Линктер

жума, 19-июль, 2019 Бишкек убактысы 08:33

Борбор Азия

Борбор Азия: жаңы үмүт, жанданган сыноолор

Борбор Азия: жаңы үмүт, жанданган сыноолор
please wait

No media source currently available

0:00 0:29:12 0:00

Орусия "Таблиги жамаатты" тамырлатпайт

Иллюстрация

Өткөн аптада Орусиянын Москва шаарында "Таблиги жамаат" диний уюмунун жети мүчөсү кармалып, алардын алтоо кыргызстандык болуп чыкты.

Орусия экстремисттик уюмдардын тизмесине киргизген бул жамаатка Кыргызстанда тыюу салынган эмес. Ошондон улам Орусиядагы мечит кызматкерлери маалыматтын жоктугу Кыргызстандан келген эмгек мигранттарын жабыркатып жатат дешүүдө.

23-декабрда Орусиянын Федералдык коопсуздук кызматы менен Ички иштер министрлиги бирге өткөргөн операция учурунда "Таблиги жамаат" уюмуна мүчө болгон алты кыргызстандык камакка алынган. Күч органдары аларга ар кандай экстремисттик адабияттарды үйүнө сактаган, Орусияда халифат курууну көздөгөн деген өңдүү дооматтарды коюуда.

Кармалгандардын кийинки абалы тууралуу Орусиянын тиешелүү органдары да, Кыргызстандын Ички иштер министрлигинин Орусиядагы өкүлү да азырынча маалымат бере элек.

Кыргызстан мусулмандар дин башкармалыгынын Москвадагы расмий өкүлү Бакыт Тополоңов ар бир чет өлкөлүк жаран, анын ичинде кыргызстандыктар да ошол турган өлкөнүн мыйзамына баш ийиши керектигин, бирок мекендештер аны эске албагандын айынан ушундай жагдайга кириптер болуп жатканын айтты:

- Кыргызстанда уюмга тыюу салынган эмес деп эле бул жерде иш-аракеттерди жүргүзө албайбыз. Биз жашап жаткан мамлекеттин мыйзамдарына баш ийебиз. Бул жакта кандай саясат жүргүзүлсө ошого баш ийебиз жана мыйзамсыз иш-аракеттерге барбаганга аракет кылабыз. Муну Кыргызстандан тыйыш керек. “Урматтуу бир туугандар, Орусияга баргандан кийин иштегиле. Башка иш-аракеттерди токтоткула” деп. Түшүндүрүү иштери мамлекет деңгээлде жүргүзүлүшү керек. Биздин бул жактагы лекцияларыбыз жетишсиз болуп жатат.

Нарын: талапты тоготпогон "инкарчылар"

Нарын: талапты тоготпогон "инкарчылар"

Акыркы кезде Нарында “Йакын инкар” жамаатынын мүчөлөрү көбөйгөнү байкалган. Облустук ички иштер башкармалыгы жыл башынан бери бул жамааттын 117 мүчөсүн кармап, эскертүү берген.

Кыргызстан муфтийинин орун басары Акимжан ажы Эргешов болсо маселенин чыгышын Кыргызстанга салыштырмалуу башка өлкөлөрдө дин тутуу эркиндигинин чектелгендиги менен байланыштырды.

Ал эми Кыргызстандын мамлекеттик дин комиссиясынын башчысынын орун басары Закир Сатаев буларды белгиледи:

- Мигранттар менен иштөө биздин жоопкерчилигибиздин тышында турат. Биз түшүндүрүү иштерин өлкө ичинде гана жүргүзөбүз. Ошондой эле негизги басымды өлкөдөгү дин тутуу эркиндигине бардык шарттар түзүлгөнүнө жасайбыз. Ал эми башка өлкөлөрдө "Таблиги жамаат" уюмуна тыюу салынгандыгын биз жөн гана мисал катары колдонобуз.

Ишмердиги дааватчылыкка байланыштуу деп саналган "Таблиги жамаат" уюмун Орусия, Тажикстан экстремисттик уюмдардын тизмесине киргизген. Казакстан деструктивдүү уюм катары тааныган.

Кыргызстанда дааватчыларга тыюу салынган эмес. Муну кыргыз бийликтери коопсуздукка коркунуч келтирбейт, дааватчылар динге үгүттөөдөн башка ишке барбайт деп негиздеп келатат.

Молдалиев: Даават мечитте гана жүрүшү керек
please wait

No media source currently available

0:00 0:06:23 0:00
Түз линк

Кыргызстанда "Таблиги жамаат" уюму расмий түрдө каттоодон өткөн эмес. Бирок, дааватчылыкты жактагандар арбын.

Жамааттык коопсуздук келишим уюму түзгөн аймактын коопсуздугуна коркунуч келтирген уюмдардын бирдиктүү тизмесине Кыргызстан бул уюмду киргизген жок, бирок айрым экстремисттик элементи бар агымдарга карата сунуштарды берген.

Дин иштери боюнча комиссия алардын катарына "Йакын инкардын" тобун кошкон. Фундаменталдуу идеяларды карманган “Йакын инкар” сыяктуу агымдар мамлекеттин светтик курулушуна доо келтирет деген көз караштар басымдуу. Алардын ичинде эмдөөгө ачык каршы чыккан же балдарын мектепке жибербей жаткан топтор тууралуу маалыматтар буга чейин да ачыкталган. Ошол эле учурда динге үгүттөйм деп барып, чет жерде сабатсыздыктын курмандыгы болуп жаткандар да жок эмес.

PS: "Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Коңшу өлкөлөрдүн жакындашуу аракети

Рустам Азимов жана Эмомали Рахмон

Өзбекстандын вице-премьер-министри Рустам Азимов баштаган делегация Тажикстанга келди. Ал Душанбе шаарында тажик-өзбек өкмөттөр аралык комиссиянын жыйынына катышты. Өзбек делегация башчысын президент Эмомали Рахмон кабыл алды.

“Азаттыктын” тажик кызматынын маалыматына караганда, 27-декабрда Душанбеде өзбек вице-премьер-министри Рустам Азимов жана Тажикстандын биринчи вице-премьер-министри Давлатали Саид эки өлкөнүн соода-экономикалык кызматташуусу боюнча өкмөттөр аралык комиссиясынын жыйынын өткөрдү. Ушул эле күнү Рустам Азимовду тажик президенти Эмомали Рахмон кабыл алды.

Өкмөттөр аралык комиссиянын жыйынында 2000-жылы киргизилген визалык режимди жеңилдетүү, темир жана автоунаа жолдору аркылуу каттамдарды калыбына келтирүү каралууда. Ошондой эле келерки жылдын башында Өзбекстан Душанбе шаарында өнөр жай товарларынын көргөзмөсүн уюштурары маалымдалды. Ага Өзбекстанда өндүрүлгөн автоунаалардан тартып, азык-түлүк продукцияларына чейин коюлат. Ал көргөзмөнүн алкагында тажик-өзбек ишкерлеринин форуму да өткөрүлмөкчү.

Тажикстандык саясат таануучу Парвиз Мулладжанов эки өлкөнүн мамилесинде алдыга жылыштар болот дейт:

- Өзбекстан менен кайсы бир деңгээлге чейин прогресс болот. Биринчи кезекте транспорт маселесин чечүүдө. Эки тараптын ортосунда аба каттамдарын калыбына келтирүү болот. Бул жөнүндө кабарланып жатат. Визалык режимди жеңилдетүү багытында жылыштар болот. Суу-энергетикалык маселелер азырынча кала берет. Анткени аларды чечиш үчүн көбүрөөк убакыт керек.

Мирзиёевдин Өзбекстаны

Мирзиёевдин Өзбекстаны

Шавкат Мирзиёев Өзбекстандын президентинин милдетин аткара баштагандан бери бир топ кадрдык алмашуулар болду. Анын ишинде коңшу мамлекеттер менен мамилесин жакшыртууну көздөп жаткандай ишарат да байкалууда.

Өзбекстан 2000-жылдан тарта Тажикстанга визалык режим киргизген. Темир жана автожолдор менен каттамдар токтотулган. Тажикстан муну жарыяланбаган блокада деп атап келатат. Өзбекстан тараптан мындай катаал чаралардын кабыл алынышына Рогун ГЭСинен тартып, Тажикстандагы жарандык согушка байланыштуу маселелер себеп болгону айтылып келет. Өзбекстанда бийлик алмашуусу менен бузулган мамиле оңолуу жолуна түшүүдө.

“Азаттыктын” өзбек кызматынын баяндамачысы Сражидин Ислам эки мамлекеттин мамилесинин жакшыра баштаганын чектеш аймактардагы эл дагы сезе баштады дейт:

- Ислам Каримовдун мезгилине караганда азыркы президент Шавкат Мирзиёев тушунда салыштырмалуу алдыга жылыш болот. Бирок өтө чоң өзгөрүүлөр болот деп күткөнгө болбойт. Анткени Өзбекстан өтө абайлап саясат жүргүзгөн мамлекеттердин бири. Аба, темир жол, автоунаа каттамдарын калыбына келтирүү жана визалык режимди жеңилдетүү боюнча сүйлөшүүлөр уланат деп ойлойм. Азыркы учурда эле чек арадан кирип-чыгуу оңоло баштады, эл жеңилдегенин сезип калды. Рустам Азимов менен президент Эмомали Рахмондун жолугушуусунан кийин дагы көп нерсе маалым болот.

Буга чейинки татаал мамилеге жараша кошуна мамлекеттер өкмөттөр аралык комиссиянын жыйынын да үзүл-кесил өткөрүп келген. Комиссиянын биринчи жыйыны 2002-жылы болуп, анан жети жылдан кийин экинчи жолу өткөрүлгөн.

Өзбекстандын мурунку президенти, маркум Ислам Каримовдун 2014-жылы Шанхай кызматташуу уюмунун Тажикстандагы саммитине катышуусунан кийин эки ортодо муз ээрий баштагандай болуп, 2015-жылы өкмөттөр аралык комиссиянын үчүнчү жыйыны Ташкентте өткөрүлгөн.

Кыргызстан менен Өзбекстандын ортосунда соода-экономикалык байланыш солгундагандай эле, Ташкент менен Душанбенин ортосунда да соода кыскарган. 2015-жылы анын көлөмү болгону 12 млн. долларга жеткен. 2000-жылдардын башында анын көлөмү жарым миллиард долларга жакындап турган.

Өзбекстан мамлекетинин башына Шавкат Мирзиёевдин келиши менен Ташкент кошуна мамлекеттер менен мамилесин калыбына келтирүүгө киришти. Анын негизинде өзбек-тажик соода байланышы да өсө баштаганы кабарланууда.

PS: "Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

1916: Казакстандагы көтөрүлүш жетекчилеринин бири – украин Афанасий Латута

Кырк Шейит жергесинде талаада драмалык оюн коюу учуру. Тоң району, Кыргызстан. 05.8.16.

1916-жылкы Борбор Азиядагы улуттук боштондук көтөрүлүшкө катышкандардын арасында славян тектүүлөр да болгон. Алардын бири – украин Афанасий Латута.

1916-жылкы Акмоло көтөрүлүшү

Биринчи дүйнөлүк согуш маалындагы Борбордук Азиядагы 1916-жылкы улуттук боштондук көтөрүлүштүн 100 жылдыгы Кыргызстанда расмий белгиленди. Казакстанда бул окуяны коомдук демилгелерге таянып гана белгилешти.

Тарыхта дурус маалым болгондой, Казакстандын Жети-Суу жана Торгой аймактарында 1916-жылы ири көтөрүлүш очоктору болгон.

Көп айтылбаган үчүнчү ири очок – Акмоло облусун, анын ичинде Корголжун (Қорғалжын) талаасын да камтыган. Мында 1916-жылдын август (баш оона) айынан кыш айларына чейин оторчул орус армиясынын жазалоочу аскерлери менен салгылашуулар жана ар кыл кагылышуулар болуп турган.

Сарбаздар (ыктыярдуу жоокерлер) топторун түзгөн казактар Корголжун, Карабулак, Коржинкөл, Эрментоо (казакча Ерейментау) жана башка болуштуктарда партизандык (эски көчмөндүк тийди-качты) ыкма менен падышалык жазалоочу аскерлерге тынымсыз сокку уруп турушкан. Аларга Петропавловск, Көкчөтоо (Көкшетау), Атбасар, Караганды, Жезказган, Байкрңур, Спасск шаарларынан казактар келип кошулган.

Ошол жылдын аяк оона (сентябр) жана тогуздун айы (октябр) айларында көтөрүлүшчүлөрдүн саны 40 миңге чейин жеткендиги маалым.

Эрментоо болуштугунда Сатбай ажы (Сатбай-кажы) мырзаны хан шайлашкан. Демек, көтөрүлүштүн бул очогунда мамлекеттик эгемендик идеясы башкы идеяга айланган.

Жетекчи жана каарман инсандардын арасында Сыздык баатыр Бейсен уулу, Молдажа Жадаев, Куаныш ажы, Оспан Шон уулу, Нурлан Кияш уулу, Алсен Шомши уулу, Рахымжан Мади уулу, Маметбай Шабат уулу, Жакып Мырзакожа уулу, Адилбек Майкөтов, Иса Даулетбеков жана башкалар болгон. Алардын көбү курман болгон, айрымдары өз кошуундары менен Торгой облусуна ооп, Абдугаппар менен Амангелди Иман уулунун көтөрүлүшчү аскерлерине кошулган. Кытайга үрккөн акмололук казактар да болду.

Казакстандагы 1916-жылкы көтөрүлүштүн картасы.
Казакстандагы 1916-жылкы көтөрүлүштүн картасы.

Афанасий Латута (Жакып Жоламан) – көтөрүлүш очогунун лидери

Акмоло көтөрүлүшүнүн Корголжун очогундагы лидерлердин бири Рахымжан Мады уулу (Мадин) таянган инсандардын бири – теги украиндик Афанасий Латута (Жакып Жоламан; 1890-1970) болгон.

Анын туулгандагы ысымы – Афанасий Латута (украинче - Опанасiй Олександрович Латута), бирок ал 1905-жылдагы Биринчи Орус ыңкылабындагы саясий ишмердиги үчүн өспүрүм экендигине карабастан Акмолого сүргүнгө айдалган.

Афанасий казактардын арасынан баш паана таап, мурда теги кул болгон Жоламан деген казактын асыранды баласы болуп калат да, Жакып (Якуп) ысымын алат. Казак тилин мыкты билип калат.

Көтөрүлүш чыгаардан мурда эле Афанасий Латута (Жакып Жоламан) Жарташ (Жартас) деген капчыгайда казактар үчүн мектеп ачып, аларга арап жазмасынан тышкары орус тилин, кирил жазмасын үйрөтүп жүрдү. Дал ошол капчыгайда ал көтөрүлүш очогунун болочокку жолбашчысы Рахымжан Мады уулу менен кезигишип, достошуп калат. Афанасий Рахымжанга Орусиянын өзүндө, Украинада болгон революциялык толкундоолор жана падышалык режимди кулатуу үчүн күрөш жөнүндө өз билгенин баяндап берет.

