. Ал Жизактан келип, меникинде туруп жаткан эле. Чалсам, телефону өчүк. Анын мындай адаты жок эле, ошондон бери эч кандай кабар жок.

Шухрат Рустамов саат сегиздерге чейин күтүп, анан милицияга кайрылат. Бир саатка жетпейт үйгө төрт тартип коргоочу келип, сурак жүргүзүшөт. Саат ондордо ал Чорсудагы милиция бекетине барып арыз берет.

Укук коргоочу кесиптешинин жоголушу боюнча эки божомолун билдирди.

– Биринчиси - акыркы кездерде терроризм боюнча күрөш кызматкерлери Сарымсаков тууралуу сураштырып жатышкан. 3-мартта президенттик администрацияда укук коргоочу Елена Урлаевадан да ал жөнүндө сурашкан. Экинчи божомолубуз, Каримов Жизакка бараардын алдында, ал жактын тартип коргоочулары келип, дагы бир нерсенин ичинен чыкпасын деп Сарымсаковду кармап кеткен болушу мүмкүн.

"Азаттыктын" өзбек кызматы билдиргендей, Алыкул Сарымсаков акыркы кездери Ташкенде Укук коргоочулар альянсы уюштурган президенттик администрациянын алдындагы пикеттерге көп катышчу болгон. Биримдиктин бир катар мүчөлөрү Каримовдун төртүнчү жолу президенттикке талапкер болушуна каршы пикирин билдирип келатышат.

"Азаттык" Жизак областынын ички иштер бөлүмүнө жана шаардык ички иштер башкармалыгына кайрылганда, экөө тең Сарымсаковдун кармалганын бышыкташкан жок.

Мурда дыйканчылык менен алектенген укук коргоочу мындай кырдаалга биринчи жолу туш болуп жаткан жок. Өткөн жылы жайында да Жизактын Замин районунда туулган Алыкул Сарымсаков Жизак шаарындагы психиатриялык клиникага күч менен жаткырылып, 16 күндөн кийин бошотулган эле.

Белгисиз баатырга эстелик...

Мелдибектин көргөзмөсүндөгү "Белгисиз баатырга эстелик"

Алматыда айылдардагы кайталанма эстеликтерди жана Муз-Тоонун улам атынын өзгөрүшүн көркөм саресепке салган көргөзмө өтүп жатат.

Алматы шаарында Modern Art же заманбап өнөрүнүн көрүнүктүү өкүлү Эрбол Мелдибектин көргөзмөсү өтүп жатат. Анда ар айылга эле баатырлардын атчан эстеликтери коюлуп жатышы жана тоолордун, анын ичинде Кыргызстан менен Тажикстандын ортосундагы тоо чокуларынын аталыштарынын улам алмаштырылышы көркөм тил менен саресепке салынат. Кесиби айкелчи Эрбол Мелдибекке Жаңыл Жусупжан телефон чалып, алды менен жылкынын төрт туягы коюлган эстеликтин маңызы кандай экенин сурады.

Маекти бул жерден угуңуз

please wait

No media source currently available

0:00 0:05:43 0:00
Түз линк

Мелдибектин көргөзмөсүндөгү тоолордун көрүнүшү
Мелдибектин көргөзмөсүндөгү тоолордун көрүнүшү

Тажик оппозиционери Стамбулда өлтүрүлдү

Умарали Кувватов атып өлтүрүлгөн жер. Стамбул.

Оппозициячыл тажик саясатчысы, ишкер Умарали Кувватов 5-мартта Стамбулда киши колдуу болуп өлдү. Кувватов акыркы жылдары Тажикстандын президенти Эмомали Рахмонду активдүү сындап жүргөн.

Түркиянын бийликтери Умарали Кувватов атып өлтүрүлгөнүн тастыктады. Расмий Дүйшөмбү качкын саясатчынын өлүмү боюнча билдирүү жасай элек.

Президент Эмомали Рахмондун элдешкис саясий сынчыларынын бири 47 жаштагы Умарали Кувватовду бейшемби күнү түнкү 10:30 ченде Стамбулдун Аксарай бөлүгүндө белгисиз бирөө атып кетти. Бул жөнүндө “Азаттык” радиосуна маркумдун жакын санаалаштарынын бири Шарофиддин Гадоев билдирди.

