Линктер

жекшемби, 21-июль, 2019 Бишкек убактысы 14:35

Борбор Азия

Темир жол курулушунун тагдыры арсар

Кытай-Кыргызстан-Өзбекстан темир жолун куруу боюнча сүйлөшүүлөр жанданды.

Кытай-Кыргызстан-Өзбекстан темир жолунун куруу боюнча долбоорун “Ата Мекен” фракциясы талкуулады. Анда транспорт жана жолдор министри Жамшитбек Калилов бул долбоордун абалы тууралуу маалымат берди.

Министрдин айтымында, акыркы учурда аталган жолдун курулушун баштоо боюнча аракеттер көрүлүүдө. Буга темир жолду куруу боюнча Кытай, Өзбекстан сыяктуу өнөктөштөрдүн кепке келгени өбөлгө болгон:

- Бардык варианттарды кайрадан карап чыгуу боюнча маселе коюлду. Учурда биздин эксперттер иштеп жатышат. Ушул маалга чейин Өзбекстан болуп калса макулбуз дегендей мааниде эле пикирин билдирип, расмий кайрылган эмес. Былтыр декабрь айында Өзбекстандан эксперттер келип, Кытай жана биздин эксперттер менен чогуу иштешти. Мындай жол менен Өзбекстан темир жолду куруу боюнча өз позициясын ачык айтты.

Калилов кошумчалагандай, темир жолдун курулушу боюнча техникалык-экономикалык негиздемеси даярдалган.

Ага ылайык, Кытайдан кирген жол Нарын, Жалал-Абад облустарынын аймагы аркылуу Өзбекстанга кетчү жолго кошулат. Анын жалпы узундугу 433 чакырым болот деп эсептелген. Долбоорго 5 миллиард доллар керектелип, сегиз жыл аралыгында курулушту бүткөрүү каралган.

Темир жол курулуп бүтсө Кыргызстандын аймагы аркылуу жылына орто эсеп менен 12 миллион тоннага чейин жүк ташып өтөрү болжолдонгон.

Жамшитбек Калилов бул жол курулса, аймактагы башка жолдорго караганда кыска болорун айтууда:

- Эгерде биз ушул жолду куруп алсак, Казакстан Хоргос менен курулган жолго караганда 400 чакырымга кыска болот. 400 чакырым деген темир жол үчүн чоң аралык.

Министр аталган жол салынат деген ишенимин билдирди.

Бирок “Ата Мекен” фракциясынын депутаттары аталган темир жолду куруу боюнча өкмөт кечигип калганын билдиришти. Маселен, депутат Каныбек Иманалиевдин айтымында, жолду куруу боюнча принципиалдуу маселелер боюнча мунаса табыла элек:

- Темир жолду куруу боюнча сүйлөшүү нөлгө түшүп калды. Биринчиден, темир жолдун маршруту аныктала элек. Экинчиден, темир жолдун эни кандай болору белгисиз. Үчүнчүдөн, долбоорду каржылоо булактары чечиле элек. Ушул маселелерди чечпей туруп, жол курулуп жатат деп кантип айтабыз? Жөн гана өзүбүзгө жаккан долбоорду алып эле мактанып жатабыз. Себеби, Кытай өкмөтү маршрутка, темир жол энине макул болгон жок. Каржылоо да белгисиз. Сүйлөшүүлөр 1998-жылдын деңгээлинде калып калган. Мен ошол сүйлөшүүлөргө катышкан элем. Андан бери бир кадам да алдыга жылган жок. Бул долбоор кагаз түрүндө эле калат окшойт.

Транспорт жана жолдор министри Жамшитбек Калилов Кыргызстан убакыттан уттуруп жатат деген жүйөгө макул болду. Бирок темир жолдун энин аныктоо боюнча сүйлөшүү жүрүп жатканын кошумчалады.

Негизи бул жолду куруу демилгеси 2000-жылдардын башында эле көтөрүлгөн. Бирок иш жүзүндө долбоор ишке ашырылган эмес.

Президенттин Кытай сапары

Президенттин Кытай сапары

Президент Алмазбек Атамбаевдин Кытайга болгон сапары эки өлкө ортосундагы дипломатиялык алака түзүлгөнүнүн 25 жылдыгына туура келди.

Президент Алмазбек Атамбаев 2011-жылы бийликке келгенден кийин Кытай-Кыргызстан-Өзбекстан темир жолунун курулушуна каршы чыгып, анда көрө Тажикстан-Кыргызстан-Казакстан-Орусия темир жолун курабыз деп демилге көтөргөн. Бирок бул демилгеге эч кайсы тараптан колдоо болгон эмес.

Буга байланыштуу акыркы жылдары Алмазбек Атамбаев Кытай-Кыргызстан-Өзбекстан темир жолунун курулушу боюнча кайрадан көбүрөөк сөз кылып келет.

Бул маселе былтыр декабрь айында Ирандын президенти Хасан Роухани Бишкекке сапар менен келген учурда президент Атамбаев Ташкенге жана Бээжинге жасаган сапары учурунда аталган долбоор негизги маселелерден болорун билдирген эле:

- Кытай-Кыргызстан-Өзбекстан-Түркмөнстан-Иран темир жолун курууга биргелешкен кызыгуу билдирилди. Буга кошумча иретинде айта алам, жакында боло турган менин Өзбекстан жана Кытай Эл Республикасына сапарымда бул негизги темалардан болот.

Мындан соң президент Өзбекстан жана Кытайга барып келди. Бирок темир жол долбооруна байланыштуу кандай жыйынтык болгону конкреттүү түрдө айтыла элек.

“Ата Мекен” фракциясынын лидери Өмүрбек Текебаев темир жол долбоорунун кечеңдешине бийликтин күнөөсү бар экенин айтууда:

- Өзбекстан ар дайым эле бул жолдун курулушуна кызыкдар болуп келген. Биз Өзбекстан менен курбайбыз деп, 2012-жылы өзүбүз бекиткен мыйзам, келишимдерге каршы чыгып Эркештам менен Тажикстанга өтөбүз деп Атамбаев жарыялап чыккан. Айланып келип реалдуу жалгыз долбоор ошол экенине көзүбүз жетип отурат. Эми туруктуу өнүгүү стратегиясы, башка документтердеги графиктерден беш жылга артта калып жатабыз.

Өкмөт болсо кечүү болсо да долбоорду ишке ашат деген үмүтүн билдирип келет.

Ал арада Кытай кошумча бир нече долбоорлорду карап жатканы айтылып келет. Маселен, жакындан тарта “Жибек жолу” долбоорунун алкагында темир жолдору менен Европа жана Жакынкы Чыгышка товарларын жеткирүүнү ишке ашыра баштады. Мына ошол долбоордун алкагында Кытай темир жол аркылуу Европага биринчи жолу товар жөнөткөнү кабарланды.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Тажикстан мигранттарына жумуш издейт

Орусиядагы тажик мигранттары.

Тажикстандын бийликтери 2016-жылы Орусияда иштегендердин саны азайганын айтууда. Ошондуктан эмгек миграциясынын алтернативалуу жолдорун издеп, учурда Түштүк Корея, Германия, Польша менен сүйлөшүүлөрдү жүргүзүп жатканын билдирди.

19-январда Эмгек жана миграция министри Сумангул Тагойзода өткөн жылдын жыйынтыктары боюнча маалымат жыйынын өткөрдү.

- 2016-жылы акча табабыз деп Орусияга 504 миңден ашуун жараныбыз кеткен. Алдыңкы жыл менен салыштырганда бул 6 процентке аз. Казакстанга болсо, тескерисинче, мурдагыга караганда 13 процентке көп же 12 миң тажикстандык иштегени барган, - деди министр.

Буга чейин тажик бийликтери 300 миңден көп жаран Орусиянын миграция мыйзамдарын бузгандыгы үчүн депортацияланганын маалымдашкан.

Эксперттер, арийне, Орусиядагы эмгек мигранттарынын чыныгы саны мындан эки эсе көп, бир миллионго чукулдайт дешет жана агымдын азайышын ал өлкөдөгү экономикалык кризис жана жергиликтүүлөрдүн гастарбайтерлерге терс мамилеси менен түшүндүрүшөт.

Эмгек миграциясы боюнча талдоочу Рахмон Улмасов "Азаттык" радиосунун кабарчысы менен маегинде иш издеп Казакстанга жөнөгөн тажиктер көбөйгөнүн, ал жердеги миграциялык саясат алда канча жумшагыраак экенин белгилейт. Анын үстүнө Казакстанда эмгек мигранттарына кастык маанай сезилбейт:

- Менин билишимче, кээ бир тажиктер Казакстандын айрым облустарында жер аянттарын ижарага алып, айыл чарба иштери менен алектенишет, жакындары менен жердештерин чакырып кетишет. Мекенине көбүнчө акча которбой эле, айыл чарба продукциясын, мисалы, буудай жөнөтүшөт. Бул – Тажикстан үчүн да, Казакстан үчүн да пайдалуу.

Көз карандысыз эксперт Абдуфаттах Шафиев болсо Казакстанга акча табууга Орусиядан депортациялангандар жөнөшөөрүн белгилейт. Анын айтымында, ал өлкөдөгү миграциялык эрежелер анча деле жумшак эмес, чет элдиктердин иштөө уруксаты жок болсо, бир айда бир жолу Кыргызстан менен чек арадан өтүп, кайра Казакстанга кирүүгө милдеттүү.

- Тажикстандык мигранттар Орусиядагыдай эле курулуш, соода, айыл чарба тармактарында иштешет, - дейт Шафиев.

Министр Тагойзода пресс-конференцияда тажик бийликтери эмгек миграциясынын альтернативалуу багыттарын издеп жатышканын айтты.

- Ушу тапта жарандарыбызды Катарда жумушка орноштуруу боюнча долбоор даярдалып жатат. Тажикстандыктарды чет өлкөлөрдө жумуш менен камсыз кылуу агенттиги Европанын Польша, Германия өңдүү мамлекеттери менен сүйлөшүү жүргүзүүдө, - деген министр Душанбе тиешелүү сүйлөшүүлөрдөн кийин Түштүк Кореядан жумуш орундарына квоталарды күтүп жатканын да кошумчалады.

Министрликтин маалыматы боюнча, былтыр Тажикстан чет өлкөлүк 11 миң 300 кишиге иштөө уруксатын берген. Ал негизинен Кытай жана Ооганстан жарандары. Миграция мыйзамдарын бузгандыгы үчүн 204 киши айыппул төлөп, өлкөдөн чыгарылган.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Мунайчылар ачкачылыкты токтотпойт

Казак муначылары

Казакстанда ачкачылык кармап жаткан мунайчылар Актау сотунун чечимине каршылыгын билдирип, акциясын улантарын айтышууда. Буга чейин жөн гана байкоо салып турган "Эмир ойл" компаниясынын кесиптик кошууну болсо жумушчуларды колдоорун билдирди.

Oil Construction Company (OCC) ишканасынын жүздөгөн кызматкери Көз карандысыз профсоюздар конфедерациясын каттоону талап кылып, эки аптадан көп убакыттан бери ачкачылык кармап келатышат.

18-январда компания сегиз жумушчунун үстүнөн арызданып, кесиптик кошуундун кеңсесинде акция өткөрүүнү токтотууну, имаратты бошотууну талап кылган. Актау шаарынын соту эртеси ачкачылыкты “мыйзамсыз” деп тапкан жана анын токтотуу жөнүндө чечим чыгарган.

Ошол эле күнү жумушчуларга соттук аткаруучу келип, бирок мунайчылар орус тилинде жазылган документтин котормосун угуудан баш тартышты. Алар ачкачылык жарыялоо жамааттын чечими болбогонун, ар бири өз өзүнчө жарыялашканын айтышты.

Ачкачылык кармаган мунайчылар
Ачкачылык кармаган мунайчылар

"Сот мага тиешелүү эч кандай чечим чыгарган эмес. Ошон үчүн көз карандысыз профсоюзду жактай берем", - дейт компанияда айдоочу болуп иштеген Канат Сагызбаев.

Сот өкүлү менен кошо келген Актау шаарынын прокурору Марат Тойжан "күч колдонуп эч кимди имараттан чыгарышпай турганын, бийлик өкүлдөрү соттун чечими менен тааныштыруу үчүн гана келишкенин" маалымдады. Бирок жумушчулар сот адилетсиз өткөнүн, судьяга каршылык билдирилгени көңүлгө алынбаганын белгилешти.

19-январда "Эмир ойл" компаниясынын кесиптик кошууну Казакстандын премьер-министри Бакытжан Сагинтаевден кырдаалга кийлигишүүнү өтүндү. Кайрылуунун авторлору бийлик абалга көңүл бурбай койсо, акцияга кошулушарын эскертишти. Мангыустау облусунун акими Алик Айдарбаевге да жолдонгон катта жумушчуларды ачкачылыкка түрткөн себептерди иликтөөгө убакыт келгени айтылат.

"Профсоюздардын Республикалык федерациясын толук кандуу профсоюз деп эсептебейм. Биз анын курамында 2010-2016-жылдары болуп келгенбиз. Алар талаптарыбызды колдочу эмес. Көз карандысыз конфедерация катталса, көпчүлүк кесиптик кошуундар республикалык федерациядан чыгышат деп ойлойм", - дейт "Эмир ойл" компаниясынын профсоюзунун жетекчиси Берик Сартов.