1916-жылдын баш оона айында Корголжун болуштугунда чыккан көтөрүлүштүн жолбашчысы болуп Рахымжан Мады уулу чыга келди, ал эми Афанасий анын идеологиялык колдоочусу болуп калды. Жаш чагындагы тажрыйбаларын Афанасий көтөрүлүшчү казак боордоштору менен бөлүштү.

Талаа жери болгон (анча-мынча дөңсөөлүү жана капчыгайлуу) аймакта – азыркы Корголжун районунда – казактардын тыналы уруусунун жана башка уруулардын өкүлдөрү беш болуштукту түзүп байырлаган. Тыналы уруусу 12 уруктан турган. Алгачкы баскычта ар бир урук өз башчысын шайлап, Рахымжан Мады уулунун аскерине 5-10дон жигит жөнөткөн.

Көтөрүлүшчүлөр Иванушкин аттуу приставдын чакан кошуунун талкалашкан. Бул иш-чарага Афанасий (Жакып) да жигердүү катышкан.

Көтөрүлүшчүлөр усталарды жыйнап, алар болсо найза, айбалта, кылыч, канжар сыяктуу көчмөндөрдүн салттык курал-жарагын жасашкан. Жазалоочу аскерлерден тартып алынган мылтыктар да колдонулган.

Омбудан (Омск) келген аскер губернатору Павел Николаевич Кошуро-Масальскийдин аскери менен көтөрүлүшчүлөрдүн салгылашууларынын бири Кызыл-Сеңир жергесинде өткөн. Афанасийдин сунушу менен көтөрүлүшчү казактар жалпы саны 700 жоокерге чейин жеткен мылтыкчан төрт топту түзүшкөн, алар жалпы 5 миңдей көтөрүлүшчүнүн өзөгү болгон.

Партизандык ыкма менен көтөрүлүшчүлөр ырааттуу чегингенде, мергендердин топтору аларды калкалап, падышалык жазалоочуларга каршы ок атып турган.

Кошуро-Масальский казактарга колго түшүп калуудан чочулап, Акмолого (Акмолинск) кайткан.

Бирок оор куралданган падышалык аскерлер көтөрүлүш кошуундарын четинен ойрон кылып алдыга жыла берген. Айрым көтөрүлүшчүлөр абакка түшкөн, айрымдары үрккөн эл менен чогуу Кытайга кеткен, айрымдары Торгой облусундагы көтөрүлүшчүлөргө кошулган.

Бул казак баатырлары Торгойдогу 1916-жылдагы Амангелди Иман уулунун көтөрүлүшүнө катышкан.
Бул казак баатырлары Торгойдогу 1916-жылдагы Амангелди Иман уулунун көтөрүлүшүнө катышкан.

Бирок, маалыматка караганда, Акмолонун айрым аймактарында тийди-качма тактиканы колдонгон көтөрүлүшчү топтордун каршылыгы падышалык режим кулаганга чейин токтотулган эмес.

Корголжун аймагындагы көтөрүлүштүн лидерлеринин бирине айланган Жакып Жоламан (Афанасий Латута) кийинчерээк болшевиктер партиянына мүчө болуп, 1919-жылы Аккуш-Нура болуштугунда болшевиктик уюкча (ячейка) түзгөн. Казактар аны үйөздөгү Кеңештин Биринчи курултайына депутаттыкка казак элинин атынан шайлашкан (1920-жылдын жазы).

Жакып (Афанасий) өзүнүн эки уулуна тең казакча ысымдарды берген (Бостандык, Теңдик).

Соңку сөз.

Афанасий Латутаны - карапайым украиндерден чыккан. Ал 1890-жылы падышалык Орусиянын Киев губерниясынын Канев үйөзүнө караштуу Миронов болуштугундагы Масловка кыштагында Александр Кондратьевич Латута ысымдуу украин дыйкандын үй-бүлөсүндө туулган.

1970-жылы Казакстанда дүйнөдөн кайткан бул инсанды сөөгү украин, эти казак дешке болот. Аны казак эли өзүнүн чыгаан баатырларынын бири катары санайт.

2016-жылы Афанасий Латута тууралуу Казакстанда көптөгөн макалалар жарыяланып, анын жаркын элеси тууралуу жылуу сөздөр, "айкелин тургузалык, көчөлөргө атын берелик" деген жана башка сунуштар байма-бай айтылды.

Шилтемелер:

http://e-islam.kz/ru/islam/ishki-kategoriyalar/fiqh/khanafi-mazkhaby/item/826-eislam

https://ok.ru/bakhmutukr/topic/63043073564741

http://rus.azattyq.org/a/istorik-karimov-o-vosstanii-1916-goda/28006009.html

http://www.altyn-orda.kz/etnicheskij-ukrainec-vo-glave-vosstaniya-kazaxov-v-1916-godu/

http://www.kazpravda.kz/articles/view/aksakal-s-krasivoi-dushoi1/

Түркмөнстандагы каатчылык

Түркмөнстанда азык-түлүк кризиси уланып жатат. Ошентсе да мамлекеттик маалымат каражаттары бул тууралуу үн катпай, ал эми өкмөт соңку отчетунда соода тармагынын өнүгүп жатканын билдирди. Ашхабаддагы дүкөндөрүн алдында шекер, суу майга кезекке тургандардын саны арбын.

Жаңы жылдык майрам алдында Түркмөнстандын мамлекеттик маалымат каражаттары азык-түлүк менен калкты жетиштүү камсыздоо тууралуу президенттин буйругун жарыялап, ал дароо күчүнө кирип, аткарылып жатканын кабарлашты.

“Азык-түлүктөр биздин дүкөндөрдүн текчелеринен татыктуу ордун табышты”, - деп билдирди мамлекеттик телеканалдын алып баруучусу.

Президенттин бул жарлыгы өлкөдө азык-түлүк жана эң керектүү товарлар кымбаттап, экономикалык кризис бир топ айдан бери уланып жаткан маалга туш келди.

Ошол эле учурда мамлекеттик дүкөндөрдүн алдынан жүздөгөн адамдарды көрсө болот. Алар негизинен күнүмдүккө керектүү шекер, май сыяктуу азык-түлүктөргө жетүү үчүн ушундай кезекке турууга аргасыз.

- Бүгүн Мир 2 кичи районундагы №79 дүкөндүн алдында 40тай адам шекерге кезекке турду. Ошол эле дүкөндүн арткы эшигинин алдында тамеки алуу үчүн турган 350-500дөй адамды көрдүм, - деп айтты окуяга күбө болгон ашхабаддык журналист Аманмурад Бугаев "Азаттык" радиосунун түркмөн кызматына.

Баш калаа Ашахабаддагы дүкөндөр таңкы жетиде ачылат, ал эми кардарлар бир-эки саат мурда эле келип, кезекке тура баштайт. Түркмөнстандын бийлиги бул көйгөйдү чечүү ордуна аны жашырып-жаап жатканын "Азаттык" радиoсунун түркмөн кызматынын жетекчиси Фарух Юсупов белгиледи:

- Шекер, ун, суу май, жумуртка дүкөндө калбай калды. Мамлекеттик мекемелердин жетекчилери кызматкерлерине дүкөндөргө барбоону, кезекке турбоону эскертишкен. Анткени алар майрам алдында мындай жаман көрүнүш болушун каалабайт. Түркмөнстандын бийлиги бул көйгөй менен күрөшүп, анын себептерин чечүү ордуна симптомдорго каршы күрөш жүргүзүп жаткандай.

Ашхабаддагы оңдоп-түздөө иштеринен кийин кайра ачылган калаанын базарларында да эл аз. Муну сатып алуучулар ал жактарда керектүү товарлардын жоктугу менен түшүндүрүшөт.

Мындай көрүнүш калк арасында популярдуу делген “Орус” жана “Текин” базарларында да байкалып жатканы айтылууда.

"Азаттыктын" түркмөн кызматына маалым болгондой, 2016-жылы калктын сатып алуу мүмкүнчүлүгү кыйла төмөндөдү. Буга азык-түлүктүн жана коммуналдык кызматтардын кымбатташы негизги себеп болду.

Маселен, 2016-жылдын башынан бери азык-түлүккө болгон баа 30% өссө, батир акысы дээрлик 10 эсеге жогорулаган. Ал эми бензинге болгон баа 60 теңгеден бир манатка чейин көтөрүлгөн.

Деген менен бул аптада Түркмөнстандын өкмөтү экономикалык өсүү тууралуу кезектиги отчетун президентке тапшырды. Анда ички дүң продукция 6.2% кармалып турганын, ал эми эң алдыңкы тармактардын катарында соода тармагы да бар экени белгиленген.

Борбор Азиядагы жабык өлкөнүн бийлиги жана расмий маалымат каражаттары калк дуушар болуп жаткан экономикалык кризис тууралуу үн катпай жатканда, азык-түлүк жетишсиздиги күчөп, айлык-маяна, пенсия жана социалдык жөлөкпулдар өз убагында берилбей, жайкын тургундар бир топ кыйналып жатканы тууралуу маалымат түшүүдө.

PS: "Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Улукбек Тарагай: Мусулман айымдардын билим алуусу - парыз

Самаркан шаары эмирзаада жана өкүмдар Улукбектин тушунда илим менен билимдин жаркыган чордонуна айланган.

Түркөйлүк менен айдыңдык өз ара тирешкен азыркы заманыбызда түрк калктарынын залкар ойчулу Улукбектин мусулман кыздарды билимге чакырган осуятын эскербей койо албайбыз.

Улукбектин улуу чакырыгы жана осуяты

Ооганстандын айрым жерлеринде талиптер исламдын туусун жамынып алып, мугалим айымдарды жана мектепке бара жаткан өспүрүм кыздарды өлтүрүп салган учурлар жөнүндөгү кабарларды окубаган киши калбады көрүнөт.

Талиптер жана аларды жолдогон өтө караңгы күчтөр өздөрүн «мусулмандык парызды аткарып жаткандар» катары көрүшөт. Кыргызстанда да «кыздарга таалим алуунун кереги жок, алар үйдө гана отурушу керек» деген салафийлердин өкүлдөрү пайда болгону жан кейитет.

Башка жакка барбастан, өзүбүздүн мекенибизде эле мындан он кылым илгери илим-билим өркүндөп турган. Жусуп Баласагын, Махмуд Кашкари Барскани сыяктуу бабаларыбыз билимге курулай гана чакырбастан, өздөрү да мыкты аалымдар болушкан.

Студент кезимде музейлик тажрыйба алуу үчүн Өзбекстанга барган топ менен бирге байыркы Самаркан (Самарканд) шаарын алгачкы жолу кезгеним алигиче көз алдымда турат.

Шаардын борборундагы Регистан аянтында көз жоосун алган кооз имараттардын бири – өкүмдар жана окумуштуу Улукбек курган медресеге таандык. Бизге жол көрсөткүч (гид) болгон орус эжеке ар мүнөттү текке кетирбестен, Улукбек жана анын илим-билимге ширелткен доору тууралуу саймедирлеп айтып жатты.

Менин эсимде өзгөчө калганы: Улукбек медресенин каалгасына арап тамгасы менен ойдуруп жазган текст жөнүндөгү баян болду. Бул текстте Улукбек «Билимге умтулуу – ар бир мусулман эркектин (муслим) жана мусулман аялдын (муслима) парызы» деген осуят сөздү калтырган экен.

Атаганат, ал өзү түркөйлүккө чакыргандардын курмандыгы болду. Аялдар билим албашы керек дегендердин колунан жан берди.

Андан бери көп суу акты. Жылдар алмашты. Кылымдар жаңы кылымдарга кезек берип жатты. Дөөлөттөр (империялар) кулап, улам башка мамлекеттерге орун бошотуп жатышты. Муундар алмашты.

Бирок бир гана нерсе күчүн сактап кала берүүдө. Ал – Улукбек бабабыздын кыздар (болочокку апалар жана чоң энелер) билимдүү-таалимдүү болушу – ата-эне үчүн парыз деп айткан осуяты.

Айдың өкүмдар тууралуу кошумча маалымат.

Улукбек Мухаммед Тарагай (толук аты: Мухаммед Тарагай ибн Шахрух ибн Тимур Улугбек Гураган; 1394-жылдын жалган куран (март) айынын 22синде Ирандагы Султанийе шаарында туулган — 1449-жылдын тогуздун айынын (октябрынын) 27синде Самаркан аймагында өлтүрүлгөн) – Борбордук Азиядагы көрүнүктүү математик жана астроном.

Ал эмир Шахрухтун уулу жана Эмир Темирдин небереси, демек, эмирзаада (кыскартып айтканда – “Мырза”). Ал Чыңгыз хандын урпагы Махмуд хандын кызы Ак-Султан Ханике айымга үйлөнгөн соң, салтка ылайык “Гураган” (Көрөгөн, Хүргөөн, б.а. монголчо “Күйөө бала”) деген наам анын ысымына кошулган. 1409-жылдан тартып ал Самаркандын өкүмдары болуп калган.

Эмирзаада Улукбек Тарагайдын мусулмандык миниатюрадагы сүрөтү ал жашап жаткан мезгилде тартылган.
Эмирзаада Улукбек Тарагайдын мусулмандык миниатюрадагы сүрөтү ал жашап жаткан мезгилде тартылган.

Улукбек так илимдерге, өзгөчө астрономияга кызыккан. Өзү курдурган медреседе Куранды жана шариятты окутуп тим болбостон, ошол доордогу так илимдерди, арап тилин, медицина, география, тарых ж.б. боюнча дарстарды окутууга өзгөчө көңүл бурган.

Ал Самарканга мусулман дүйнөсүндөгү мыкты илимпоздорду топтогон.

Улукбек 1424-жылы Нооруз майрамынан соң шаардын түндүк-чыгыш өңүрүндөгү Чупан-Ата деп аталган анча бийик эмес дөңсөөдөгү жайык талаада обсерватория (расадкана, жылдызкана) курдурууга киришкен. Обсерватория цилиндр шекилинде болгон. Анын диаметри 46 метр, бийиктиги 31 метр болгон.

Дээрлик беш жыл ичинде курулуп бүткөн бул үч кабаттуу ири жылдызканада ири китепкана да бар болчу. Анда 150 миңдей китеп топтолгон.

Обсерваториянын жанында атайын гүлдүү бакча негизделип, бул жай «Баг-и майдан» деп аталып калган.

Бул тууралуу устатыбыз, Өзбекстан ИАсынын академиги Бөрүбай Ахмедов өз китебинде кызыктуу баяндайт (Караңыз: Ахмедов Бурибай. Улугбек: Историческая повесть / Перевод с узбекского Мирзы Салиева. – Ташкент: Камалак, 1994. – 208 с., илл. – ISBN 5-633-00749-2. – Мындагы 99-107-беттер).

Улукбек жана ага кызмат кылган жылдызчы аалымдар (Казизаде Руми, Гиясуддин Жамшид, Али Кушчу) жетектеген астрономдор тобу 1437-жылы түзгөн жылдыздар жадыбалы ("Зиж-и гурагани") кийинчерээк улам жаңы маалымат менен толукталып турган. 1444-жылы Улукбек «Зиж-и жадиди гурагани» деген астрономиялык жалпылама эмгекти жараткан.

Улукбек түзгөн жылдыздар атласы өзгөчө тактыгы менен айырмаланган. Улукбектин чыгармасы латын тилине которулуп, Батыш Европадагы илим чордондоруна таркап, XV‑XVII кылымдарда Европада астрономия илимин өнүктүрүүгө багыттоочу ролду ойногон.