Түркиянын маалымат булактарынын маркумдун туугандарына таянып кабарлашынча, 4-мартта кечинде Кувватов үй-бүлөсү менен кафеге конокко чакырылат. Сый тамак маалында Кувватов өзүн начар сезип, эшикке чыкканда капилет пайда болгон белгисиз бирөө башка атып кеткен.

Умурали Кувватов
Умурали Кувватов

Анын зайыбы жана эки наристеси да тамактан ууланып, ооруканага жеткирилгени кабарланды. Ал эми Кувватов менен кафеде чогуу болгон Сулайман деген киши ордунан "кайып" болуп кеткен.

Стамбул шаардык полициясынын терроризмге каршы күрөшүү башкармалыгын өкүлү 6-мартта “Азаттык” радиосуна: “Умарали Кувватовдун иши боюнча азыр тергөө жүрүүдө. Ошон үчүн эч кандай маалымат берилбейт” деп билдирди.

Умарали Кувватов бир жылдары президент Эмомали Рахмондун жакын туугандарынын соода өнөктөшү болгон. Бирок ортодо коммерциялык чатак чыгып, ишкер 2012-жылы Тажикстандан Москвага чыгып кеткен жана оппозициячыл “Группа 24” тобун негиздеген.

Кувватов элди 2014-жылы 10-октябрда Дүйшөмбүдө антиөкмөттүк митингге чакырганда, бийликтер коопсуздук чараларын күчөтүп, ордо шаардын кире бериш жолдоруна бронетранспортерлер күзөткө коюлган. Ондогон социалдык сайттар жабылган. Ошол болбой калган митингден кийин “Группа 24” экстремисттик уюм деп жарыяланып, ишмердигине Тажикстанда тыюу салынган.

Тажикстандын ички иштер министри Рамазон Рахимзода 16-январда жасаган билдирүүсүндө Кувватов жасаган финансылык жана экономикалык кылмыштары үчүн жоопко тартуу максатында Түркияга кайрылуу жөнөтүлгөнүн билдирген. Орусияда “Группа 24” уюмунун сегиз мүчөсү камакка алынып, аларды экстрадициялоо жараяны жүрүп жатканын да кошумчалаган.

Буга чейин Кувватовду Бириккен Араб Эмирлиги жана Түркиянын полициясы кармап, бирок ата журтуна өткөрүп берүү үчүн тажик тарап берген далилдер жетишсиз делип, коё берилген.

Дүйшөмбү
Дүйшөмбү

4-мартта Дүйшөмбү шаардык соту береги оппозициячыл топтун мүчөсү Үмөтжан Салиховду экстремист жана президент Рахмонду кемсинтип шылдыңдады деп айыптады жана 17, 5 жылга эркинен ажыратканы маалымдалды.

Тажикстандык талдоочу Раджаби Мирзо “Азаттык” радиосуна берген интервьюда Умарали Кувватовдун өлүмүн Казакстандын президенти Нурсултан Назарбаевдин жакында Австриянын түрмөсүндө өлгөн экс-күйөө баласы Рахат Алиевдин тагдыры менен салыштырды.

- Бул эки окуя биздин бийликке сын айткан диссиденттерди жана оппозиционерлерди эмне күткөнүн көрсөтөт. Алардын өмүрү үчүн Дүйшөмбү же Астанадан башка жактар да кооптуу. Мындай окуялар үчүн Москва, Астана жана Дүйшөмбүдөгү расмий бийликтер жооптуу деп айтам. Себеби, алардын жарандары өз келечегин өздөрү аныктай албай жатканда, алардын тагдыры үчүнчү же төртүнчү күчтөр тарабынан аныкталат.

Ал эми Тажикстан компартиясынын төрагасы Шоди Шабдолов өлкө ичинде жана сыртында кырдаалды кемедей чайпалтууну көздөгөн күчтөр Умарали Кувватов сыяктуу инсандардын өлүмүн өз максатында пайдаланышы ыктымал деп боолгойт.