Шаршембиде болсо ачкачылык кармап жаткандар менен облус акими жана башка жетекчилер жолугушкан.

Жумушчулардын бири Галымбек Отжанаев аким алардан "эмне себептен көз карандысыз профсоюзду каалайсыңар, бул адамдар силерди эмнеге түртүп жатышат?" - деп сураганын айтып берди. "Биз эч ким менен согушкан жокпуз, жөн гана укуктарыбыздын сакталышын каалайбыз", - деди Отжанаев.

Акимиат ачкачылык кармагандардын саламаттыгына догдурлар байкоо салып жатышканын билдирди.

Өтүп бараткан аптада акция катышуучуларынын саны көбөйүп, 400 кишиге жетти. Компаниянын маалыматы боюнча Актаудагы кеңседе 292 жумушчу ачкачылык кармашууда. Калмакас кенинде 270, Жетибайда 100дөн көп киши тамактан баш тартууда.

Чымкентте жайгашкан Көз карандысыз профсоюздар Конфедерациясын жоюу токтомун Түштүк-Казакстан облусунун экономикалык соту ушул жылдын 4-январында чыгарган.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Казак мунайчылары ачкачылык жарыялады

Oil Construction Company ишканасынын жумушчусунун кан басымын ченеген медик.

Казакстандын Мангыстау облусунда ачкачылык кармап жаткан мунайчылардын катары калыңдап жатат. 17-январда алардын саны 400 адамга жетти.

Эки апта мурда Oil Construction Company ишканасынын мунайчылары Көз карандысыз профсоюздар конфедерациясынын жоюлушуна каршы нааразылык билдирип чыгышкан. Бир күн мурда аларга Каламкас жана Жетыбай мунай кендеринде эмгектенген жумушчулар да кошулду.

Алардын бири, үч баланын энеси Акзер Нуржанова буларды айтты:

- Эгер бизди бийлик укпаса жана биздин көйгөйдү мыйзам алкагында чечип беришпесе, баарыбыз ачкачылык кармоого даярбыз. Мен бир нече күндөн бери каршылык акциясын уюштуруп жаткандарды эне катары, мунайчы катары жана Мангыстау облусунун жашоочусу катары колдогону келдим. Бүгүнтөн тарта мен да ачкачылык жарыялайм.

Нуржанованын сөзүнө башкалар да кошулуп, алардын бир гана талабы - Көз карандысыз профсоюздар конфедерациясын кайрадан каттоо экенин билдиришти.

“Төбөлсүз өлкөгө - көз карандысыз профсоюз” деп кыйкырып жатышты мунайчылар.

Oil Construction Company ишканасынын ачкачылык кармаган өкүлдөрү бийликтеги “Нур Отан” партиясына мүчө экенин айтышып, партиянын облустук бөлүмү бир да жолу алардын арыз-муңуна кулак салбаганына нааразылык билдиришти:

- Мына ушул жерде чогулган элдин баары “Нур Отан” партиясына мүчө акы төлөшөт. Эгер партия аларды коргобосо, колдобосо анда эмнеге акча төлөшөт? Эмне себептен ушул жерге бир басып келип коюшпайт? Биз бул жерде акча үчүн эмес, көз карандысыз профсоюздарды коргоо үчүн турабыз. Канчалаган адамдар ачкачылык кармап жатышат, - дейт чогулгандардын бири Имангали Молдагалиев.

Мангыстау облустук филиалынын жетекчи орун басары Халила Нургалиева мунайчылардын ачкачылык кармап жатышканы тууралуу кабардар экенин, бирок бул акция мыйзамсыз болгондуктан аларга эч ким барбаганын айтты.

- Алар бизди угушпайт. Эч кандай расмий билдирүү менен кайрылышкан жок. Эгер кат жазышса барабыз, - деди Нургалиева.

Ачкачылык кармаган мунайчылар
Ачкачылык кармаган мунайчылар

Мангыстау облусунун прокуратурасы жана акимчилиги комментарий берүүдөн баш тартышты.

Oil Construction Company ишканасынын көз карандысыз профсоюзу 2011-жылы негизделген. Ага 1611 адам мүчө. Аталган компания Каламкас жана Жетыбай кендерин иштеткен «Мангистаумунайгаз» ишканасына тейлөө кызматтарын көрсөтөт.

Компаниянын жумушчулары 5-январдан бери Көз карандысыз профсоюздар конфедерациясынын жоюлушуна каршы ачкачылык акциясын кармап келишет.

Көз карандысыз профсоюздар конфедерациясын жоюу чечимин Түштүк Казакстан облусунун экономикалык иштерге адистешкен соту үстүдөгү жылдын 4-январында чыгарган.

Бир нече күн мурда Human Rights Watch эл аралык укук коргоо уюму казак сотунун бул чечимин кескин сынга алган. Уюм соттун чечими жокко чыгарылышы керек деп эсептейт.

Human Rights Watch уюмунун Европа жана Борбор Азия боюнча бөлүмүнүн жетекчиси Хью Уильямсон 10-январда тараткан билдирүүсүндө Казакстан бийлиги профсоюздар уюмун жоюу менен бир кадам артка таштады деп айтылат.

Уюмдун белгилешинче сот конфедерацияга өз таламын талашууга мүмкүнчүлүк бербестен чечим чыгарган. Юстиция министрлиги 2014-жылы кабыл алынган “Профсоюздар жөнүндө" мыйзамдын айрым талаптарын Көз карандысыз профсоюздар конфедерациясы аткара албай калды деген жүйө менен сотко кайрылган.

Сот министрликтин доо арызын канааттандырып, бирикмени жоюу чечимин кабыл алган.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Казакстан: пикир жазгандарга чалма

Казакстанда интернет сайттарга комментарий жазгандардын телефон номеринен таап-билүү сунушталууда.

Демилге авторлору муну менен макала-баяндарга келген терс комментарийлердин санын азайтууну көздөшөт. Жаз айларында парламенттин кароосуна жөнөтүлөт деп болжолдонгон долбоор 18-январда Астанадагы коомдук угууларда талкууланды.

Маалымат жана байланыш министрлиги «Маалымат жөнүндө» мыйзамга өзгөртүүлөрдү киргизүүнү сунуш кылууда. Алардын бирине ылайык, кайсы бир сайтта комментарий калтыруунун алдында окурман телефон номерин жазууга тийиш. Андан кийин гана атайын код алып пикирин билдире алат.

Байланыш комитетинин башкармалыгынын жетекчиси Михаил Комиссаровдун айтымында, кайсы бир макалалардын айланасында кээде талкуулар курч жүрөт:

- Айрым учурларда комментарийлерде кадимки маалымат согушу тутанып кетет. Нечен жолу улуттар аралык араздашуунун белгилери бар жапайы кайым айтышууларга айланганына күбө болдук. Интернет ресурстарда ушундай аныктоочу механизмди киргизүү менен негативдүү талкууларды кыскартса болот. Каттоодон өтүп туруп комментарий жазуунун алдында ал адам кандайдыр бир кесепеттерге алып келүүчү же козутуучу пикирин кеңири коомчулуктун алдына алып чыгууну жакшылап ойлонот.

ММКны тушоо кимге ыңгайлуу?

Карасартова: КТРК баштаган каналдар бийликти мактай берсе, аны эч ким кабыл албай калат. Анткени, азыр айылдагы ар бир адам өз телефону аркылуу эле маалыматты кайдан болбосун алган күндө жашап атабыз.

Маалымат жана байланыш министринин орун басары Алан Ажибаев мындай чаралар башка өлкөлөрдө да бар дегени менен, конкреттүү бир мисал келтире алган жок. Вице-министр "биз бардыгыбыз жакшы бир нерселерди курууга умтулабыз, социалдык сайттарда болсо терс көрүнүштөр басымдуу" деди.

- Ар бир моменти, ар бир пункту бул процесске катышкан бардык жарандарыбыз менен жакшылап талкууланган. Эң маанилүүсү – бул жараяндын ачыктыгы, күч колдонмой жок, мына азыр деле бул нормада өтө катаң деп ачык айтып жатасыздар.

Угууларга катышкан журналисттердин көбү болсо бул саамалык жакшылап чечмеленбегенин айтышат.

Астанадагы укуктук медиа борбордун юристи Гүлмира Биржанова бир катар европалык өлкөлөрдө массалык маалымат каражаттары тууралуу мыйзам жок, ал жерлерде этикалык нормалар гана иштерин белгилейт. Этикалык нормаларды укуктук нормаларга айлантуу эмне менен аяктары, адилеттүүлүк, бейтараптуулук деген түшүнүктөрдү ким аныктары белгисиз деп эсептейт.

Ал эми "Адил сөз" уюмунун жетекчиси Тамара Калеева "Массалык маалымат каражаттары жөнүндө" мыйзамды өзгөртүүгө кандай аракет көрүлбөсүн, ал жакшырып калбайт деген пикирин ортого салды. Анын ордун жаңы мыйзам кабыл алынууга тийиш деди Калеева.

- Бул мыйзам эскирип калган. Иштеп жаткан мыйзамдын басымдуу бөлүгү максаттарына төп келбейт.

Алан Ажибаев болсо маалымат жана байланыш боюнча мыйзам долбоору заман талаптарын, реалдуулукту чагылдырарын айтып, документ депутаттардын кароосуна болжолу менен май айында жөнөтүлөрүн кошумчалады.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Элчи Жунусов түрк медиасына кат жолдоду

Террор курмандыктары менен коштошуу учуру

Жаңы жыл түнүндөгү Стамбул терактына шектүүгө байланышы бар делип дагы 27 адам кармалды. Полициядан маалымат алдык деген түрк медиасы алардын басымдуусу Тажикстан, Өзбекстан же Кыргызстандын жарандары жана кытайлык уйгурлар деп жазып чыгышты. Кыргыз элчилиги бул маалыматты четке какты.

Полициянын операциясы 18-январда Бурса шаарында болгон. Бул тууралуу жазган "Анадолу" мамлекеттик агенттиги жана "Хурриет" гезити кармалгандардын 15и аялдар деди. Ошондой эле адамдар жашаган алты-жети үйдөгү 29 бала да полициянын көзөмөлүнө алынды деп кабар берилет.

Түрк расмийлери бул тууралуу билдирүү тарата элек.

Ал эми буга чейин арасында кыргызстандыктар болгон деген кабарды Кыргызстандын Түркиядагы элчиси Ибрагим Жунусов четке какты:

- Бурсанын полициясы менен ошол замат эле байланыштык. Полиция кармалгандар арасында кыргызстандыктар жок экенин бизге айтты.

Түнкү клубдагы кол салууда 39 адам набыт болгон.
Түнкү клубдагы кол салууда 39 адам набыт болгон.

Бирок ошол тинтүү жүргөн үйлөрдүн биринен кармалгандардын өздөрүнө таандык документтерден тышкары да 40 паспорт, 38 убактылуу күбөлүк жана жаңы 15 уюлдук телефон чыккан.

- Ошонун ичинде бир паспорт Кыргызстандыкы деп атышат. Ал жасалмабы же жасалма эмеспи, азыр териштирип жатабыз, - деди Жунусов.

Стамбулдагы акыркы теракт боюнча түркиялык маалымат каражаттарында ушуну менен үчүнчү жолу Кыргызстанга байланыштуу такталбаган маалымат тарап жатат. Адегенде теракттан үч күндөн соң ага шектелип кыргызстандык кармалды дешкен. Чынында кыргызстандык жигит кармалганы менен күнөөсү жоктугу аныкталып, дароо кое берилген.

Кийин шектүү өзбекстандык Стамбулдун Эсенйурт аймагында кармалганда аны кыргызстандык киши үйүнө калкалап жүрүптүр деген да маалымат тарады. Бирок үйдүн ээси Ирактын жараны болуп чыкты.

Ал эми 18-январдагы жаңылыш кабардан кийин түрк маалымат каражаттарына кат жазылганын элчи Ибрагим Жунусов "Азаттыкка" билдирди:

- Жалпысынан ондон ашуун сайтка, ММКларга расмий кат жөнөттүм. "Террорчу кармалган үй кыргызстандык жарандыкы" деген кабарга байланыштуу дагы жаздым. Булардын баарын жокко чыгарып, кечирим сурагыла дедим. Жообун күтүп жатам. Эгер кечирим сурашпаса, ошого жараша сүйлөшөбүз.

Кармалгандардын бири "Рейна" клубуна канабайрам салган адамды канча бир убакыт үйүнө жашырган деп шектелүүдө. Кармалгандардын арасындагы тажикстандык эки жаран Стамбул, Измир жана Бурса шаарларынан үйлөрдү ижарага алып, “Ислам мамлекети” террордук тобуна мүчө болууну каалаган чет өлкөлүктөрдү ошол жерге жайгаштырып турган деп жазды Анадолу агеттиги.

Жаңы жылдын түнүндө Стамбулдагы "Рейна" клубуна кирип барып, 39 адамды атып өлтүрүп, 70тейин жарадар кылган адам 16-январда кармалган.

Ал 34 жаштагы өзбекстандык Абдулкадир Машарипов болуп чыкты. Полиция аны кармалганга чейин бир нече жолу орун которгонун билдирген.