Улукбек так илимдерден тышкары, тарых менен поэзияга да өзгөчө көңүл бөлгөн.

Улукбектин тушунда Самаркан жана Бухара шаарларында эң татынакай имараттар салынган. Бул имараттар азыркы тапта ажайып архитектуралык эстеликтер катары бааланат жана 2001-жылы Самаркан шаары «маданияттардын тоом жолу» катары ЮНЕСКОнун өзгөчө тизмесине кирген.

Эмирзаада Улукбек көбүнесе тынч саясатты жактаган, бирок 1424-ж. моголдор өлкөсүнө (Кыргызстан аймагына) жортуул жасагандыгы да маалым.

Атасы Шахрух өлгөндөн кийин (1447) Улукбек Мавераннахр менен Хорасанды өзүнө бириктирүүгө аракеттенген, бирок Эмир Темирдин урпактарынын ортосундагы такты үчүн айыгышкан ички күрөш анын пайдасына чечилбеди. Бул таймашта анын тарабы жеңилип калды. Улукбекти илимге каршы чыккан эскичил молдолордун тарапкери болгон өзүнүн уулу Абдуллатиф (Абд ал-Латиф) өлтүрткөн.

Жылдызкананын (расадкананын) орду XX кылымдын башында кантип аныкталган?

Тилчи окумуштуу, ыраматылык Сатыбалды Мамытовдун маалымдашынча, айтылуу Курманжан датканын күйөө балдарынын бири Алымбек датканын урпактары сактап жүргөн жекече китепканадан бир нече кол жазманы алып кеткен экен. Андагы вакып-намалардын биринин маалыматын колдонгон археолог Василий Лаврентьевич Вяткин (1869—1932) 1908-жылы Самаркандагы атактуу обсерваториянын калдыгынын ордун тапкан.

Таланттуу тарыхчы жана өзү да Алымбек датканын урпактарынан болгон Турсунай Өмүрзакова айым бул жагдайга кыйла тактоо киргизип, маалымат булагы катары Капитолина Новоселованын «Алтаир жылдызы» аттуу романына шилтеме жасайт (Караңыз: Новоселова К.И. Звезда Альтаир. – Ташкент: Изд-во имени Гафура Гуляма, 1983. – 160 с.; Өмүрзакова Т. Курманжан датка: Доор. Инсан. Ишмердүүлүк. – Толукталган 2-басылыш. – Б.: MaxPrint, 2015. – 264 б., сүрөт. – ISBN 978-9967-27-642-0. – Мындагы 16‑20-беттер).

Анда В.Л.Вяткин араб жазмасындагы ар кыл тилдердеги тексттерди мыкты окуган самаркандык Абу Сайид Магзумдун кыйла көмөгүн колдонуп келгени баяндалат. Кургак учук илдетине кириптер болгон Абу Сайид Магзумдун оорусуна кымыз дары болоорун угуп, В.Л.Вяткин аны Алайга алып жөнөйт. Орто жолдо, Ошко келгенде, Абу Сайид Магзумдун акыбалы оорлошуп, шаарда чакан ооруканада жатып калат.

Дал ошол күндөрү В.Л.Вяткин Абу Сайид Магзумга Оштогу болуш Асанбекти тааныштырат. Алымбек датка менен Курманжан датканын уулдарынын бири Асанбек Абу Сайид Магзумга өзүнүн кол жазмалардан, эски каттардан, вакып-наамалардан жана китептерден турган таңгак-таңгак болуп ирээттүү жыйылган китепканасындагы чыгармаларды темаларына жараша иргеп бөлүштүрүп, кыскача системалуу баяндап көрсөтүү өтүнүчүн айткан экен. Бул үчүн, албетте, акы төлөнмөкчү болот. Дал ошол иргөө иштери маалында табылган самаркандык вакып-наамеде (менчик ээси көрсөтүлгөн расмий документте) камтылган маалымат Улукбектин обсерваториясынын ордун тактоодо ачкыч кызматын аткарган.

Бул маалыматты болочокто да терең иликтөө зарыл. Капитолина Новоселованын «Алтаир жылдызы» аттуу романындагы бул өтө маанилүү жагдайдын чагылдырылышына булак болгон түпкү маалыматты табуу керек.

Жакында өзбек тилиндеги бир материалды интернеттен окудум. Анда Абу Сайид Магзумду В.Л.Вяткин Алайга чейин алып баргандыгы тууралуу айтылат. Оштогу чакан ооруканада жаткан Абу Сайидди Алайга алып барып, кымыз менен дарылайын деп В.Л.Вяткин дарыгер Лебедевден уруксат сурайт. Ошентип, Абу Сайид Магзум айтылуу Курманжан датканын Алайдагы жайлоодогу конушунда да болуп, саамал ичип дарыланган. Курманжан датка В.Л.Вяткинге жана Абу Сайидге меймандостук ызаат көрсөткөн.

Абу Сайид Магзумга Курманжан датканын конушунда 5 сандыкка топтолгон эски китептердин казынасын көрсөтүшкөн. Сакайган соң кайра Алайдан Самарканга кайткан чагында Абу Сайид беш сандыктын ичинен өзү иликтөөгө эч үлгүрбөгөн бешинчи сандыкты өзү менен ала кетет. Андагы вакып-наамаларды иликтеп жатып, Абу Сайид Магзум XVII кылымга таандык документке кызыгат. Анда самаркандык бир жесир аял өзүнүн менчигиндеги жер тилкесин дервиштик диний жайга белек кылгандыгы тууралуу айтылган. Мында эскерилген сөздөрдүн арасында Оби Рахмат арыгы жана Толе-Расад деген жер аталыштары учураган. Дал ушул маалыматты Абу Сайид Магзум В.Л.Вяткинге сүйүнчүлөп жеткирген.

Академик В.В.Бартольддун өтүнүчү менен В.Л.Вяткинге археологиялык казуу жүргүзүү үчүн атайын каражат бөлдүрүлгөн. В.Л.Вяткин мырза 1908-1909-жылдары Толе-Расад дөңсөөлүү жайында жүргүзгөн казуу иштеринин натыйжасында Улукбектин обсерваториясынын ордун аныктап берген.

(Караңыз: http://referat.arxiv.uz/index.php?do=files&op=download&fileid=64831&news_page=2 )

Демек, Алымбек датка менен Курманжан датканын чогулткан кол жазма байлыгынын аркасында илимде чоң ачылыш жасалып, Улукбектин жылдызканасынын калдыгы жайгашкан жер аныкталган. Азыр бул жерде заманбап татынакай музей курулган.

Айдыңдык күрөш уланууда.

Секулярдык (дин менен мамлекеттик бийлик ажырымдалган, лайык) түзүлүштү жактаган азыркы мусулмандар замандаштарын илим-билимдин заманбап деңгээлин өздөштүрүп, андан ары өнүктүрүүгө салым кошууга чакырышат. Өздөрүн нагыз мусулманмын деп санаган, бирок орто кылымдардагыдай эскичил жана тар түшүнүктөгү коомдук көз карашын таңуулап, бир гана диндин мыйзамына баш ийүүгө жана аялды эринин эрксиз кызматкерине айлантууга, үйдө гана кармоого, аларга паранжы тагууга үгүттөгөн катмарлар (арасында вахабийлер, салафийлер ж.б. бар) болсо бүгүнкү замандын Улукбектерин четинен жок кылууга даяр.

Ооганстандагы жана башка айрым өлкөлөрдөгү мугалим айымдарды жана окуучу кыздарды өлтүргөн террордук кол салуулар – дал ошол экинчи тараптын түркөйлүгүнүн айынан орун алууда.

Демек, Улукбектин өмүрүнүн соңундагы аянычтуу окуя –цивилизациябызды сактоо жана өркүндөтүү үчүн күрөшкөн айдың мусулмандар үчүн азыр да унутулгус сабак бойдон кала берүүдө. Бүгүнкү Улукбектер эч качан жеңилбеши керек, бул үчүн айымдар (кыздар, келиндер, апалар, чоң энелер) эркектерден кем эмес деңгээлде таалим алуусу үчүн кызмат кылган секулярдык түзүлүш, коомдук шарт, демократиялык мыйзам жана атуулдук эрк жана демилгелер талап кылынат.

Кыздар да ата-энеге жана коомго жардам кылып, өздөрү дилгирлик менен билимге умтулушу керек.

Бишкек менен Ташкенттин бийик максаты

Шавкат Мирзиёев менен Алмазбек Атамбаев.

Кыргызстан менен Өзбекстан чек ара маселелерин чечүүнү, соода-экономикалык алака-катышты жакшыртууну макулдашты.

Эки тараптуу мамилелер 24-декабрда Кыргызстандын президенти Алмазбек Атамбаев Өзбекстанга бир күндүк иш сапар менен барганда талкууланды.

Атамбаев мурдагы өзбек президенти, маркум Ислам Каримовдун бейитине барып гүл коюп, куран түшүрдү.

Соңку жылдары кыргыз-өзбек мамилесин сынаган бир топ орчун окуялар орун алды. Талдоочулар быйыл сентябрь айынан бери оңоло баштаган эки тараптуу алака-катышка чоң үмүт артып турат.

Самарканддагы кыргыз-өзбек президенттеринин сүйлөшүүсүндөгү башкы темалардын бири – чек ара маселелерин чечүү болду. Анда тиешелүү мамлекеттик органдарга эмки айдын ичинде чек араны делимитация жана демаркациялоо тууралуу чечимдерди даярдоо боюнча тапшырмалар берилди.

Атамбаев менен Мирзиёев жолукту
please wait

No media source currently available

0:00 0:06:22 0:00

Бул жолугушууда расмий Ташкент он жылдан ашык убактан бери ишке ашпай келе жаткан Кытай-Кыргызстан-Өзбекстан темир жолун куруу боюнча Бишкектин позициясын колдогону маалым болду.

"Келишим баракта калбаса"

Өзбекстандын президенти Шавкат Мирзиёев кесиптеши Алмазбек Атамбаевди жылуу кабыл алды. Мындан ары бардык иш-аракет эки элдин достугун чыңдоого багытталышы керектигин белгиледи:

- Соода-экономикалык мейкиндикте жалпы кызыкчылыгыбыз көп. Чогуу аракеттенсек биздин соода-экономикалык алака-катышыбызды, соода жүгүртүүнү жакшыртсак болот. "Базарыбыз да, мазарыбыз да бир" деп бекер айтылбаса керек. Бардык аракеттерибиз элдин ортосундагы достукту чыңдоого багытталышы керек. Соңку үч айда жасалган иш-аракеттер эки өлкөнүн мамилесин улоого негиз, пайдубал болуп берет.

Кыргызстандын президенти Алмазбек Атамбаев мындан туура 25 жыл мурун Ташкентте эки өлкөнүн түбөлүк достугу тууралуу келишимге кол коюлганын эстеди. Бул жолугушууну мамилелердин, алака-катыштын жаңы барагы деп баалады. Маркум Ислам Каримовдун эмгегин, салымын эскерип өттү:

- Ар бир мезгилдин өз лидери болот. Сиз Өзбекстан, өзбек эли күткөн лидерсиз. Биз экономикага, мамилелерди өнүктүрүүгө, кайсы бир тоскоолдуктарды жоюуга, тосмолорду алууга басым жасашыбыз керек. Биз элибиз чек араны сезбей тургандай абалга жетүүгө аракет жасашыбыз керек. Биз бүгүн, келишим түзүлгөн маараке күнүндө мамилелердин жаңы барагын ачып жатабыз. Бул келишим качандыр бир кезде кол коюлган, кийин унутулуп калган кагаз боюнча эле калбашы керек. Сиздин келишиңиз менен бул жандуу келишимге айланарына көзүм жетет.

Өзбекстан менен “кембагал бир тууган” катары эмес бирдей укуктагы өнөктөш, кошунадай мамиле түзүшүбүз керек.

Талдоочулар кыргыз-өзбек алака-катышынын эң талылуу жери – чек ара маселелери экенин белгилешет. Эки өлкөнүн чек арасынын жалпы узундугу 1400 чакырымга жакындайт. Анын 320 чакырымы тактала элек жана басымдуу бөлүгү талаштуу тилке болуп саналат.

Чек ара маселери боюнча эксперт Саламат Аламанов чек араны чукулунан чечүүнүн бир мүмкүнчүлүгү катары 1955-жылы кабыл алынган, бирок бекитилбей калган чечимдерди атады. Бул эки өлкө үчүн тең пайдалуу болот деп билдирди:

- Бул принцип – ар ким пайдаланып келген жерлерди ээлеп калышы керек деген сөз. Жөнөкөйлөштүрүп айтканда, илгерки колхоз-совхоздор жана башка жерди иштеткен мекемелер ошол чарбалык чек аралардын негизинде чечиши керек. 1955-жылы ошондой принцип колдонулуп чечилген болчу. Бирок ал Жогорку Кеңеш аркылуу бекибей калып, талаш маселелер уланып келген. Азыр деле ошол принципти колдонсо чечүүгө болот. Себеби ошол кездеги карталар бар. Ар ким эзелтен бери пайдаланып келген жери өзүндө калат. Муну ошол чек ара тилкесинде жашаган эл дагы түшүнөт.

Эл күткөн чечимдер

Кыргызстан менен Өзбекстан буга чейин суу маселеси боюнча мунаса таппай келген. Расмий Бишкек суу товар катары бааланышы зарыл, ага байланышкан чыгымдар төлөнүшү керек деген маселени көтөргөн. Ташкент суу тартыштыгы күчөйт деген жүйө менен Камбар-Ата-1 ГЭСин курууга каршылык билдирип жүрөт.

Баткен облусунун мурдагы губернатору Султанбай Айжигитовдун пикиринде, эң ириде эки өлкө кошуна экенин эстен чыгарбашы керек: ​

- Өзбекстан бизге экономикалык өнөктөш катары өтө маанилүү. Биз деле аларга өтө маанилүү кошунабыз. Өзбекстандын байлыгы, бар-жогу бар. Бирок аларда суу жок. Суу ресурстары биз менен Тажикстанда болуп жатпайбы. Ошондуктан биз Өзбекстан менен “кембагал бир тууган” катары эмес бирдей укуктагы өнөктөш, кошунадай мамиле түзүшүбүз керек. Жаныңдагы кошуна менен жакшы болбосоң жөн эле ары-бери катташың деле кыйын болуп калат.

Апта: Өзбекстанга сапар

Апта: Өзбекстанга сапар

Президент Алмазбек Атамбаев 24-декабрда иш сапар менен Өзбекстандын Самарканд шаарына барды.

Эки өлкөнүн алака-катышы ушул жылдын сентябрь айында өзбек президенти Ислам Каримов каза болгондон кийин, бийлик Шавкат Мирзиёевге тийгенден тарта оңоло баштады. Алгач өзбек тарап, эшигин ачып, кол сунуп Кыргызстандан жоон топ адамды Анжиянга чакырды. Андан көп узабай кошуналарды чакырып чоң сый-урмат Ошто көрсөтүлдү.

