Линктер

жекшемби, 21-июль, 2019 Бишкек убактысы 23:32

Борбор Азия

Казак полициясы реформаны кийимден баштайт

Казак полициясынын жаңы формасынын үлгүлөрү.

Казак бийлиги полиция реформасын баштаганын билдирип, алар үчүн жаңы кийимдердин үлгүсүн көрсөттү. Карапайым тургундар формадан мурда полициянын өзү өзгөрүшү керектигин айтышууда.

Жарандык активист Айдын Эгеубаев полициячылардын колуна бир нече жолу түшкөн. Май айында өткөн митинг маалында тартип коргоочулар аны кармап жатып, колунун манжасын да сындырып салышканын айтууда.

Ал Казакстанда полиция кызматкерлерине ишенгендер аз болгондуктан, жаңы формасы деле имиджди көтөрүүгө жардам бербейт деген пикирде:

- Аларды түп-тамырынан өзгөртүү керек. Министрден тарта, жергиликтүү полиция башчыларына чейин алмаштыруу зарыл. Ал жакта отурган генералдар өз кызматтарына татыктуу эмес.

Кийимдин жаңы үлгүлөрүндө латын тили менен "полиция" деген сөз жазылган.

Казакстан полициясынын жаңы формасындагы жазуу.
Казакстан полициясынын жаңы формасындагы жазуу.

Жаңы формаларды биринчилерден болуп Казакстандын президенти көрдү. Ага кийим жакканы же жакпаганы белгисиз. Нурсултан Назарбаев токтоосуз полицияны реформалоону баштоого дагы бир ирет чакырды:

- Жарандар полиция системасы үмүттү актабай жатканына нааразы. Алар өзүн коопсуз сезишпейт. Ансыз биз жашоонун жакшы сапатын камсыздай албайбыз. Ал эми бул биздин негизги багытыбыз эмеспи.

Президенттин резиденциясында форманы расмий көргөзгөнгө чейин эле социалдык тармактарда жаңы форманын үлгүлөрү пайда болгон. Интернет колдонуучулар жаңы кийимди сынга алып, камактагылардын формалары менен салыштыра баштады.

Интернет колдончуулары жайгаштырган сүрөттөрдүн бири.
Интернет колдончуулары жайгаштырган сүрөттөрдүн бири.

Карапайым тургундардын пикиринде кеп формада эмес. Алар полиция реформасы туура эмес башталганын айтышууда.

- Полициячылардын баарын алмаштыруу керек. Психикалык жактан туруксуз, даярдыгы жок, укук деген эмне экенин билбеген адамдары алып алышкан. Бизде полиция коргобой эле, эл алардан коркот.

- Менимче бул системада башаламандык күч алган. Денис Тендин өлүмүнөн кийин буга да бир ирет ынандым. Негизи эле тартип бизде көзөмөлдөнбөйт. Балык башынан чирийт эмеспи, аларды башынан баштап алмаштыруу керек.

Полиция реформасы тууралуу сөз быйыл жайында Олимпиададагы коло медалдын ээси, көркөм муз тебүү боюнча чебер Денис Тен Алматынын борборунда, күндүз киши колдуу болгондон кийин күчөгөн.

Анда 25 жаштагы фигуристтин өлүмү коомдук резонанс жараткан. Реформаны даярдоого беш ай кетти. Эми форманы өзгөртүүдөн тышкары, полиция штатын беш пайызга кыскартуу күтүлүп жатат. Калгандарынын маянасы көтөрүлөт. Буга 11 миллиард доллар же 55 миллион доллар сарптоо каралган.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Туристтерге кол салган адам соттолду

Хусеин Абдусамадов.

Тажикстандын Жогорку соту чет өлкөлүк туристтерди өлтүрүүгө негизги айыпкер болуп табылган Хусеин Абдусамадовду өмүр бою эркинен ажыратты.

Кан жолдо бара жаткан велосипедчен саякатчыларды машине менен тебелеткен окуя боюнча 17 кишинин үстүнөн сот иши октябрда башталган. Ал кандуу окуяда төрт чет элдик жаран каза тапкан.

21-ноябрда Тажикстандын Жогорку соту өмүр бою эркинен ажыраткан, 33 жаштагы Хусеин Абдусамадовго "Терроризм", "Мыкаачылык менен киши өлтүрүү", “Кылмыштуу топ түзүү”, “Чет өлкөдөгү уруштарга адамдарды тартуу” өңдүү тогуз берене менен айып коюлган.

Укук коргоо органдарынын маалыматында, Абдусамадов Дангара районунда бараткан велосипедчендерге чабуул койгон топтун анабашы экени айтылат. Бирок анын жакындары сот өкүмүнө макул эмес.

Гулчехра Шодмонова
Гулчехра Шодмонова

- Чынында бул кылмыш Кори Носир менен Кабири тарабынан уюштурулса да, менин баламды өмүр бою соттогон өкүм чыгарып коюшту. Алар өздөрүнүн караниет ойлорун томаяк бала аркылуу жасашты. Эмне үчүн мындай мөөнөт беришкенин билбейм. 25 же 30 жыл берсе болбойбу, өмүр бою соттоо деген акылга сыйбайт, - деди Хусеин Абдусамадовдун энеси Гулчехра Шодмонова.

Ал айтып жаткан Мухиддин Кабири - азыр өлкөдө тыюу салынган Тажикстан Ислам кайра жаралуу партиясынын бозгундагы лидери. Тажик бийлиги кол салуу үчүн ушул партиянын жактоочуларын күнөөлөгөн. Бирок партиянын чет өлкөдө жашап жаткан жетекчилери тажик бийлигинин дооматтарын “уятсыз жалганчылык” деп атаган. Бул кол салуу үчүн “Ислам мамлекети” экстремисттик тобу жоопкерчилик алып, билдирүү таратканы маалым.

29-июлда "Daewoo Leganza" үлгүсүндөгү автоунаа Тажикстандын түндүгүндөгү Дангара районунда велосипед менен кыдырып жүргөн чет өлкөлүк туристтердин тобун сүзүп кеткен. Андан Нидерланд менен Швейцариянын бирден жана АКШнын эки жараны каза болуп, дагы үч чет өлкөлүк жараат алган.

Кырсык болгон жердеги туристтердин велосипеддери.
Кырсык болгон жердеги туристтердин велосипеддери.

“Чет өлкөлүк туристтердин тобун сүзүп кеткен автоунаанын айдоочусу жана жүргүнчүлөрү автоунаадан чыгып, аларга курал жана бычак менен кол салышкан” деп билдирген укук коргоо органдары.

Шектүүлөрдү кармоо операциясында беш киши жок кылынган. Тажикстандын президенти Эмомали Рахмон 10-ноябрдагы тажик милициясынын кесиптик майрамындагы салтанатта сүйлөп жатып, велотуристтерге кол салуу милициянын жана жергиликтүү атайын кызматтын шалаакылыгынан болгонун айткан.

Эмомали Рахмон
Эмомали Рахмон

- Бул кылмышты алдын алса болот эле. Чабуулга чейин канча жолугушуу өткөрүшкөн. Эмне гана кылышкан эмес. Бирок биз шалаакылык кылып койдук.

Туристтерди машине менен тебелеткен окуя боюнча 17 кишинин үстүнөн сот иши октябрда башталган. Өмүр бою соттолгон Абдусамадов - кол салгандардын ичинен жалгыз тирүү калган киши. Калгандары кылмышты жашырганы үчүн айыпталышкан. 21-ноябрдагы Жогорку соттун өкүмүнө ылайык, эки айыпкер 16 жылдан эркинен ажыратылса, дагы 12 киши 1-1,5 жылдан абакка кесилди.Тажикстанда эң оор жаза - өмүр бою эркинен ажыратуу. Өлкөдө азыр өлүм жазасы колдонулбайт.

Кантсе да июлдагы бул кандуу окуя Тажикстанда чет элдик жарандарды бутага алган биринчи теракт болуп калды. Анын үстүнө 2018-жыл Тажикстанда Туризм жылы деп жарыяланган. Туристтерге жасалган чабуул бийликтердин өлкөгө саякатчыларды тартуу мүдөөсүнө тоскоол болду.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Сакалчан ырчы сахнадан сүрүлдү

Санжар Жавбердиев.

Өзбекстанда ырчы жана обончу Санжар Жавбердиев мамлекеттик мекеме лицензия алуу үчүн сакалдан "арылууну" талап кылганын айтып чыкты. Кошуна өлкөдө ырчылар бир жылга берилчү лицензиясы бар болсо гана чыгармачылык менен алектене алышат.

San Jay деген сахна ысымы менен белгилүү Санжар Жавбердиевдин айтымында, мындан эки ай мурда ал лицензия алуу үчүн “Өзбекконцерт” мекемесине тиешелүү кагаздарды тапшырган.

- Директорума сакалсыз сүрөтүмдү алып келсин дешиптир. Өзүм барсам документтерди кабыл алышты. Бирок “баары бир сакалчан өткөзүшпөйт болушу керек” дешти. Андан бери эки ай өттү. Жооп алган жокмун, - деп айтып берди ырчы.

Ал ырларын теледен эмес, радиодон тартуулоого уруксат алмак экен. Бирок арызы сакалына байланыштуу четке кагылды.

“Өзбекконцерттин” директору Одилжон Абдукахоров Gazeta.uz сайтынын кабарчысы менен маекте лицензияны берип же бербөө чечимин алардын мекемеси эмес, Улуттук эстраданы өнүктүрүү жана координациялоо кеңешинин алдындагы атайын топ кабыл аларын белгиледи:

- Ал топ белгилүү Эл артисттеринен, 15 кишиден куралган. Алар аткаруучунун үнүн, талантын, ырларын жана тексттин мазмунун баалашат. Талаптарга негиздеп чечим чыгарышат, - деп түшүндүрдү Абдукахоров.

Кошуна өлкөдө ырчылар чыгармачылык менен бир жылга берилчү лицензиясы бар болсо гана алектене алышат.

Былтыр жайында өзбек аткаруучуларга клиптерин социалдык тармактарга жайгаштырууга тыюу салынган. Видеолорун Интернетке коерго чейин алар “Өзбекконцерттин” алдындагы Көркөм кеңештин уруксатын алууга тийиш.

Лицензия албай туруп концерт коюуга, радио же теледен чыгууга жол берилбейт.

Бийлик бул чаралар өзбек шоу-бизнесинин сапатын көтөрүү үчүн көрүлүп жатканын айтып келет.

Ал эми сынчылар жаңы тартип артисттерге жок жерден бюрократиялык тоскоолдуктарды жаратарын айтышат. Айрым булактар ырчынын өтө ачык көйнөк кийгени, пахта терүүгө барбай койгону үчүн же башка шылтоо менен «Өзбекконцерт» лицензиясын тартып алган учурлар тууралуу жазып келишет.

Алсак, жакында эле Шахло Ахмедова деген ырчы лицензиясынан ажыратылды.

Мекеменин басма сөз кызматы «Артисттин «Летние дожди» ("Жайкы жамгыр") деген клибинде кыз-жигиттин мамилеси "өтө эле ачык" көргөзүлгөн, улуттук менталитетке, жалпы улуттук баалуулуктарга жана чыгыш адеп-ахлагына туура келбейт» - деп комментарийледи.