Стамбулдун мэри Васип Шахин 17-январда эле ал шектүүгө жардам берди делип кармалгандардын саны 50гө жеткенин билдирген болчу.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Алматылыктардын жардамы

Алматылыктардын жардамы
please wait

No media source currently available

0:00 0:01:40 0:00

Казакстанда дагы бир аткаминер камалды

Казакстандын атайын кызматы президенттик администрациянын мурдагы эки жогорку кызматкери кармалганын 16-январда билдирди. Аларга мамлекеттик сырды ачыкка чыгаруу айыбы коюлду. Бир нече апта ичинде кошуна өлкөдө мурдагы жана азыркы жогорку аткаминерлер кармалды.

Казакстандын Улуттук коопсуздук комитетинин билдирүүсүнө ылайык, 12-январда кызматынан бошотулган президент акимчилигинин мурдагы төрага орун басары Баглан Майлыбаев «мамлекеттик сырды мыйзамсыз чогултуп, жарыялаган, ачыкка чыгарган» деген шек менен камалды. Аны менен чогуу президенттик аппараттын ички саясат бөлүмүнүн жетекчисинин мурдагы орун басары Николай Галихин шектелүүдө.

Райондук соттун 14-январда чыгарган ордери менен алар эки айга камакка алынды. Билдирүүдө шектүүлөрдүн үйлөрүндө тинтүү жүргүзүлгөндө далилдер табылганы айтылган. Иликтөөнүн жүрүшүндө кошумча маалымат берилери кабарланды.

41 жаштагы Баглан Майлыбаев мурда президенттин маалымат катчысы болчу. Кийин маданият жана маалымат министринин орун басары, ошол эле мекеменин маалымат жана архивдер комитетин жетектеп келген.

Куандык Бишимбаев
Куандык Бишимбаев

Бул бир айга жетпеген убакыт ичинде кошуна өлкөдө мурдагы жогорку аткаминерлер кармалган биринчи учур эмес. Өткөн жумада Экономика министрлигинин мурдагы жетекчиси Куандык Бишимбаев пара алган деген шек менен камалган. Андан мурун мамлекеттик каражатты кымырып алган деп шектелген Пенсиондук фонддун төрагасы Руслан Ерденаевдин камалышы тууралуу маалымат чыккан.

Декабрдын соңунда болсо Улуттук коопсуздук комитетинин мурдагы жетекчиси Нартай Дутбаев да "мамлекеттик сырды ачыкка чыгарган" деген шек менен кармалган. Жакында Астана шаарынын коллегиялык соту аны эки айга камакка алуу чечимине каршы апелляциялык арызды четке какты.

Анын адвокаты Жоомарт Сармановдун айтымында, мурдагы башкы чекисттин иши «жашыруун» катары сыпатталып, Улуттук коопсуздук комитети тараткан гана маалымат берилет. Сарманов Дутбаев купуя маалыматтарды шардана кылган жана кызматтык ыйгарым укуктарынан ашыкча пайдаланган деген айыптоолорду четке какканын, айрым маалымат каражаттарында бурмаланган, аны каралаган макалалардын жарык көрүшүнө нааразылыгын билдиргенин кошумчалады.

Дутбаев атайын кызматты 2001-жылдын декабрынан 2006-жылдын февралына чейин жетектеп турган. Ал жылдын 13-февралында Алматы шаарынын жака белинде оппозиция лидери Алтынбек Сарсенбаев менен эки жардамчысынын сөөктөрү табылган. Алардын көзүн тазалоого комитеттин атайын күчтөрүнүн тиешеси бар болушу мүмкүн деген маалымат тарагандан кийин Дутбаев кызматынан өз арызы менен кеткен.

Айрым талдоочулар анын камалышын "эски иштер" менен байланыштырат. Сарсенбаевдин киши колдуу болушунан тышкары 2003-жылдын май айында «Казакстан оппозициялык тандоосу» деген оппозициялык кыймылдын төрагасы Мухтар Аблязовдун мөөнөтүнөн мурда абактан бошотулушун да эске салышат.

Дагы бир эксперттер болсо чуулгандуу камакка алуулардан кландар ортосундагы күрөштүн белгилерин көрүшөт.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

WSJ: Гүлнара Каримова суракка алынды

Гүлнара Каримова

Өзбекстандын мурдагы президентинин тун кызы Гүлнара Каримованы швейцариялык прокурорлор Ташкентте суракка алганы белгилүү болду. Бул маалыматты Батышта коррупция боюнча айыпталган Каримованын Швейцария өкмөтү тарабынан дайындалган жактоочусу Грегуар Манжеа “Уолл Стрит Жорнэлге” (WSJ) ырастады.

“Уолл Стрит Жорнэл” басылмасы жазгандай, Швейцариянын эки прокурору Европада коррупция боюнча айыпталган Гүлнара Каримова менен 9-10-декабрда Ташкентте жолуккан. 2014-жылы үй камагына алынганы кабарланып, андан бери так дайыны чыкпай жаткан Каримова прокурорлордун суроолоруна 23 сааттай жооп берген.

Анын укугун коргой турган мамлекеттик жактоочу Грегуар Манжеа бул жолугушууга чейин Гүлнара менен эки жолу сүйлөшкөн. Ал “Гүлнаранын саламаттыгы жакшы экенин, бирок анын коопсуздугуна эч ким кепилдик бере албастыгын” “Уолл Стрит Жорнэлге” билдирди. Швейцариянын Башкы прокуратурасы да прокурорлор Өзбекстанга барып келгенин ырастады.

Каримова үй камагына алынгандан бери коомчулукка көрүнө элек.
Каримова үй камагына алынгандан бери коомчулукка көрүнө элек.

2012-жылдан бери Каримова менен Батыш телекоммуникациялык компаниялардын коррупциялык схемаларга катыштыгын иликтеген Швециянын прокурору Гуннар Стетлер швейцариялык кесиптештери менен кызматташып жатканын, Каримованын ишинде көп жылыш жасалганын айтты:

- Биз Өзбекстанга бул маселеде жардам берүү өтүнүчүн бир нече ирет жөнөткөнбүз. Швейцариянын бийлиги менен жакшы диалог бар. Жалпысынан иликтөөдө көп жылыш жасадык. Менимче, быйыл бул иш сотко өтүшү мүмкүн.

Соңку үч жыл ичинде Гүлнара Каримова өөнөгөн деген шек менен Батыш банктарынын эсебиндеги 1 млрд доллардан ашуун акча камакка алынган. Анын 790 миллион долларына Швейцария өкмөтү арест койгон. Батыш прокурорлору бул акчанын басымдуу бөлүгүн байланыш компаниялары Каримовага пара катары берүүнү көздөгөн деп шектенип келишет. Каримованын үй камагына алынышына да дал ушул маселе себеп болгону белгиленген. Өзбек өкмөтү болсо коррупциялык иштердин курмандыгы болгонун жүйө келтирип, акчаны кайтарып алуу аракетин көрүп жатат.

Каримовдун үй-бүлөсү
Каримовдун үй-бүлөсү

Эми мурдагы президенттин кызынын сурак бериши, биринчи кезекте, анын амандыгын тастыктады. Себеби соңку айларда Гүлнара Каримова “психиатриалык ооруканага түшкөнү” же “ууланып көз жумганы” тууралуу түрдүү айың-кептер тараган эле.

Экинчиден, швейцариялык прокурорлордун өлкөгө киргизилиши жана Гүлнара Каримова менен сүйлөшүүгө уруксат берилиши азыркы бийликтин Батыштагы коррупция иликтөөлөрүнө карата мамилесин күбөлөдү. “Уолл Стрит Жорнэл” басылмасы маркум Ислам Каримовдун ордун баскан президент Шавкат Мирзиёев Гүлнаранын ишине чекит койгусу келет деген жоромолун жазды.

Каримова швейцариялык жактоочу Грегуар Манжеага өзү эч кандай соттун чечими жок кармалып турганын билдирген. Манжеа да мындай шартта кармалып турган адам өз укугун толук коргой албайт деген оюн “Уолл Стрит Жорнэл” менен бөлүшкөн.

Орус президенти Владимир Путин Каримовдун жесири Татьяна, кызы Лола жана азыркы президент Шавкат Мирзиёев менен сүйлөшүп жатат, 6-сентябрь 2016-жыл.
Орус президенти Владимир Путин Каримовдун жесири Татьяна, кызы Лола жана азыркы президент Шавкат Мирзиёев менен сүйлөшүп жатат, 6-сентябрь 2016-жыл.

Каримованын Лондондо жашаган уулу Ислам да апасынын абалына тынчсызданаарын айтканы бар:

- Апам өзүнүн үйүндө бейкапар жашап жатат деген жаңылыш ойлор бар. Башында үйүн бекитип, апамды бир бөлмөгө жайгаштырышкан. Үйгө кошуп курулган эки-үч бөлмө бар эле. Апам ошол жерде кармалып турат. Бир жолу ага акчасын төлөбөсөң тамак бербейбиз дешкен. Апам үйдү ачып бергиле, акча алып чыгайын десе, уруксат беришкен эмес. Түшүнүксүз бир басым жасалып жатат. Муну жеке келишпестик деп мүнөздөйм. Аны көрөм же ага жакындашам деген адамды дароо коопсуздук кызматына алып кетишет.

Кезинде Гүлнара Каримова Өзбекстандагы эң кирешелүү ишкерликти жана шоу-бизнес тармагын өз колуна алып, өлкөдөгү эң таасирдүү адамдардын бири болчу. Ал атасы Ислам Каримовдун бийлигин мурастап калат деген жоромолдор да болгон. Сентябрь айында Каримовду акыркы сапарга узатуу зыйнатына Гүлнара да, анын балдары да катышкан эмес.

PS: "Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Бектурганов: Кырсыкка учкучтун катасы себеп болушу мүмкүн

Жолдошбек Бектурганов.

“Манас” аэропортунун жанында "Боинг-747-400F" үлгүсүндөгү жүк ташуучу учак кулады. Андан 40ка жакын адам набыт болду. Бул үлгүдөгү учак жана кырсыктын себептери тууралуу “Азаттыктын” суроолоруна “Эйр Кыргызстан” авиакомпаниясынын директору, авиатор Жолдошбек Бектурганов жооп берди.

“Азаттык”: “Манас” аба майданынын жанында кулаган учак "Боинг-747-400" үлгүсүндөгү жүк ташуучу учак экени белгилүү болду. Адис катары айтсаңыз, бул учак канчалык деңгээлде ишенимдүү?

Бектурганов: "Боинг-747-400F" үлгүсүндөгү учак жүк ташууга ылайыкташкан. Абдан ишенимдүү учак катары саналып, 100 тоннанын тегерегинде жүк ташыйт. Узакка учуу жагынан мүмкүнчүлүгү да жогору. Учурда дүйнөдөгү алдынкы аба компаниялар ушул үлгүдөгү учактарды сатып алып, колдонуп жүрөт.

“Азаттык”: Ушул үлгүдөгү учактар канчалык көп кырсыкка кабылат?

Бектурганов: "Боинг-747" үлгүсүндөгү учактардын көп түрү бар. Бирок ушул жүк ташууга ылайыкташкан "Боинг - 747-400F" үлгүсүндөгү учактардын кырсыкка кабылганы дээрлик жокко эсе.

Учак кулаган жер.
Учак кулаган жер.

“Азаттык”: Кырсыкка кабылган учактын чыгарылганына 13 жыл болгону кабарланды. Муну жаңы учак катары айта алабызбы?

Бектурганов: 13 жыл мурун жасалган учак жаңы катары эле эсептелет. Мындай үлгүдөгү учак 80 миң саат учкан соң эски катары саналат. Ал эми 13 жыл ичинде көп учканда 30 миң саатка чейин жетиши мүмкүн. Бул жагынан жаңы эле учак катары карасак болот.

“Азаттык”: Анда кырсыкка эмне себеп болду деген ойдосуз?

Бектурганов: Негизи мындай учурда 99 пайыз учак экипажынын күнөөсү деп айтса болот. Эгер аба бекетинин параметрлери туура келбесе, аны кондурбаш керек эле. Азыр мен кырсык болгон жердеги сүрөттөрдү карасам: учуу тилкесине жакындабай, башка жакка кеткенин көрүүгө болот. Жолго жакын кулаган. Ал эми тилкенин багыты андан ары 200 метр алыстыкта болгон. Ошондуктан, тилкеге кирбей туруп кулаган. Учакта аэропортко конуу боюнча жабдуулук конуу системасы бар. Мына ошол системага ылайык келбегендей, аны таппай калгандай көрүнүп жатат.

“Азаттык”: Учурда учак кырсыгына катаал аба ырайы, коюу туман себеп болушу мүмкүн экени да айтылып жатат. Анткени өткөн түнү туман болуп, президент Атамбаевдин учагы баш болгон бир нече учак башка аэропортко конгону кабарланды эле. Эмне себептен бул учакка конууга уруксат берилиши мүмкүн?

Бектурганов: Кандай жагдайда конгонун айта албайм. Ал кийинчерээк белгилүү болот. Негизи “Манас” аэропортунда 550 метр аралыкты көрүүгө мүмкүн болсо конууга уруксат берет. Негизи мындай шартта конуу же конбоо боюнча чечимди учак командири кабыл алат. Эгер коно албаса жакынкы аэропортко кетиши керек болчу. Бул конойун деп чечкенине караганда өзүнө ишенген учкуч болсо керек.