Саясат талдоочу Эмил Жураев эки тараптуу алака-катышты жакшыртууга жакшы мүмкүнчүлүк түзүлүп жатканына, муну пайдалана билүү керектигине токтолду:

- Кошуналардын баары Ислам Каримовго бата кылып, куран окутуп барып келишти, биздин президент болсо бара элек деп ойлонуп да жаттык эле. Анын аппараты Шавкат Мирзиёев ант берип кызматка киришкенден кийин барган алгачкы президент болду деп билдирип, бул кадам дагы туура болду. Сентябрь айынан бери эле Ташкенттин бизге карата саясаты оң нукка бурулуп, жакшы маанайдагы эки тараптуу жолугушуулар болду. Анда жакшы сөздөр айтылды. Эки өлкөнүн ортосунда кыйын маселелер бар. Чек ара маселеси өтө татаал болуп эсептелет. Соода-сатыкты жакшыртуу, эки элдин бири-бирине катташын мүмкүн тез эле чечсе болот. Чек ара маселеси көбүрөөк убакытты талап кылат. Бирок бир топ жылдан бери ордунан козголбой турган маселени ачык талкуулап, чечебиз деп турганы өтө чоң жышаан.

Соңку жылдары Кыргызстан менен Өзбекстандын алака-катышын сынаган бир топ орчун окуялар орун алды. Быйыл март айында Жалал-Абад облусунун Аксы районундагы Чаласарт аймагына Өзбекстан аскерлерин күтүүсүз киргизген. Август айында ушул эле райондогу телередио сигналдарын таратуучу станция турган Үңкүр-Тоодогу тактала элек жердин айланасында жаңжал чыккан.

PS: "Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Кыргыз-өзбек президенттери жолукту

Кыргыз-өзбек президенттери жолукту
please wait

No media source currently available

0:00 0:00:27 0:00

Президент Атамбаев Өзбекстанга барды

Кыргыз-өзбек президенттери жолукту
please wait

No media source currently available

0:00 0:00:27 0:00

Президент Алмазбек Атамбаев 24-декабрда иш сапар менен Өзбекстандын Самарканд шаарына барды.

Сапар учурунда Атамбаев Өзбекстандын туңгуч президенти Ислам Каримовдун мүрзөсүнө барып куран окуп, гүлчамбар койду.

Андан кийин Кыргызстан жана Өзбекстан президенттери Самаркандагы өзбек-немис Man Auto-Uzbekistan биргелешкен ишканасын кыдырып чыгышты. Бул тууралуу президенттик аппараттын басма сөз кызматынан билдиришти. Маалыматка караганда, кыргыз тарап аталган завод чыгарган техникалардын үлгүсү менен таанышты. Ошондой эле Өзбекстандын текстиль жана автоунаа өнөр жайы, элдик керектөө шаймандарынын көргөзмөсүнө күбө болушту.

Президент Алмазбек Атамбаев өзбек лидери Шавкат Мирзиёев менен жолугушуу учурунда ага сапар менен келүүгө чакырганы үчүн ыраазычылык билдирди. Көз карандысыздык үчүн күрөштүн убагы бүткөнүн, эми экономикага, мамилелерди өнүктүрүүгө басым жасап, чектөөлөр менен маанисиз тоскоолдуктарды алуу керектигин айтты. Ошондой эле эки элдин илгери жалпы мамлекети - Кокон хандыгы болгонун, ортодо чек ара жок болгонун эске салды:

- Өзбекстан менен чектөөлөрдү алууга мезгил келди. Адамдар чек араларды сезбеши үчүн биз баарын жасашыбыз керек, - деди Атамбаев.

Президент бүгүнкү жолугушууну жакшы белги деп атады. 20 жыл илгери дал ушул күнү Ташкентте Өзбекстан менен Кыргызстан ортосунда түбөлүк достук жөнүндө келишимге кол коюлганын эске салып, бул күнү кызматташтыктын жаңы барагы ачылып жатканын белгиледи.

Атамбаевди тышкы иштер министри Эрлан Абдылдаев, президенттик аппараттын тышкы саясат бөлүмүнүн жетекчиси Сапар Исаков, Өзбекстандагы элчи Данияр Сыдыков, вице-премьер-министр Жеңиш Разаков, мамлекет башчынын кеңешчиси Калыкбек Султанов коштоп жүрөт.

PS: "Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Атамбаев Өзбекстанга барды

Москвада Каримовдун айкели тургузулат

Ислам Каримов

Москвада Каримовдун айкели тургузулат, Тажикстанда террорчулук идеясын жактагандарга кылмыш жазасы күчөтүлдү, кытайлык ишкана "Эйр Кыргызстанды" сатып алууга кызыкдар, орусиялыктар Назарбаевге ишеним көрсөтүштү.

Шекспир жана Каримов

Газета.ру Москвада маркум Ислам Каримовдун айкели тургузуларын баяндайт. Каримовдун эстелигин тургузуу демилгесин өзбек диаспорасы көтөрүп чыккан.

Москва мэриясынын уруксаты менен айкел Өзбекстандын элчилигине жакын жерде тургузулат. Аны жасоого 35 миллион рубл сарпталып, бул каражатты өзбек тарап көтөрөт. Андан тышкары Москванын шаар кеңеши келерки жылы англиялык акын жана драматург Уильям Шекспирдин эстелигин орнотууга уруксат беришкен.

Тажикстанда экстремизмди актагандар камалат

Регнум "Тажикстанда интернеттеги социалдык тармактарда терроризмди актап пикир жазгандар он жылга чейин эркинен ажыратылат" деп жазат.

Кылмыш кодексине киргизилген өзгөртүүлөр боюнча террорчулук менен диний экстремизмди коомчулук алдында актаган жарандар үч жылдан 15 жылга чейин абакка камалышы мүмкүн.

Ал эми террордук актыларды жасоого чакырык жасагандар беш жылдан он жылга чейин, массалык маалымат каражаттарында, интернет жана социалдык тармактарда экстремизмди жактап, колдоо көрсөткөндөрдү 10-15 жылга чейин түрмөгө кесүү жазасы каралган.

"Ноябрдан баштап Тажикстандын аймагындагы бардык мобилдик оператор менен интернет-провайдерлерге көзөмөл салган бирдиктүү борбор иштей баштаган. Мындай жол менен бийлик каалаган учурунда жарандарды байланыш каражатынан өчүрүп салууга мүмкүнчүлүк алды" деп жыйынтыкталат макалада.

"Эйр Кыргызстанды" Кытай сатып алууга кызыкдар

Регнум "Кытайдын China southern airlines ишканасы Кыргызстандын «Эйр Кыргызстан» авиакомпаниясынын 49 пайыздык акциясын сатып алууга даяр" деп маалымдайт.

Кыргызстан аба каттамдарга жана учактарга көзөмөл салган Жарандык авиация боюнча эл аралык уюмдун талаптарына жооп бере албай, 2006-жылдан бери “кара тизмеге” алынганы, ага кошумча уюм карыздарын төлөй албай жүргөнү айтылат. "Четтен кошумча каржылоосуз Кыргызстандын авиакомпанияларына Европага аба жолу ачылбайт" деп жазылган макалада. Жалпысынан өлкөдө 22 авиакомпания катталганы, алар быйыл өкмөттүн бюджетине 1,3 миллиард сом киреше алып келгени кошумчаланат.​

Орусиялыктар Назарбаевге ишенет

"Известия" гезити борборазиялык президенттердин ичинен орусиялыктар Назарбаевге ишеним артышат деп жазат. Орусиянын коомдук пикирди иликтөө борбору орусиялыктар арасында сурамжылоо жүргүзүп, "КМШ өлкөлөрүнүн ичинен кайсы мамлекетке жана президентке көбүрөөк ишенесиңер?" деген суроо узаткан. Президентке ишеним боюнча Борбор Азиядагы лидерлердин ичинен Нурсултан Назарбаев – 45% добуш чогултса, Алмазбек Атамбаев – 4%, ал эми Эмомали Рахмон менен Гурбангулы Бердымухамедов бир пайыздан добуш алган.

Өзбекстандын жаңы президенти Шавкат Мирзиёевге сурамжылоого катышкан орусиялыктардын 6% ишеним көрсөткөн. Ал эми жалпы КМШ боюнча орусиялыктар биринчи кезекте Беларусту Орусиянын башкы ишенимдүү өнөгү катары аташып, бул өлкөнүн президенти Александр Лукашенкого колдоо билдиришкен.

PS: "Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Иран Кыргызстандан саясий колдоо күтөт

Иран президенти Хасан Роухани менен президент Алмазбек Атамбаев. 23-декабрь, 2016-жыл

Кыргызстан менен Ирандын кызматташуусунун бир платформасы Шанхай кызматташтык уюму. Андан тышкары иран президенти Хасан Роухани Тегеран эки өлкө ортосундагы визалык режимдин жоюлушун кааларын Бишкек сапарында ачык айтты.

Иран президенти Хасан Роуханинин Кыргызстанга келиши кыргыз президенти Алмазбек Атамбаевдин былтыркы күздөгү Тегеранга барышына жооп болду. Сапар алкагында президенттер эки өлкө ортосундагы алаканы жакшыртуу, өнүктүрүү жолдорун талкуулады.

Алмазбек Атамбаев жолугушуу жыйынтыгын жемиштүү болду деп баалап, Иран менен кызматташтык жаңы деңгээлге чыкканын айтты:

- Бүгүн биз Кыргызстан жана Ирандын кызматташтык программасын кабыл алдык. Аталган программа алдыдагы он жылга эки өлкөнүн практикалык алакасынын конкреттүү багыттарын аныктайт. Бул мамилени жаңы деңгээлге чыгарат деген ойдомун.

Атамбаев Иранды Кыргызстанда ГЭС курууга катышууга чакырып, энергетика жаатында иштешүүгө кеңири мүмкүнчүлүк барын белгиледи:

- Бизд өлкө аймагында Ирандын ГЭСтерди куруу долбооруна катышуусуна кызыкдарбыз. Президент Роухани Ирандын бир ишканасына бул сунушту карап көрүү боюнча тапшырма берүүнү убада кылды.

Жолугушууда Кыргызстан менен Ирандын он жылдык кызматташуу программасы кабыл алынып, медицина, эмгек жана социалдык коргоо, маалымат-технологиялар, маңзатка каршы күрөшүү багытында кызматташуу меморандумдарына кол коюлду.

Хасан Роухани Иран Кыргызстан менен мамилени өнүктүрүүгө кызыкдар экенин ырастады. Анын айтымында, эки өлкө жарандары үчүн виза режимин толук жоюу зарыл:

- Биз өлкөлөр ортосундагы визалык режимди жоюуну кызматташтыктагы стратегиялык саясат катары көрүп жатабыз. Акырындап биздин өлкөлөр ортосундагы виза жокко чыгарылышы керек. Муну үч этап менен ишке ашырса болот деген ойдомун. Биринчи ишкерлер, анан туристтик топторго, үчүнчү этапта бардык жарандарга тиешелүү визалык режимди жокко чыгарса болот. Бул эки өлкө ортосундагы туризмдин жана экономикалык байланыштын чыңдалышына шарт түзөт.

Эки президент өлкөлөрдүн тышкы иштер министрлерине бир ай ичинде атайын сунуш иштеп чыгууну тапшырды.

Ошондой эле Роухани Иран Кыргызстан мүчө болгон Евразия экономикалык биримдиги менен эркин соода келишимине жетишүүгө ынтызар экенин белгиледи.

Өз кезегинде кыргыз жетекчилиги Ирандын Шанхай кызматташтык уюмуна толук кандуу мүчө болушун колдорун билдиришти.

Муну менен катар Алмазбек Атамбаев Ирандын өзөктүк программасынын аткарылышына жана Ирандан эл аралык санкциялардын алынышына маани берерин кошумчалады.

Кыргызстан-Иран: кызматташууга кадам
please wait

No media source currently available

0:00 0:03:22 0:00

Иран менен кызматташуу пайдалуубу?

Кыргызстандын Ирандыгы элчиси Абазбек Абдуразаков Роуханинин сапарынын мааниси зор экенин айтууда. Элчинин белгилешинче, Иранда Борбор Азия, анын ичинде Кыргызстан менен кызматташтыкка кызыгуу күч:

- Иранда Кыргызстанга кызыгуу күч. Бүгүнкү Иран президентинин сапары кызматташтыкка дем болот деген ишенимдебиз. Жаңы кабыл алынган кызматташуу программасынын алкагында бир нече багытта: өнөр жай, энергетика, айыл чарба тармактарында долбоорлорду ишке ашыра алабыз.

Роуханинин сапарындагы көңүл бурулган башкы маселелердин бири Кытай менен Иранды бириктирчү темир жолду Кыргызстан аймагы аркылуу куруу долбоору болду.

Президент Атамбаев бул жолду курууга кыргыз бийлиги кызыкдар экенин белгилеп, жакын арада болчу Өзбекстан жана Кытайга сапарларында бул маселени көтөрөрүн айтты.

Аталган темир жолду куруу көп жылдан бери сөз болуп келет. 2013-жылы президент Атамбаев жолдун курулушу Кыргызстанга пайдасы жоктугун билдирип, бирок кийин бул пикиринен баш тарткан.

Байкоочулардын пикиринде, эки мамлекет ортосундагы экономикалык кызматташуу чеке жылытпайт. Буга мисал катары соода жүгүртүүнүн көлөмүн айтышат. Быйылкы жылдын он айында ал 11 миллион долларды гана түзгөн.

Тегеран, Иран.
Тегеран, Иран.

Кыргызстандын Ирандагы мурдагы элчиси Абазбек Атаханов бул жаатта кызматташтыкты арттыруу зарылдыгын белгиледи:

- Эки мамлекеттин жакшы потенциалы болгонуна карабай товар жүгүртүү деңгээли төмөн. Эми эки мамлекет ушул багытка басым жасайлы деген келишимге келиптир. Бул жакшы. Келечекте соода-экономикалык байланыштар бир нече эсеге жогорулашы керек.

Ошол эле учурда Иран менен экономикалык кызматташтык айтылгандай дароо оң жыйынтык берет дегенге ишенбеген адистер да бар. Маселен, тышкы иштер министринин мурдагы орун басары Талант Кушчубеков:

- Технология жаатынан алып караганда Иран өнүккөн өлкөлөрдүн катарына кирбейт. Кандайдыр бир жаңы технологияларды алып келебиз дегени ачыгын айтканда, чындыкка жатпайт. Өткөн кылымдын 70-жылдары Иран газ боюнча экинчи, мунай боюнча үчүнчү орунда турган өлкө болчу. Бул жактан алып караганда, финансы жагынан аларда мүмкүнчүлүк пайда болушу ыктымал. Канча деңгээлде? Муну азырынча айтуу кыйыныраак.