Шахло Ахмедованын клиби бир да жолу өзбек каналдарынан көргөзүлгөн эмес. "Ютубга" 8-ноябрда жайгаштырылган видеону бүгүнкү күнгө чейин 300 миңдей киши көрдү.

Чектөөлөр тууралуу сөздү улантсак, былтыр өзбек бийликтери жергиликтүү ырчыларга чет элдик чыгармалардын римейктерин же араб, орус, түрк, англис ж.б. башка тилдерден өзбекчеге которулган ырларды аткарууга тыюу салышкан.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Ташкентте «Лирика» саткандардын сазайы

Ташкентте сатылып жаткан "Лирика" аттуу психотроптук дары.

Өзбекстанда белгисиз адамдар эки эркекти жылаңачтап, суракка алган видео таркады.

Интернетте белгисиз адамдар Ташкенттин эки тургунун «Лирика» деген психотроптук дары сатканы үчүн күнөөлөп, аларды жылаңачтап тарткан видео таркады. Видеодо эки кишинин мойнуна тактайча илинип, алар жалаң ич кийимчен турганын көрүүгө болот. Видеону тарткан белгисиз адамдар ал экөөнөн элден кечирим суроону талап кылып, Ташкенттеги Амир Темир аянтына алып чыгып жазалоо менен коркутуп жатканы угулат.

Өзбекстандык бир катар Интернет колдонуучулар эки адамды “кылмыш кылды” деп айыптап, өз алдынча жазалоону чечкен бул белгисиз кишилердин кылыгын сынга алып, бул ишти укук коргоо органдарына өткөрүп бериш керек деп эсептешет. Ал эми Өзбекстандын укук коргоо органдары бул видео тууралуу үн ката элек.

Мындай видео «Озодликке» да жөнөтүлгөн. Аны жөнөткөн Интернет колдонуучу эки эркектин бирөөнү эл аралык турнирлерге катышып жүргөн, өлкөдөгү көрүнүктүү спортчу катары көрсөткөн. «Озодлик» учурда анын атын жашыруун калтырууда.

Ал эми «Лирика» - бул баңгизаттык таасири бар, психотроптук дары. “Азаттыктын” өзбек кызматы бир жыл мурун баңгизаттын мындай түрү Ташкентте улам жайылып баратканы туралуу иликтөө жүргүзгөн. Анда Өзбекстандын баш калаасында «Лирика» дарысы “Экстази” баңгизатынан кыйла арзан сатылаары, аны дарыгердин атайын көрсөтмөсү жок эле айрым аптекалардан сатып алууга болоору көрсөтүлгөн.

Дарыгерлер «Лирикага» көнүп калган адамдар оор баңгизаттарды колдонгондордон эч айырмаланбай тургандыгын айтышат. Өзбекстандын Республикалык наркологиялык борбору мындай ооруга чалдыккан жарандар кескин көбөйгөнүн билдирген.

"Лирика" психотроптук дарысын саткандарды өз алдынча жазалагандардын тарткан видеосунан үзүндү.
"Лирика" психотроптук дарысын саткандарды өз алдынча жазалагандардын тарткан видеосунан үзүндү.

Быйыл апрелде бул өлкөнүн Бажы комитетинин басма сөз кызматы Ташкентте убактылуу иштебеген бир дарыканада «Лирика» менен жыкжыйма толтурулган склад табылганын кабарлаган. Анда 2305 «Лирика» таблеткасы болгон. Былтыр күзүндө күч органдары Фергана облусунда «Лирика» менен ага окшош «Трамадол» аттуу дагы бир психотроптук препарат саткан уюшкан топту кармашкан. Анда 5208 «Лирика» таблеткасы, 1043 «Трамадол» таблеткасы табылган.

Өзбекстандын Саламаттык сактоо министрлигинин Баңгизаттарды көзөмөлдөө комитетинин жетекчиси Исматжон Азизов жергиликтүү гезитке берген интервьюсунда Кылмыш-жаза кодексинде тийиштүү психотроптук препараттарды таркатуу үчүн жаза каралбагандыктан, өлкөдө бул заттарды көмүскө сатуу токтобой жатканын белгилеген. Айрым маалыматтар боюнча мындай дарылар Ташкенттин базарларына Казакстандан контрабандалык жол менен ташылып келет.

Ал эми Өзбекстандагы укук коргоочулар өлкөдө адамдарды бир нерсеге күнөөлөп, өз алдынча жазалоо күчөп баратканын белгилешүүдө. Мындай кордукка көбүнчө сойкулар, жыныстык азчылыктар жана уурулар кабылышат. Укук коргоочулар мындай көрүнүштөрдү укуктук системанын начардыгынан көрүшөт.

- Бул өткөөл мезгилдеги коомдордо болуучу көрүнүш. Бул мыйзамдардын иштебегендигин, адамдардын мыйзамга ишенбестигин айгинелейт, адамдардын аң-сезимине, психологиясына мыйзамдуулук түшүнүгүнүн канчалык сиңгени жөнүндө кабарлайт, - дейт психолог Махмуджан Юлдашев.

Ал эми адвокат Рухиддин Камилов соттордун ишин реформалоо керек деп эсептейт.

- Бул адам укуктарын коргоо системасынын жоктугун билдирет. Мыйзамдар иштебесе, адамдары өздөрү соттун, тергөөнүн, прокурорлордун ишин аткара башташат. Эгерде кылмыш ачылбаса, кылмышкерлер жазаланбаса, мындай көрүнүштөр көбөйөт, - дейт Камилов.

Былтыр октябрда Үргөнч шаарындагы базарда сатуучулар бир кызды “уурулук кылды” деп айыптап, ур-токмокко алган видео таркаган. Быйыл августта болсо Каракалпакстандагы базарда дагы бир кишини уурулукка байланыштуу айыптап, сатуучулар аны базардын дарбазасына эки колунан асып коюшкан.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

"Хизбуттун" Өзбекстандагы башчысы уюмдан чыкты

Хафизулло Насыров.

Учурда Өзбекстанда абакта отурган, бир кезде өлкөдө катуу чуу салган «Хизбут-Тахрир» уюмунун лидеринин кайрылуусу чыкты. Ал бул уюмдан чыкканын айтып, башкаларды да ушул жолго үндөп жатат.

""Хизбуттан" кайтканыма курсантмын" дейт Хафизулло Насыров сөз арасында. Ал уюмдун катарында жүрүп көп адамдын тагдырына жоопкерчиликсиз мамиле кылганын баса белгилейт. Хафизулло узак убакыт ойлонуп, карама-каршылыктуу ой толгоолордон кийин ушул чечимге келгенин айтты:

- Мени амир деп билген же аалым деп ишенген, жакшы көргөн башка бурадарларга насыятым бул: "Хизбут-Тахрирдин" катарынан чыккыла. "Хизбут-Тахрир" саясий максатта сунуш кылган исламдан бүтүн дүйнө тааныган кең исламга өтүүгө, Алла-Таала берген уруксаттардан пайдаланууга, машакаттарды жоюуга үгүт кылам. Өзүңүздү машакатка салбаңыз.

Андан ары ал өзү бир кезде жетекчилеринен болгон «Хизбут-Тахрирдин» ишмердигин сынга алды. "Анык диний жол-жоболорду көңүлгө алуунун ордуна саясий маселени баарынан жогору коюуда" деди Хафизулла. Мунун арты көп көйгөйдү жаратканын эске салган мурдагы лидер өзү башкарган уюмдан чыгып кетүү зарыл экенин баса белгиледи:

- Хизб - бул дин эмес. Хизбден чыгуу динден чыгуу же мазхабдан чыгып кетүү дегенди билдирбейт.

Хафизулло Насыровдун бир нече мүнөттүк видеокайрылуусу «Азаттыктын» өзбек кызматына келип түшкөн. Аны жөнөткөн адам кайрылуу күч түзүмдөрүнүн кызматкерлери тарабынан быйыл ноябрда жаздырылганын кошумчалаган.

Өзбекстандын Ички иштер министрлигинин жогорку даражалуу кызматкери «видеокайрылуу кызматтык колдонуу үчүн жаздырылган. Аларда муну таратуу планы жок эле. Сыягы, кызматкерлердин бирди-жарымы Интернетке жарыялап салган го» деп кесиптештерге атын атабастан маселенин чоо-жайын түшүндүрдү.

Видеодогу киши чын эле Хафизулло Насыров экенин анын туугандарынын бири ырастады.

Насыров 47 жашта. 1997-1999-жылдары «Хизбут-Тахрир» диний уюмунун Өзбекстандагы «амири» же лидери болуп саналган. 1999-жылдын 16-февралындагы Ташкенттеги удаама-удаа жардыруулардан көп өтпөй кармалган. «Конституциялык түзүлүшкө шек келтирүү», «мыйзамсыз уюм түзүү» жана башка оор айыптар менен 20 жылга кесилген.

«Азаттыктын» өзбек кызматынын кабарчысы Сирожидин Ислам ошондо сот процесстерине катышып жүргөн. Акыркы сөзүндө Насыров мусулман өлкөлөрүндө «халифат» куруу кыялы бар экенин айтканын белгилейт. Мен ага азыноолак суроо узаттым:

- Азыр Өзбекстанда бул уюмдун таасири, абалы кандай?

- Таасири жокко эсе. "Хизбут-Тахрирдин" көп тарапташтары Ташкенттеги жардыруулардан тартып 2005-жылга чейин миңдеп камалган. Жүздөгөн мүчөлөрү камакта өлдү. Жүздөгөн тарапкерлери азыр да отурат. Жыйырма жылдай отуруп, өз турумунан кайтпагандары да бар. Мөөнөтү бүтүп, эркиндикке чыкканы да бар. Бирок эркиндикте алар же башка мүчөлөрү өз идеологиясын таратып жатат деп айта албайбыз.

- Насыров өз тарапташтарын "Хизбуттун" идеологиясынан баш тартууга чакырып атат. Аны канчалык угушат деп ойлойсуз?

- Ал иш жүзүндө амир эле бойдон. Камалгандан кийин башкасы амир болот. Бирок мунун лидер катары дагы эле таасири бар. Албетте, уга тургандар көп, укпагандары да чыгат. "Жыйырма жыл чыдап, бир жыл чыдай албады", "көбүнө чыдап, азына түтпөдү" деген пикирлер биздин сайтка келип жатат. Ойлоп көрсөңүз, 20 жыл бир идея үчүн абакта отуруп, акыркы жылында «жок, жаңылган экенмин» дегени кандай?

«Хизбут-Тахрирдин» ишмердигине Орусияда, Борбор Азияда, анын ичинде Кыргызстанда да тыюу салынган. "Уюмдун мүчөлөрү диний адабиятты таратууга аракет кылган" деп, атайын кызмат аларды такай кармап келет. Акыркы ирет быйыл сентябрдын аягында Ысык-Көл облусунан 29 жаштагы эки жаран ушул уюмдун мүчөсү катары кармалган.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Террорго тартылган тажик мигранттары

Иллюстрациялык сүрөт.