Учак кулаган жердеги милиция кызматкерлери.
Учак кулаган жердеги милиция кызматкерлери.

“Азаттык” Түркиялык маалымат каражаттары учкучтардын бири тажрыйбалуу, мурда аскер учактарын башкарган адам экенин жазышууда. Эс алууга чыккан соң жүк ташуучу учакка отурганы айтылууда?

Бектурганов: Андай практикаланып келет. Бирок кырсыкка туш болгондор да катталат. Маселен, былтыр Ростов-на-Донуда Fly Dubai компаниясынан кырсыкка учураган учагынын командири да эс алууга кетип жаткан учкуч болгону айтылган эле.

Маалымат үчүн: "Боинг-747-400F" учагы жүк ташууга ылайыкташкан учак. Ал 1993-жылдан тарта чыгарыла баштап, дүйнөнүн бир катар аба компанияларында учуп жүрөт. Жалпысынан мындай үлгүдөгү 126 учак чыгарылган. "Боинг-747-400F" үлгүсүндөгү учак катышкан жети кырсык катталып, 94 адам ажал тапкан. Алардын арасынан үчөө жүк ташуучу учак болгон.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Өзбекстан визасыз каттамдан баш тартты

Самарканд шаарындагы эстелик

Өзбекстан айрым өлкөлөргө визасыз каттам тартибин киргизүүнү кийинкиге калтырды. Буга чейин бир катар өлкө жарандарына виза режими жокко чыгарылары айтылган. Бирок жаңы өзбек бийлиги муну 2021-жылга чейин токтотууну чечти. Ошондой эле президент Шавкат Мирзиёев прокурорлордун ишине талап күчөтүлөрүн айтып чыкты.

Өзбек президенти Шавкат Мирзиёев убада кылган Австралия, Британия, Германия сыяктуу 27 өнүккөн өлкөнүн жарандарына визасыз каттамды узартуу сунушу кийинкиге жылдырылды.

Мирзиёев 29-декабрда кол койгон жарлыкка ылайык, эми бул план 2021-жылдан тарта күчүнө кирет.

Жарлыкта визасыз каттамды кийинки жылдырууну Тышкы иштер, Ички иштер министрликтери жана Туризм боюнча комитет сунуштаганы айтылат.

Бул органдар мындай чараны өлкөдө туруктуу туристтик ишмердикти камсыз кылуу аракети менен түшүндүргөн. Өзбек бийлиги туристтер жана өлкө жарандарынын коопсуздугун камсыздоо үчүн визасыз режимди жылдыра турууну оң көрүшкөнү айтылды.

Былтыр 4-декбарда шайланган президент Шавкат Мирзиёев эки күндөн кийин 27 өлкө менен визасыз каттамды киргизүү боюнча жарлыкка кол койгон. Ага ылайык, Австралия, Австрия, Британия, Германия, Италия, Канада, Люксембург, Голландия, Түштүк Корея, Сингапур, Финляндия, Швейцария жана Жапония жарандары Өзбекстанда 30 күн визасыз жүрө алмак. АКШ, Белгия, Франция, Польша, Венгрия, Португалия, Чехия, Индонезия, Кытай, Малайзия, Вьетнам жана Израилдин 55 жаштан жогору жарандарына 30 күн визасыз жүрүүгө уруксат берилмек. Жардык 2017-жылдын 1-апрелинен тарта күчүнө кирери айтылган.

Мурдагы президент Ислам Каримовдун учурунда дээрлик 25 жылга жакын жабык өлкөгө айланган Өзбекстан үчүн мындай демилге күтүүсүз болгон.

Ошондуктан Мирзиёевдин бул демилгеси жаңы бийликтин эң ири өзгөрүүсү болот деп күтүлүп жаткан.

Эми жаңы жарлыкка ылайык, визасыз каттам коңшу өлкөдө 2021-жылы гана күчүнө кирмей болду.

Өзбекстандын президенти Шавкат Мирзиеев.
Өзбекстандын президенти Шавкат Мирзиеев.

Ал ортодо жаңы президент Шавкат Мирзиёев өлкө прокуратурасынын ишин өзгөртөрүн билдирди.

Коңшу өлкө президенти прокурорлордун кесиптик майрамындагы жолугушууда алардын иши мындан ары баллдык система менен бааланарын айтты.

Өзбекстанда былтырдан тарта 8-январь прокуратура күнү катары жарыяланган эле.

Жыйында сүйлөп сатып Мирзиёев прокурор кабыл алган ар бир чечимдин артында адам тагдыры турарын белгиледи.

Ал ошондой эле жакында ачылган премьер-министрдин виртуалдык кабылдамасына прокуратура кызматкерлеринин үстүнөн түшкөн арыз көп экендигин белгиледи:

- Прокуратура тармагында ачык-айкындуулукту камсыз кылуу максатында эл өкүлдөрүнүн алдында прокурорлордун отчетун угуу салтын жолго коюп, прокуратура тармагына коомдук көзөмөлдү дагы да күчөтүү зарыл.

Мирзиёевдин мындай билдирүүсү прокуратура органдарын өзгөртүү аракети катары бааланууда. Бирок ондогон жылдар бою өлкөдө “кол тийгис” мекемеге айланган прокуратураны өзгөртүү оңой болбосун эксперттер айтышат.

Алардын бири Ташкенттеги саясий эксперт Анвар Назиров “Азаттыкка” сүйлөп жатып, прокуратура системасын эски кадрлардан арылтмайын реформа жасаш кыйын экенин белгилейт:

- Мындай кайрылуу совет мезгили кулагандан кийин эле, мындан 25 жыл мурда кылынышы керек болчу. Жасалган жок. Шавкат Мирзиёев көңүл буруп жаткан сыяктанат. Бирок маселени канчалык жүзөгө ашыра алат айтыш кыйын. Анткени Каримов өлгөндөн бери анча көп убакыт өтпөдү жана бул убакыт ичинде жаңы адамдар келген жок. Мурдагы адамдар мурдагы система менен башкарууда. Алар өзгөрүүгө даяр деп айтыш кыйын.

Назировдун сөзүнө журналист Анвар Усмонов да кошулат. Анын пикиринде, президенттин айткандарын айрымдар өз пайдасына колдонушу мүмкүн:

- Муну буйрук, сөз менен ишке ашыруу өтө кыйын. Сот системасын тазалаш үчүн чоң чечимдер керек. Прокуратуранын иши аябай өзгөчө. Мен аны жакшы билем, муну өзгөртүү үчүн жылдар керек. Менин коркконум, Мирзиёевдин сөзүнө таянып, кимдир бирөөлөр жакпаган адамын прокуратурадан сүрүшү мүмкүн.

Прокуратура менен Ички иштер министрлигинин ишин былтыр маркум президент Ислам Каримов да сынга алган эле. Каримов бул органдардын адилетсиз ишине калктын чыдамы жетпей калышы мүмкүн экенин эскерткен.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Казак мунайчыларынын талабы

Казак мунайчыларынын талабы
please wait

No media source currently available

0:00 0:07:20 0:00

Рахмон уулун мэр кылды

Тажик президент Эмомали Рахмон (ортодо), уулу Рустам (оңдо)

Тажик президенти Эмомали Рахмондун 29 жаштагы уулу Рустам Дүйшөмбү шаарынын мэрлигине дайындалды.

Дүйшөмбү шаарын 20 жыл башкарган Махмадсаид Убайдуллоевдин ордуна президенттин уулу Рустам Эмомалинин келиши көпчүлүк үчүн күтүүсүз болсо да, авторитаризм үчүн сынга кабылган өлкө үчүн өтө таңкалычтуу болгон жок.

Президенттин сайтында 12-январда жарыяланган билдирүүдө эски мэр эмне үчүн кызматтан алынганы так айтылбады.

Бирок шаардык кеңештин депутаты Гүлнора Амиршоева соңку кадрдык өзгөрүү жаш адистерге жол ачуу аракети катары мүнөздөлгөнүн “Азаттыкка” билдирди. Анын айтымында, президенттин чечими өкмөттүк активдердин катышуусунда бейшемби күнү таңга маал өткөн жыйында жарыяланган.

- Убайдуллоев буга чейин ишеним көрсөтүп келгени үчүн президентке ыраазычылыгын билдирди. Ал президенттин жаштарга жол ачуу демилгеси кадрдык өзгөрүүлөргө себеп болгонун айтты. Ошондой эле жаңы жылда жаңы өзгөрүүлөр баш калаадан башталганын, жаштарды алга сүрөө боюнча дагы көп аракет болорун белгиледи,-деди шаардык кеңештин депутаты Гүлнора Амиршоева.

Президенттин буйругу менен Дүйшөмбү мэринин төрт орун басары да дароо иштен кетип, алардын ордуна жаңылары келди.

29 жаштагы Рустам Эмомали буга чейин Коррупцияга каршы агенттикти жетектеп келген.

Рустам Эмомали
Рустам Эмомали

Тажикстандык эксперт Марат Мамадшоев Рустам Эмомалинин мурдагы кызматы деле маанилүү болгонун айтып, Рахмон уулунун ар кыл кызматтарды жетектеп көрүшүн каалап жатат деген оюн ортого салды. Президент уулун мураскор катары таптап жатат деген пикирлерге тажик саясат таануучусу Зафор Абдуллаев да кошулат:

- Азыр Рустамдын алдында оор тапшырмалар бар. Ал мынчалык масштабдагы иштерге туш келе элек болчу. Андыктан ага оңой болбойт. Бирок ага жардам беришсе керек. Рустамдын Дүйшөмбүнүн башчылыгына келиши жаман болот деп айтпайм. Балким жакшы болоор. Бирок орто жана узак мөөнөттөн алып караганда өлкөнү жетектөөнү мурастап калууда бул кызмат Рустам үчүн башкы ролду ойнойт.

Быйыл май айында Тажикстан Баш мыйзамын өзгөртүп, 64 жаштагы президент Эмомали Рахмондун бийликте каалашынча калуусуна жол ачылган. Ошол эле учурда президенттикке талапкердин курагы да 35тен 30га түшүрүлгөн.

Тажик президенти кызы Озоданы медал менен сыйлап жатат, 2015-жыл.
Тажик президенти кызы Озоданы медал менен сыйлап жатат, 2015-жыл.

Айрым саясат талдоочулар бул өзгөрүү Рахмондун уулу Рустамдын да президенттик шайлоого катышуусуна мүмкүнчүлүк түзөт деп ишенишет. Себеби 2020-жылы өтчү шайлоодо Рустам Эмомали 33кө же президенттикке талапкер болууга уруксат берилген жашка толгон болот.

90-жылдардын башында жарандык согушту башынан кечирген Тажикстанды Рахмон дээрлик 23 жылдан бери башкарып келет. Анын эки уул, жети кызы бар. Анын бир кызы 38 жаштагы Озода 2016-жылы президенттик аппараттын башчысы болуу менен бирге Рахмондун квотасынын негизинде парламент депутаты болуп шайланган.

Былтыр ноябрь айында президенттин үчүнчү кызы Рухшона Рахмонова Тышкы иштер министрлигинин бөлүм башчысынын орун басары болуп дайындалганы кабарланган.

Укук коргоо уюмдары Тажикстандагы адам укуктарынын, сөз эркиндигинин абалын сынга алып келишет. Өткөн жылы “Хьюман Райтс Уотч” баштаган эл аралык уюмдар Тажикстандагы адам укуктары соңку жыйырма жылдагы эң терең кризиске кептелгенин билдиришип, өлкөгө санкция киргизүү чакырыгы менен чыгышкан болчу. Бирок тажик бийлиги мындай сындарды кур доомат катары мүнөздөп келет.

PS: "Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Төкмөлөр казак коомчулугун ыза кылды

Abai.kz интернет сайтында “Кыргыз акындары казакты кырына алды. Неге?” деген темада жарыяланган макала казакстандык интернет колдонуучулар арасында кызуу талкуу жаратууда.

Сайттагы макалада кыргызстандык белгилүү эки төкмө акын казак элин мазактап ырдады деп айыптап, башка бир сайтта бул үчүн Кыргызстандын Казакстандагы элчилиги кечирим сураганы да айтылат.

Кыргызстандын Тышкы иштер министрлиги да, элчилик да бул маалыматка комментарий бере элек. Кыргызстандык өнөрпоздор болсо эки элдин төкмөлөрү байыртан далай кызуу айтыштар менен эл оозунда келатканын белгилешип, андан эки эл зыян тартпайт деп эсептешет.

Казак акындар капа

Аалы Туткучев менен Азамат Болгонбаев
Аалы Туткучев менен Азамат Болгонбаев

Abai.kz интернет сайтына жарыяланган “Кыргыз акындары казакты кырына алды. Неге?” аттуу макалада кыргызстандык эки төкмө акын Аалы Туткучев менен Азамат Болгонбаевдин казактарга карата алым сабагы келтирилген. Анда Аалы:

Оңбогон казак тээтиги,

Какшатып кыргыз элимди,

Каркырага окшогон

Төрүмдү тартып алды эле,- деп, казакча обон созгон Азаматка минтип жатат:

Ажосу отел курам деп,

Көлүмдү тартып алды эле,

ЮНЕСКОго топтошуп,

Азамат болсо Аалыга мындай жооп кайтарган экен:

Ал ырас казак барып ЮНЕСКОго,

Ак боз үй биздики деп алып келет.