Иран Борбор Азиянын саясий колдоосуна муктаж

Кыргызстандын Иран менен түз чек арасы жок. Экономикалык жактан алганда эки өлкөнүн соодасынын көлөмү абдан эле аз. Эки өлкөнүн тең кызматташуусун арттыра турган бир плафторма – Шанхай кызматташтык уюму. Кыргызстан бул уюмдун таасирдүү мүчөсү, Иран болсо ага мүчөлүккө өтүү үчүн бир нече жылдан бери аракеттенүүдө. Роухани мырзанын Кыргызстан менен Казакстанга сапарынын башкы максаты Ирандын уюмга толук мүчө болуп кабыл алынуусуна эки өлкөнүн колдоосун алуу. Бул Тегеранга өтө маанилүү, анткени Иран соңку бир нече жылдар бою обочолонуп калган. Шанхай кызматташтык уюмуна толук кандуу мүчө болгондон кийин Иранга чөлкөмдө, ошондой эле дүйнөдө саясий жана экономикалык таасири күчөтүүгө жол ачат. Өз ара кызматташунун учурдагы абалына "Азаттыктын" Фарда кызматынын журналисти Годратолла Шахиди токтолду.

Иран президенти Хасан Роуханинин сапарынын алкагында Бишкекте Кыргызстан-Иран бизнес форуму да өтүп, мүмкүнчүлүктөр талкууланды.

"Арай көз чарай": Иран менен кызматташуу кооптуубу?

PS: "Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Латвия: парламенттик демократия

Латвия: парламенттик демократия
please wait

No media source currently available

0:00 0:29:37 0:00

Өзбекстанда 179 киши жарандык алат

Өзбек паспорту

Өзбек президенти Шавкат Мирзиёев 20-декабрда жарандык берүү тууралуу жардыкка кол койду.

Анын тексти жана жарандык бериле турган 179 кишинин ысымы президенттин расмий сайтында жарыяланды. Өзбекстанда СССР ыдырагандан бери он миңдеген киши жарандык алалбай жүрөт. Алардын арасында өзбек жигиттерге күйөөгө чыккан кыргызстандык келиндер да бар.

Жардыкта жарандык берүү арыздарын кароо актуалдуу маселеге айланганы белгиленет. «Өзбекстан жумуриятынын жарандыгы» жөнүндө мыйзам күчүнө кирген маалда кайсы бир себептерден улам башка жерлерде жашап калган түпкүлүгү өзбекстандык жарандар көп экени айтылат.

Ислам Каримовдун режиминин тушунда коңшу өлкөлөр менен мамиле анча жакшы эмес болчу. Тажикстан, Кыргызстан, Түркмөнстандан келген адамдарга жылдар бою жарандык берилген эмес.
Садриддин Ашуров

«Азаттык» радиосунун өзбек редакциясынын журналисти Садриддин Ашуров 2005-жылы БУУнун Качкындар комиссарлыгы "Өзбекстанда жарандыгы жок 40 миң киши бар" деген маалымат таратканын айтат.

Бирок анда Кыргызстан, Тажикстандан келген адамдардын көбү эске алынган эмес. Азыр болсо бейрасмий маалыматтар боюнча, Өзбекстанда жарандыгы жок кишилердин саны 100 миңге жетет. Көптөрү 20 жылдан бери улам улам жарандык алуу үчүн арыз берип келет. Бирок акыркы жылдары андай аракеттен үмүтү үзүлүп, жарандык аларына ишенбей калгандар көбөйө баштаган.

- Ислам Каримовдун режиминин тушунда коңшу өлкөлөр менен мамиле анча жакшы эмес болчу. Тажикстан, Кыргызстан, Түркмөнстандан келген адамдарга жылдар бою жарандык берилген эмес. ОВИРге кайрылган учурларда мекеме жетекчилери адатта дубалда илинип турган Каримовдун сүрөтүн көргөзүп коюшчу. Бул маселени президент гана чеччү.

Президенттин күтүлгөн жардыгы кыйла жылдардан бери биринчи ирет ачык жарыяланды. Жарандык берүү тууралуу арыздарды президент администрациясындагы атайын комиссия карап чыгып, чечим чыгарат.

Арызы канааттандырылган 179 кишинин арасында өзбек, тажик, казак, орус жана башка улуттардын өкүлдөрү, Өзбекстандан тышкары мурдагы СССРдин аймагында туулуп-өскөн, өлкөнүн ар кыл облустарында жашаган адамдар бар. Тизмеге Кыргызстанда төрөлгөн беш киши да кирген экен.

Мекенине келе албаган өзбекстандыктар

Мекенине келе албаган өзбекстандыктар

“Азаттыктын” өзбек кызматынын иликтөөсүнө ылайык, учурда Өзбекстанда диний экстремизмге айыпталып, издөөгө алынгандардын саны 40 миңдей болушу ыктымал.

Өзбекстандын курамындагы Каракалпакстан автономиялуу жумуриятынын тургуну Музаффар Айманов жарандык берилгендердин арасына илингенин «Азаттык» радиосунун өзбек кызматынын кабарчысынан угуп, өз таржымалын айтып берди:

- 8-классты бүтүргөндөн кийин 1988-жылы Орусияга окуганы кеткем. Анан ооруп калып, ден соолугума байланыштуу үч жылдан кийин үйгө кайтып келдим. 1991-жыл эле. Келерим менен каттоого тургузбай, бир айдын ичинде армияга чакырышты. Украинага алып кетишкен. Бир жылдан кийин Өзбекстанга келип, бирок аскердик каттоого 1993-жылы эле коюлуп калгам. Анан 1996-жылы жаран эмес деген документти колума беришти.

"Эмне дегенде Музаффар Өзбекстан жарандыгы жөнүндөгү мыйзам кабыл алынган 1992-жылдын жайында өлкөдө жок болчу, ошол мезгилден кийин келгендердин бардыгына, Өзбекстанда туулуп-өскөнүнө же үй-бүлө, жакындары бул жерде жашаганын карабай жарандык берилчү эмес", - дейт Ашуров.

Кээ бир маалыматтар боюнча, Өзбекстандын аймагында паспортсуз жүргөн кыргызстандыктар миңдеп саналат. Алар негизинен өзбек атуулдарына турмушка чыккан келиндер.

Жарандыгы жоктор көптөгөн кыйынчылыктарга туш болушат. Эң негизгиси, жакшы жумушка орношуу кыйын. Ал эми жарандык алуу үчүн талап кылынган документтердин арасында иштеген жерден справка да бар.

- Жакшы жумуш табалбагандыктан, мандикер болуп, келишимдер боюнча иштешет. Же болбосо бюджеттик мамлекеттик мекемелерге алынбайт. Диплому бар болсо да. Бирок чанда эле мисалы, мугалим же догдур өңдүү адистер жетпегенде ишке алышат. Албетте, жарандыгы жоктор шайлоодо добуш берип же өздөрү шайлана албайт. Чет өлкөлөргө чыгуу да кыйын. Аларга чакан, төрт беттен турган документ беришет, бир нече мөөр басылганда ал тез эле толуп калат, - дейт Садриддин Ашуров.

Шавкат Мирзиёев бийликке келгенден бери Өзбекстанда кошуна өлкөлөр менен жакындашуу, өлкөнүн ички саясатында бир топ оң жылыштар, реформалар болуп келатат.

"Азаттыктын" архиви: Өгөйлөнгөн келиндер. 2015-жыл

PS: "Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Өзбек өкмөтүндөгү өзгөрүүлөр

Жаңы президент Шавкат Мирзиёевдин инаугурациясы, 14-декабрь.

Өзбекстанда президент Шавкат Мирзиёев менен премьер-министр Абдулла Арипов кызматка расмий киришери менен өзбек өкмөтүндө өзгөрүүлөр болду.

Өкмөттүн расмий сайтындагы маалыматка караганда, премьер-министрдин биринчи орун басарлыгына кезинде “Өзбек темир жолун” башкарып келген Ачилбай Раматов дайындалды.

Финансы министрлигин экономика министринин орун басары болуп иштеген Батыр Ходжаев жетектемей болду.

Бул эки кызматты мурдагы президент Ислам Каримовдун мураскору болот деп айтылып келген Рустам Азимов ээлеп турган. Каримовго жакын бул саясатчы кайсы ишке дайындалары азырынча белгисиз. Өкмөттөгү айрым булактар Азимов премьер-министрдин кадыресе орун басары кызматын сактап калышы мүмкүндүгүн билдиришти.

Өзбек өкмөтүнө жарыяланган дайындоолор
Өзбек өкмөтүнө жарыяланган дайындоолор

Мындан тышкары вице-премьер-министр Адхам Икрамов Саламаттык сактоо министрлигинин башына келди. Ошондой эле Ташкент, Сырдарыя облусунун акимдери да алмашты. Өкмөттүк порталда болсо министрлер кабинети тууралуу маалыматтар жаңыланары эскертилди.

Өзбекстандагы бул кадрдык дайындоолордун өзгөчөлүгү эмнеде? “Азаттыктын” өзбек кызматынын журналисти Сирожиддин Ислом мурдагы президенттин учурунда иштен айдалып, же кылмыш иши ачылгандар кайра кызматка келип жатканын айтып, буга Абдулла Ариповдун премьер-министр болушун мисал келтирди.

- Шавкат Мирзиёев өзү иштеше алган жана өзүнө берилген команданы түзгүсү келип жатат. Ал премьер-министр катары 13 жыл иштеген. Анын тажрыйбасын эске алганда ал өзү иштеше алган адистерди жакшы билсе керек. Деген менен жаңы дайындалган жетекчилердин көбү кезинде Каримов жумуштаган айдап жиберген же кылмыш ишин ачкан, же соттолгон эски саясатчылар. Бул командадан жаңы жүздөрдү көрө алган жокмун.

Рустам Азимов
Рустам Азимов

Өзбек эли өлкөнү 27 жыл башкарган Ислам Каримов көз жумгандан кийин 4-декабрда биринчи жолу жаңы президентти шайлады. Анда 59 жаштагы Шавкат Мирзиёев добуштардын 88 пайыздан ашыгын топтогон.

Шайлоодон көп өтпөй Мирзиёев 27 өлкөгө виза режимин жойгон жарлыкка кол койду. Ошондой эле губернатор, мэрлерди түз шайлоону сунуштады.

Шайлоонун алдына дээрлик чейрек кылымдай түрмөдө отурган саясатчылар бошотулду. Бирок бозгундагы өзбек оппозициясынын өкүлдөрү жана укук коргоочулары өлкөдө олуттуу жылыштар болорунан күмөн санап турушат.

PS: "Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Ашхабад Кремлден акча сурады

Түркмөн президенти Гурбангулы Бердымухамедов менен орус президенти Владимир Путин.

Назарбаев президенттик бийликти өкмөт жана парламент менен бөлүшүүнү чечти, Бердымухамедов келерки президенттик шайлоого Путинден каржы суроодо, ал эми өзбек президенти Мирзиёев өзбек текстилин Европага чыгарат.

Назарбаевдин жаңы демилгеси

Ведомости басылмасынын макаласында казак президенти эгемендүүлүктүн 25 жылдык мааракесинде мамлекеттин өнүгүүсү үчүн бийлик бутактарынын жоопкерчилигин күчөтүү керектигин белгилегени баяндалат. Бул үчүн Нурсултан Назарбаев өлкөнүн Баш мыйзамын өзгөртүп, президенттик бийликти бөлүштүрүүнү сунуштаган. "Ыйгарым укуктарды президент, өкмөт жана парламент ортосунда бөлүштүрүүгө убакыт жетти. Атайын комиссия түзүлүп, тийиштүү жаңы мыйзамдарды, керек болсо, Конституцияны дагы өзгөртүү боюнча сунуштарды киргизиши керек” деп айтты Назарбаев. Ошол эле маалда эл башчы “Казакстан – президенттик өлкө боюнча кала берет” деп баса белгиледи.

Аркадагдын өтүнүчү

"Аргументы Недели" басылмасы “Орусиядан Түркмөнстан да акча сурай баштады” деп жазат. Макалада Түркмөнстандын мамлекеттик бюджети чоң кара туңгуюк сыяктуу сүрөттөлүп, Гурбангулы Бердымухамедов ноябрда Кремлден 2 миллиард доллар сурап келгени баяндалат. Ушул тапта орус президенти Владимир Путин Түркмөнстанга барууга даярданып жатканы айтылат.

"Бердымухамедов “Газпром” үчүн түркмөн газын оңтойлуу баада сатууга жана өлкөдө орус аскерий базасын жайгаштырууга макул болгондо гана Москва аны каржылашы мүмкүн" деп белгилейт басылма.

Орусиялык басылмалар Түркмөнстанда президенттик шайлоого ат салышуу башталганы, демократтар партиясынан Бердымухамедов көрсөтүлгөнүн дагы жазышкан.

Орус жарандыгы кимдерге берилет?

Росбалт КМШ жарандарына жарандык берүү маселесин жазды. Макалада Советтер союзунун паспорту менен Орусияга 2002-жылга чейин келгендерге орус жарандыгы жөнөкөйлөштүрүлгөн жол менен берилери айтылат. Мамлекеттик Дума кабыл алган мыйзам боюнча бул иш 2020-жылга чейин созулат. Орус жарандыгын ала тургандар орус тилден текст тапшырып, каржы булагын ачык көрсөтүшү керек. Ошондой эле алар башка өлкөнүн жараны болбошу зарыл. Мурдагы Советтер союзунун жашоочуларына жарандык берүүнү улантууга президент Владимир Путин декабрдын башында буйрук берген. Лента.ру басылмасы буга чейин жөнөкөйлөштүрүлгөн жарандыкты 70 миңдей адам алганын кошумчалаган.

Өзбек текстили Европага сатылат

Регнум агенттиги Өзбекстандын текстилине Европага жол ачылганын кабарлайт. Европа парламенти Өзбекстан менен текстил тармагында кызматташуу келишимин кабыл алган. Ташкент билдиргендей, келишим боюнча өзбек текстили Европа өлкөлөрүнө төмөн бажы салыктары менен өткөрүлөт. Агенттик Өзбекстан биринчи жарым жылдыкта пахтаны иштетүүнү 55 пайызга чейин көтөргөнүн кошумчалайт. Ошондой эле келерки үч жыл ичинде жалпы 1 миллиард долларды түзгөн 70 долбоорду ишке ашырып, текстил тармагын көтөрмөкчү. Азыр өлкөдө текстил тармагына 2 миллиард доллар инвестиция тартылып, 200 долбоор иштеп жатканы айтылат. Өзбек текстили элүүдөн ашык өлкөгө экспорттолот.

PS: "Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.


Аблязов март ыңкылабын каржылаганбы?

24-март, 2005-жыл

Бозгунда жүргөн казак саясатчысы, олигарх Мухтар Аблязов француз басма сөзүнө курган маегинде Кыргызстандагы 2005-жылдагы Жоогазын ыңкылабын каржылаганын айткан.

Кыргызстандагы саясий окуяларда, диний идеологиялардын жайылышында сырткы факторлордун канчалык таасири бар? Кыргызстан өз алдынча саясаты жасай алабы?

"Арай көз чарай" талкуусуна 2010-жылдагы Убактылуу өкмөттүн мүчөсү Азимбек Бекназаров жана “Замандаш” партиясынын теңтөрагасы, революциялардын каарманы Жеңиш Молдакматов катышты.

“Азаттык”: Азимбек мырза, Кыргызстанда 2005-2010-жылдардагы ыңкылаптар сырттан каржыланган деп көп айтылып келет. Бирок ыңкылаптын катышуучулары өз күчү менен ишке ашканын ырасташат. Кечээ француз гезитине бозгунда жүргөн казак саясатчысы, банкири Мухтар Аблязов 2005-жылдагы Кыргызстандагы Жоогазын революциясын каржылаганын билдирди. Эки ыңкылаптын активдүү каарманы катары айта аласызбы, сырттан каржылык колдоо алгансыңарбы?