Тажикстан: ислам партиясынын келечеги кыл учунда

Ислам кайра жаралуу партиясынын эн белгиси. Тажикстан.

Тажикстандагы парламенттик шайлоодо оппозициядагы исламчыл партия эмнеден жеңилип калды? Ислам кайра жаралуу партиясынын жетекчилиги бирди айтса, башкалар Жакынкы Чыгыштагы экстремист исламчылардын да кесепети тийгендигин белгилешүүдө.

Тажикстанда экинчи сапта турган, Борбор Азияда көзгө басар саналган жалгыз исламчыл партия жекшембидеги шайлоодо парламентке өтпөй калды.

Партия жеңилүүсүнүн себебин түшүнүп, мындан аркы пландары тууралуу ой калчап жаткан чакта, баяндамачылар буга бир канча себептер түрткү болгондугун айтышууда.

Эл арасындагы пикирлерге шайкеш келген көз карашты Дүйшөмбү шаарындагы саясий баяндамачы Рашид Гани билдирди. Анын сөзү боюнча, өлкөдөгү анти-исламдык маанай менен катар, Иракта "Ислам мамлекети" тобунун төбө чачты тик тургузган канкорлугунун маалымат каражаттарында кеңири чагылдырылышы да тажикстандык исламчыл партиянын кендирин кести.

Рашид Гани тажик парламентинде оппозициядагы исламчыл партиянын болушу Тажикстандын көп партиялуу мамлекет деген имиджине оң таасир тийгизип келгенин белгилейт.

Ошол эле убакта баяндамачы күнөө исламчыл партиянын өзүндө болду деп эсептейт. Алар соңку жылдары шайлоочуларды кызыктыра турган демилгелер менен чыга алган жок деп билдирди Гани "Азаттыктын" тажик кызматына.

Тажикстанда Ислам кайра жаралуу партиясы 1997-жылы, беш жылдык кандуу согуштан кийин, өкмөт менен оппозициянын ортосундагы бийлик бөлүшүү келишиминин негизинде түзүлгөн. Ал кезде исламчыл партиянын популярдуулугу аябагандай жогору эле. Бирок ал өкмөт диний мекемелерди катуу көзөмөлдөгөн системада басмайылын бекемдей албай көп чайналды.

2010-жылы мисалы, партиянын Дүйшөмбү калаасындагы мечити жабылып калды жана аялдар гана барган мечиттерге салынган тыюуну күчүнөн кетиртүү аракетинен майнап чыкпады.

Партия ошондой эле өзүнө каршы саясий «кысым» болгонун айтып келет. Анын ичинде бир нече мүчөсү парламенттик шайлоо алдында камакка алынып, бир нече жергиликтүү кеңсеси жабылып калды. Аймактык үч жетекчи 2-марттагы шайлоодон кийин кармалды.

Мындан тышкары, өткөн жылы бир нече секс-видеонун, анын ичинде партиянын белгилүү аял мүчөсүнүн жыныстык катнашын көрсөткөн тасмалардын интернетке чыгышы партиянын беделине көлөкө түшүрбөй койгон жок.

Бийликтер бул видеолордун тартылышына же анын кеңири жайылышына өзүнүн тиешеси жок экендигин айтып келет.

Соңку кыйынчылыктарга карабастан, партиянын башчысы Мухиддин Кабири Ислам кайра жаралуу партиясынын бедели көтөрүлөт деп ишенет. 2-марттагы шайлоодон кийин сүйлөгөн сөзүндө ал исламдык партияга тыюу салынат экен деген божомолдорго да кайрылып, бийликти мындай чукул кадамдарга барбоого чакырды:

- Дүйнөдө жана биздин региондо көп нерсе тез өзгөрүп жатат. Биздин элге жана исламга дүйнөдөгү ката саясат жүргүзүү кесепетинен пайда болгон "Ислам мамлекети" тобу, "ал-Каида" жана башка топтор коркунуч келтирүүдө. Бул коркунучтар менен күрөштө коом Кайра жаралуу партиясына муктаж.