Казак сайты жарыялаган макалада автор эки акын бул айтышы аркылуу казак элин мазактады деген оюн билдирген.

Казак төкмө ырчысы Серик Калыев учурда эки кыргыз акынынын казак эли тууралуу ырдаган бул ыры жалпы казак акындарын капа кылып жатканын кеп кылды:

- Акын деген эки элди жараштырып, ынтымакка, достукка чакырыш керек деп ойлойм. Башка бир жерде отуруп бир улуттун атына сын айтуу ар бир эле акындын арына тие турган жагдай. Мисалы, сынды жеке менин башыма айтса аны көтөрүүгө болот. Ал эми жалпы калк тууралуу айтуу чоң жоопкерчиликти талап кылат. Эгер айтышып жаткан акындардын каршылашы казак болсо да анда кеп башка эле. Мисалы, биз эки казак акыны отуруп алып кайсы бир элди жамандап ырдаган эмеспиз. Ырдабайбыз дагы.

Калыев жеке өзү бул ыр үчүн эки акын казак элинен кечирим сурашы керек деп эсептейт.

"Көчө сөзүнө айландырбайлы"

“Айтыш” коомдук фондунун төрагасы Асылбек Марат уулунун айтымында, буга чейин казак ырчыларынын кыргыз элин сындап ырдаган айтыштары көп эле болгон. Бирок жергиликтүү акындар буга чейин андай ырларга олуттуу көңүл бурган эмес:

- Кыргыз эли айкөлдүк кылып кыргыз-казак айтышында кош байге берип келебиз. Бул ишти “Айтыш” коомдук фонду баштаган. Өткөндө 10-эл аралык айтышты өткөрдүк. Көптөгөн эле кыргыз акындары казактар өткөргөн айтыштарга барып катышып келет. Бирок мен билгенден Казакстанда өткөн айтыштарда бир да кыргыз акыны байгеге илине элек. Алардын атайын сыйлыгына гана ээ болобуз. Жалпы жонунан эки элдин акындарынын мамилеси жакшы эле. Эми ортодон ар кандай сөздөр чыгып жатканы чын. Бирок бул ар бир жеке адамдын өзүнүн маселеси. Жалпы элдин мамилесине тиешеси жок.

Кыргыз-казак ыр талашпайт

Кыргыз-казак ыр талашпайт

Кыргыз-казак эстрадасындагы жаш аткаруучулардын кызматташуусу, алардын эки элди жакындаштыруудагы ролу эки өлкөнүн расмий дипломатиялык каналдарын артка калтырды.

Эл артисти Элмирбек Иманалиев тарыхта кыргыз-казак төкмө акындарынын минтип бири-бирине катуу айтып алган учурлары көп эле жолу болуп келгенин, бирок чыгармачыл инсандар эртең эле кайра достошуп алышарын айтты:

- Бир-эки айтышка, же болбосо тарыхта болуп өткөн айрым окуяларга жалпы баа берүүгө мүмкүн эмес. Мүмкүн акындар сөздүн кызуусуна, учурдагы эмоцияга алдырып катуу айтып алыштары мүмкүн. Андыктан бул айтышка теригип, аны көчө сөзүнө айлантуунун кажети жок. Албетте, негизинен акындардын милдети “эрегиш чыкса элчи бол, эл-журтуңдун кенчи бол” деп Арстанбек акын айкандай эки элди ынтымакка чакыруу болушу керек.

Айтыш коомдук фондунун негиздөөчүсү Садык Шер эки акындын башка бир улутту сындап ырдаганын туура эмес экенин айтып, бирок айтыш өнөрү эл аралык деңгээлде талкууланып жатканы жакшы көрүнүш экенин кыстарды:

- Мени мындай реакция болуп жатканы кубандырат. Акындардын ырына, сөзүнө көңүл бурулуп жатканы мыкты көрүнүш. Ошол эле учурда эл аралык көңүл бөлүү акындарды кандайдыр бир жоопкерчиликке чакырышs керек.

"Элди кемсинтип ырдоо саясий сабатсыздык"

Казак сайттарында бул маселе боюнча Казакстандагы Кыргызстандын элчилиги казак калкынан кечирим сураганы, кыргыз өкмөтүнө акындарды жоопкерчиликке чакыруу боюнча тапшырма берилгени айтылган. Бирок бул маалымат боюнча Кыргызстандын Тышкы иштер министрлиги өз пикирин билдирген жок.

Маданият, маалымат жана туризм министринин кеңешчиси Мирлан Самыйкожо сөз болуп жаткан маселе тууралуу мындай деди:

- Бул жерде мен так айтып кетишим керек: ар кимиси ар кайсы жерден чыгып эле кечирим сурап жатышат. Эки акындын айтышы эл аралык мамилелерге шек келтире турган айтыш эмес. Мисалы, элчиликтин кечирим сураганы айтылып жатат. Бул жерде кечирим сураганга эч кандай негиз жок. Ошол эле учурда өкмөт тарабынан акындарга чара колдонулат деген маалыматтар айтылып жатат. Бул өтө одоно сөз. Эч ким, эч качан акындарга чара колдонушу мүмкүн эмес.

Ал эми акын жана сынчы Олжобай Шакир айтыш учурунда акындардын жалпы элге асылганы алардын билиминин, акындык көрөңгөсүнүн тайыздыгынан кабар берет деген пикирде:

- Эми акындардын Каркыраны доолаганы логикага сыйбайт да. Саясий сабатсыздык, жамакчылык деңгээл. Эмне ошол документтерге өнөр адамдары кол койду беле? Албетте, казак акындары деле кыргыздарды шылдыңдап ырдап келген. Кыргызды “кул” деген ушулар да. Бирок ал акындардын айтканы жалпы казак элинин сөзү эмес. Аалы менен Азаматтын айтканы да жамы кыргыздын пикирин билдирбейт. Элге асылып ырдоо - ошол акындардын билим деңгээлинин, адамгерчилигинин тайыздыгынан кабар берет.

Акын көпүрө болушу керек. Улутчулдук, кур намыска алдырбашы керек. Бул түбүбүзгө жете турган жаман факторлордун бири. Дүйнөдө диний карама-каршылык анан улутчулдук айынан далай адамдын каны төгүлгөн.

Азыр эми боз үйдө айтышкан доор өттү. Өнөр адамдарынын билими, деңгээли жогору болушу керек. “Айтыш” коому жаңы ачылганда элге төбөсү көрүнгөн инсандар келип, акындарга сабак өтчү. Кийин ошол процесс токтоп калды. Жаш акындар өсүп келе жатат. Аларга туура багыт, билим бербесе, Аалы менен Азаматтын айтканын кайталагандар боло берет. Дагы бир жагдай, биз, кыргыз коому акындарга шатырата кол чапканыбыз менен аларды сындабай калдык. Ошол эле Аалы, Жеңишбектер азыр сахнага чыгып алып динди пропаганда кылып жатат. Аны айтсаң эле душман көрүшөт. Интеллигенция муну билип турса да жалтактап эч нерсе айтпайт.

Азамат Болгонбаев менен Аалы Туткучев чыр андан ары ырбап кетпесин деген жүйө келтирип, бул маселе боюнча комментарий берүүдөн баш тартышты.

Бул - кыргыз-казак коомчулугундагы маданият жаатында чыккан экинчи кызуу талкуу. Былтыр Казакстандын мурдагы тышкы иштер министри Арыстанбек Мухамедиулунын кыргызстандык кыз-келиндердин Москвада даараткана тазалап жүргөнү тууралуу билдирүүсү кыргыз коомчулугунун катуу сынына кабылган эле.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Казакстан: тозокко айланган каттоо

Катталуу үчүн кезекке туруу

Казакстанда жарандарды убактылуу каттоого турууга милдеттендирген жаңы эреже кескин сынга кабылды.

7-январда күчүнө кирген жаңы мыйзамга ылайык, казак атуулдары же чет өлкөлүк жарандар туруктуу жашаган жеринен бир айга башка жакка кете турган болсо, барган жеринде он күндөн калбай каттоого турушу керек.

Казакстандагы жарандарды тейлөө борборлорунда мынчалык узун кезек түзүлө элек болчу. Жаңы жыл майрамдарынан кийин мыйзамды бузуп албайын деген жарандар мындай борборлорго агылып келип жатат. Себеби убактылуу каттоо жөнүндө жаңы мыйзам боюнча, атуулдар өз үйүнөн башка аймакка бир айдан ашык убакытка бара турган болсо, он күн ичинде жаңы даректе каттоого турушу зарыл. Ал үчүн жарым доллардан ашыгыраак акча төлөшөт. Бирок катталды деген тил кат алуу үчүн кеминде үч сааттай кезекте турууга туура келүүдө. Мындай жагдай жарандардын ачуусун келтирип жатат:

«Телевизордон 15-20 мүнөт эле кетет дешкен. Мен эки сааттан бери отурам. Баламды үйгө таштап келгем. Ал ачка отурат».

«Мени өз батиримен чыгып, кызымдыкына каттоого турууга мажбурлашты. Эми кайра өз үйүмө каттоого турууну талап кылышууда. Эмне деген башаламандык?»

Убагында каттоого турбагандар айып пул төлөшү керек.
Убагында каттоого турбагандар айып пул төлөшү керек.

Жаңы эрежеге башка шаарда иштеген же башка аймактагы ооруканада дарыланып жаткан атуулдар да баш ийүүгө тийиш. Айып пул аз эмес – 50 доллар. Казакстандык укук коргоочулар жаңы мыйзам Казакстан ратификациялаган эл аралык конвенцияларга каршы келерин, бул жобо полиция жана текшерүүчү органдардагы коррупцияга жол ачарын айтып чыгышты. Алардын бири укук коргоочу Сергей Дуванов:

- Казакстан калкынын жарымына чукулунун үйү жок. Аларды кыйын абалга калтырышты. Алар ары-бери чуркап, кезекке турушу керек. Болбосо качан текшерип келет деп күтүүгө туура келет. Анын үстүнө биздин полиция Бельгияныкы же Польшаныкы сыяктуу эмес да. Биздикилер акча сыгып алуунун жолун жакшы билишет.

Бул жобону интернеттеги социалдык түйүндөрдүн колдонуучулары да сынга алып, айрымдары сүрөт, карикатуралар менен шылдыңдап чыгышты. Биринчи күндөрү эле Avaaz.org сайтында мыйзамга каршы петиция башталып, төрт күндө эле 10 миң кол топтолгон. Бирок көп өтпөй бул сайт ачылбай калды.

Каттоого туруудагы мындай жагдай Дүйнөлүк универсиаданын алдында Алматыда үймө-үй текшерүүлөр жүрүп жаткан учурга туш келди. Тейлөө борборлору 12 сааттык түшкү тыныгуусуз, дем алышсыз иш режимине өттү. Соңку үч күндө мындай борборлорго 40 миңдей казак жарандары келип кетти.

Жаңы мыйзамга тейлөө мекемелери даяр эместигин жогорку бийлик өкүлдөрүнүн реакциясы да айгинелеп турат. Премьер-министр Бакытжан Сагинтаев түзүлгөн кырдаал үчүн ички иштер министри Калмуханбет Касымовду сынга алды:

- Мыйзамга качан кол коюлду эле? 22-декабрда. Ал эми алгачкы түшүндүрүү иштерин качан баштадык? Биз тейлөө борборлорунда узун кезектер түзүлгөндөн кийин кириштик. 22исинен тарта түшүндүрө башташыбыз керек эле.

Өкмөттөгү жыйындан кийин ички иштер министри биринчи айда полицейлер айыппул салбастан эскертүү менен гана чектелет деп убада берди. Тейлөө борборлоруна болсо бир адамды каттоого кеткен убакытты кыскартуу милдети тапшырылды. Казак бийлиги жаңы эреже из жашырып жүргөн кылмышкер же экстремисттерди аныктоого жардам берет деп ишенет. ​

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Маңгыстауда жумушчулар ачкачылыгын улантууда

Ачкачылык жарыялагандардын абалына доктурлар көз салууда. Актау, 9-январь, 2017-жыл

Казакстанда “Мангистаумунайгаз» компаниясын тейлеген эки ишкананын жумушчулары нааразылык акцияларын улантууда. Алар компанияда иштөө шарттарын жакшыртууну, көз карандысыз кесиптик кошуунду калыбына келтирүүнү талап кылууда.

Актауда Oil Construction Company деген ишкананын бир нече жумушчусу алты күндөн бери ачкачылыгын улантууда. Акция катышуучуларынын кээ бирлеринин саламаттыгы начарлаганы менен, талаптары аткарылмайынча ачкачылыктан баш тартпасын айтууда. Жумушчулар Казакстандын көз карандысыз кесиптик кошуундар конфедерациясын каттоо талабын да коюуда.

Казакстандын көз карандысыз кесиптик кошуундар конфедерациясын жоюу боюнча экономикалык соттун чечими 4-январда чыккан.

Компаниянын дагы ондогон кызматкерлери 15-январдан тарта ачкачылык акциясын баштарын шаар акимчилигине билдиришти.

Нааразы жумушчулар.
Нааразы жумушчулар.