Тажикстандын жүздөгөн жарандары террордук же экстремисттик уюмдарга эмгек миграциясында жүргөн кезинде кошулушкан. Бул тууралуу парламенттик угууда Улуттук коопсуздук комитетинин төрагасынын орун басары Мансуржон Умаров билдирди.

Мансуржон Умаров тажик жарандарынын түрдүү экстремисттик уюмдардын таасиринде калып жатканын эмгек миграциясынын терс жагы катары белгиледи. Генерал жаштардын радикалдашуусуна андан тышкары диний баалуулуктарга агрессивдүү үгүттөө, мыйзамсыз иштеген жашыруун диний мектептердин көбөйүшү, социалдык тармактарда экстремисттик идеялардын таркашы алып келип жатканын айтты. Умаров "тажик интеллигенциясы жаштардын радикалдашуусуна кайдыгер калууда, эч кандай чара көрбөй жатат" деп сындады.

«Терроризмге жана экстремизмге каршы биргелешкен күрөш» деген угууга Тажикстандын бардык күч түзүмдөрүнүн өкүлдөрү катышты.

- Биз күч түзүмдөрүнүн өкүлдөрүнө коркунучтарга туруштук берүүнүн жаңы жолдорун издөөнү, жаштар менен бейформал сүйлөшүп, тил табышууну сунуш кылдык. Азыркы дүйнө ылдам өзгөрүп жатат. Бүгүн жаштардын көбү тезирээк байып кетүүнү каалашат, натыйжада экстремисттердин катарына жалдаган адамдардын торуна түшүшөт, - деди «Озоди» радиосунун кабарчысына Демократиялык партиянын лидери, парламенттин төмөнкү палатасынын депутаты Саиджафар Исмонов.

Умаров өткөн жуманын соңунда келтирген расмий маалыматка караганда, 1 899 тажик жараны Сирия менен Иракта «Ислам мамлекети» террордук уюмунун катарында согушкан же согушуп жүрөт. Буга чейин Тажикстандын бийлиги уюмга кошулгандардын саны 1 100дүн айланасында экенин айтып келген.

Генерал Умаровдун айтымында, ошол жарандардын көбү Сирия менен Иракка Түркия аркылуу өтүшкөн. Ал өлкөгө болсо Москвадан, Бишкектен, Дубайдан жана Бакудан барышкан.

Расмий маалыматка ылайык, ушу тапта Сирияда, Иракта жана Ооганстанда жүздөгөн согушкерлердин үй-бүлөлөрү кала берүүдө.

«Тажикстандык жалданма жоочулардын өлүмүнөн кийин алардын аялдары, бала-чакасы ошол өлкөлөрдө калат жана башка террордук уюмдардын идеяларына сугарылышат. Бул да өзүнчө бир мүшкүл», - деди Умаров.

Тажикстандын бийлиги Сирия менен Ирактагы куралдуу жаңжалдарга катышкан 80ден ашуун жаранды мекенине кайтарды. 1 700 тажикстандык согушкер издөөдө жүрөт. Ал эми канча тажик жараны ошол согуштарда өлгөнү белгисиз. Коопсуздук комитетинде так маалымат жок болуп чыкты.

Жазында Орусия коопсуздук кызматынын башчысы Александр Бортников Орусиянын аймагында иш жүргүзгөн террордук уюмдардын өзөгүн Өзбекстандан, Кыргызстандан, Тажикстандан жана КМШнын башка өлкөлөрүнөн келген эмгек мигранттары түзөөрүн айткан.

Расмий маалыматтар боюнча Тажикстандын бир миллиондон ашык жараны Орусияга иш издеп кеткен. Башкы прокуратура Сирия менен Иракта экстремист согушкерлердин катарында согушкан тажиктердин көбү Орусияда жалданганын былтыр билдирген.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Итин курортто эс алдырган элита

Итин курортто эс алдырган элита
please wait

No media source currently available

0:00 0:30:36 0:00

Кытайда кыргыздар жапырт камалуудабы?

Шинжаң-уйгур автоном районунун партиялык жетекчиси Чэнь Цюаньго (ортодо) Компартиянын курултайында. Бээжин, 19-октябрь, 2017-жыл.

Кытайдагы 1500дөй кыргыз жашаган Кайыз айылында 300 киши камакка алынганы кабарланууда. "Эркин Азия" радиосу бул тууралуу 13-ноябрда кызылсуулук кыргыздын маалыматына таянуу менен кабарлады.

Ал арада "Твиттерде" Шинжаң-уйгур автоном районунда камалгандардын арасында кытайлык кыргыз окумуштуулары да бар экени тууралуу маалымат тарады. Кытайда туугандары четинен камалып, расмий Бээжин "тарбиялоочу лагерь" деп атаган жайларда отурганын Кыргызстандагы кытайлык кайрылмандар да айтып жүрүшөт. Алар бул жайлар лагерь эмей эле, кармалгандарды кыйнаган түрмө экенин белгилеп жатышат.

Кытайдын Кызыл-Суу кыргыз автоном округунун Актоо ооданындагы Кайыз айылында жашаган 1500дөй кыргыздын 300ү камакка алынганын өткөн аптада "Эркин Азия" радиосу кабарлады. Аталган радио кайыздык кыргыз менен байланышканда ал адамдар негизсиз эле жапырт кармалып жатканын айтып берген. Шинжаңда Кытайдагы кыргыз окумуштуулары да кармалганы айтылууда. 17-ноябрда кыргызстандык активист Эдил Байсалов "интеллигенция өкүлдөрү кармалып жатат" деген тизмени "Твиттерге" жарыялады.

Кытайда калган туугандары абакта экенин айтып, Кыргызстандагы кайрылмандар да "Азаттыкка" көп кайрылып жатышат. Алардын бири - беш жыл мурда тарыхый мекенине келип, жарандык алып, учурда Караколдо жашап жаткан Турсунаалы аттуу адам. Ал Казакстан кытайлык кыргыздардын көйгөйүнө көңүл бөлүп жатканын айтып, бирок Кыргызстандын бийлиги аларды "көз жаздымда калтырууда" деп кабатыр.

Жашы 70тен ылдый болгондордун баары эле камакта экен.

- Кулжадагы Шаты айылынан келгем, - дейт Турсунаалы. - Ата-энем, туугандарымдын баары Кытайда. Азыр алар менен кабарлаша албай калдык. Бирок ал жактан кабар алгандардан маалымат угуп атабыз. Ал айылда мурда беш мектеп бар болчу. Уйгур, казак, кытай, кыргыз, монгол тилдеринде эле. Азыр анын баарын жоюп, кытай тилинде гана сабак өтүп калышыптыр. Ата-энемдин жашы 80ге таяп калды. Алар камалган жок. Башка туугандарым бүт камакта. Менден кийинки бир тууган иним бар эле, аны эч жүйөсүз 25 жылга кесишиптир. Булардын эч күнөөсү жок. Тек гана кыргыз, мусулман болгону үчүн азап чегип атышат. Айылыбызда эч ким деле калбаптыр. Куда-сөөктөрдүн баары эле камалыптыр деп уктум. Жашы 70тен ылдый болгондордун баары эле камакта экен. "Тарбия берүүчү лагерь" деп айтылганы менен түрмө эле. Түрмөдөн жаман кыйноо болуп жатыптыр. Абалы өтө оор, өлгөн киши андан көп дешет. Казакстанда казактарга жардам берүү боюнча көп иш жүрүп атат. Кыргызстанда андай болбой жатат. Биз кыргыз бийлигине баралы деп, кантип барып, жолугуунун жол-жобосун билбей атабыз. Кытайдан жүрөк өйүткөн кабарларды угуп атабыз. “Эркектерди бүт камакка алып, ал үйлөргө бирден кытай жаранын алып келип аралаштырып жатат” деп атышпайбы.

Кыргызстандык бир топ кайрылмандар бийлик тараптан расмий жооп болбой жаткандыктан, жакындарын табуу аракетинде Казакстандагы “Ата-Журттун ыктыярдуу жаштары” уюмуна кайрылышкан. Уюмдун активисти, кайрылмандар менен иш алып барган Серикжан Билаш Үрүмчү аркылуу келген кабарларга таянып "Азаттыкка" Кытайда кармалган кыргыздардын саны 50 миңден ашып кеткенин билдирди. Бул эки ай мурдагы маалымат. Андан берки кармалгандар мындан бир топ көп болушу мүмкүн.

Серикжан Билаш.
Серикжан Билаш.

- Кызыл-Сууда кыргыздардын интеллигенттери, жазуучулар, акындар, гезит-журналардын журналисттери, редактору камалганын эшиттим, - деди Серикжан Билаш. - Бирок аты-жөнүн, фамилияларын так билбейм. Кызыл-Сууда 1980-жылдан баштап "Кызыл-Суу кыргыз адабияты", "Шинжаң кыргыз адабияты" деген журналдар чыккан. Өздөрүнүн кыргызча телеканалы да бар болчу. Үрүмчүдөн чыккан "Шинжаң" телеканалынын ичинде казактар менен кыргыздардын да телеканалдары бар эле. Эми ошол жерлерде иштегендердин, 80-жылдардан тартып китеп чыгаргандардын баарын "чыпкадан" өткөрүп, улуттук тарых, улуттук маданият тууралуу макала жазгандарды тегиз кармап жатат деп уктум. Бул жерде кыргыздар менен казактарды кармоодо башка улуттарды кармоого окшобогон бир жагдай бар. Дүйнө жүзүндөгү маалымат каражаттары бир нерсени катуу жазып атышат. Алар казактарга келип маектешет. Алматыга келишсе, “100 факты” десе жүздү, “200 факты” десе эки жүздү видео, аудио, жазуу, сүрөт, кармалган адамдардын паспортун кошуп, баарын беребиз. Алар барат дагы, "Шинжаңда мусулмандар кармалып атат" деп жазат. Күйүп кетесиң да. “Казак” деген сөздү өтө аз колдонушат. Алар Шинжаңда уйгурлар гана жашайт деп ойлошот. Бул - чоң ката. Шинжаңда жалаң гана мусулмандар кысымга учурап жаткан жок. Кытайлар менен дини бир болгон Тибетте жүз миңдеген монголдорду кармап, түрмөгө тыгып атышат. Кытайдын өзүндө миллиондогон христиан-католик евангелисттер бар. Аларды кармап жатышат. Кытайдын өзүндө демократтар да камалууда. "Экстремизм, терроризм" деген жалааны жаап, уйгурларды түрмөгө тыгып отурат. Дин жагынан анчалык фанат эмес, Кытайдагы кыргыз менен казактын дини бизге белгилүү го. Кыргыз менен казактын дини кытайларды тынчсыздандыра тургандай фанаттык деңгээлге жеткен жок. Мисалы, кыргыз менен казактын бир айылын алалы. Жүз кыргыз, жүз казак болсо жума күнү мечитке баргандардын саны беш кишиге жетпейт. Анын да бир-экөө ишемби күнү арак ичип коет.