Жекшембидеги шайлоодо парламентке бийликтеги Элдик Демократиялык партия менен катар өкмөтчүл Агрардык, Экономикалык кайра жаралуу жана Социалисттик партиялар гана мандат алышты.

Өкмөттү аз да болсо сынга ала койчу коммунисттер парламенттеги эки ордунан айрылды. Тажикстандагы көзгө басар секулярдык оппозиция саналган социал демократтар да эки пайызга жетпеген добуш менен ай талаада калышты.

Тажикстан: шайлоодо жеңүүчү алмашкан жок

Өзбекстандагы парламентик шайлоо

1-мартта Тажикстанда өткөн парламенттик шайлоодо бийликтеги Элдик-демократиялык партия шайлоочулардын 65,2% добушуна ээ болуп, алдыга чыкты.

Шайлоонун алдын ала жарыяланган жыйынтыгын коммунисттер тааныбай турганын айтышса, эл аралык байкоочулар бул шайлоо “дирижер башкарган оркестрди” элестетерин билдирди.

Борбордук шайлоо комиссиясынын төрагасы Шермухаммад Шохиён парламенттик шайлоодо добуш берүүгө катталган шайлоочулардын 87,7% келгенин дүйшөмбү күнү жарыялады.

Алдын ала жыйынтыктар боюнча парламенттин төмөнкү палатасындагы партиялык тизме менен шайланган 22 мандаттын алтоону - Элдик-демократиялык партия, үч орунду Агрардык партия, Экономикалык реформа партиясы - эки орунду ээлесе, парламентке биринчи жолу өткөн Социалисттик партия бир мандатка ээ болду.

Тажикстанда жарандык согуш аяктагандан бери биринчи ирет Ислам кайра жаралуу партиясы жана Коммунисттик партия парламентке өтүү үчүн коюлган 15 пайыздык чектен өтө албай калды. Ушундай эле тагдырга Социал-демократтар да туш болушту. Аларды шайлоочулардын болгону жарым пайызы колдогон.

Коммунистик партия менен Ислам кайра жаралуу партиясы тажик парламентинин мурунку чакырылышында эки мандатка ээ болчу.

Парламентке өтпөй калган партиялар шайлоонун алдын ала жыйынтыктарын тааныбай турганын билдиришти. Коммунисттик партиянын лидери Шоди Шабдолов шайлоо жыйынтыгын «саясий фарс» деп атады.

Эмомали Рахмон добуш берүүдө
Эмомали Рахмон добуш берүүдө

Ислам кайра жаралуу партиясынын башчысы Мухиддин Кабири жакынкы аралыкта партиянын саясий кеңешинин жыйыны өтөрүн, ошондо бул шайлоого баа берилерин айтты. Саясий кеңешти Социал демократтардын башчысы Рахмотилло Зойиров да чогултарын билдирди.

Коңшу өлкөдө өткөн добуш берүүгө көз салган эл аралык байкоочулар шайлоо өнөктүгү учурунда оппозициялык партиялар кысымга кабылып, шайлоочуларга басым жасалганы тууралуу ишенимдүү фактылар түшкөнүн белгилешти.

Европарламенттин делегациясынын башчысы Норберт Неусер добуш берүү тынч жана ынтымактуу өткөнүн айтып, “Ошентсе да чоң олуттуу кемчиликтер болду, бир адамдын бир нече жолу добуш берүүсү, бюллетендердин мыйзамсыз ыргытылышы жана добуштарды эсептөө туура эмес өткөн фактылар катталды. Бул добуш берүү таза өткөнүнө кепилдик бере албайт”- деди Дүйшөмбүдө өткөн жыйында.

Добуштар саналууда
Добуштар саналууда

ЕККУнун өкүлү Миклош Харасти шайлоо “дирижер башкарган оркестрди”элестеткенин белгилеп, “Шайлоо күнү биздин 230 байкоочу 800 добуш берүү бекеттерге көз салып турушту. Өкүнүчтүүсү, бир адамдын бир нече жолу добуш берүү фактылары катталды. Ошондой эле бюллетендердин фальсификацияланышы жана бардык үй-бүлө мүчөлөрү үчүн бир адамдын добуш берген учурлары да болду. Бул мыйзам бузууларга каршы эч кандай чара көрүлгөн жок. Эл шайлоонун таза өтүшүн каалайт, бирок биз ал күнү бул нерсени байкай албадык”, – деп билдирди.