Чогулгандар расмий профсоюз алардын кызыкчылыктарын коргобогонун айтышса, ишкананын кесиптик кошуунун жетектеген Амин Елеусинов бардык тиешелүү мыйзамдар аткарылып жатканын билдирди.

Көз карандысыз кесиптик кошуундар конфедерациясынын төрайымы Лариса Харькованын айтуусунда, уюм мыйзамда каралган жарым жылдын ичинде кайра каттоого кагаздар берилбей калган деген шылтоо менен жабылган.

- Сот чечимин шашылыш чыгарып салды. Аны талашууга, арыз менен кайрылууга мүмкүнчүлүк бербей коюшту, - деди Харькова “Азаттык” радиосунун казак кызматына.

Облустагы дагы бир Tehno Trading компаниясынын жумушчулары да ачкачылыкты улантышууда. Маалыматтарга караганда, ал жерден бир нече активист иштен бошотулду.

5-январда ишкананын 90дой кызматкери ачкачылык жарыялашкан. Алар иш шарттарын жакшыртуу, жумушчуларга тиешелүү чечимдерди профсоюздар менен макулдашып туруп кабыл алуу, алардын таламын талашкан активисттерге каршы чара көрбөө талаптарын коюшкан.

Мунайчылар.
Мунайчылар.

Бир нече күн мурун полиция жумушчуларды нааразылык акциясын компания кеңсесинин алдында өткөрүүсүнө жол бербей койгон.

- Бул жерге баары өз каалоосу менен, ден соолугун, келечегин ойлоп келген. Мисалы, зыяндуу өндүрүштө иштегеним үчүн мага айран гана беришет. Буга да үч жыл талап кылып жатып жетиштим. Кээ бир кызматкерлер саламаттыкка зыян келтирген өндүрүштө иштегенин да билишпейт, - дейт жумушчулардын бири Даражат Досмагамбетов.

Анын кесиптеши Жетибай Эркинбек экологиялык зыян үчүн аларга кошумча акча төлөнбөгөнүн, план аткарылса да, кварталдык сыйлык берилбегенин айтат.

Компаниянын жетекчиси Адил Ниязов «Азаттыктын» кабарчысына комментарий берүүдөн баш тартып, жумушчулардын талаптары мыйзамсыз деп айтуу менен гана чектелди.

Тechno Trading «Мангистаумунайгаз»компаниясына таандык жабдууларды оңдоо менен алектенет. Ишканада 700гө чукул киши эмгектенет. Өткөн жылы жумушчулар шарттарды жакшыртууну жана айлык акыны көтөрүүнү талап кылып эки ирет иш ташташкан.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

"Салим байбача" Мирзиёевдин тилин таптыбы?

Салим Абдувалиев.

Өзбекстанда Салим Абдувалиев Улуттук Олимпиада комитетинин жетекчи орун басары болуп дайындалды. Анын Кыргызстандагы саясий күчтөр менен байланышы бар экени буга чейин айтылып келген. АКШ дипломаттарынын ачыкка чыгып кеткен каттарында ал Өзбекстандагы мафия башчысы катары сүрөттөлгөн.

Салим Кыргызбаевич Абдувалиев Өзбекстандын Улуттук Олимпиада комитетинин жетекчи орун басары кызматына келди. Буга чейин ал Күрөш федерациясын жетектеп келген.

Өзбекстандыктар аны көбүнесе "Салим байбача" деп таанышат. Аны ири ишкер, Өзбекстан тургай Борбор Азияга таасири бар "криминалдык төбөл" деп да айтып, жазып жүрүшөт.

Буга чейин АКШ бийлик адамдарынын кат алышууларын ашкерелеген "Викиликс" сайты Абдувалиев тууралуу да маалымат тараткан. 2004-2007-жылдары АКШнын Өзбекстандагы элчиси болгон Жон Пурнеллдики делген дипломатиялык катта Салим Абдувалиев таасирдүү мафия жетекчиси катары көрсөтүлөт. Ошондой эле ал бийликтегилер менен жакын мамиледе экени, мамлекеттик кызмат орундарына бирөөлөрдү дайындоодо жана мамлекеттик келишимдери түзүүдө чечүүчү роль ойноору камтылат.

Бирок, азыркыга чейин Абдувалиев да, өзбек бийлиги да ага жооп кылган эмес.

Абдувалиев узак жылдардан бери спорт тармагында да эмгектенип, спорт жаатына демөөрчүлүк кылып келет. А тургай 2008-жылы өзбек спортуна кошкон салымы үчүн президент Ислам Каримовдун колунан сыйлык алган.

Ушул аралыкта ал даңазасы алыска кеткен, Өзбекстанда бирден-бир таанымал, каратаман адамдар үчүн баатырга, иш-аракеттери уламышка айланган киши дейт өзбекстандык журналист Шухрат Бабажанов:

- 90-жылдары бир чайканасы болгон. Адамдар доктур, милиция, прокурорго барбай эле Салимге барышчу – балам ооруп калды, дары таап бер же күйөөм камалып калды, чечип бер, карызымды бербей жатат, алып бер дешип. Ошентип Салим 90-жылдан бүгүнкү күнгө чейин адамдардын арзуусундагы образга айланган.

Бирок, акыркы жылдары Салим байбачаны каримовдук бийлик кысмакка алып, теледен көп көрсөтүлбөй калганы да айтылат. Ал эми Ислам Каримовдун көзү өткөндөн кийин ал жаңы президент Шавкат Мирзиёевдин тилин тапкандай.

Салим Абдувалиев президент Мирзиёевдин сүрөтү түшүрүлгөн футболка кийип турат.
Салим Абдувалиев президент Мирзиёевдин сүрөтү түшүрүлгөн футболка кийип турат.

​Журналист Бабажановдун оюнча, премьер-министр Абдулла Арипов да аны президенттин көрсөтмөсү менен комитетке бекитиши мүмкүн.

Бул Өзбекстанда эл аралык деңгээлде коррупциялык жаңжалга аралашкандар, криминалга шектелгендер кайра бийликке келе баштаганынын кезектеги мисалы дейт өзбекстандык журналист:

- Мойнуна миллиондогон долларлар коюлуп, ал акчаларды уурдады делген Ташкен шаарынын акими бийликке кайтты. Эл аралык коррупциялык жаңжалдын борборунда калган Абдулла Ариповдун өзү премьер-министр болду. Алты жыл мурда коррупциялык чатак менен камалган "Зеромакс" ишканасынын мурдагы директору Миродил Жалалов жакында эле түрмөдөн чыкты. Криминалдык лидер делип, чет өлкөгө качып кеткен Вафур Рахимов Интерполдун издөө тизмесинен алынды. Каримов доорунда камалган, мафияга тиешеси бар делген адамдар бүгүнкү күндө бийликке кайтууда. Макул, Өзбекстандын сот-укуктук системасы балким ишеничсиздир. Бирок, бу адамдар – Арипов, Абдувалиев же Жалолов эл аралык коррупциялык, чуулгандуу иштеринин чордонунда болушкан да.

Салим Абдувалиев Өзбекстандагы мамлекеттик кызмат орундарына эле эмес, Кыргызстан, Орусиядагы шайлоого таасир этүү аракеттери буга чейин жазылган.

Тагыраагы, 2015-жылкы Кыргызстандагы парламенттик шайлоонун алдында Абдувалиевдин ишенимдүү адамы делген Шомурод Шофайзиев Ысык-Көлдө өзбек диаспорасынын өкүлдөрү менен жолугушкан. Ал тууралуу видео интернетке тарап, жолугушууну “Кыргызстан” партиясынын лидери, Кыргызстандын Улуттук Олимпиада комитетинин президенти Шаршенбек Абдыкеримов уюштурганы айтылган.

Ошондой эле Абдувалиевдин катыштыгы бар деген ишканалардын Кыргызстандагы өкүлдөрү аталган партия менен шайлоого баратканы белгиленген. Партиядагылар Абдыкеримов Абдувалиев менен спорт боюнча гана тааныш деп жооп айтышкан эле.

Президент Атамбаев Кытайга барды

Президент Атамбаев Кытайга барды
please wait

No media source currently available

0:00 0:00:51 0:00

Барымтадагы азап

Барымтадагы азап
please wait

No media source currently available

0:00 0:10:33 0:00

Барымтадагы он күн

Акжол Калбаев

Тажикстанда кыйноого кабылган ишкер Акжол Калбаевдин ден соолугу оңоло баштады.

Аны өнөктөштөрү коңшу өлкөгө алдап алып кирип, он күн барымтада алып жатышкан. Калбаевдин ата-энеси уулу үчүн 23 миң доллар кун төлөгөнгө да мажбур болгон. Бирок ал тажик коопсуздук органдарынын көмөгү менен бошотулган.

Досум дос элек...

Акжол Калбаевдин башына түшкөн капсалаңдуу окуя мындан беш-алты жыл мурдагы мамилелерге барып такалат. Тажикстандан келген ишкер менен ал ошол кезде таанышкан:

- Набиев Набижан Абдурахманович менен 2011-жылдан бери таанышып, достошуп калганбыз. Мен аны бир күн бою Ош шаарын кыдыртып, Сулайман-Тоого алып чыгып эс алдыргам. Үйүмө жатып кеткен. Мен деле Тажикстанга барып жылкы сатып келгенде ал балдары менен мага жардам берип жүрдү. Кийин уулу үйлөнгөндө, кызы күйөөгө кеткенде чакырып ал жакка бардык, кыскасы жакын болуп жүрдүк. Ошондон бери үй-бүлөлүк катышыбыз бар.

Акжол Калбаев
Акжол Калбаев

Ошентип Калбаев тажикстандык ишкер Набиев менен достук мамиледе болгон. Экөө ал ортодо чогуу бизнес да жүргүзүшөт. Тажикстандагы “Таджирон” деген компаниянын ээси Набижон Набиев Ошто да жүк ташуучу “Голд тур Транс” фирмасын ачып иштете баштайт.

"23 миң доллар таап бересиң"

Өткөн жылдын 14-декабрь күнү Акжол Калбаев бизнес өнөктөшүнө автоунаа сатканы Тажикстанга барат. Бирок ал каргаша күтүп турганын аңдаган эмес экен:

- Жамандык оюмда жок эле Кожентке бардык. Аларды үч сааттай күтүп калдык. "Хаммерди" бир сыйра көрүп Набижан аке “диагностика кылалы, бул кымбат машине, 16 миң доллар деген оюнчук эмес, сен да күйбө, мен да күйбөйүн” деп калды. Мен макул болуп 50 километрдей барып, анан бир жерден машинени диагностика кылдырдык. Баары жакшы эле чыкты. Анан “үй жакка жүр, Ошко берчү бир белек бар эле, ошону ала кет” деп калды. Үйүнө барсам бир кылыч бар экен. Анысын алып келгенде жакын кармап, карап жаткам. Ошол кезде баласы башыма катуу бир нерсе менен бир урду. Эсимди жоготуп койдум. Өзүмө келсем буту-колумду байлап, оозумду скочтоп салышыптыр. Жанымда досум бар эле, анын да колу-бутун таңып, ар кандай жаман видеолорду тартып, “милицияга арыздансаң буларды жарыялап жиберебиз” деп коркутуп кое беришти. Анан мени алып калышты.

Кыргызстандык ишкерди 14-декабрдан 18-декабрга чейин Кожент шаарында кармашкан. Ал жерде аны сабап турушкан. Калбаев ал жерден тирүү чыгарына ишенген эмес:

- Эки күндөн кийин "үйүңө чалып акча сура" деп айтышты. Бычак такап турушкан. “Барымтада калдым, мага 23 миң доллар жөнөткүлө” деп айтасың дешти, ошентип айттым. “Карызым бар болчу, ошону төлөп беришим керек” дедим. Менден кабар барганда апамдын кан басымы көтөрүлүп, ооруканага жатып калган экен. Анан бир тууган иниңди чакыр дешти. Ал Оштон Тажикстанга мен кармалгандан үч күн өткөндөн кийин барды. Менин жылаңач, колу-бутум байланып турган сүрөтүмдү тартып, үкөмдүн өзүн кошо тартып, “акең тирүү, акчаны сөзсүз которгула” деп аны кетиришти. Интернетке таркап кеткен сүрөттөр ошолор. Милицияга кайрылсаңар акеңди өлтүрүп таштайбыз деп аны да катуу зекишти. “Майда-чүйдө чыгашага алгач үч миң доллар саласың, анан 20 миң долларды которосуң” деп айтты.

Кыйноодон кийин
Кыйноодон кийин

Калбаевди кийин Дүйшөмбү шаарына, ишкер Набижон Набиевдин үйүнө алып келишип, ал жерде дагы алты күндөй кармап турушкан. Анткени ишкердин жакындары акчаны борборго которушмак:

- Эртеси күнү менин үйүмдөгүлөр 3 миң доллар акча салышты. Ага “сага белек” деп мыскылдашып, чынжыр, кишен сатып келип, колу-бутумду байлап коюшту. 23-декабрда калган акчаны которууга акыркы мөөнөт болчу. Ага чейин мени аябай тепкилешти. Бычак менен сайгылашып, кылыч менен көзүңдү оёбуз деп мазакташты. Клеенка алып келип коюп, ошо менен байлайбыз дешти. “20 миң долларды алгандан кийин сени Ооганстанга кулчулукка сатып жиберебиз, сен үчүн бир “крузак” (Жип) же бир изумруд таш берет” дешти. Алардын мени бул жакка кайтарайын деген ниети жок болчу.