Мухтар Аблязов
Мухтар Аблязов

Азимбек Бекназаров: “Жаман үйдү коногу бийлейт” демекчи, сырткы саясатыбыздын жоктугунан, элдин жеңишин идеологиялык максатта даңазалап, жеништин ээси кыргыз эли экендигин жайылта албагандыгыбыздан 2005-2010-жылдардагы революциялардын ээлери абдан көп.

2010-жылы Жалал-Абадда "мен буларды кылгам" деп Батыров “баатыр” болуп жүрөт. Эми Аблязову чыгыптыр. Учурдан пайдаланып айтарым, революциялардын ээси, жеңүүчүсү да эл. Бирок революциянын арты менен келген бийликтин ошол учурда элдин койгон максаттарын унутуп койгону үчүн ушундай көрүнүштөр болууда.

Акылга сыйбай турган нерсе. Аблязов өзү мекенинен качып жүрсө, кантип ал революцияны каржылап жиберет?

“Азаттык”: Болуптур, Аблязов жеке өзү каржылабаса да аны башка кызыкдар тараптар, державалар пайдаланышы мүмкүнбү?

“Мен ак ниет менен берген акчамды Бакиев менен Данияр Үсөнов акташкан жок, революцияны жокко чыгарышты” деп айтса болмок.
Азимбек Бекназаров

Азимбек Бекназаров: Ушундай саясатты, ушундай пропаганданы Орусиянын телеканалдары күндө берүүдө. “Кыргызстандагы, Грузиядагы, Украинадагы революциялар жаман, кесепетин тартасыңар” деп күндө сайрап жатат. Биздин эл демократияны, эл бийлигин куралы, коррупциядан, авторитардык бийликтен, олигархтардан кутулалы деп революция жасаганы жөнүндө идеологиялык пропаганданын жоктугунан революциянын ээси Аблязов болууда.

“Азаттык”: Элди көчөгө алып чыгууга, бир канча күнгө созулган митинг жана башка акциялар учурунда массаны кармап турууга оңой эмес акча керек экендиги белгилүү да. Аларды кайдан алдыңар эле?

Азимбек Бекназаров: Бардык чыгым, каражатты эл өзү көтөргөн. Бирөөнүн акчасы менен революция болбойт. Эгерде бирөөнүн каражаты, заказы, тапшырмасы менен болсо анда ал ыңкылап эмес. Эмне үчүн мындай сөздөр айтылып жатат? Революцияны коргоп кала турган идеология жок. 2005-жылы революция жеңери менен держава мамлекеттердин өкүлдөрү дароо жеңүүчүлөргө келишкен.

Менимче, эгер 2005-жылдагы окуяларды сырткы күчтөр колдосо Бакиевди, Данияр Үсөновду революцияга кеткен чыгымыңарды жаап алгыла деп кийин колдошу мүмкүн.

“Азаттык”: Жеңиш мырза, сиз 2010-жылдагы ыңкылапка активдүү катышкан жаштардын бирисиз. Элдин толкундоосу кан төгүү менен уланып, бийлик кулады эле. Мына ушул процесстерди уюштурууда, башкарууда сырткы күчтөрдүн кийлигишүүсүн, акчалай каржылоосун байкай алдыңызбы?

Жеңиш Молдокматов: Эч байкаган жокмун. Тагыраак айтсам, 7-апрелде мен Нарында болгом. Ал жердеги элге бир тыйын же тамак таратылган эмес. Эл суудай агылып, машина менен, атчан, жөө эле жүрүштү.

Бүгүн болуп жаткан нерсе – маалыматтык согуш. Элдин адилеттүүлүккө, эркиндикке умтулуу аракетин жокко чыгаруу деп сыпаттайм. Аблязов деген ким? Ал 2003-жылдан бери соттолуп, качып жүргөн бир жан. 2010-жылы мен өзүм сырттан келген каржылык таасирди көргөн жокмун.

"Жоогазын ыңкылабына" он бир жыл

"Жоогазын ыңкылабына" он бир жыл

2005-жылы 24-мартта Кыргызстанда элдин күчү менен бийлик алмашып, 15 жыл мамлекет башында турган президент Аскар Акаевдин үй-бүлөлүк башкаруу режими кулатылган.

“Азаттык”: Азимбек мырза, Мухтар Аблязов француз гезитине берген маегинде “мурдагы постсоветтик республикаларынын биринде туура реформаларга алып келе турган процесстердин башталышы мен үчүн маанилүү эле” деп айтыптыр. Эгер ошондой болсо Аблязов үчүн Кыргызстан революцияны сыноо полигону болгон десек болобу?

Азимбек Бекназаров: Бул деген дүйнөлүк саясат болуп жатат. СССР деген мамлекетти кыйратуу үчүн да чоң саясаттар жүргөн. Андан ары КМШ мамлекеттерин биротоло ыдыратуу саясаты да бар, жашырганда эмне?

Бүгүн Батыш Орусияны ичинен иритүү аракеттерин жүргүзүүдө. Бир жагынан Аблязовду колдойм. Эгер Кыргызстанды Борбор Азиядагы үлгүлүү мамлекет кылайын деген аруу тилеги болсо колдойм.

Ал акчаны кимге бергенин так айтышы керек эле. “Мен ак ниет менен берген акчамды Бакиев менен Данияр Үсөнов акташкан жок, революцияны жокко чыгарышты” деп айтса болмок. Эгер чындап эле сырттан акча келе турган болсо, революцияга катышкан эл байкайт эле, сезет эле. Бизде митингдер беш-алты күндөп болуп, элге күнүнө бир маал ысык тамак берилип жатты. Аны кыргыздын байлары эле колдошкон, жардам беришкен.

“Азаттык”: Олигарх демекчи, азыркы президент Алмазбек Атамбаев да көп саясий акцияларды уюштурууну каржылагам деп калат, жардам бергенби?

Азимбек Бекназаров: Атамбаевдин, Бакиевдин, Бабановдун жардамдары кандай болгон? Көп эл катышкан акцияларды уюштурууда көп каражаттар кетет. Имаратты ижарага алуу керек, микрофон коюу керек жана башка чыгымдарга Атамбаевдин жардамы болгон.

(Талкуунун толук варианты менен видеодон таанышыңыз)

PS: "Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Мирзиёев президенттикке чоң убадалар менен киришти

Шавкат Мирзиёев ант берүү учурунда. 14-декабрь, 2016-жыл

Өзбекстандагы 4-декабрда өткөн президенттик шайлоодо уткан Шавкат Мирзиёев шаршембиде ант берип кызматына расмий киришти. Бүгүн эле парламент өлкөнүн жаңы премьер-министрин да бекитти. Муну менен коңшу өлкөдө мурдагы мамлекет башчы Ислам Каримов дүйнөдөн өткөндөн кийинки бийликти мыйзамдаштыруу боюнча үч айдан ашуун созулган жараян аяктады десе болот.

Шавкат Мирзиёев антты өзбек парламенти - Олий Межлистин кош палатасынын биргелешкен жыйынында берди. Ант берип жатып колун өзбек Конституциясына жана Куранга койду.

Ташкенттен түшкөн маалыматтардан белгилүү болгондой, жаңы президенттин ант берүү аземине алыс-жакындан мартабалуу коноктор чакырылган да, барган да жок.

Жөрөлгөгө өзбек парламентинин мүчөлөрү, өкмөт өкүлдөрү, Борбордук шайлоо комиссиясынын мүчөлөрүнөн тышкары чет өлкөлөрдүн элчилери менен эл аралык уюмдардын Ташкенттеги өкүлчүлүгүнүн башчылары гана катышты.

Өзү Өзбекстанда мамлекет башчысынын кызматка киришүү аземин ашыкча шаан-шөкөтсүз, жупуну өткөрүү Ислам Каримовдун доорунан бери калган салт. Маркум Каримовдун акыркы, төртүнчү инаугурациясы да былтыр 10-апрелде парламенттин кош палатасынын биргелешкен отурумунда өткөн.

Шавкат Мирзиёев Олий Межлисте ант бергенден кийин.
Шавкат Мирзиёев Олий Межлисте ант бергенден кийин.

14-декабрдагы антында Шавкат Мирзиёев “Өзбекстандын элине ак ниеттен кызмат кылуудан тышкары жарандарын укуктарын жана эркиндиктерин кепилдөөнү” убада кылды. Ал эми ант берүү жөрөлгөсүнөн кийинки сөзүндө “приоритеттик принцип - күчтүү мамлекеттен күчтүү жарандык коомго өтүү, ал эми актуалдуу милдет -демократиялык реформалардын натыйжалуулугун көтөрүү жана күчөтүү”, - деп ырастады.

Бирок, Францияда жашаган өзбекстандык укук коргоочу Надежда Атаева “Азаттык” радиосу менен маегинде өлкөдө эми чыныгы жарандык коомдун өнүгүшүнө өбөлгө түзүлөрүнө анчалык ишена албай турганын белгилейт:

- Эгер кандайдыр бир чыныгы өзгөрүүлөр болуп кетсе мен жаңылганымды моюнга алууда кубанат элем. Бирок, реалдуулукту эске алганда менде азырынча оптимисттик маанай жок. Эгер Мирзиёев демократиялык өзгөрүүлөргө умтулуп жатса, ишти биринчи кезекте эмнеден баштоо керек? Менимче, сөз эркиндигин камсыз кылуу, укук коргоо ишмердигине эркиндик берүүдөн башташы керек. Өлкөдө көз карандысыз байкоочулар болуп, бийлик эркин добушту урматтамайынча башка фундаменталдык эркиндиктер иштебейт. Сөз эркиндиги үчүн шарт түзүп, ой-пикир билдирүү эркиндигин дискриминациялоону токтотмоюнча, демократияны өнүктүрүү жөнүндө декларациялардын баары сөз бойдон эле калып, бул өлкөдө эч нерсе өзгөрбөйт.

Президенттин милдетин аткара баштагандан бери жакшы коңшулук саясатын жактаганын ишара кылган айрым кадамдарга барган Мирзиёевдин айтымында “Өзбекстан тынчтыкты сүйгөн саясат жүргүзөт, бирок өлкөнүн суверенитетине шек келтирген күчтөргө жооп берүүгө даяр, мындан эч ким шек санабашы керек, бул үчүн күч да, мүмкүнчүлүк да жетиштүү”.

Мурда он үч жыл премьер-министр болуп кызмат өтөгөн 59 жаштагы Шавкат Мирзиёев 4-декабрдагы кезексиз президенттик шайлоонун жеңүүчүсү деп жарыяланган. Расмий эсепте аны добуш бергендердин 88% ашууну колдоду.

Олий Межлистин кош палатасынын биргелешкен жыйыны. 14-декабрь, 2016-жыл
Олий Межлистин кош палатасынын биргелешкен жыйыны. 14-декабрь, 2016-жыл

КМШ жана Шанхай кызматташтык уюмунун өкүлдөрү адаттагыдай эле Өзбекстандын бул жолку шайлоосун эркин, атаандаштык шартында ачык-айкын, демократиялуу өттү деп баалашкан.

Ал эми ЕККУ байкоочуларынын пикиринде "шайлоо администрациясы өз ишинин ачык-айкындуулугун, добуш берүүнү талаптагыдай өткөрүү боюнча чараларын күчөткөн менен мамлекеттик субъектилердин үстөмдүк кылган абалы, негизги эркиндиктердин чектелиши саясий плюрализмге шек келтирип, атаандаштыгы чыныгы эмес өнөктүккө алып барды".

ЕККУнун Адам укуктары жана Демократиялык институттар боюнча бюросунун байкоочулары ошондой эле Өзбекстандын "ММКсы шайлоону өтө чектелген жана көзөмөлдөнгөн чөйрөдө чагылдырганын жана мамлекет аныктаган багыт шайлоочулар альтернативдүү көз карашты угушуна мүмкүндүк бербегенин", 4-декабрдагы президенттик шайлоо Өзбекстан "ар тараптуу, кеңири реформаларга муктаждыгын" баса көргөзгөнүн белгилешкен.

PS: "Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Рахат Алиевдин өлүмүнүн сыры ачылууда

Нурсултан Назарбаев, Рахат Алиев, Сара Назарбаева

Казакстан президенти Нурсултан Назарбаевдин мурдагы күйөө баласы Рахат Алиев Австрия абагында киши колдуу болгону аныкталганы кабарланды. Буга чейин Алиев абакта өзүн асып алган деген корутунду чыккан болчу. Адвокаттардын аракети менен жүргүзүлгөн экспертизанын жыйынтыгы Рахат Алиевдин жаңжалдуу өлүмүндө жаңы жагдай жаратууда.

Президент Нурсултан Назарбаевдин улуу кызы Дарига Назарбаеванын күйөөсү болгон Рахат Алиевдин сөөгү 2015-жылы февраль айында Австрия абагындагы камерада табылган. Анда Алиев өзүн-өзү асып алган деген бүтүм чыгарылган.

Бирок германиялык судмедэксперт Бернд Бринкман "сөөктү ачып көрүүдөгү маалыматтар, ал өзүн-өзү асып өлдү деген бүтүм туура эмес болгонун аныктады" деп 12-декабрда жарыялады.

Алиевдин кийинки аялы жана жесири жалдаган адвокаттар менен Венада маалымат жыйынын өткөргөн Бринкман, алар тергөө ишин кайра жандантууга аракеттенип жатышканын билдирди.

Бринкмандын айтуусунда, Алиев “буркинг” деген ыкма менен өлтүрүлгөн. Андай ыкма менен өлтүрүүдө адамдын көкүрөгүн басып, демин чыгарбай коюшат. Бирок денеде күч колдонуп өлтүрүлгөнү боюнча эч кандай из калбайт.

Казакстандын Австриядагы мурдагы элчиси Рахат Алиев 2007-жылы “Нурбанктын” жетекчилерин өлтүрдү деп айыпталган. Бирок Алиев айыптоону саясий чагым деп атап, кайнатасы Нурсултан Назарбаевди сынга ала баштагандан кийин ага айып коюлганын билдирген. Австрия бийлиги Рахат Алиевди Казакстанга өткөрүп берүүдөн баш тартып, 2011-жылы өздөрү иликтөө жүргүзө баштаган. Австрия прокуратурасы 2014-жылы ага айып койгон.

"Азаттыктын" архиви: Рахат Алиевдин өмүр жолу

Рахат Алиев менен кошо банкирлердин өлүмү боюнча айыпталып, соттолгон Казакстан УККнын кызматкерлери Алнур Мусаев жана Вадим Кошлякты Вена соту өткөн жылы актап, абактан бошоткон.

Австрия бийлиги Рахат Алиевдин өзүн-өзү өлтүрүүсү эч кандай версия менен четке кагылбайт деп, ага байланыштуу ишти жапкан. Бирок, ошол кезде эле Алиевдин өлүмүндө башка бирөөнүн таасири болушу мүмкүндүгүн четке кагылбасын билдирген көз карандысыз патолого-анатомиялык экспертизанын бүтүмдөрү чыгарылган. Эми алар Бренк Бринкман тарабынан да ырасталууда.