ЕККУнун жана Европарламенттин байкоочулар миссияларынан айырмаланып, КМШнын жана Шанхай кызматташтык уюмунун байкоочуларынын баасында, Тажикстанда парламенттик шайлоо демократия чегинде эркин өттү. Алардын айтымында, шайлоо өлкө мыйзамдарына төп келгидей жүргүзүлдү.

Шайлоонун акыркы жыйынтыктары эки жума ичинде айтылат. Учурда он бир мандаттуу округдарда добуштар саналууда, анын жыйынтыгында парламенттин төмөнкү палатасынын толук курамы аныкталат.

Тажик парламенти эки палатадан турат. Жогорку палатадагы 33 депутаттын 25ине жергиликтүү депутаттар жашыруун добуш берсе, сегизин президент өзү дайындайт. Парламенттин төмөнкү палатасына 5 жылдык мөөнөткө 63 депутат шайланат, анын 41и бир мандаттуу округдан, ал эми 22си бирдиктүү жалпы республикалык шайлоо округунан саясий партиялардын тизмеси менен өтөт.

Зоиров: "Эгер шайлоо 50 пайыз таза өтсө, парламентке келебиз"

Зоиров: "Эгер шайлоо 50 пайыз таза өтсө, парламентке келебиз"
please wait

No media source currently available

0:00 0:03:01 0:00

Ооган түркмөндөрү Түркмөнстанга нааразы

Түркмөн-ооган чегиндеги Жаузжан провинциясындагы этникалык түркмөндөр.

Түркмөнстандын Ооганстан менен чек араны бекемдөө чаралары ооган түркмөндөрүнүн нааразылыгын жаратты. Алар Түркмөнстан жер тартып алып жатканын айтышууда.

Түркмөн өкмөтүнүн Ооганстан менен чек арада коопсуздукту бекемдөө чаралары чек аранын аркы тарабындагы түркмөндөрдү нааразы кылууда. "Азаттыктын" түркмөн кызматына соңку күндөрү түркмөн-ооган чек арасынан түшкөн кабарлар "түркмөн аскерлери Ооганстан аймагына кирдиби?" деген суроолорду жаратты.

Ооганстандын Түркмөнстан менен чектеш Жаузжан провинциясындагы Каркин районунда жашаган түркмөн уруу башчыларынын бири Абдулкалык ажы 27-февралда буларды маалымдады:

- Коңшуларыбыз биздин балдарды, кыштак тургундарын аралга өткөрбөй жатат. Тик учактар менен ылдый учушуп, биздин адамдардын жүрөгүнүн үшүн алууда. Биз провинция бийликтери, президент, чек ара кызматы бул чоң көйгөйгө көңүл буруусун талап кылабыз. Бир жагынан түркмөн жоокерлери биздин адамдардын отун жыйнап, мал жаюусуна мүмкүндүк беришпесе, экинчи жагынан дарыя биздин жерди, үчүнчү жагынан айылыбызды көздөй жылууда.

Ооганстандык түркмөн Абдулкалык ажы айтып жаткан арал ооган-түркмөн чек арасында эки өлкөнү бөлгөн Амударыянын жээкти жеп, Ооганстанды көздөй ичкери ага берүүсүнүн натыйжасында жаралган.

Түркмөн -ооган чек арасы.
Түркмөн -ооган чек арасы.

Расмий Ашхабад ал арал Түркмөнстанга караштуу экени тууралуу буга чейин эч нерсе айткан эмес. Бирок соңку күндөрү түркмөн аскерлери ал аймакты курчап, тосмолоого өтүшкөн. Буга нааразы болгон жергиликтүү түркмөндөр Каркинде 26-февралда нааразылык акциясына чогулушкан.