Чыр териштирилип жатат

Бирок окуяга аралашкан тажик ишкерлеринин бири тажик коопсуздук органдарына кайрылып, кыйноодогу кыргыз жараны 24-декабрда бошотулган:

- Ишемби күнү аларды уйку басып, банктан акчаны алганга үлгүрбөй калышты. Аны да бир Фархад деген тажик баланын атынан алышмак. Фархадды да коркутуп, менин жанымда сүрөткө тартып барымтага алышкан, акчаны ошол алды деп күнөөнү ага оодарып коюшмак экен. Ошентип банкка барышса, “мынча чоң сумманы бере албайбыз” деп макул болбой коюшуптур. Анан мени Дүйшөмбү шаарына алып кетишкенде Фархад акимиатка, Тажикстандын УКМКсына арызданып барыптыр. Атайын кызмат, “Альфа” Дүйшөмбү шаарында мен жаткан үйгө бастырып киришип куткарып калышты. Тажик күч кызматы кирип келгенде сүйүнүп аябай ыйладым.

Ошентип, тергөө иштерине бир сыйра көрсөтмө бергенден кийин Акжол Калбаев 30-декабрь күнү Кыргызстанга кайтып келген. Дароо кой союп, тууган-уругуна кудайы өткөзгөн. Азыр ал Ош шаарында жеке менчик ооруканада дарыланууда:

- Ал кармалган жерден эле мени урган арматуралары, кылычтары, бычак жана башка буюмдарын далил катары тажик УКМКсы алып кетти. Сен Кыргызстанга кетсең келбей коесуң деп мени да ооруп жатканыма карабай суракка алышты. Бардык көрсөтмөлөрдү бергенден кийин 30-декабрь күнү Кыргызстанга чыгып кеттим. Туугандарыма келип, кан чыгарып түлөө өткөрдүм. Кантсе да мен үчүн соңку окуя чоң сабак болгондой. Ата-энемди, балдарымды, үй-бүлөмдү барктап калдым.

Бул маалыматтарды Кыргызстандын Тажикстандагы элчилигинин консулдук кызматынын башчысы Сардар Мусакеев да ырастады:

- Бизге Акжол Калбаевдин туугандары анын жоголуп кеткенин айтып кайрылышкан, биз да тажик бийликтеринен жардам сурап кайрылдык. Тажикстандын улуттук коопсуздук кызматына ыраазычылык билдиребиз. Анткени алар аябай ыкчам иштеп, Кыргызстандын жараны Акжол Калбаевди аман куткарып калдык. Алардын ортосунда кандай талаш болгонун мен так билбейм, ал биздин ишибиз эмес. Ал маселелерди тийиштүү кызматтар иликтеп жатышат.

Калбаевди барымтага алгандар камакта

Акжол Калбаев менен ага кыйноо көрсөткөн тажикстандык ишкер Набижон Набиевдин достугун бузган себеп табышмак бойдон турат. Калбаев бул тууралуу ачык айткысы келген жок. Учурда Набижон Набиев жана анын уулу Хаким Набиев менен кошо төрт жаран Тажикстанда камакка алынганы кабарланууда. Кылмыш иши боюнча териштирүү жүрүп жатканын коңшу өлкөнүн күч кызматтары билдирүүдө.

Ош облустук ички иштер башкармалыгынын маалымат катчысы Жеңиш Ашырбаев буларга токтолду:

- Акжол Калбаевдин жакындары күч кызматтарына кечирээк кайрылганы үчүн аны куткаруу кечеңдеп кеткен. Бизге жеткен маалыматтар боюнча Кыргызстандын жараны Акжол Калбаевди Тажикстанда барымтага алганы боюнча коңшу өлкөнүн атайын кызматтары Тажикстандын Кылмыш-жаза кодексинин үч беренеси боюнча кылмыш ишин козгогон. Учурда тергөө иштери уланууда. Азыркы кезде биздин жарандын адвокаттары да тиешелүү иштер боюнча керектүү документтерди топтоп жатат.

Вести kg сайтына чыккан маалымат
Вести kg сайтына чыккан маалымат

Калыстык үчүн белгилей кетчү жагдай, Акжол Калбаевдин аты интернетте айрым басылмаларда уюшкан кылмыштуу топтор менен да байланыштуу айтылып жүрөт. Каарманыбыз өзү анын баарын четке кагып, соңку окуяда да криминалдык боёк жок экенине ишендирди:

- Набижан Набиев УКМКда суракта отурганда мени каралоо үчүн “бул уюшкан кылмыштуу топтун өкүлү, бул бандиттер менен жүрөт” дегенге аракет кылды. Ал эми Көлбаевдер менен менин эч кандай байланышым жок, анын баары ушак. Жаманатты кылгандардын эле мен жөнүндө тараткан туура эмес маалыматы. Кадыр Досонов менен да байланышым жок. Ушул убакка чейин эч кандай криминалдык иштерге аралашкан эмесмин.

Калбаев учурда Кара-Суунун Мады айылында турат. Үй-бүлөлүү, үч кызы бар.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Кокон хандыгынын тарыхынын чыгаан булак таануучусу дүйнө салды (Тимур Бейсембиевдин жаркын элесине)

Казактын чыгаан булак таануучусу Тимур Бейсебиев (1955-2016). Казакстан ИАсынын Чыгыш таануу институтунун интернет барагынан.

Казактын заманбап булак таануучусу жана чыгыш таануучусу Тимур Касым уулу Бейсембиев дүйнө салды. Үчтүн айынын (январдын) 4үндө Алматы шаарында аны акыркы сапарга узатуу зыйнаты өттү.

Казак элинин чыгаан окумуштуусу, чыгыш таануучу, булак таануучу Тимур Касым уулу Бейсембиев 2016-жылдын бештин айынын (декабрынын) 30унда кечкурун дүйнө салганын казактын заманбап арабисти Ашырбек Муминов Фейсбук аркылуу кабарлады.

Атаганат, жазмыш деген ушул тура!

Тимур ага 1955-жылы туулган, демек, быйыл 62 жаштын гана чайын ичмек. Чыгармачыл жактан телегейи тегиз болуп турган чагында шум ажал аны арабыздан жулуп кетип отурат.

Эми анын өмүр жолун дурус иликтеп, бейсембиев таануу тармагын калыптандыруу – анын артында калган шакирттеринин жана кесиптештеринин парызы.

Айтмакчы, өзүнүн маектеринин биринде Тимур Бейсембиев 12 жашында Фрунзе (азыркы Бишкек) шаарына келгендигин, дал ошол саякаты маалында өспүрүм бала алгачкы жолу “Кокон хандыгы” деген түшүнүктү уккандыгын айтканы бар.

Кийинчерээк Казак мамлекеттик университетинин тарых факультетинен ал даңазалуу иранист, булак таануучу Вениамин Петрович Юдин менен кезигет. Анын “Чыгыш таануучу” деген чыгармачыл ийримине катышып, фарсы тили тууралуу алгачкы маалыматка ээ болот. (Ал кезде Бишкекте да, Алматыда да чыгыш таануу факультеттери ачыла элек болчу).

Ошентип, акырындап Тимур Бейсембиев Кокон хандыгынын тарыхына арналган чагатай түрк жана фарсы тилдериндеги жазма тексттерди үйрөнө баштаган. Кокон хандыгында фарсы тили чагатай түрк тили сыяктуу эле кадыр-барктуу орунда болгон эмеспи.

Тимур Касым уулу Бейсембиев Кокон хандыгынын тарыхы боюнча негизги булактарды иликтеп, жалпылама булак таануучулук жана тарыхнаамалык залкар эмгек жаратып кетти (Т.К.Бейсембиев. Кокандская историография. Исследование по источниковедению Средней Азии XVIII-XIX веков. Алматы: Тоо Print-S, 2009. ‑ 1263 с. ‑ Комплексное изучение отдельных стран и регионов.).

Өзүнүн маектеринин биринде ал «Кокон тарыхнаамасы» эмгегин жаратуу үчүн 26 жылын коротконун, ал эми 2008-жылы Жапонияда жарык көргөн «Кокон жылнаамаларына карата аннотацияланган көрсөткүчтү» ("Аннотированный указатель к кокандским хроникам") түзүү үчүн 34 жылдык көз майы кеткенин айтканы бар.

Буга кошумчаласак, ал 12дей ар кыл тилдерди өздөштүргөн. Бул – заманбап булак таануучу үчүн зор жетишкендик жана зарылчылык.

Чынында да, өзүнүн жарык көргөн фундаменталдык эмгектери үчүн Тимур агабызга илимдин доктору даражасы түгүл, академик даражасын беришсе болмок. Маркум Тимур агабыз болсо Ташкенде жактаган булак таануучулук диссертациясынын негизинде тарых илимдеринин кандидаты даражасын алган бойдон кете берди. Анын тагдыры азыркы пост-советтик Казакстандагы илимий даражалар менен наамдарды берүүдөгү арабөк кырдаалды анык чагылдырып турат. (Учурда да көптөгөн казак кесиптештерибиз аргасыздан Бишкекке келип, кандидаттык жана докторлук диссертацияларын коргоп жатышат).

Тимур ага 1980-жылдары Өзбекстандын борбору Ташкенге көп ирет каттады. Бул куттуу шаардагы Өзбекстан Илимдер академиясынын Абу Райхан Беруни атындагы Чыгыш таануу институтунун жамааты, анын ичинде көрүнүктүү иранист Бөрүбай Ахмедов агайыбыз Тимур Бейсембиевге илимий батасын берди. Бөрүбай Ахмедовду, ошондой эле Өмүркул Караевди, Булат Кумековду (Көмековду), жаштардан - Тимур Бейсембиевди жана анын замандашы Меруерт Абусеитова айымды да Ташкенде Чыгыш таануу институтунда аспирантурада таалим алган же иштеген далай жаш илимпоздор (Таласбек Машрапов, Ашырбек Муминов, Жулдыз Тулибаева-Жапбасбаева, Тимур Тулибаев, Тынара Кудашева, Акылбек Кылычев, ж.б.) булак таанууга берилген мыкты илимпоз адистер катары өзгөчө урматтаар элек.

Тимур агабыздын кандидаттык диссертация катары коргогон жана кийинчерээк монография иретинде жарыялаган `Тарих-и Шахрухи` чыгармасы тууралуу эмгеги өз заманы үчүн жогорку булак таануучулук деңгээлде жазылган (Бейсембиев Т.К. `Тарих-и Шахрухи` как исторический источник. ‑ Алма-Ата. 1987. ‑ 200 с.).

Тимур Бейсембиев айтылуу Алымкул Лашкер-башынын, ‑ Кокон хандыгын эрезеге жете элек Султан Сейиттин атынан жеке башкарып калган, демек, моралдык жактан аталык милдетин аткарган инсандын, ‑ өз этностук теги боюнча кыргыз-кыпчак экендигин кокондук жазма булактар аркылуу тастыктап берди (Караңыз: The life of ‘Alimqul. A Native Chronicle of Nineteenth Century Central Asia. Mulla Muhammad Yunus Djian Shighavul Dadkhah Tashkandi. Edited and translated by Timur K. Beisembiev. London and New York: Routledge Curzon. 2004).

Тимур агабыз айтылуу Жакыпбекти (кийинчерээк өзүн Якуб-бек Бадөөлөт деп атап, Чыгыш Теңир-Тоодо өз алдынча Алтышаар хандыгын түзүүгө далаалат кылган колбашчыны) Кашкар шаарына Алымкул Лашкер-башы жөнөткөндүгү тууралуу да иликтөөлөрүндө белгилейт.

Азыр да Тимур агабыздын көп этностуу Кокон хандыгынын тарыхы боюнча баалуу табылгалары Борбордук Азия тарыхы боюнча эмгектерде кеңири колдонулуп келет.

Тимур Бейсембиев энеси, профессор Валентина Исенгалиева менен. Алматы. Үй-бүлөлүк архивден. 1977-жыл.
Тимур Бейсембиев энеси, профессор Валентина Исенгалиева менен. Алматы. Үй-бүлөлүк архивден. 1977-жыл.

Чыгыш таануучу Т.Бейсембиевдин энеси, профессор Валентина Айтешевна Исенгалиева апа да жалпы түркологияга бараандуу салым кошкон окумуштуу катары кеңири маалым. Валентина апанын өмүрлүк башкы салымдарынын бири, албетте, уулун казак эли гана эмес, жалпы чыгыш таануучулар кадырлаган илимпоз катары калыптандырганы болду.

Апанын дагы бир био-библиографиялык эмгеги – болочокку бейсембиев таануу тармагына пайдубал кызматын аткарып калды десек болот. (Караңыз: Исенгалиева В.А. Знаменитый ученый историк-востоковед Тимур Касымович Бейсембиев. – 2015. – Asianists. – 369 с. – ISBN 9965124108, 9789965124105.).

Кыргыз тарыхчылары Тимур аганын дүйнө салганы тууралуу кабарды оор кайгыруу менен кабыл алышты. Лондондогу тарыхчыбыз, XIX кылымдагы кыргыздардын арап арибиндеги дипломатиялык каттарын иликтеген Арслан Койчиев өзүнүн көңүл айткан саптарын жазды.