Серикжан Билаштын айтымында, Кытайда камалган казактар жети жүз миңге чукулдады. Активист Кытайда диний фанатизмден алыс болгон кыргыздарга жана казактарга карата куугунтук Бээжиндин жер саясаты менен байланыштуу деп эсептейт.

Расмий маалыматка караганда, Шинжаңдын Кызыл-Суу Кыргыз автоном районунда 160 миңге жакын кыргыз жашайт.

Буга чейин Казакстан Шинжаңда казак улутундагы жарандарга жасалган мамилеге байланыштуу Кытайга нота жиберген. Жарандык коомдун тынымсыз аракеттеринин натыйжасында ондогон казак түрмөдөн чыгып, Казакстанга келген. Алардын бир тобу Кытайдын бийлиги "саясий тарбия берүүчү лагерь" деп атаган жайлар шарты катаал түрмө экенин, ал жерде кыйноонун оор түрлөрү колдонулуп жатканын айтып чыгышкан.

"Азаттык" буга чейин кытайлык кыргыздардын, окумуштуулардын тагдыры, алардын укуктарын коргоо аракеттери тууралуу Тышкы иштер министрлигине кайрылган. Ал катка эмгиче жооп келе элек. Активист Эдил Байсалов Кыргызстан дипломатиялык жол менен кытайлык кыргыздарга жардам бериши керек деген пикирде.

Эдил Байсалов.
Эдил Байсалов.

- Биз Кытай менен түбөлүк доспуз, ишенимдүү өнөктөшпүз, коңшубуз, - деди ал. - Ушул жерден ишенимдүү бир туугандык мамиледен пайдаланып, өзүбүздүн элибизге, бир туугандарыбызга болушуп, айтышыбыз керек. Бул жерде эч кандай күнөөсүз окумуштуулар кармалып жатат. Аларда эмне айып? Алар Кыргызстанга келген сайын Кытай элин даңазалап, Кытайдын жетишкендигине мактанып жүргөн инсандар. Алардын эмнеси динчил? Буга ишенүүгө болбойт. Ошондуктан тез арада аларды бошотууну, башка боордошторубуздун тынчтыгын камсыздоону суранышыбыз керек. Биздин укугубуз бар. Анткени, чектеш мамлекетте тынчтык болбосо, коңшу катары биз да сурап коюшубуз керек. Мисалы, Казакстан бир жыл ичинде бир нече жолу дипломатиялык нота жиберди. Казакстандын тышкы иштер министри жакында эле Астанада Кытайдын элчисин чакыртып алып, ушул маселелерди кабыргасынан койду. Кыргызстан да эгемендүү мамлекет болгондон кийин буга укуктуу. Жада калса милдеттүү деген ойдомун. Себеби, ал жакта биздин бир тууган боордош кыргыздар запкы көрүп атса, аларга ким болушат? Акыркы учурда Канада, Австралия жана Батыш мамлекеттеринин элчилери Бээжинде бул маселени катуу козгошту. Бирок Казакстандан тышкары бир да мусулман мамлекети муну көтөрө албай атат. Кыргызстан да ушул маселелерди эске алып, кабыргасынан коюуга тийиш.

Шинжаңда миңдеген адамдар "саясий тарбия берүүчү лагерлерде" кармалып жатканы тууралуу кабарлар 2016-жылдан тартып белгилүү боло баштаган. Куугунтукка кабылып жаткандар "саясий тарбия берүүчү лагерлерди" "түрмө" деп атаса, Кытайдын бийлиги “жарандарды кесипке үйрөтүүчү кадыресе борборлор" катары сыпаттап келет.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Кайрылманды кайгырткан Кытай саясаты

Кайрылманды кайгырткан Кытай саясаты
please wait

No media source currently available

0:00 0:10:37 0:00

Баткенде достукту бекемдеген базар

Баткенде достукту бекемдеген базар
please wait

No media source currently available

0:00 0:03:26 0:00

Түркия: миграция аялды да аябайт

Иллюстрациялык сүрөт.

10-ноябрда Түркия Казакстандын, Өзбекстандын жана Тажикстандын жарандарына бул өлкөдө 90 күнгө чейин визасыз жүрүүгө уруксат берилерин расмий билдирди. Буга чейин Борбор Азиянын үч өлкөсүнүн жарандары Түркияда 30 күн визасыз жүрө алчу.

28 жаштагы Умида аты-жөнүн ачык айтуудан тартынат. Ал акыркы эки жылдан бери Түркияда иштеген өзбекстандык мигрант аялдардын социалдык абалын изилдеп келатат.

Умида Өзбекстан менен Түркиянын ортосундагы визасыз жүрүүнүн 90 күнгө чейин узартылышы өзбек мигранттарына терс таасирин тийгизет деген ойдо:

- Өзбекстандан Түркияга келген мигранттардын арасында аялдар басымдуулук кылат. Өзбек эркектер Орусияга кетишсе, аялдар Түркияга агылып келип жатышат. Дээрлиги мыйзмасыз, оор жумуштарда иштешет. Мурун Өзбекстандын жарандарына бир айлык гана визасыз мөөнөт бар болчу. Эми үч ай жүрө алышат. Бирок бул жагдай эмгек мигранттарды жыргатып жиберет деген ойдон алысмын. Өзбек мигранттардын саны көбөйгөн сайын алардын кадыры түшүп, болбогон акчага да иштеп калышат.

Умида Стамбул шаарында өзбекстандык мигранттар менен чогуу жашап, бир жылдан бери социалдык сурамжылоо жүргүзүү менен алек. Ал өзгөчө Өзбекстандан иштегени келген аялдардын иштөө шартын, укук-милдеттерин изилдейт.

Умида Борбор Азиядагы өлкөлөр менен Түркиянын саясий жана экономикалык алакаларынын бекемдеши мигранттарга да түздөн-түз таасирин тийгизээрин баса белгиледи:

- Жарыяланган үч айлык визасыз мөөнөт бир четинен Өзбекстандан жаңы келчү мигранттарга чоң мүмкүнчүлүк берет. Анткени Түркияга келген мигрант үч ай иштеп, акча табалбаса кайра кете берет. Мигранттардын баары жыргаган жашоодон улам келбейт. Өзгөчө өзбек аялдардын мойнунда оор түйшүк бар. Айла жоктон чет өлкөгө чыгышат. Бирок Түркиядагы өзбек аял мигранттардын басымдуу бөлүгү билими жетишпегендиктен, өз укуктарын билбей келишет. Андыктан эмгек визасын ачтырып мыйзамдуу иштеген өзбектер салыштырмалуу өтө аз.

Түркиянын Ички иштер министрлигинде Өзбекстандын 30 миңден ашык жараны расмий катталган. Алардын эки миңге жакыны гана эмгек визасы менен мыйзамдуу иштешет. Түрк жергесине үй кызматтарына жана кара жумушка келген мигранттар мыйзамсыз же туристтик виза менен келип эле иштеп калышат.

Эмгек мигранттарга байланыштуу суроолор менен алектенген серепчи Мурат Эршахин Өзбекстан, Тажикстан жана Казакстан менен визасыз мөөнөттүн үч айга узарганы бул жерде туруктуу иштеп жаткан мигранттарга бир топ оорчулук жаратарын белгиледи:

- Борбор азиялык мигранттардын эмгек визасын алуу жараяны боюнча эч кандай өзгөрүүлөр болбойт. "Мыйзамдуу иштейм" деген ар бир чет өлкөлүк Түркияда тийиштүү документтерди тапшырып виза алышы керек. Бул жаатта түрк консулдуктар керектүү маалыматтарды берип жатат деген ойдомун.

Түркия: мигрант кыз-келиндер көргөн кордук

Түркия: мигрант кыз-келиндер көргөн кордук

Акыркы жылдары Түркияга агылган кыргызстандык эмгек мигранттарынын басымдуу бөлүгүн кыз-келиндер түзөт.

2015-жылы Орусия менен Түркиянын алакасы сууп кеткенине байланыштуу орусиялык туристтердин саны эки эсе азайган. Бул жагдай Түркиянын туризм тармагына да терс таасирин тийгизбей койгон жок. Эл аралык мамилелер боюнча серепчи, доцент Сердар Йылмаздын пикиринде, 90 күндүк визасыз мөөнөткө уруксат берилгени экономикалык, саясий жана маданий жакындашууну көздөйт.

- Түркиянын түрк тилдүү мамлекеттердин жарандарына визасыз мөөнөттү узартуу чечими, негизинен ал өлкөлөр менен мамилелерди чыңдоого багытталган. Анткени мындай кадам мамлекеттердин бири-бирине болгон ишенимин арттырат. Ал эми Тажикстан жана Өзбекстандан Түркияга иштөөгө келген мигранттардын саны артпайт. Анткени чет өлкөлүк жарандар, Түркияда визасыз эле тобокелге салып, мыйзамсыз жүрө беришет. Түркия Түркмөнстандан тышкары бардык Борбор Азия өлкөлөрүнүн жарандарына виза жагынан көп жеңилдиктерди берип жатат, алардан дагы ошондой мамилени күтөт.

Түркияда ушул жылдын ноябрь айында 787 миңден ашык чет өлкөлүк жаран расмий катталган. Алардын 383 миңи кыска мөөнөттүк туристтик виза менен иштеп калышат. Ал эми эмгек визасы менен жүргөн мигранттардын саны 56 миңге жакын.

Түркиянын Ички иштер министрлигинин статистикасында Борбор Азия өлкөлөрүнөн келген мигранттардын саны жагынан Түркмөнстан жана Өзбекстандын жарандары басымдуулук кылат.

2018-жылы Түркияда 20 миңден ашык кыргызстандык жаран катталган. Алардын 9 миңден ашыгы гана эмгек визасы менен иштешет.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Сафар Бекжанга Ташкент ийиген жок

Сафар Бекжан.

Сафар Бекжан Каримовдун маалында саясий куугунтукка кабылып, эми Мирзиёевдин учурунда эч түшүндүрмөсүз жарандыктан ажыратылганына нааразы.

Акыркы жылдары Швейцариянын Лозанна шаарында жашаган саясий качкын Сафар Бекжан Өзбекстандын жарандыгынан бир жыл мурун ажыратылганын жакында эле билген. 57 жаштагы Сафар Бекжан (паспорттогу аты Бекчанов Сапарбай Жумабаевич) өзбек бийлиги кандай негизде жарандыктан ажыратканы тууралуу түшүндүрмө бербегенин айтты:

– Мен Берлиндеги Өзбекстандын консулдугунан 2017-жылы 17-мартта президенттин буйругу менен жарандыктан ажыратылганым тууралуу кат алдым. Катта жарандыктан ажыратуунун себептери айтылган эмес. Мыйзам боюнча алар негиздеши керек. Эгерде мен башка жарандык алган болсом, алар муну себеп кыла алышмак. Бирок, менин башка жарандыгым жок. Менде Бириккен Улуттар Уюму берген, качкын макамын тастыктаган документ гана бар.