Бул маалыматты жергиликтүү Курбандурды ысымдуу полициячы да ырастады:

- Ооба, адамдар район акиминин кеңсесинин алдында жыйналышкан. Бирок бул жергиликтүү бийлик эмес, мамлекет башчыларынын деңгээлинде чечиле турган маселе. Биздин аксакалдардын айтымында, дарыя суусунан коргонуу үчүн турак жайларын үч ирет ичкери жылдырышкан.

Ооганстандык түркмөндөрдүн нааразылыгын жараткан жер талаш азырынча расмий Кабул менен Ашхабаддын деңгээлине жете электей. Түркмөн бийликтери адатта ички жана тышкы саясаттын маселелерин ачык комментарийлешпейт. Бирок Каркин районундагы жер боюнча нааразылык тууралуу азырынча ооган бийликтери да унчуга элек. Аталган райондун акими Сахи Ихсан Хан буларды айтты:

- Түркмөнстан жол салып жаткан ортодогу арал биздин жерибиз. Мен алардан бул ишти Ооганстандын тиешелүү бийликтери менен кеңешкен соң жасоону сурандым. Жол салынып жаткан жер - биздин ата-бабалардын ээлиги. Буга чейин дарыя биздин тогуз кыштагыбызды жеп кеткен. Андыктан мен бул маселени Ооганстандын бийлиги менен сүйлөшкөн соң чечүүнү сунуш кылып жатам.

Түркмөнстан менен Ооганстандын чек арасынын жалпы узундугу 744 чакырым. Түркмөнстан чек араны бекемдөө иштерин былтыртан эле баштап, анын айрым бөлүктөрүнө тикенектүү зым тартып, чек араны жабууга киришкен болчу.

“Азаттыктын” Борбор Азия боюнча талдоочусу Брюс Паниер:

- Чек аранын ооган тарабында, Фарьяб жана Жаузжан провинцияларында коопсуздук кырдаалы начарлап кеткени анык. Биз билгенден былтыр түркмөн чек арчыларынын кеминде алтоо ооган жактан келгендер тарабынан өлтүрүлгөн. Түркмөнстан өзүн мындай проблемалардан коргонуш үчүн нейтралитет саясатына таянып келген. Бирок азыр өлкөнүн түштүк чек араларында ал бул макамы таанылбагандай, иштебегендей коопсуздук коркунучуна кептелгенин аңдап, билүүдө. Өкмөт азыр чек арадагы аскер бөлүктөрүн чыңдоо үстүнөн иштеп жатат.

Расмий ачыкталбаган маалыматтарга караганда, Түркмөнстанда аскерде кызмат өтөөнүн мөөнөтү узартылып жатат. Бул тууралуу ушул аптада “Түркмөнстан хроникасы” интернет басылмасы жазып чыкты.

Талдоочулар Ашхабаддын Ооганстан менен чек ара боюнча жаңы саясатын Тажикстан менен Өзбекстандын тактикасына окшош, чек араны бекемдеп, жабуу деп боолгошот.

Тажикстанда парламенттик шайлоо өттү

Эмомали Рахмон добуш берүүдө. 1-март

Добуш берүүгө шайлоочулардын 82 пайыздан ашыгы катышкан. Бул тууралуу Борбордук шайлоо комиссиясы маалымдады.

Шайлоонун алдын ала расмий жыйынтыгы эртең, 2-мартта чыгарылмакчы.

Тажикстанда бүгүн парламенттин төмөнкү палатасынын жана жергиликтүү кеңештердин депутаттарын шайлоо өттү. Добуш берүүгө шайлоочулардын 82 пайыздан ашыгы катышкан.

Бул тууралуу Борбордук шайлоо комиссиясынын төрагасы Шермухаммад Шохиён кечки саат сегизде добушканалар жабылгандан кийин добуш берүүнүн жыйынтыгын чыгарып жатып билдирди.

“Шайлоо участкалары 20:00дө жабылды. Алдын ала маалыматтар боюнча, шайлоочулардын 82 пайыздан ашыгы добуш берүүгө катышкан. Бул алдын ала маалыматтар, сандар өзгөрүшү мүмкүн” деди Шермухаммад Шохиён.