Казакстандык саясат таануучу Амиржан Косанов Рахат Алиевдин өлүмүндөгү жаңы жагдайлар өлкөдөгү саясий жараяндарга таасирин тийгизет деп, буларга токтолду:

- Кандай болгондо да президенттин улуу күйөө баласы, Улуттук коопсуздук кызматынын башчыларынын бири болуп, кезинде оппозицияга, бизнеске таасир эткен ал киши тууралуу Казакстанда сөз токтогон жок. Азыр чыгып жаткан батыш маалымат каражаттарында жарыяланган эле эмес, калк ичинде да ар түрдүү сөздөр бар.

Кайсы бир мамлекетте отуруп алып, Казакстанга, анын жетекчилигине каршы аракеттер жасалат дегенге ишенбейм. Экинчиден, андай жасай тургандай Казакстан эл аралык аренада өзгөчө бир үлкөн, беделдүү мамлекет эмес.
Амиржан Косанов

Косановдун пикиринде, Рахат Алиевдин өлүмүндөгү жаңы жагдай Казакстандагы кландар аралык күрөштө колдонулушу ыктымал.

Рахат Алиевдин киши колдуу болгондугу тууралуу маалыматка чейин Франция банкир Мухтар Аблязовду Орусияга өткөрүп берүүдөн баш тарткан чечим чыгарган. Мухтар Аблязов Казакстанда да көз боёмочулук боюнча айыпталып, аны экстрадициялоо аракети жасалып келген. Расмий Астанага жагымсыз бул эки маалыматтын удаа чыгышында Казакстанга каршы аракеттер болушу мүмкүнбү деген суроого казакстандык саясат таануучу Амиржан Косанов мындай жооп берди:

- Анткени батышты ошондой бир чечим кабыл ала турган борбор деп саноо кыйын. Батыш мамлекеттерде расмий бийлик бар, саясий бийлик бар. Алардын өзү түрдүү тармактардан турат. Президенти, парламенти, премьер-министри, көз карандысыз сот системасы бар. Ошондуктан кайсы бир мамлекетте отуруп алып, Казакстанга, анын жетекчилигине каршы аракеттер жасалат дегенге ишенбейм. Экинчиден, андай жасай тургандай Казакстан эл аралык аренада өзгөчө бир үлкөн, беделдүү мамлекет эмес.

Рахат Алиев Казакстанда соттолуп, 20 жылга кесилген. Мухтар Аблязовду да Казакстанда соттоо жараяны күтүп турат.

Эксперттер Рахат Алиев өлтүрүлгөнүн айтышты
please wait

No media source currently available

0:00 0:05:19 0:00

PS: "Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Сатпаев: Кыргызстан аймактагы "ак карга"

Саясат таануу илимдеринин кандидаты Досым Сатпаев.

Кыргызстандагы референдум Борбор Азиядагы башка элдик добуш берүүлөрдөн эмнеси менен айырмаланды?

Казакстандык саясат таануучу Досым Сатпаев Кыргызстанда 11-декабрда өткөн референдумдун күңгөй-тескейи тууралуу ой бөлүштү. ​

"Азаттык": Кыргызстанда 11-декабрда өткөн референдумга жана Конституцияга киргизилип жаткан өзгөртүүлөргө сиз кандай баа бердиңиз?

Досым Сатпаев: Кыргызстан 2005-жылдан тарта кызыктуу эксперименттерди өткөрүп келатат. Соңку референдум андай эксперименттердин бири. Борбор Азияда биринчи жолу саясий башкаруунун башкача бир моделин түзүү аракетин көрүп жатабыз. Коңшуларында бекем президенттик жана авторитардык система орноп турса да, Кыргызстанда парламенттик система түзүү аракети жүрүп жатат.

Астанада бул референдум саясат таануучулардын кызыгуусун жаратты. Бул процесс кандай өнүгөрү да кызык болуп турат. Албетте, бул референдум бардык маселелерди чечип, Кыргызстанга саясий стабилдүүлүктү орнотот дегенди билдирбейт. Анын үстүнө кийинки жылы өлкөдө президенттик шайлоо өткөнү жатат. Анда ар кандай саясий жагдайлар түзүлүшү мүмкүн.

Ошол эле учурда бир нерсени түшүнүү керек. 2005 жана 2010-жылдардагы эки жолку бийлик алмашууга карабастан, Кыргызстан мамлекеттүүлүгүн сактап калды. Айрымдар жоромолдогондой өлкө ыдыраган жок.

Мен бул референдум президент Атамбаевдин кезектеги саясий оюну эмес, парламент жана президенттин ортосундагы балансты түзүү аракети деп ишенгим келет.

Президент Алмазбек Атамбаев добуш берүүдө, 11-декабрь.
Президент Алмазбек Атамбаев добуш берүүдө, 11-декабрь.

“Азаттык”: Быйыл коңшу Тажикстан да Конституциясын өзгөртүп, президент Рахмонго каалашынча президенттик жарышка катышууга шарт түзүлдү. Түркмөнстандагы референдумда болсо президенттин мөөнөтү беш жылдан жети жылга узарды. Кыргызстандагы референдум Борбор Азиядагы башка элдик добуш берүүлөрдөн айырмалана алабы?

Досым Сатпаев: Чындыгында кыргыз референдумунун Борбор Азиядагы башка референдумдардан айырмасы чоң. Кыргызстан региондогу "ак карга" сыяктуу. Анткени Борбор Азиядагы башка өлкөлөрдө референдумдар ар кыл ыкмалар менен кызматтагы президенттердин мөөнөтүн узартууну максат кылса, Кыргызстанда тескерисинче, премьер-министрге кошумча ыйгарым укуктарды берип, кайсы бир деңгээлде президент экөөнүн ортосундагы тең салмакты сактоо үчүн өтүп жатат. Бул өтө олуттуу айырма.

Чындыгында кыргыз референдумунун Борбор Азиядагы башка референдумдардан айырмасы чоң. Кыргызстан региондогу "ак карга" сыяктуу.

Жакында казак президенти Нурсултан Назарбаев Казакстандын башкаруу системасын башка бир формага өткөрүү ыктымалдыгын билдирди. Бул жерде президенттик-парламенттик система жөнүндө кеп болуп жатышы мүмкүн. Бирок Назарбаев ага азырынча убакыт келе электигин айтып келет. Деген менен Кыргызстандын мисалы, айрым саясий процесстерди баштай берсе болорун көрсөтүп жатат. Анткени Казакстан сыяктуу эле Кыргызстандын деле парламенттик системаны орнотуу боюнча тажрыйбасы жок эле.

Акаевдин учурунда деле “эл демократияга даяр эмес, президенттик башкарууну сактап калуу керек” деген пикирлер болгон. Бирок биз көргөндөй, Кыргызстанда эл кайсы бир маанайда акылмандыкты көрсөттү. Жок дегенде бул референдум азырынча тынч өтүп жатат. Ушунтип улана берет деп ишенип туралы. Кантсе да бул референдум саясий такшалгандыкты көрсөттү окшойт.

Бишкектеги шайлоо бекети.
Бишкектеги шайлоо бекети.

“Азаттык”: Сиз Кыргызстандагы референдум жана ага байланыштуу процесстер коңшуларга үлгү болот деп ойлойсузбу?

Досым Сатпаев: Андай деп ойлобойм. Тескерисинче, Кыргызстан Борбор Азиянын башка лидерлеринин жана саясий элитасынын жинин келтириши мүмкүн. Бир тараптан алар өлкө туруктуу болушун каалашат. Экинчи тараптан Борбор Азиядагы башка өлкөлөрдүн саясий элитасы Кыргызстанда бийликтин элдин чечими менен алмашканына терс мамиледе. Алар мындай форма өз өлкөлөрү үчүн "жакшы өрнөк" болбой турганын билишет. Андыктан эгер Кыргызстанда парламенттик система иштеп кетсе, “эл демократияга даяр эмес” деген башка лидерлерге урулган сокку болот.

“Азаттык”: Конституцияны өзгөртүүгө Кыргызстандагы бир катар саясий күчтөр, оппозиция өкүлдөрү каршы чыгышкан. Буга карабастан шайлоочулардын 80 пайызы жаңы өзгөртүүлөрдү колдоп, добуш беришти. Муну административдик ресурс менен байланыштыргандар да бар. Ошентсе да, эмне үчүн шайлоочулар бул референдумда оппозициянын үнүн уккан жок?

Досым Сатпаев: Менимче, көпчүлүк кыргызстандыктар азыр туруктуулукту каалашат. Алар бийлик алмашуусу сөзсүз түрдө эле чоң өзгөрүүлөргө алып келбестигин билип калышты. Балким алар митингдерди уюштуруп, бийликти күч менен алмаштыргандан көрө референдум артык деп ойлошту. Оппозициянын коомдук пикирди өзгөртө албаганы калктын кайсы бир катмары оппозициядан деле көңүлү калганын көрсөтүшү мүмкүн.

PS: "Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Барактын көйгөйү чечилбес болду

Кыргыз-өзбек чек арасынан өтүп келаткан жарандар.

Кыргызстандын Өзбекстандагы эксклавы саналган Барак айылындагы социалдык маселелер дагы эле толук чечилбей турат.

Коңшу мамлекетте бийлик башындагылар алмашып, чек ара саясаты жумшара түшкөндөн бери жакшылыкка үмүт арткан элеттиктер каттоо азабын чечер бекен деп Бишкек менен Ташкентке үмүт артып турган чагы.

Барак айылынын башчысы Бурханбек Ашуров "Азаттыктын" суроолоруна телефондон жооп берди:

"Азаттык": Өзбекстанда бийлик башына келгендер коңшулар менен ымаланы чыңдоо жөнүндө тынбай сөз кылып жатат. Чек ара көйгөйлөрүн азайтуу убадалары берилип, кыргыз-өзбек өкмөттөрү бул жаатта үч айдан бери сүйлөшүү жүргүзүүдө. Сиздердин айыл 2013-жылдан бери дээрлик жабык. Азыр абал кандай?

Көздөн учкан Барак

Көздөн учкан Барак

Барак айылы Кыргызстандын Өзбекстандын аймагындагы эксклавы болуп эсептелет. Ал жерде 300гө жакын түтүн жашайт. 2013-жылы январь айында Баткендеги Сох анклавында чыккан чырдан кийин өзбек тарап Баракка кеткен жолду бир тараптуу жаап койгон. Ошондон бери алар эки өлкөнүн ортосундагы “Достук” өткөрмө пунктунан жана Кызыл-Кыя шаарына жакын өткөрмө бекети аркылуу Кыргызстанга катташат.

Бурханбек Ашуров: Быйыл эгемендик майрамына карата 21-августтан 19-сентябрга чейин Өзбекстан чек араны жаап, эл Кыргызстанга такыр өтпөй турду.

18-сентбярда Кыргызстан менен Өзбекстандын делимитация жана демаркация иштери боюнча жумушчу тобу Барак айылына келишти. Абалды көрүп, жагдайыбыз дурус эместигин байкашты. Маселе чечилет деген убадаларды беришти.

"Азаттык": Сиздер Кыргызстанга Кызыл-Кыядагы чек ара бекетинен гана каттап жүрөт эмессиңерби? Өзүңөргө жакын “Достук” пунктунан өтүүгө уруксат сурап жаткансыңар. Ал эмне болду?

Бурханбек Ашуров: Дагы эле Кызыл-Кыя менен каттайбыз. Бирок быйыл 3-ноябрда Өзбекстан тараптан кишилер келип, “бүгүнтөн баштап “Достук” өткөрүү пунктунан жол ачылды” деп айтышкан. “Достуктагы” чек арачылар деле эч кандай тоскоолдук кылышпады. Бирок Бажы кызматы менен Фитосанитария кызматында иштегендер “бизге эч кандай буйрук келген жок, өткөрө албайбыз” деп туруп алышты. Үч күн каттадык, 7-ноябрда кайра жабылды. Жакын арада бул маселе чечилет деген чоң үмүтүбүз бар. Муз ордунан көчтү дегендей, өкмөттөр аралык эки тараптуу сүйлөшүүлөр болуп жатпайбы. Кыргызстандын жетекчилери көз карандысыз коридор боюнча демилге көтөргөнүнөн кабардармын. Анын картасын да көрдүм. Муну эми өзбек тарап талкуулап, макулдук берсе эле маселе чечилет.

"Азаттык": Дыйканчылык маселесин канттиңер? Бир-эки жылдан бери жыйган түшүмүңөрдү, пахтаңарды сата албай кыйналып жүргөнүңөрдү билебиз.

Бурханбек Ашуров: Кыргызстанга каттообуз 2013-жылы татаалдашпадыбы. “Достук” өткөрүү пункту биз үчүн жабылып, Кызыл-Кыядан айланып каттап калдык да. Ошондуктан үч жылдан бери пахта эгүүнү токтоттук. Анткени, пахта – стратегиялык чийки зат болуп эсептелет экен. Аны өндүрүп, сатуу чоң көйгөйгө айланган. Азыр эл буудай, жүгөрү, жашылча-жемиш менен эле тиричилик кылууда.

"Азаттык": Соода-сатык маселеси кандай болуп жатат?

Бурханбек Ашуров: ​Адамдар күнүмдүк тиричилик үчүн Кызыл-Кыядагы чек ара пункту аркылуу Кыргызстанга өтүп соода кылып келишет. Сата турган жемиштерин машинеге жүктөп кетишет. Ал жактан керектүү нерселерди алып келишет. Тиричилик өтүп жатат. Бирок жашоочулар да аз калды.

"Азаттык": Канча түтүн жана канча жан бар азыр?

Барактыктар ооруп калса, эмчи-домчулар менен дарыланып жүрүшөт. Чек арадан өтүп, базарга барганда дары-дармек алып келип коюшат. Өтө олуттуу ооругандарды чек арачылар менен сүйлөшүп, Ошко жөнөтөбүз.

Бурханбек Ашуров: Ушул тапта 23 түтүн туруктуу жашап жатат. 92 киши жашайт. Кара-Суунун Сары-Колот деген жеринен Барактын тургундарына деп 150 жер тилке бөлүнгөн. Бирок 13 кожолук гана үйдү бүтүрүп киришти. Башкаларында мүмкүнчүлүк жок. Мамлекет 200 миң сомдон жардам берди, ошентсе да турак жай тургуза албай жүргөндөр бар

"Азаттык": Барак айылындагы мектеп жана оорукана маселесин кантип атасыңар?

Бурханбек Ашуров: 2008-жылы заманбап фельдшердик-акушердик пункт салынган. Бирок иштегенге адис жок, жабык турат. Эл өзү менен өзү. Ооруп калса, эмчи-домчулар менен дарыланып жүрүшөт. Чек арадан өтүп, базарга барганда дары-дармек алып келип коюшат. Өтө олуттуу ооругандарды чек арачылар менен сүйлөшүп, Ошко жөнөтөбүз.

Кара-Суунун Акташ айылындагы Шеркулов мектебинин филиалы биздин кыштакта иштейт. Жети эле окуучу бар. Ар кайсыл класста окуйт. Аларга эки гана мугалим сабак берет. Колунда барлар балдарын Ошко же башка жактарга мектептерге беришкен. Мурда өзүбүздө Сулайманов атындагы №1 орто мектеп бар эле.