Бекжан «Азаттыктын» өзбек кызматына каттын көчүрмөсүн жөнөткөн. Катта «Өзбекстандын Ички иштер министрлигинин Миграция жана жарандык башкы башкармалыгынын маалыматы боюнча Бекчанов Сапарбай Жумабаевич жарандыктан 2017-жылы 17-мартта президенттин буйругу менен ажыратылган» деп жазылган. «Азаттыктын» өзбек кызматынын журналисти Өзбекстандын Берлиндеги консулдугуна кайрылганда, «дипломатиялык өкүлчүлүк жеке адамдар тууралуу маалымат бербейт» деген жооп алган.

Сафар Бекжан жарандыктан ажыратылышын саясий ишмердүүлүгү менен байланыштырууда.

- Бул, албетте, диктатуранын уланышы, - дейт ал. - Эгерде Мирзиёев өзүнүн реформаларына ишенсе, мага Өзбекстанга барганга уруксат бермек. Ал өлкөдө аны сындап, ага сокку ура алган саясатчыны көргүсү келбейт.

Сафар Бекжан Өзбекстанга айыл чарба тармагына инвестиция жумшай турган он чет өлкөлүк ишкердин тобун түзгөнүн, бирок мекенге кайтуу максаты ишке ашпай калаарын кошумчалайт.

Сафар Бекжан Өзбекстандын Хорезм облусундагы Хазарасп районунда туулуп-өскөн. Ал «Эрк» демократиялык партиясынын борбордук кеңешинин мүчөсү болгон. 1993-1996-жылдары камакка алынып, бошонгондон кийин «Тиги дүйнөнүн босогосунда» деген китеп жазып, анда өзбек түрмөсүндөгү күндөрүн чагылдырган. 1997-жылы саясий ишмердүүлүгүнөн улам Өзбекстандан кетип, Швейцарияда саясий башпаанек алган. Ал Жазуучулардын эл аралык парламентинин мүчөсү.

2013-жылы Сафар Бекжан саясий куугунтуктагы төрт жолдошу менен Гүлнара Каримованын Женевадагы миллиондогон долларга бааланган үйүн сүрөткө тартып чыгарган. Бекжан ал убакта көзү тирүү өзбек президенти Ислам Каримовдун улуу кызынын үйүндө Өзбекстандын музейлеринен уурдалган 60тан ашуун белгилүү сүрөтчүлөрдүн картиналары менен XVIII кылымда жасалып, баалуу таштар менен кооздолгон Куранды өз көзү менен көргөнүн айтып чыккан. Айрым картиналарды ал сүрөткө тартып, Интернетке таркатып жиберген. Өзүнүн кылыгын «мыйзамга каршы келбеген саясий акция катары» баалаган Сафар Бекжан Гүлнара Каримованын үйүн ачкыч менен ачып киргенин да кошумчалаган.

Өткөн жылы Өзбекстанда саясий жана диний көз караштары үчүн атайын кызматтардын «кара тизмесине» алынган, ошондой эле саясий куугунтукка кабылган журналист, укук коргоочу жана оппозициячылардын бир тобу өзбек жарандыгынан ажыратылгандыгы маалым болгон.

Быйыл 23-мартта жарандык коомдун активисттери «Өзбек Республикасынын жарандыгынан ажыратуу» боюнча мурунку президент Ислам Каримовдун 2014-жылдагы буйругун жоюуну өтүнүп Өзбекстандын азыркы президенти Шавкат Мирзиёевге кайрылышкан.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Ахмедова: Хижабчан кыргыз аялдарга таң калдым

Ахмедова: Хижабчан кыргыз аялдарга таң калдым
please wait

No media source currently available

0:00 0:12:22 0:00

Эрлан: Кулагым укпаганды жүрөгүм угат

Эрлан: Кулагым укпаганды жүрөгүм угат
please wait

No media source currently available

0:00 0:10:24 0:00

Ооганстандагы кырдаал Кыргызстанда талкууланды

Токмок шаары. 14-ноябрь, 2018-жыл.

КМШ өлкөлөрүнүн чек ара кызматтарынын жетекчилери Ооганстандагы абалды талкуулашты.

Кыргызстандын Мамлекеттик чек ара кызматы эксперттердин маалыматына таянып, Ооганстандын түндүк провинциясындагы “Талибан” кыймылынын согушкерлери көбөйгөнүн маалымдады. Маселен, 2018-жылы согушкерлер 2,5 эсе, анын ичинен чет жактан жалдангандары 6 эсе көбөйгөн. Учурда алар Ооганстандын жарымынан көбүн көзөмөлдөп турат.

Мамлекеттик чек ара кызматынын төрагасы Уларбек Шаршеев бул өлкөдөгү кырдаал Борбор Азия мамлекеттеринин да тынчын алып жатканын айтып, анын ар кандай кесепеттеринин алдын алыш үчүн кийинки жылы Тажикстанда машыгуу болорун билдирди:

Уларбек Шаршеев.
Уларбек Шаршеев.

- Ооганстанда ар кандай күчтөр топтолуп жатканы жана ошол топтордун чек арага жакындап келатканы талкууланды. Бул Борбор Азия мамлекеттерин кооптондурбай койбойт. Анткени террористтик, экстремисттик уюмдардын биздин аймакка кирип кетүү коркунучу бар. Бул коркунучтарга бөгөт коюш үчүн 2019-жылы Тажикстан Республикасында биргелешкен чек ара машыгууларын өткөрүү маселеси каралды.

Аскердик машыгууну Тажикстанда өткөрүү тууралуу чечим чыкканы бекеринен эмес. Себеби, Тажикстандын атайын кызматы Кундуз, Тахор жана Бадахшан провинцияларында согушкерлердин ири топтору бар экенин, ошондой эле алардын машыгуу талаалары кеңейип баратканын билдирген. Азыркыга чейин Ооганстанда 70тен ашык теракт болсо, анын айрымдары бул өлкөнүн Тажикстан менен Түркмөнстандын чек араларына жакын провинцияларында ишке ашырылган.

Генерал-майор Кубатбек Кожоналиев Ооганстандагы согушкерлердин көбөйүшүнүн себеби жана анын Борбор Азияга тийгизген таасири тууралуу буларга токтолду:

Кубатбек Кожоналиев.
Кубатбек Кожоналиев.

- “Ооганстанга учурда согуш болуп жаткан Сириядан, Ирактан согушкерлер келип жатат” деген божомолдор бар. Бирок алар кайдан келгенин иликтеп, алардын паспортун текшерген эч ким жок да. Бирок Борбор Азияга коркунуч бар. Жакында эле массалык маалымат каржаттарына “Ооганстан аркылуу Борбор Азиядагы мамлекеттердеги абалды курчутуу аракети болушу мүмкүн” деген маалыматтар тарады.

Кыргызстандын Улуттук коопсуздук боюнча мамлекеттик комитети (УКМК) 2-ноябрда Чүй облусунун аймагынан эл аралык террордук уюмдун тогуз мүчөсүн кармаганын жарыялаган. Алардын бешөө чет элдик, төртөө кыргызстандык болгон. Кармалгандар 2017-жылдан бери Сирия менен Ооганстандагы террордук уюмга жоочуларды тартуу жана даярдоо боюнча иш жүргүзүп келишкени айтылган. УКМК аларды “Кыргызстанда ок атуучу жана жарылуучу заттарды колдонуу менен диверсиялык аракеттерди көрүүгө камынышкан” деп айыптаган.

УКМКнын төрагасынын мурдагы орун басары Марат Иманкулов Борбор Азиядагы мамлекеттерден Ооганстандагы согушкерлердин катарына кошулган жарандар көбөйгөнүн айтты:

Марат Иманкулов.
Марат Иманкулов.

- Тажикстандан, Өзбекстандан, Кыргызстандан, Казакстандан жана Орусиядан баргандар бар. Ошондой эле Кытайдын Шинжаң уйгур автономиялуу районунан баргандар да көп. Акыркы маалыматтар боюнча алардын саны алты миңге чукулдаган. Бирок андан да көп болушу мүмкүн. Алар каражат менен камсыздалып, сырткы күчтөрдөн жардам алып жатышат. Бул алар Борбор Азия өлкөлөрүнө кол салууга даярдык көрүп жатышканынын белгиси.

КМШ өлкөлөрүнүн чек ара кызматтарынын жетекчилерин президент Сооронбай Жээнбеков да кабыл алды. Жолугушууда ал Кыргызстан үчүн чек ара коопсуздугун камсыз кылуу тышкы жана ички саясаттагы негизги маселелердин бири экендигин белгиледи.

Чек ара башчыларынын сөз болуп жаткан жыйынында Ооганстандагы кырдаалдан тышкары күн тартибиндеги алты маселе каралып, 27 чечим кабыл алынды.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Душанбеде палоо талашка түштү

Душанбеде палоо талашка түштү
please wait

No media source currently available

0:00 0:28:45 0:00

Жаш-карыны аябаган репрессия

Жаш-карыны аябаган репрессия
please wait

No media source currently available

0:00 0:07:26 0:00

Тажик түрмөсүндө тополоң чыкты

Хоженттеги түрмөнүн сырткы көрүнүшү. 8-ноябрь, 2018-жыл.

Тажикстандын Хожент шаарындагы түрмөдө тополоң чыкты. Аны басуу учурунда бир нече адамдын өмүрү кыйылганы кабарланды. Бийлик өкүлдөрү шаршембинин кечиндеги окуяга эмне себеп болгонун айтыша элек. Хоженттеги кырдаалдан улам Кыргызстан Тажикстан менен чек арасында көзөмөлдү күчөткөнү белгилүү болду.

Хожент шаарынын чекесиндеги түрмөнүн айланасында бүгүн ашыкча кыймыл байкалбайт. Бирок шаршембинин кечинде күчөтүлгөн тартиптеги бул колонияда тополоң чыкканы белгилүү болду. Андан соттолгон адамдар менен кошо түрмө кызматкерлеринин да өмүрү кыйылганы кабарланып жатат.

Алгач “Reuters” маалымат агенттиги жазасын өтөп жаткан 13 адам өлтүрүлгөнүн атын атагысы келбеген үч кишиге шилтеме кылып билдирген. Көп өтпөй “France-Presse” агенттиги абакта отурган 20дай киши жана эки түрмө кызматкери мерт болгонун жазды.

Тополоңдо каза тапканы айтылган түрмө кызматкери Эхсон Ёкубовдун жаназасынан тартылган сүрөт. 8-ноябрь, 2018-жыл.
Тополоңдо каза тапканы айтылган түрмө кызматкери Эхсон Ёкубовдун жаназасынан тартылган сүрөт. 8-ноябрь, 2018-жыл.

“Азаттыктын” тажик кызматы тополоң маалында түрмөнүн кеминде бир кызматкери - 29 жаштагы Эхсон Ёкубов каза тапканын, анын сөөгү Матчин районундагы өз айылына жеткирилгенин тактады.

Окуядан кабары бар булактар “Азаттыкка” түрмөдөгү тополоң кошумча күчтөрдүн жардамы менен басылганын айтышты.

- Абактагылардын айрымдарынын колунда бычак бар эле. Алардын бир бөлүгү өлтүрүлдү. Кайсы бири качып кетүүгө үлгүрүштү, - деди атын атагысы келбеген булактардын бири.

Жергиликтүү тургундар түрмө тараптан атышуунун добушун укканын айтып жатышат.