Тизмеге кирген шайлоочулардын саны өлкө боюнча 4 миллион 318 миң адам болчу. Шохиёндун айтымында, добуш берүү тынч, мыйзамдар талап кылгандай өттү жана шайлоочулар активдүү катышты. Шайлоонун жүрүшүндө жазуу түрүндө арыз-даттануу түшкөн эмес.

“Партиялардан оозеки он арыз түштү, бирок андагы дооматтар ошол замат чечилди” деди Шохиён.

Бирок «Эркин Европа/Азаттык» радиосунун тажик кызматы добуш берүү учурунда бир эле адам бүткүл үй-бүлөсү үчүн добуш бергенин, шайлоо бекетинде үгүт жүргүзүү өңдүү мыйзам бузуу көрүнүштөрүн документтештирди.

Президент Эмомали Рахмон саат 10:30да борбор калаадагы №15 шайлооканада добуш берди. Бирок коопсуздук кызматтары көз карандысыз жана чет элдик журналисттерге Рахмондун добуш берүүсүн чагылдырууга уруксат берген жок.

Бул шайлоонун жыйынтыгында кайра эле президент Рахмондун партиясынан чыккан талапкерлер жеңишке жетээри күтүлүүдө.

Шайлоого чейин оппозициячыл партиялар өнөктүгүнүн жүрүшүндө аларга бийлик тарабынан түрдүү бут тосуулар, анын ичинде үгүт баракчалары жапырт айрылган учурлар болгонун билдиришкен эле.

Оппозициядагы Социал-демократтар партиясынын лидери Рахматулло Зоиров “Азаттык” радиосунун тажик кызматынын шайлоо алдындагы кырдаалды баалаган жана үгүт өнөктүгүнүн жыйынтыгын чыгарган тегерек үстөлүндө төмөнкүлөргө токтолгон эле:

- Бул шайлоо 2009-жылкы шайлоодон айырмаланат. Эсиңерде болсо керек андагы шайлоо Рогун ГЭСинин акцияларын сатуу менен башталган. Бул шайлоонун айырмачылыгы-буга чейин атаандаштык ачык жүрдү эле. Азыркы шайлоодо болсо жергиликтүү бийликтен тартып, жогорку эшалонго чейинки мамлекеттик органдар, анын ичинде мамлекеттин стратегиялык изилдөөлөр боюнча борбору да бийликтеги Элдик - демократиялык партиянын пайдасы үчүн иштешти.

Социал-демократтар партиясынын лидери Рахматулло Зоиров добуш берип чыккандан кийин, "эгер бүгүнкү парламенттик шайлоо жок дегенде жарым жартылай адилет жана бурмалоосуз өтсө, анын партиясы парламентке келүү мүмкүнчүлүгү бар" экенин айтты.

Рахматулло Зоировдун добуш берүүсү
Зоиров: "Эгер шайлоо 50 пайыз таза өтсө, парламентке келебиз"
please wait

No media source currently available

0:00 0:03:01 0:00

Мечиттеги саясий үгүт

“Азаттыктын” тажик кызматы кабарлагандай, өнөктүктүн акыркы күнү, Рашт деген райондо мечиттеги жума намаздан кийин жергиликтүү диниятчылардын тобу президент Рахмондун сүрөттөрүн жана Тажикстандын желектерин көтөрүп чыгып, 1-марттагы шайлоодо “Улуу урматтуунун” партиясы үчүн добуш берүүгө чакырышты.

Рашт районундагы диниятчылар бийликтеги партия үчүн добуш берүүгө үндөп жатышат. 27-февраль, 2015-жыл.
Рашт районундагы диниятчылар бийликтеги партия үчүн добуш берүүгө үндөп жатышат. 27-февраль, 2015-жыл.

​Тажикстандагы мечиттердин имамдарына жума намаздан кийинки кутпа айтуу учурунда бийликтеги Элдик демократиялык партиянын оң, ал эми Ислам кайра жаралуу партиясынын терс жактарына көңүл буруу жөнүндө нускоо берилген.