PS: "Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Аты чырлуу Арипов премьерликке көрсөтүлдү

Абдулла Арипов

Өзбекстанда премьер-министрликке Абдулла Арипов көрсөтүлдү. Бу киши Гүлнара Каримовага байланыштуу коррупциялык жаңжал боюнча төрт жыл мурда кызматынан айдалган. Саясат талдоочулар болжогондой Рустам Азимов премьерликке көрсөтүлгөн жок.

Абдулла Ариповдун ысымы өзбек коомчулугуна жаңы эмес. 2002-2012-жылдары телекоммуникация, байланыш тармагында түрдүү жетекчилик кызматтарды ээлеп, премьер-министрдин орун басары да болгон.

Ошол эле учурда жаңжалдуу иштерде да аты чыккан. Тагыраагы, ал байланыш компанияларына лицензия берүүдө жемкорлукка барган деп айыпталып, 2012-жылы кызматтан кетип, ага кылмыш иши да козголгон.

Ислам Каримовдун кызы Гүлнара аралашкан, чуусу батышка жеткен швециялык TeliaSonera байланыш компаниясынын ишмердигине тиешелүү чырга анын катышын өзбекстандык журналист Шухрат Бабажанов мындайча чечмеледи:

- Ариповдун бир кол тамгасынан кийин 1 млрд долларга жакын акча Өзбекстандын казынасынан жок болгон. Бул өлкөнүн бир жылдык бюджетинин 7%. Жаңылбасам, саламаттыкты сактоого бир жылга бөлүнүүчү каражаттын жарымы. Биз Швециядагы прокурорлор менен байланыштык. Алар бардык документтерде Ариповдун колу бар экенин тастыкташты. Кылмыш иш ачылып, кайра токтотулган. Кызматтан кеткенден кийин ал бир окуу жайда сабак берип жүрдү.

Мына ошол киши Каримовдун көзү өткөндөн кийин вице-премьер-министрликке кайра дайындалган. Эми аны Өзбекстан либерал демократиялык партиясы, кыскача УзЛиДеП өкмөт башына көрсөтүүдө.

УзЛиДеП Олий Мажлистеги көпчүлүк мандаттын ээси. Буга чейин Ислам Каримов, жакынкы шайлоодо Шавкат Мирзиёев ушул партиядан талапкерликке көрсөтүлүшкөн. Муну эске алганда, 13-декабрдагы жалпы жыйында Арипов айныксыз шайланарына ишенишет.

Алардын бири Францияда жашаган өзбектстандык саясат талдоочу Камолиддин Раббимов. Ал буга чейин Мирзиёевдин үч орун басары - Рустам Азимов, Улугбек Розукулов, Абдулла Арипов каралып жатканын укканын айтат.

Рустам Азимов
Рустам Азимов

Ошол эле учурда талдоочулар да премьер Азимов болот деп күтүшкөн. Анткени, ташкенттик Азимовдун билим, тажрыйбасы, Мирзиёевге тең тайлашкан саясий салмагы эске алынып жаткан. Анын үстүнө, Каримовдун көзү өткөндөн кийин дароо эле мунаса табылса Мирзиёев президент, Азимов премьер болору болжолдонгон.

- Рустам Азимов болушу мүмкүн деп атканда олуттуу бир ката кетириппиз. Анткени, саясий партиялар, парламент, жада калса Конституциянын айрым статьяларында премьер-министрликке талапкерди Мажлисте көпчүлүк добуш алган гана партия көрсөтө алат деп турат. Азимов болсо УзЛиДеПтин мүчөсү эмес. Демек, мыйзамдык жагынан алганда Абдулла Арипов туура көрсөтүлдү. Экинчи жагынан, министрлер кабинетин, дегеле бийликти жаңы президент түзөрүн унутпашыбыз керек. Абетте ал өзүнө ыңгайлуулар менен иштейт. Ырас, Ариповду тандап атса, демек, Азимов премьер-министр катары Шавкат Мирзиёевге анчейин жакпайт, - дейт Раббимов.

Ал Ариповдун ташкенттик болушу аймактын тең салмакка да төп экенин кошумчалады. Ошол эле учурда Азимовдун да бийликтен сүрүлүшү да күмөн. Бийликтен кетчүлөр Каримов менен тең чамалаш, эски советтик жетекчилер дейт Камолиддин Раббимов:

Камолиддин Раббимов
Камолиддин Раббимов

- Эң жакынкы күндөрү көптөгөн аксакалдарды, таасири күчтүүлөрдөн - атайын кызматтын жетекчиси Рустам Инаятовду, Борбордук банктын жетекчиси Муллажановду, президенттин иш башкармалыгын башкарган Зелимхан Хайдаровду баш кылып кетириши мүмкүн. Мирзиёев президент болду. Эми баары аны жагдайдын жаңы кожоюну катары кабыл алышат. Ага кимдир бирөө каяша айтышы күмөн.

УзЛиДеП Ариповду “реформаларды жасоо үчүн жоопкерчиликти көтөрө алган” адам деп мүнөздөөдө.

А Өзбекстан эли болсо жаңы президенттен да реформаларды күтүүдө. Мирзиёев аны аздап жүзөгө ашыра баштагандай, саясий өңүттөн алганда ал жергиликтүү бийлик башчыларын эл шайлоосун сунуштады. Каримов кызматтан айдаган айрым жетекчилерди кайра бийликке алып келди. Саясий туткун делип, көп жыл абакта отургандардын айрымдарын бошотууда.

PS: "Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Кышта мекенге кайткан мигранттар

Кышта мекенге кайткан мигранттар
please wait

No media source currently available

0:00 0:03:25 0:00

Түркмөнстандын арал куруу дымагы

Түркмөнстандын баш калаасы Ашхабад шаарынын көрүнүшү.

Түркмөнстан Каспий деңизине жасалма арал курууга белсенүүдө. Бул тууралуу өлкөнүн мамлекеттик агенттиктери жазып чыкты. Амбициялуу план койгон бул өлкөдө учурда азык-түлүк эки эсе кымбаттап, шекер жана суу майды сатууга чектөө киргизилди.

Жарым ай формасындагы жасалма арал Каспий деңизинин Түркмөнстанга караштуу аймагында пайда болору 7-декабрда айтылды. Өлкөнүн мамлекеттик агенттиктери жасалма аралды курууга даярдык башталганын жарыялады. Маалыматка караганда, учурда түркмөнстандык жана чет элдик адистер аралдын пайдубалын түзчү негизги платформанын үстүнөн иштеп жатат.

Түркмөн бийлиги арал менен өлкөнүн мартабасы артып турганын башкаларга даңазалоо максатын көздөгөндөй. Бул долбоорго канча каражат кетери да ачык айтылган жок. Бирок жалпы периметри жети чакырымды, ал эми аянты 160 гектарды түзгөн аралды түптөөгө ири суммадагы каражат сарпталарын адистер айтышууда. Анын пайдубалы үчүн эле 2,5 миллион тонна кум ташылып келингени белгилүү болду.

Ошондуктан түркмөн бийлигинин бул бийик максатуу долбоорунан күмөн санагандар да чыгууда. Алардын бири, "Азаттыктын" Борбор Азия боюнча талдоочусу Брюс Паниер:

- Менимче, алар бүгүн өтө акылга сыйбаган бир планды айтышты. Өлкөдө акча жок экенин баары билишет, Эл аралык валюта кору да бул тууралуу билдирүүсүн чыгарды. Каспий деңизинде арал кургуча, ага сарпталчу акчаны Түркмөнстандын башка жерлерин өнүктүрүүгө жумшаса болмок. Каражатты Түркмөнстандагы айыл чарба долбоорлоруна же үй менен камсыздандыруу тармагына салса болот.

Аралдын келечегине ишенбеген Брюс Паниер Түркмөнстандын жарандары үчүн тезинен чечилиши зарыл маанилүү маселелер арбын экенин белгилейт:

- Аваза сыяктуу курорттук аймактар турганда Каспийде арал куруунун кажети барбы? Ал арал ким үчүн курулат? Андан ким пайда табат? Туристтер үчүн курулабы? Аваза шаары ансыз деле дээрлик бош турат. Каспийдеги жасалма арал өлкөгө көп туристти тартып келеби? Андан күмөнүм бар. Түркмөнстан – зилзала көп катталган өлкө. Жер силкинүү ыктымалдуулугу бар аралга кимдин баргысы келет? Мен бул пландын максатын көрбөй турам. Акчаны сарптай турган көп тармактар турганда аралга кете турган акчанын пайдалуу экенин кимдир бирөөнүн далилдеп бере алаарына ишене албайм.

Буга кошумча, ушул тапта Түркмөнстанда каржы-экономикалык абал да жакшы эмес. Өлкөдө дээрлик баардык валюта операциялары токтотулган, мамлекеттик кызматкерлердин айлык маяналары кечиктирилип берилүүдө. Мындан улам доллардын көмүскө базардагы наркы 3,5 манаттан 7 манатка чейин көтөрүлгөн.

Азык-түлүк эки эсе кымбаттап, дүкөндөргө кезекке тургандардын саны күн санап өсүүдө.

Соңку жумада Ашхабад жана Түркмөнабад шаарларында азык-түлүк, жер-жемиштер эки эсеге кымбаттаганы байкалган.

Түркмөнстанда азык-түлүк эки эсе кымбаттады
Түркмөнстанда азык-түлүк эки эсе кымбаттады



Төрт айдан бери мамлекеттик дүкөндөрдө шекер жана өсүмдүк майын сатууга чектөө киргизилди.

Дашогуз шаарынын жашоочуларынын айтымында, аталган азыктарды алуу үчүн алар он күн мурун кезекке турууга аргасыз болушууда.

Кризис күчөп турган маалда “Азык-түлүк коопсуздугу жөнүндө" мыйзамга киргизилген өзгөртүүлөр 7-декабрда күчүнө кирди. Мыйзамга ноябрь айында өлкө президенти Гурбангулы Бердымухаммедов кол койгон эле. Анда азык-түлүктүн жетишсиздигин алдын алыш үчүн тамактануу нормаларын жана калктын керектөөлөрүн уюштуруу зарылдыгы белгиленген.

Авторитардык режим өкүм сүргөн Түркмөнстанда өлкө жетекчилигинин каалоосунун негизинде гана башталган долбоорлор арбын. Мунай-газга бай бул өлкөдө орточо айлык 590 манатты же 100 долларды түзөт.

PS: "Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

"РусГидронун" кыргыз өкмөтүнө дооматы

Жогорку Нарын ГЭСтер каскадын куруу долбоорунун ачылышында.

Орусиялык басылмалар бул жумада "РусГидро" ишканасы расмий Бишкектен акча доолап жатканын, ал эми Душанбе мигранттарына Москвадан жеңилдик сураганын, Москва болсо Ташкентти өзүнө имергиси келип турганын жазышты.

"Вести Экономика" басылмасы орусиялык “РусГидро” Кыргызстанды эл аралык сотко бериши мүмкүн деп жазат. “РусГидронун” башчысы Николай Шульгинов Жогорку Нарын ГЭСтер каскадын куруу долбооруна коротулган каражаттар кыргыз өкмөтү тарабынан төлөнүп берилбесе, орусиялык ишкана Кыргызстанга каршы доо арыз менен эл аралык арбитражга кайрыла тургандыгын билдирген. Дооланган акча 35-36 миллион долларды түзөт деп белгилейт басылма. Орусия менен Кыргызстан ГЭСтер каскадын чогуу куруп, аны чогуу колдонууну 2012-жылы макулдашкан болчу. Бирок, быйыл жыл башында кыргыз тарап Орусия менен Жогорку Нарын каскадын жана “Камбар-Ата-1” ГЭСин куруу боюнча макулдашууну жокко чыгарган. Анда Кыргызстан Орусиянын каржылык мүмкүнчүлүктөрүнөн күмөн санаган деп айтылат макалада.

Кыргыз тарап "РусГидрого" 10-декабрда жооп кайтарды. Улуттук энергохолдинг бул жаатта эл аралык көз карандысыз аудит жүргүзүлүүсүн талап кылып келе жатканын маалымдап, “бирок, орус тарап чыныгы жумшалган акчаны иликтеп чыгуучу эл аралык аудит жүргүзүүгө каршы экенин” кошумчалаган.

"Лента.ру" казак президенти Нурсултан Назарбаевдин күтүүсүз билдирүүлөрү жөнүндө жазып чыкты. Назарбаев шейшемби күнү президенттик “Алтын сапа” cыйлыгын тапшыруу аземинде “Казакстан мурун Орусиянын колониясы болуп келген” деп айткан. “Падышалык Орусия маалында жердеги бардык жаратылыш байлыктары алынып кетчү, бизге казылган жерлер эле калчу, бизди чаң жутууга мажбурлашкан” деп айткан Назарбаев. Казак эл башчысынын айткандары орусиялык басылмаларда кеңири жазылды. Айрым басылмалар Назарбаевдин мындай билдирүүлөрүн АКШнын шайланган президенти Дональд Трамп менен болгон телефон аркылуу сүйлөшүүсүнө жана АКШдан күтүлгөн инвестицияларга байланыштырса, айрымдары Назарбаевдин падышалык Орусия жана Советтер союзу тууралуу мурунтан эле айтып келе жаткан сын-пикирлерин эскеришкен.

"Лента.ру" Назарбаев Казакстанды жыйырма жылдан бери башкарып келе жатканын, “улут лидери” деген статусу анын үй-бүлөсүн кылмыш жообунан коргоору жана Казакстанда эл башчысын “каралагандар” жазаланарын белгилеп өткөн.

"Регнум" маалымат агенттиги Тажикстан Орусиядан мигранттарга жеңилдик кылууну суранганын маалымдайт. Тажик өкмөтү Москвадан мигранттарга патент акысын кыскартып, орус тил боюнча тестирлөөнү жана тажикстандыктардын Орусияда каттоого туруусун жөнөкөйлөштүрүүнү суранган. Тажикстандын миграция кызматынын өкүлү Сухроб Тошев Орусияга быйыл 450 миң тажикстандык жаран ишке кеткенин, бул мурунку жылга салыштырмалуу 10 пайызга кыскарганын белгилеген.

"Известия" басылмасы орус-өзбек мамилелеринин келечеги тууралуу саясат таануучу Андрей Суздальцевдин маегин жарыялаган. Макалада мурунтан Ислам Каримов Батыш менен Орусиянын ортосунда тең салмактуулукту сактап, андан тышкары Кытай, Түштүк Корея, Индия менен жакшы алака түзүп келгени баяндалат. Бирок, эми президенттикке жаңы келген Шавкат Мирзиёев өлкөнүн тышкы саясий багытын так аныкташы керек деген ой баса белгиленет. Саясат таануучу Суздальцев Өзбекстанда бийликтеги кландык элиталардын аймактарга карай бөлүнүүсү бар экенин, ага кошумча Ташкенттин кошуна Астана, Бишкек жана Душанбе менен алакаларын бир нукка салуусу зарылдыгын айтып өткөн. Колдоого муктаж Мирзиёевди Путин конокко чакырганы, өзбек президенти жаңы жылдан кийин эле Орусияга келерин басылма маалымдаган.

PS: "Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Дагы жүктөңүз

XS
SM
MD
LG