- Кечки саат 10дор чамасында адамдардын кажы-кужу үндөрү угула баштады. Мен жакын жерде үйлөнүү үлпөтү өтүп жаткан го деп ойлоп койдум. Анан ок атылгандай туюлду. Мен дагы эле "фейерверк атылып жаткандыр" дедим. Бирок андан кийин атышуунун добушу даанараак угула баштады, - деди Хоженттин түрмөгө жакын жайгашкан кичирайонунун башчысы Диловар Умаров.

Хожент шаарындагы жабык жайларды тескеген башкармалык шаршемби күнү түрмөдө өзгөчө абал түзүлгөнүн ырастап, бирок "ок атылды" деген маалыматтарды четке какты.

Тополоңдун себеби азырынча белгисиз

Тополоңдун себептери боюнча азырынча жоромолдор гана айтылып жатат. “Reuters” агенттиги Ички иштер министрлигинин бир кызматкерине шилтеме кылып, тополоң өзүн “Ислам мамлекети” тобунун өкүлү катары мүнөздөгөн соттолуучу түрмө кызматкерине кол салгандан кийин башталганын кабарлады.

Хожент - Тажикстандын экинчи ири шаары.
Хожент - Тажикстандын экинчи ири шаары.

“Азаттыктын” кабарчысы сүйлөшкөн жергиликтүү бийлик өкүлдөрү "тополоңго түрмө кызматкерлери менен абактагылардын ортосундагы кайым айтышуу себеп болду" деген жоромолду айтып жатышат. Бирок бул маалыматтар расмий түрдө ырастала элек.

- Расмий бийлик өкүлдөрү алигиче түрмөдөгү тополоңдун себептерин, канча киши мерт болгонун айтыша элек. Биз эртең менен ал жакка барсак, бизди түрмөгө жакын жолотушкан жок. Жетекчилик абакка жакын келүүгө тыюу салганын, иликтөө жүрүп жатканын айтышты. Биздин маалымат боюнча кеминде беш адам ооруканага жеткирилди, - деп билдирди Хожентте жүргөн “Азаттыктын” тажик кызматынын кабарчысы Махсуми Мухаммадража.

Тажикстандын түндүгүндөгү Хожент шаары Өзбекстандын Бекабад жана Кыргызстандын Лейлек райондоруна жакын жайгашкан. Жергиликтүү тургундардын айтымында, коопсуздук күчтөрү бул шаарды коңшу өлкөлөр менен байланыштарган бардык жолдордо текшерүү иштерин жүргүзүп жатышат.

Хожент түрмөсүндөгү тополоңдон улам Кыргызстан Тажикстан менен чек арасында көзөмөлдү күчөттү. Бул тууралуу өлкөнүн Чек ара кызматынын басма сөз катчысы Гүлмира Бөрүбаева 8-ноябрда билдиргенин "Интерфакс" агенттиги маалымдады.

Хожент түрмөсүндөгү чуулгандуу окуялар

Хожент шаарындагы колонияда жазасын өтөп жаткан адамдар качууга аракет кылган же тополоң чыккан учурлар буга чейин да катталган. 2016-жылы үч адам бул түрмөнүн тарбия бөлүмүнүн жетекчисин бычактап, андан соң качып кетүүгө аракет кылышкан. Түрмө кызматкери алган жараатынан каза тапкан.

Дүйшөмбү шаарындагы түрмөлөрдүн бири.
Дүйшөмбү шаарындагы түрмөлөрдүн бири.

Качууга аракет кылгандардын бири - Ирактагы согуштук аракеттерге катышканы үчүн 14 жылга кесилген 30 жаштагы Мирзозариф Каюмов тополоң учурунда мерт болгон. Дагы бирөө - Хабибжон Юсупов жарадар болуп, колго түшкөн. Болгону бир адам - Пакистандагы согуштук аракеттерге катышканы үчүн 20 жылга кесилген Рамзуллохон Додохонов качып кетүүгө үлгүргөн. Бирок ал көп өтпөй кайра кармалган.

Тажикстандын Ички иштер министрлиги бул адамдар “Ислам мамлекети” экстремисттик тобуна кошулуш үчүн абактан качууну көздөшкөнүн билдирген.

2010-жылы август айында Тажикстандын коопсуздук кызматынын тергөө абагынан өтө кооптуу кылмышкерлер катары мүнөздөлгөн 25 киши качып чыккан. Алар бир нече түрмө кайтаруучусун өлтүрүп кетишкен.

Качкандардын арасында Тажикстандын 14, Орусиянын, Ооганстандын жана Өзбекстандын 11 жараны болгон. Бул окуядан кийинки издөө иштери бир жыл бою уланып, качкындардын баары же кармалып же жок кылынган. Жети адамды кармоого Ооганстандын коопсуздук күчтөрү жардам берген.

Бул окуядан кийин Тажикстандын Улуттук коопсуздук кызматынын ошол учурдагы башчысы Хайриддин Абдурахимов жана анын үч орун басары кызматтан кеткен.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Тажикстан: милициянын жоругунан чыр чыкты

6-ноябрда Хорог шаарында митингге чыккандар.

Тажикстандын Хорог шаарында 6-ноябрда милицияга каршы митинг өттү. Чогулгандар жергилик тургундарга ок аткандарды жазалоону, шаардагы көзөмөл постторун алууну талап кылышты. Тартип сакчылары митингчилерди аймактагы кылмыштуу топтордун башчылары козутуп жатканын айтууда.

Элди аткан милиционерди жазалоо тууралуу талап

Тажикстанда бийликке каршы митингдер өтө сейрек кездешет. Бирок шейшембиде шаардык администрация имаратынын алдына чогулган 200гө жакын хорогдуктардын жүйөлөрү олуттуу. Алар жергиликтүү тургундарды аткан милиция жетекчисин жазалоону талап кылышты.

- Биздин эч кимге – өкмөткө да, милицияга да - керегибиз жок. Кимге кайрылабыз? Уулумду менин көзүмчө атып салышты. Бүгүн аны атса, эртең башкасын да ошентет, – деди алдыда турган аялдардын бири.

Эл алдына чыккан Ёдгор Файзов.
Эл алдына чыккан Ёдгор Файзов.

Тоолуу Бадахшан автоном облусунун жетекчиси Ёдгор Файзов элге чыкты.

- Мен сиздин күйүп атканыңызды түшүнөм, айтканыңызга макулмун, - деди Файзов ал аялга жооп берип жатып. - Бирок мага айтылгандар менен сиз айткандар эки бөлөк болуп атат. Чындыкты билиш үчүн чогуу баралы, чогуу чечим кабыл алалы.

5-ноябрга оогон түнү Хорогдо үч кишиге ок тийип жарадар болгон. Аларды аткан киши Тажикстан ИИМинин атайын аскер бөлүгүнүн командири, генерал-майор Хуршед Мухаммадзода экенин бир катар тажикстандык маалымат каражаттары жазышты.

Субхон Хамзалиев.
Субхон Хамзалиев.

Жабыркагандардын бири Субхон Хамзалиев "4-5 жигит соода күркөсүнүн жанында турганда "Тойота Лэнд Крузер" жана "Мерседес" үлгүсүндөгү эки автоунаа келди. "Мерседестин" терезеси ылдыйлатылып, бирөө атып жиберди", деп "Азаттыктын" тажик кызматына айтып берди.​

Ал эми автоном облустун коопсуздугу үчүн уюшулган Мекеме аралык штабдын билдирүүсү такыр башка.

Анда: «5-ноябрда оогон түну Хурсанд Мазоров баштаган беш киши МАИ постунун башчысынын машинесине чабуул койгон. Милиция офицери травматикалык тапанча менен атууга аргасыз болгон» деп айтылат.

Тоолуу Бадахшандын башчысы Ёдгор Файзов бул окуяны, шаардыктардын талабын мекеме аралык комиссия иликтей турганын билдирди.

Бейформал лидерлерге каршы күрөш

Сентябрда аймакка президент Эмомали Рахмон келип, жергиликтүү бийликти катуу сынга алган.

- Бир эле Хорог шаарында эки миң мамлекеттик кызматкер бар, - деген Тажикстандын мамлекет башчысы. - Алар 5-6 кылмышкердин айласын таппай жатышат. Мен буйрук бердим, мен жоопкерчиликти өзүмө алам. Эгер керек болсо Куралдуу күчтөрдү колдонгула. Жетишет да!

Президент “кылмышкерлер” дегенде Хорогдун "бейформал лидерлери" атыккан жети кишини эске алууда. Алардын бири - жогоруда "милицияга чабуул койгон" деп сөз болгон Хурсанд Мазоров.

Хурсанд Мазоров.
Хурсанд Мазоров.

22-октябрда "бейформал лидерлер" облпрокуратурада атайын талап кагаздарына кол коюшкан. Теледен көрсөтүлгөн ал кагазда “кылмыш топторун түзүүдөн, жаштарды жапырт башаламандыкка чакыруудан, мамлекеттик обьектилерди басып алуудан, мыйзамсыз баңгизат жана курал сатуудан баш тартуу” жана башка талаптар бар. Аны аткарбагандар катуу жазаланары эскертилген.​

- Борбор “бадахшандыктар өкмөттү укпайт” деп ойлойт. Борбор “ал жакта бейформал лидерлер бар, алар аткезчилик жолдо баңгизат, баалуу металлдарды ташуу менен шугулданат. Алар тартип, мыйзам бийлиги орношуна кызыкчылыгы жок. Ошондуктан өз укуктарын коргоо шылтоосу менен “тиги постторду алуу же шаарда тартип сакчыларынын санын азайтуу талабын айткыла” деп элди көчөгө чыгууга мажбурлоодо” деп кабарлап жатат, – дейт “Азаттыктын” тажик кызматынын журналисти Тохир Сафаров.

Президент кеткенден кийин Хорогго кирген-чыккан шектүү автоунааларды текшерген тогуз пост коюлган. Аскер кызматкерлери көбөйтүлүп, текшерүү күч алууда.

6-ноябрда митингге чыккандар ошол постторду да алууну талап кылышты. “Анда эле Ооганстан тараптан баңгизат менен курал аткезчилиги кайра башталат” деген бийлик мыйзамдуулук орномойун посттор алынбасын билдирүүдө.

- Бийлик адамдары “кырдаал олуттуу эмес” деп атышат. Бирок ушул бойдон улана берсе көзөмөлдөн чыгып кетиши да мүмкүн. Анткени Бадахшанда аскердик операцияларды, дегеле аскерлердин өзүн абдан оор кабыл алышат. Бир нече жыл мурда ал жердеги аскердик операция учурунда бир канча карапайым адамдар да өлгөн. Ошол эле маалда ал окуяларды кайталабаш үчүн бийлик да кылдаттык менен аракет көрөт десек болот, - деп кебин жыйынтыктады тажикстандык кесиптешим Тохир Сафаров.

Тоолуу Бадахшан автоном облусу Тажикстандын жарымына жакынын ээлеп, Кыргызстан, Кытай, Ооганстан менен чектешет. Борбору - Хорог.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

AIBA: Чуулгандуу Рахимов президент болду

Гафур Рахимов

АКШнын Каржы министрлигинин санкциялык тизмесине киргизилген өзбекстандык ишкер Гафур Рахимов Эл аралык Олимпиада комитетинин эскертүүсүнө карабай, Эл аралык бокс ассоциациясынын (AIBA) президенти болуп шайланды.