Тажик өкмөтү алдындагы Дин иштери боюнча комитеттин басма сөз катчысы Афшин Мукими “Азаттыктын” тажик кызматы менен маегинде бул аптадагы жума намазга “Исламдагы шайлоо” деген темада кутпа даярдалганын ырастады.

Мукими кошучалагандай, кутпанын мазмунуна конкреттүү кайсыл бир партияга добуш берүү жөнүндө чакырык, саясий пропаганда камтылган эмес, болгону ал мечиттерге сунуш иретинде гана жөнөтүлгөн.

Бирок сунуш кылынган кутпанын текстинде: “Бүгүн ким партиянын атын чийсе, исламды чиет деген добуштар чыгып жатат. Бул апырткандык. Бул сөздөрдү элди дин, кудай жана пайгамбар менен коркутуп, исламды өзүнө ыйгарып, жеке максатына жетүү каражатына айланткандар айтууда”, - деп көргөзүлгөн.

Мында Тажикстандын Ислам кайра жаралуу партиясы эске алынып жатат окшойт.

Оппозициядагы бул саясий уюмдун лидери Мухиддин Кабиринин ырастоосунда, аларды дискредитациялоо жана Ислам кайра жаралуу партиясынын активисттерине кысым көргөзүү аракеттери шайлоонун үгүт өнөктүгү учурунда да уланды.

Бирок Кабири Ислам кайра жаралуу партиясы баары бир парламентке кирет деген ишенимде:

Мухиддин Кабири
Мухиддин Кабири

- Менимче, бийликтин мындай аракеттери жана биздин партияны каралоо жараяны оң жыйынтык берген жок. Ислам кайра жаралуу партиясы парламент сыртында калбайт. Анткени, парламентте күчтүү оппозициялык партиянын болушу ошол парламенттин демократиялуулугунун күбөсү. Экинчи жагынан Ислам кайра жаралуу партиясынын ишмердиги улуттук элдешүү келишиминин натыйжасы, ага Тажикстандын бүткүл калкы добуш берген. Анда тараптар, жигитче кол кармашып, бири-бирин урматтоону убада кылган. Менимче, коомубузда бири-бирин урматтоо жана улуттук мунаса өкүм сүргөн шартта, биздин партиянын өкүлдөрү парламентте болот.

Бошоң өнөктүк

Дүйшөмбүлүк саясат таануучу Парвиз Мулладжановдун баамында, Тажикстандын шайлоого аттанган саясий партиялар арасынан үгүт учурунда көбүрөөк активдүүлүктү бийликтеги Элдик-демократиялык жана Ислам кайра жаралуу партиялары көргөздү, бирок жалпысынан өнөктүк мурдагыларга салыштырмалуу солгун болду:

Душанбедеги шайлоо баракчалары. 27-февраль, 2015-жыл.
Душанбедеги шайлоо баракчалары. 27-февраль, 2015-жыл.

- Менимче пассивдүүлүк саясий партиялар парламенттеги турумун чыңдай аларына анчалык деле үмүттөнбөгөнүнө байланыштуу болсо керек. Саясий апатия деп да койсок болот. Мында мен саясий партиялар парламент азыркы абалынан көп деле өзгөрбөйт деп эсептешкенин эске алып жатам. Менимче, жалпысынан төрт же беш партиянын өкүлдөрү болот. Албетте, орундардын эң көбүн Элдик - демократиялык партия ээлейт. Кайсыл бир партия азыркы орундарынан бир - экөөн гана көбүрөөк алса керек. Андан жогору эмес.

Жалпысынан Тажикстандын бул жолку шайлоосунда парламент мандатын сегиз партиянын 288 талапкери талашууда. Азыркыга чейин төмөнкү палатадагы 63 депутаттык орундун 55ин президент Рахмондун Элдик - демократиялык партияларынын мүчөлөрү ээлеп келди.

Жекшембидеги добуш берүүгө 500дөй шайлоочу байкоо салары айтылган. ЕККУ уюму буга чейин тажик шайлоолорунун бирин да эркин жана адилет, эл аралык стандарттарга шайкеш келет деп тапкан эмес.

Дагы жүктөңүз

XS
SM
MD
LG