XIX кылымдагы ‑ XX кылымдын башындагы Борбордук Азия тарыхы боюнча адис Кыяс Молдокасымов Фейсбукка мындай деген саптарын калтырды:

“Арты кайрылуу болсун! Тимур Бейсембиевдин эмгектери Кокон хандыгы тууралуу жаңы көз караштагы тарыхты тактоого өзгөчө салымын кошкон. Болбосо Кыргыз тарыхынын 167 жылдык мезгили таптакыр тескери баяндалып келген эле, кечээ эгемендикке чейин эле. Кыргыз тарыхчылары маркумдун жаркын элесин эч качан эстеринен чыгарбайт”.

Маркум Тимур Касым уулу Бейсембиевдин жаркын элесин тарыхчылар академик наамы жок нагыз академик катары түбөлүккө эстеп калмакчы.

Тарыхчы Т.К.Бейсембиевдин айрым эмгектери.
Тарыхчы Т.К.Бейсембиевдин айрым эмгектери.

* * * * * * *

(Маркум Т.К.Бейсембиевдин сөөгү Алматынын четиндеги Кеңсай көрүстөнүндө түбөлүк жайына берилгендиги кабарланды).

"Талибандын" танктары Тажикстанда оңдолобу?

Ооган күчтөрү талиптер өрттөгөн танктын жанында турушат. Ооганстан.

Ооганстандын мурдагы губернатору "Талибандын" танктарын Тажикстанда орус адистери оңдорун айтып чыкты. Тажик бийлиги муну тыкыр текшерүүнү убада кылууда. Орусия мурдатан эле талиптер менен байланышы бар деп айыпталып, бирок аны четке кагып келет.

Ооганстандын Кундуз провинциясы Тажикстанга жакын. Дал ушул провинцияны өткөн жылы талиптер басып алып, өкмөттүк күчтөр кайра өзүнө кайтарган. Кундуздун мурдагы губернатору Умар Сафи жакында жергиликтүү радиолордун бирине жарак-жабдыктар акыркы эки жылдан бери Тажикстанда оңдоп-түзөөдөн өткөрүлөрүн билдирди.

Айтымы, талиптердин иштен чыккан же өкмөттүк күчтөр менен салгылашта олжого кеткен оор аскер техникаларын Тажикстандагы орусиялык адистер оңдойт.

Андан соң алар эки өлкө ортосундагы табигый чек ара Пянж дайрасын кечип өтүп, кайра согушка кирет. Умар Сафи мына ушундай жардамдын негизинде өткөн жылы талиптер Кундузду эки ирет алышты деп эсептейт.

Кундуз
Кундуз

“Азаттык” байланышканда Ооганстандын Коргоо министрлигинин маалымат кызматкери Мохаммад Радманиш бул кабарды четке каккан жок. Радмаништин ырасташынча, талиптердин колунда оор техника дээрлик жок:

- Менимче, оор аскер техникаларын дайранын ары жагына алып өтүү мүмкүн эмес. Демейде, талиптер оорураак жарактарын жолтандабастарга орнотуп жүрүшөт. Аларда танк сыяктуу оор транспорттор жок.

Ал эми Тажик Улуттук коопсуздук комитети чек ара башкармалыгынын өкүлү Мухаммаджон Улугходжаев экс-губернатордун айткандарын четке какты. Бирок “Азаттыктын” тажик кызматына бул маалыматка олуттуу маани берилип, териштирилерин билдирди.

Белгилей кетчү жагдай, өткөн жылдын аягында ооган күч түзүмдөрүнүн өкүлдөрү ооган-тажик чек арасына жакын жердеги кармашта орусиялык өндүрүштөн чыккан куралдарды талиптерден тартып алышканын “Франс-пресс” агенттигине билдиришкен эле.

Өткөн жылдын ноябрында Орусия президентинин Ооганстандагы атайын өкүлү Замир Кабулов “Анадолу” агенттигине Москванын "Талибан" кыймылы менен байланышын ырастаган:

- Биз Орусия дипломатиялык өкүлчүлүктөрү жана жарандарынын коопсуздугун сактоо маселелеринде алар менен байланышып турабыз. Андан тышкары, атайын каналдар аркылуу талиптерге элдешип, согушту токтотууну сунуштайбыз. Бул байланыштар кайсы деңгээлде жүргүзүлөрү жабык тема.

Ал ошондой эле талиптер глобалдык жихад идеясынан баш тартып, өзүн “Ислам мамлекети” атаган террордук топко каршы күрөшөт деп, ушул маселеде алар менен Орусиянын кызыкчылыктары тогошорун белгилеген.

- Кимдир бирөөгө жагабы же жакпайбы, “Талибан” куралдуу күрөш жүргүзгөн реалдуу саясий күч, - деп билдирген Орусия өкүлү.

Кабуловдун ырастоосу Кабулдун куйкасын куруштуруп, катуу реакция жасашкан.

- Ооганстанда карапайым адамдарга террордук чабуул койгон топту колдоо же мамиле түзүүгө жасалган ар бир аракет келечекте бүткүл аймакка коркунуч жаратат. Андан бир дагы өлкө коңулда калбайт, азабын баары тартат, - деп билдирди Ооганстандын Тышкы иштер министрлигинин өкүлү Шакиб Мустагни.

Ал эми өткөн жылдын башында АКШ чалгын кызматкери Associated Press агенттигине Москва оогандык талиптерди акча жана курал менен жабдып келатканын ачык билдирген. “Талибанга” каруу-жарак берип, аскердик даярдыктан өткөрүп, натыйжада 2015-жылдын сентябрында Кундузду алууга көмөктөшкөнүн чалгынчы ырастаган.

- Ошентип талиптердин колунда жапжаңы Орусиядан гана чыгарылчу “Калашников” автоматтары, пулеметтору жана танканы талкалачу гранатомет болгон,- дейт америкалык чалгынчы.

Ал эми 2015-жылдын соңунда британиялык The Sunday Times “Талибандын” өзүндөгү маалымат булагына таянып, Путин кыймылдын агездеги лидери Молдо Ахтар Мансур менен жолугуп, колкабыш кылууга убада берди деп жазган. Жашыруун жолугушуу Дүйшөбүдөгү 201-орусиялык аскер базасында өттү делет. Орусия президенти Владимир Путин ошол жылдын 15-16-сентябрында ЖККУнун Тажикстандагы саммитине барганын айта кетели.

Кремл бул маалыматты дароо төгүндөгөн. Бирок, макала чыккандан кийин Орусиянын Тажикстандагы элчиси Игорь Лякин-Фролов Орусия үчүнчү өлкөлөрдүн ортомчулугу менен байистүү талип өкүлдөрү менен сүйлөшүү өткөргөнүн моюндаган. Бирок, жолугушуу тууралуу комментарий берүүдөн баш тарткан.

PS: "Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Казакстан: ураган үй тогуз адамдын өмүрүн алды

Кырсык болгон үй. 2-январь, 2017-жыл

Казакстандын Караганды облусунда кабат үйдүн бир ыптасы урап түшүп, тогуз адам набыт болду. Алардын үчөө жаш балдар. Кырсыкка үйдүн жертөлөсүндөгү мештин жарылуусу себеп болгону айтылууда. Мындай кырсык облуста мурда да болгон экен.

Жаракаты олуттуу эки киши ооруканага жаткырылды. Калганы жана үйдүн башка батириндегилер коопсуз жайга, айрымдары туугандарыныкына көчүрүлдү.

Бешинчи кабатта жашаган Алексей Алексеенко Жаңы жыл майрамын апасы, келини, анын бир жарым жашар баласы менен чогуу тосушкан экен. Мурдараак иштери менен чыгып кеткендиктен Алексей каргашага кабылган эмес. Кырсык ал бүлөдөгү жаш эне-баланын өмүрүн алды.

- Апам экинчи кабаттагы кошунаныкына түшкөн экен. Ал жактан кайтып, үйгө кире берерде жардыруу сыяктуу үн угулду дейт. Анан урап кетиптир. Апамды биринчилерден болуп куткарышты. Азыр аман-эсен.

Иш сапардагы инисине - наристенин атасына азырынча байланышууга мүмкүн болбой, каргашалуу кабарды угузуша электигин кошумчалады Алексей.

Кырсык 1-январда түнкү саат он жарымдар чамасында болгон. 60 батирлүү беш кабаттуу үйдүн бир ыптасы же 10 батири толук кулаган. Ага үйдү жылыткан автономдуу мештин жарылышы себеп болгону алдын ала айтылууда. Азыр аны тактап иликтөө үчүн республикалык деңгээлде комиссия түзүлдү. Удаа эле кылмыш иши козголду.

Шахан Караганды шаарынан 35 чакырым ыраактагы, шаар тибиндеги айыл. Токсонунчу жылдарга чейин отуз миңдей киши жашачу. Андан кийин көбү көчүп кетип, азыр сегиз миңдейи гана калган. Ошондон улам борбордук жылытуу системасы жабылып, кабат үйдөгүлөр алынын келишинче жылытууга өтүшкөн. Бирлери жертөлөсүнө жалпы меш койсо, башкасы өз батирине киргизишкен.

Карагандыдагы үйлөрдүн басымдуусу совет мезгилинде курулуп, эскилиги жеткен. Мунун айынан мындай кырсыктар буга чейин болуп эле келген дейт "Азаттыктын" казак кызматынын аймактагы кабарчысы Елена Вебер:

- Өткөн 2016-жылы кышында Карагандыдагы дагы бир алыскы айылда бир кабат үйдүн бүтүндөй подъезди урап түшкөн. Бирок анда убагында элди куткарып кетишип, жараат алгандар болгон эмес. А бир нече жыл мурда Темиртауда да кабат үйдүн бир жагы урап, анда өлгөндөр, жаракат алгандар болгон. Демек, Караганды облусунда эски үйлөр урашы биринчи эле болуп жаткан жок.

Ал эми 2012-жылы ушул эле Карагандыда жаңы курулган көп кабат үй ооп жыгылган. Кыңайып бараткан үйдөн күн мурунтан жашоочулары чыгарылып кеткендиктен анда жаракат алгандар болгон эмес.

Акыркы жагдай Казакстан эле эмес, Кыргызстандагы да советтик эски үйлөрдүн абалын дагы бир ирет эске салууда. Мурда өндүрүштүк максатта курулуп, кийин иш токтогондо көпчүлүк эли көпчүп кеткен Миң-Куш, Кажы-Сай, Таш-Көмүр сыяктуу шаарларда, андан башка район борборлорунда андай эски үйлөр көп.

Алардын айрымдарында да борборлоштурулган жылытуу системасы иштен чыккан. Ар үйдүн жашоочулары өз алдынча, колунан келишинче жылытууга өтүшкөн.

Андагы өрт жана башка коопсуздук эрежелери талапка жооп берер-бербеси белгисиз.

Мамлекеттик экотехинспекция өкүлү ал үйлөрдөгү коопсуздукту тескешпей турганын, алар юридикалык тараптарды гана көзөмөлдөрүн билдирди.

"Азаттык+": кадрда калган ирмемдер

"Азаттык+" берүүсүнүн алып баруучулары Токтосун Шамбетов менен Айгерим Акылбекова.

"Азаттык+" жаштар берүүсү 2016-жылы кырктан ашуун программа тартты. Социалдык, жаштарды агартуу, спорт, маданий темалардан сырткары жаштар арасындагы жаңы тендециялар, мыйзамсыз көрүнүштөрдү иликтөөгө алды.

Ошондой эле коомдо болуп жаткан терс көрүнүштөрдү активдүү жаштар менен студияда талкуулады. Жыл ичиндеги берүүлөрдүн айрымдарын чогуу эстейли. Бейбаш жаштардын жүрүм-турумун кантип оңдоого болот? Бул көрүнүш мыйзамдын жумшактыгы же тарбиянын жоктугунан кабар береби? "Азаттык+" мына ушундай коомдук жайда өзүн алып жүрүүнү билбеген жаштар жөнүндө талкуулаган.

Ал эми шарты катаал, тоолуу Нарынга болгон сапарыбызда тоодо топоз кармап оокат кылган тоолуктар, өмүрүн тобокелге салып, бийик тоодон алтын казгандардын жашоосун көрсөткөн. Айганыштын аянычтуу өлүмү, иштейм деп кетип "кылмышкерге" айлангандар, темир тор артындагы мигранттар да биздин берүүдө.

Аксы районуна караштуу Кызыл-Бейит айылы жөнүндөгү программа кызыктуу чыгарылыштардын катарына кирген. Аталган айылда электр энергиясы, медпункт, мектеп жок, уюлдук байланыш дагы жакшы тартпайт.

Жыл аяктап баратканда тарткан кайрымдуулук жөнүндөгү программа дагы кызыктуу болду. 2015-жылы британиялык Charities Aid Foundation фонду Кыргызстанды берешен, кайрымдуу өлкөлөрдүн катарына киргизген. Бул берүүдө кайрымдуу, берешен адамдарды көрсөткөн.

"Азаттык+": кадрда калган ирмемдер
please wait

No media source currently available

0:00 0:29:03 0:00

Борбор Азия: жаңы үмүт, жанданган сыноолор

Борбор Азия: жаңы үмүт, жанданган сыноолор
please wait

No media source currently available

0:00 0:29:12 0:00

Дагы жүктөңүз

XS
SM
MD
LG