67 жаштагы Рахимов ага чейинки жетекчиси Чинг Куо Ву отставкага кеткенден бери уюмда президенттин милдетин аткаруучу болуп келе жаткан.

Ассоциациянын 2-3-ноябрда Москвада өткөн конгрессинде 134 мүчөнүн 86сы Гафур Рахимовду колдоду. Ал эми советтик жана казакстандык белгилүү боксчу, Азиянын бокс конфедерациясынын жетекчиси Серик Конакбаев 48 добуш алган.

Рахимовдун талапкерлигин Орусия да колдоду. Бул жыйында Орусиянын бокс федерациясынын башчысы Умар Кремлев тарыхта биринчи жолу - AIBA аткаруучу комитетинин мүчөсү болуп шайланды. Ал өз сөзүндө “Рахимов татыктуу президент” деп белгиледи.

Буга чейин Эл аралык Олимпиада комитети Гафур Рахимовго өз талапкерлигин алып салууну, болбосо 2020-жылы бокс Токио олимпиадасынын программасынан алынып салынышы мүмкүн экенин эскерткен.

- Эгер мен ачык айтсам, ооба, бизде азыр Эл аралык Олимпиада комитети менен арасат абал болуп турат. Бирок биздин өкүлдөр алар менен дайыма байланышта. Мен өзүм байланышкан жокмун. Мен мына, төрт жылга шайландым. Эми алар менен байланышканга аракеттенем, - деди Гафур Рахимов шайлангандан кийин.

Ал ага чейин Эл аралык бокс ассоциациясынын мүчөлөрүн уюмдун президентин шайлоо алдында "маалымат каражаттарындагы чайкоочулукка" кулак салбоого чакырган:

- AIBA курамына кирген ассоциациялар электрондук каттардагы жана спорттук сайттардагы кайсы бир имиштерге алдырбайт деп ишенем. Биз баарыбыз биздин тандоо дүйнөдөгү бокстун келечеги үчүн жакшы иш кылуу экенин билүүбүз маанилүү. AIBA мүчөлөрүнө кимге добуш беришти же бербешти эч ким үйрөтпөшү керек. AIBA 20 жылдан ашык мезгилден бери менин жашоом болуп келе жатат. Мен эч качан биздин спорттун түрүн коркунучка кептебейм. Мен боксту дайыма биринчи орунга койгом жана келечекте да ушундай болот.

Эл аралык Олимпиада комитети боксту 2020-жылкы Олимпиаданын программасында калтыруу маселесин ноябрдагы жыйынында карайт.

Азыркы учурда Эл аралык Олимпиада комитетинин Эл аралык бокс ассоциациясынын ишмердигине байланыштуу февралда башталган иликтөөсү уланууда. Иликтөө жүргүзүү Пхёнчхан олимпиадасынан кийин кабыл алынган. Эл аралык Олимпиада комитетин уюмдун башкаруу, каржы маселелери жана антидопинг боюнча иштери канааттандырган эмес.

Гафур Рахимов Кошмо Штаттардын санкциялык тизмесине биринчи жолу 2012-жылы илинген. АКШнын Каржы министрлиги аны өзбекстандык кылмыш топтордун ана башыларынын бири деп санайт.

“Гафур Рахимов Борбор Азиядагы маңзат өндүрүшүнө адистешкен мурдагы СССРден чыккандардан түзүлгөн “Братский кругдун” негизги өкүлү, өзбек кылмыш топторунун башчыларынын бири эсептелет. Рахимов эл аралык ири баңгизат синдикаттарын, анын ичинде апийим аткезчилиги менен шугулдангандарды башкарган” деп айтылган АКШнын Каржы министрлигинин ошол кездеги маалыматында.

Мыйзамга ылайык, санкция салынгандардын америкалык банктардагы эсептери жана ишканалары жабылат. Америкалык жарандарга алар менен кызматташууга толук тыюу салынат.

АКШнын Каржы министрлиги 2017-жылдын 21-декабрында “Магнитский” мыйзамына ылайык, 13 адамдын жана 39 уюмдун ишмердигине тыюу салган. Рахимов бул жолу да Вашингтондун санкциялык тизмесине киргизилген.

- Бул маселе менен биздин юристтер алектенип жатат. Биз АКШнын казыначылыгы менен эки айдан бери кат жазышып, алардан жооп күтүп жатабыз, - деди Гафур Рахимов Эл аралык бокс ассоциациясынын президенти болуп шайлангандан кийинки сөзүндө.

“Братский кругдун” негизги өкүлү деп АКШнын Каржы министрлиги Кыргызстанда кылмыш дүйнөсүнүн аталыгы атыккан, "Коля кыргыз" деген каймана ат менен таанымал Камчы Көлбаевге да санкция салганы маалым.

Быйыл майда Гафур Рахимов "мурда-кийин кайсы бир өлкөдө жоопкерчиликке тартылбаганын, ага айып коюлбаганын жана кылмыштуу топтор менен байланышы болбогонун" айтып билдирүү тараткан.

Гафур Рахимов Өзбекстандан 2010-жылы чыгып кеткен. Айрым маалыматтар боюнча туруктуу Дубайда жашайт.

Гафур Рахимов.
Гафур Рахимов.

2013-жылы Өзбекстанда Гафур Рахимовго “опузалап акча талап кылуу”, “кылмыштуу жол менен алынган кирешени мыйзамдаштыруу”, “документ жасоо” беренелери боюнча айып коюлуп, эл аралык издөө жарыяланган.

Өзбекстандын Ички иштер министрлиги Гафур Рахимовду издөөдөгү кишилердин тизмесинен быйыл июль айында гана чыгарган.

27-июлда Рахимов Ташкентке келген жана Өзбекстан Улуттук Олимпиада комитетинин жетекчилиги менен жолуккан. Ал өз сөзүндө президент "Мирзиёев жүргүзүп жаткан реформалардан улам Өзбекстандын спортунда кардиналдуу өзгөрүүлөр" болуп жатканын белгилеген.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Өзбекстан: блогерлерди сестенткен камоо

Августта кармалган өзбекстандык блогерлер

"Фридом Хаус" 65 өлкөдөгү Интернет эркиндигин иликтеп, отчетун жарыялады. Анда Өзбекстан оң баага татып, мактаарлык иш кылган 13 өлкөнүн катарына кирген. Мирзиёевдин тушунда карапайым эл бийликке сын айтууга даай баштады. Бирок коңшулар дале "эркин эмес" деген тизмеде.

Интернет канчалык элге кеңири тараган сайын коомдогу көйгөйдү көрсөтүү, жазуу үчүн сөзсүз журналист болуп, кайсы бир редакцияда гана иштеш керек деген түшүнүк жоюлуп баратат.

Бара-бара эл арасынан чыккан блогерлердин катары калыңдоодо.

Давронбек Тожиалиевдин негизги иши котормочулук. Ара-чолодо талылуу маселелерди козгоп, аткаминерлерди сындаган пикирин Интернет барагына чыгарып турчу.

Быйыл сентябрда ал буюм-тайымдарын жыйнап, качан кармап кетишет деп күттү. Анткени анын алдында эле мектепте хижаб кийүүгө тыюу салган мыйзамды сындаган бир топ блогерлер кармалып, административдик жоопко тартылган.

Давранбек Тожиалиев
Давранбек Тожиалиев

Давронбекке полициядан эч ким келген эмес. Бирок ошол окуядан кийин Интернет активисттери тыйыла түштү дейт:

- Акыркы айда болуп өткөн окуяларга карап азыр жыйынтык чыгарышка эртедир. Ошол камоолордон кийин блогерлер оюн эркин жазуудан чочуп калыштыбы, айтор буга чейинкидей толкундануу, чуулгандуу материалдар абдан аз. Блог чөйрөсү эски заманга кайтып баратат.

Эски заман дегенде Өзбекстанды Ислам Каримов башкарган 2016-жылга чейинки убакыт эске алынат. Анда бийликке сын айтуу тургай, аны ойлонуунун өзү айрымдар үчүн коркунучтуу эле дейт блогер:

- Каримовдун доорунда блогерлер майда, негизинен социалдык маселелер тууралуу гана жазышчу. Олуттуу, саясий тема жөнүндө сөз болчу эмес. Бирок акыркы эки жылда баары өзгөрдү. Саясат, экономика жөнүндө жаза башташты. Блогерлер керек болсо министрлерди, президенттин айрым кеңешчилерин сындаганга чейин барышты. Ошол сын бутасына алынгандарга өкмөттүн басымы байкалды.

Шавкат Мирзиёев бийликке келгенден кийин атайын кызматтын эбегейсиз укуктарын кыскартты. Элин көйгөйлөр тууралуу жазууга, айтууга үндөп, арыз-муңдар үчүн онлайн-портал ачты.

Ошол маалда блогерлердин дымагы ойгонду. Бир эле «Азаттыктын» өзбек кызматына аткаминерлер кол алдындагыларды сөгүп-урган аудио-видеолор келе баштады. Жакында райондук жетекчилерди ишиндеги кемчилиги үчүн сууга тизип, кесек көтөрткөнү Интернетке тарап кеткен соң вице-премьер-министр Зойир Мирзаев кызматтан алынды.

Зойир Мирзаев
Зойир Мирзаев

Мирзиёевдин кадамдарын, өзгөчө онлайн-кабылдамасын эске алган "Фридом Хаус" Өзбекстанды өткөн жылы Интернет эркиндиги үчүн алгылыктуу иш кылган 13 өлкөнүн катарына кошту.

"Онлайн-кабылдамага түшкөн жүз миңдеген арыздын көбү чечилди" дейт уюм.

Бирок өлкө дале "Интернети эркин эмес" деген тизмеден чыга элек. Дале катаал чектөөлөр, кайчы пикир үчүн абакка түшүп калуу ыктымалдыгы бар. Ага хижаб маселесинде камалган блогерлер мисал болуп берет.

«Немис толкуну», «Фергана», ошондой эле «Азаттык» менен Би-Би-Синин өзбек редакциясынын сайттары Өзбекстанда дагы деле ачылбаган жагдайлар бар. Анжиян окуясынан кийин жабылган жергиликтүү кеңселери ачыла элек.

Бозгундагы өзбек оппозициясы жана укук коргоочуларынын сайттары, Amnesty International, Freedom House жана Human Rights Watch эл аралык укук коргоо уюмдарынын сайттарына бөгөт коюлуп турат.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Мурдагы депутат Асылбек уулунун соту

Мурдагы депутат Асылбек уулунун соту
please wait

No media source currently available

0:00 0:01:55 0:00

Ажал азгырган Сирия, алдаткан тажик аял

Тажикстандык Асад Халимжанов 2014-жылы Сирияга кетип, кийин согушта курман болгон.

Сириядан келини менен небересин акчага кайтарууга убада берген ортомчуга алданган тажикстандык аялдын баяны.

Тажикстандык Рахима Халимжанова Сириядан келини менен небересин кайтарып келүүгө убада берген бир түрк жаранына 6,5 миң доллар которуп, алданып калган. Акчаны алган ортомчу ошол замат дайынсыз кеткен. Азыр Рахима Тажикстандын Ички иштер министрлигинен түрк жараны Айхан Жемилоглуну табууну суранып келет.

Аялдын уулу Асад 2014-жылы Сирияга аялы менен кеткен экен. Эки жыл мурун ал согушта каза болуп калган.

- Келиним Шабнам Раккада согушкерлер кыйрагандан кийин күрд армиясынын колуна түшкөнүн, азыр баласы менен Эл-Хасака аймагындагы качкындардын лагеринде күн көрүп келе жатканын айткан. Бул лагерди Бириккен Улуттар Уюму карайт, - деп Рахима баянын баштады.

Террордук уюм катары сыпатталган "Ислам мамлекети" тобу 2014-жылы бир катар чабуулдарды уюштуруп, Эл-Хасака аймагынын бир топ бөлүгү согушкерлердин көзөмөлүнө өткөн. Калган аймактар күрддөрдүн Элдик коргонуу тобу менен өкмөттүк күчтөрдүн көзөмөлүнө алынган.

2015-жылдын 21-февралында күрддөрдүн отряддары "Ислам мамлекети" террордук тобу ээлеп алган аймактарга чабуул коюп, аларга Сириянын аскердик бөлүктөрү колдоо көрсөткөн. Анда "Ислам мамлекети" тобу аймактан сүрүлүп чыгып, бейкут эл жашаган бир топ аймак согушкерлерден бошотулган.

Исфаранын тургунун алдап кеткени кабарланган түрк жаранынын паспорту.
Исфаранын тургунун алдап кеткени кабарланган түрк жаранынын паспорту.

Бирок бир жыл өтпөй күрддөрдүн Элдик коргонуу тобу менен Сирия армиясынын ортосунда чыр чыгып, эки тарап быйыл августта гана элдешкен. “Аль-Масдар” маалымат агенттигинин кабары боюнча, “Хмеймим” авиабазасында Сириянын өкмөтү менен Эл-Хасакадагы күрддөрдүн жетекчилигинин ортосундагы тынчтык келишими түзүлгөн.

Рахима Халимжанова Эл-Хасакадан байланышкан келини бир түрк жараны аларды Тажикстанга кайтарууга жардам берерин айтып, акча сураганын айтты.

- Келиним акча жөнөтпөсөк, аны өлтүрүп коюшаарын айтты. Мен ишенип, Айхан Жемилоглунун атына Түркиянын банкындагы эсебине 6,5 миң доллар жөнөттүм. Кийин Жемилоглу телефон чалып, банктан акча алганын танып кетти. Банкта болсо “акча эсептен алынган” дешет. Андан бери Жемилоглу дайынсыз. Жети айдан бери ага байланыша албай жүрөм. Мен акчаны карызга алгам. Биз үчүн бул чоң акча, - дейт Исфаранын тургуну.

Ал эми Тажикстандын Ички иштер министрлиги жарандарды Ирак менен Сириядан туугандарын кайтарууда өз алдынча аракет кылбоого чакырат.

- Тажикстандын Ички иштер министрлиги бул окуя тууралуу кабардар. Учурда түрк полициясы менен биздин жаранды алдап кеткен эркек кишинин аты-жөнүн аныктоо иштери жүрүп жатат, - деп билдирген «Азаттыктын» тажик кызматына министрликтин басма сөз катчысы Умаржони Эмомали. Ал Тажикстандын Тышкы жана Ички иштер министрликтери ал жактагы аялдар менен балдарды кайтарып келиш үчүн бир катар иштерди жүргүзүп жатышканын кошумчалады.

Рахиманын келини Шабнам Халимжанова "Азаттыктын" тажик кызматы менен байланышкан. Ал качкындар лагериндеги оор шарттарга арызданып, баласы менен ооруп жатканын кабарлаган. "Тажик өкмөтүнөн бизди мекенибизге кайтарууну жалынып суранабыз",– деген Шабнам.

Ирак сотундагы тажикстандык аялдар.
Ирак сотундагы тажикстандык аялдар.

Учурда Сириянын Идлиб жана Эл-Хасака аймактарындагы качкындар лагеринде 15 тажикстандык аял балдары менен жүрөт. Быйыл сентябрда Багдаддын соту тогуз тажикстандык аялды "Ислам мамлекети" тобуна мүчө болгону, топтун согушкерлери менен байланышы үчүн айыптап, соттогон. Алар 20 жылга түрмөгө кесилген. Мурунтан терроризмге айыпталган дагы төрт тажикстандык аял өлүм жазасына, ал эми 13 аял өмүрү өткүчө абакка кесилген.

Тажик өкмөтүнүн өкүлү бул соттолгон аялдардын көбүнүн жаш балдары Багдаддагы балдар үйүндө калганын кабарлайт. "Соттолгондор макулдугун беришсе, тажик бийлиги балдарды мекенге кайтарууга жардам бериши керек" дейт өз атын жашыруун калтырууну өтүнгөн мамлекеттик кызматкер.

2014-жылдан бери бир миңден ашык тажикстандык Сирия менен Иракка барып, "Ислам мамлекети" тобуна кошулган. Алардын 400дөн ашууну аялдар жана балдар.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Комсомолду даңктаган депутат кагуу жеди

Комсомолду даңктаган депутат кагуу жеди
please wait

No media source currently available

0:00 0:15:01 0:00

Мирзиёев “сугатчылар” үчүн вице-премьерди жазалады

Өзбекстанда суугат сууну кечүүгө мажбурлангандардын социалдык медиада тараган сүрөтү.

Өзбекстанда президент Шавкат Мирзиёев вице-премьер-министр Зоир Мирзяевди кызматтан четтетти. Өзбек президентинин бул чечими өлкөдө мурда кадимки көрүнүш болгон, бирок азыр адам укуктарын бузуу, бийлигинен кыянат пайдалануу катары саналган окуя менен байланыштуу.

“Эркин Европа/Азаттык” радиосунун өзбек кызматы кабарлагандай, Өзбекстанда премьер-министрдин айыл жана суу чарбасы боюнча орун басары Зоир Мирзаев Ташкент облусунун Аккурган районундагы чуулгандуу окуяга байланыштуу кызматынан алынды.

Анткени Өзбекстандын дал ушул районунан алты адам пахта талаасындагы арыкта муздак сууну тизесинен кечип, башын шылкыйтып, ылдый карап турганы тартылган сүрөт Интернеттеги социалдык түйүндөрдө 27-октябрда тараган эле.

Кийин “Эркин Европа/Азаттык” радиосунун өзбек кызматы өз иликтөөлөрү аркылуу аныктагандай, ал алты адам премьер-министрдин орун басарынын жана Ташкент облусунун Аккурган районундагы аткаминерлердин катышуусунда күздүк эгин талаасында сугат суунун жетпегени үчүн жазаланган.

Бирок президент Шавкат Мирзиёев бийликтин жогорку тепкичиндегилер кол алдындагыларын тартипке чакырган бул көрүнүштү оң эмес, терс баалап, 29-октябрдагы буйругу менен вице-премьер-министр Зоир Мирзаевди кызматынан четтетти.Президенттин басма сөз кызматы тараткан буйрукта мажбурланган эмгектин кандай түрү болбосун ага жол бербөө жагынан мамлекеттик бийликтин бардык деңгээлдеги жетекчилеринин жоопкерчилигин көтөрүү зарылдыгы кеп болгон. Башкы прокуратурага айыл чарба жумуштарынын жүрүшүндөгү мыйзам бузулган учурларды текшерүү милдети да жүктөлгөн.

Кызматтан алынган Зоир Мирзаев.
Кызматтан алынган Зоир Мирзаев.

“Эркин Европа/Азаттык” радиосунун өзбек кызматынын журналисти, кесиптешибиз Сиражидин Ислам расмий Ташкенттин Интернетте тараган сүрөткө карата “ачуулуу реакциясын” мындайча чечмеледи:

- Биринчиден, Шавкат Мирзиёевди акыркы кезде өзгөчө Батышта реформатор же маркум Ислам Каримов курган системаны бузуучу катары таанып жатышпайбы. Экинчиден, Шавкат Мирзиёев эл аралык колдоосуз, каржылык жардамсыз Өзбекстандын телчигиши оор экенин түшүнөт. Бул үчүн адам укуктары боюнча жакшы көрсөткүчтөр керек, Өзбекстан адамды мажбурлап иштетүү саясатынан баш тартышы абзел. Азыр Шавкат Мирзиёев үчүн реформаторлук аброй абдан маанилүү. Анын үстүнө Мирзиёев өзү былтыр селектордук жыйында сүйлөп жатып, мындан ары жетекчилер кол алдындагы кызматкерлерге орой мамиле кылып, алардын ар-намысын тебелеп, кордоосуна жол бербей турганын, бул доор эми артта калганын айткан жайы бар. Демек, бул көрүнүш Шавкат Мирзиёевге байланыштуу акыркы кезде пайда болгон стеротиптерди бузуп жатпайбы. Андыктан эгер ал азыр чара көрбөй койсо, Шавкат Мирзиёевдин аброюна чоң сокку урулмак.

Сиражидин Ислам кошумчалагандай, мурдагы президент, маркум Ислам Каримовдун тушунда, азыркы президент Шавкат Мирзиёев премьер-министр болуп иштеп турган кезде кызматы жогору адам кол алдындагыларын тилдеп, урушмак тургай кол көтөрүшү кадимки эле көрүнүш болчу:

Мурда муну президенттен тартып баары жасашчу да...

- Мурда муну президенттен тартып баары жасашчу да. Президент премьер-министрди жемелесе, өкмөт башчы министрлерди, министрлер облус акимдерин, облус акими район акимин, алар өз кезегинде колхоз, совхоз, айыл башчыларын кыйнашчу. “Айыл башчылар айылдык адистерди, адистер карапайым жумушчуларды, алар өз аялдардын, алар балдарын, балдар иттерди, иттер мышыктарды сабайт” деген күлкүлүү кеп да бар эле да. Сыртынан какшыктай сезилгени менен, Өзбекстанда XXI кылымда болуп жаткан андай көрүнүштөр чынында аянычтуу да болчу. Баары “чын-чынында бул элди кордоо” деп айтышчу.

“Эркин Европа/Азаттык” радиосунун өзбек кызматы Ташкент облусунун Аккурган районундагы булактарынан алган маалыматка караганда, арыкта суу кечип турууга аргасыз болгон алты адамдын үчөө райондук акимчиликтин кызматкерлери, бирөө маале аксакалы, экөө жергиликтүү фермерлер болгон.

Сүрөт кызматтан алынган вице-премьер-министр Зоир Мирзаев Аккурган районуна 25-октябрда барганда тартылган.

Сүрөттөгү алты киши 40-45 мүнөтчө муздак сууну кечип турушкандай кийин аларды көчөдө автоунаа менен кубалап, чуркоого да мажбурлашкан.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Дагы жүктөңүз

XS
SM
MD
LG