Линктер

дүйшөмбү, 22-июль, 2019 Бишкек убактысы 09:19

Борбор Азия

Арыстагы жарылуунун зыяны эсептелди

Арыс шаарына жакын аймакты ок-дарыдан тазалоо иштери уланууда.

Казакстандын Арыс шаарында ок-дары сакталган кампанын жарылуусу келтирген зыян эсептелди.

Баштапкы эсеп боюнча, келтирилген зыян 20 миллиард теңгеге же дээрлик 53 миллион долларга бааланды. Кырсык бир жума мурда болгон жана үч адамдын өмүрүн алып кетти. Ал арада айрым жергиликтүү тургундар курмандыктар кыйла көп болушу мүмкүн экенин айтышууда. Алар жалган маалыматты жайылткан деп айыпталып, полицияга жеткирилди.

Жергиликтүү алты тургун «билип туруп жалган маалымат тараткан» деп айыпталууда. Мунун алдында айрым жашоочулар бийлик курман болгондордун так санын жашырып жатканын, өлгөндөрдүн саны ондоп саналаарын айтып чыгышкан. Бийлик мындай билдирүүлөрдү чагым катары баалап жатат.

Өкмөттүн маалыматы боюнча, Арыс шаарынан убактылуу эвакуацияланган адамдар үйлөрүнө кайткандан кийин алардан райондук ички иштер бөлүмүнө жүзгө чукул арыз түштү. Адамдар полицияга үйү тонолгонун, машинелери жоголгонун айтып арыз жазышкан.

Өзгөчө кырдаал боюнча комитеттин төрагасы Владимир Беккер буларды айтты:

«Ар кандай мүнөздөгү арыздар түшүп жатат. Кээ бирөө келип, шкафында сакталган 1 миллион теңгеси жоголгонун айтууда. Кечээ 85 арыз түшкөн эле, полиция жеринде иш жүргүзүп, кошумча суроолорду бергенден кийин 13 адам арызын кайтарып алды».

Миңден ашык сапёр шаарга жакын аймакты ок-дарыдан тазалоо иштерин улантууда. Бийлик шаар ок-дарыдан толугу менен тазаланганын айтканы менен көпчүлүк тургундар дагы эле коркуп жашап жатышат. Алар шаарда жарылбай калган бомба калышы мүмкүн жана ал күтүлбөгөн учурда жарылышы ыктымал деп кооптонууда.

Өзгөчө кырдаал боюнча комитеттин төрагасы Владимир Беккер коркунуч бар экенин моюнга алды:

«Көрүп калсаңыз, ошол заматта чалышыңыз керек, балдар аны кармап албашы үчүн чара көрүлүүгө тийиш. Албетте, ок-дары кала бериши мүмкүн деген коркунуч бар. Бирок минималдуу гана. Ошентсе да сактыкта кордук жок деп коюшат эмеспи. Ар кандай окуялар болот».

Арыста ок-дары сакталган кампа жарылды
please wait

No media source currently available

0:00 0:00:51 0:00

Жарылуудан кийин Арыста 5 тоннага жакын азык-түлүк жок кылынып, ошондой эле өлгөн малдын сөөктөрү көмүлдү. Шаарда дезинфекциялоо иштери жүргүзүлүп жатат. Бийликтин айтымында, учурда материалдык зыянды баалоо боюнча жумуштар жасалууда.

Ошентип келтирилген зыян 20 миллиард тенге же дээрлик 53 миллион доллар деп бааланууда. Бул сан дагы өзгөрүшү мүмкүн. Өкмөт кампадагы калган ок-дарыны чыгарып кетээрин кабарлады. Бирок кайда чыгараары жана бул иштер качан жасалаары тактала элек. Ок-дары сакталган кампадагы жарылууга эмне себеп болгону азырынча белгисиз.

Түркстан облусунун жергиликтүү бийлиги Арыс шаарынын ар бир тургунуна 100 миң тенгеден же 250 доллардан төлөп берүүнү пландоодо. Бул акча казынадан бөлүнөт, ошондой эле кайдыгер эмес адамдар ачкан атайын эсептен алынат. Өкмөт өз резервин дээрлик 200 миллион долларга көбөйтүүгө убада берди. Бул акчанын бир бөлүгү Арыстагы жарылуунун кесепеттерин жоюуга багытталат.

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Арыстагы жарылуудан кийинки жашоо

Казакстандын Арыс шаарында ок-дары кампасындагы жарылуудан кийин үйлөр бузулуп, айрым имараттар күйүп кеткен.

Теңиздеги мушташ заводдун ишин токтотту

Казакстандын Атырау облусундагы Теңиз мунай кениндеги калайман мушташтан кийин заводдун курулушу убактылуу токтоду.

29-июнда «Теңизшевройл» компаниясы жалдаган «Сohsolited Contracting Endihering and Prourement S.A.L Offshore» ишканасында жергиликтүү жумушчулар компаниянын айрым чет өлкөлүк кызматкерлерине кол көтөрүп, ортодо мушташ чыккан.

Жаңжалга ливиялык жарандын колундагы рацияны казак кызга туштап түшкөн сүрөтү себеп болгон. Нааразылыкка чыккандар жумуштагы шарт, айлык акыга байланыштуу теңсиздик тууралуу да даттанышкан.

Жумушчу иштен бошотулду

«Теңизшевройл» компаниясы жапырт мушташта 40 адам жабыркаганын билдирди. Бир адам ажал тапканы тууралуу маалымат ырасталган жок. Аталган компаниянын башкы директору Имер Боннер мындай жаңжалдардын алдын алып, аларга жол бербеш үчүн бардык аракеттер жасаларына убада берди:

«Биз жергиликтүү аткаруу жана күч органдарына жаңжалды чукул арада жөнгө салууга көмөктөшкөнү үчүн ыраазыбыз. Өзүбүз тараптан CCEP жана башка биз жалдаган компанияларга карата иш жүргүзөбүз деп убада беребиз».

«Теңизшевройл» компаниясы жалдаган «Consolidated Contracting Engineering & Procurement S.A.L. Offshore» (CСЕР) компаниясынын башкы директору Кауаш Хишам да Атырауга барды. Ал видео аркылуу кайрылып, жумушчулардан кечирим сурады. Жетекчи Али Дауд кызматтан алынып, эмгек келишими токтотулганын маалымдады:

«Мен Али Дауддун кылыгы намысына тийгендердин баарынан кечирим сурайм. Компаниянын жетекчилигинин жана кызматкерлеринин атынан бул жосунсуз жорук болгон деп айта алам. Биз бул окуя боюнча ички иликтөө жүргүзүп, тиешелүү чара көрөбүз. Биз казак боордошторго терең сый-урмат менен мамиле кылабыз».

Ливандын коргоо министри Элиас Бу Сааб казак кызматташы Нурлан Ермекбаев менен Теңиздеги ливандык жумушчулардын коопсуздугуна байланыштуу жагдайларды талкуулады. Ливан өкмөтүнүн башчысы Саад Харири өлкөнүн тиешелүү органдарына Казакстандагы жагдайга тыкыр көз салып турууну тапшырганы кабарланды.

1-июлда Ливан менен Иорданиянын бийликтери кырдаалга көз салып турган кабарлашты. Иорданиянын Тышкы иштер министрлигинин басма сөз катчысы Суфьян Куда "Твиттерге" бул өлкөнүн элчиси Юсуф Абдельгани Атрауга барганын жазды. Элчи Атрау облусунун акими жана компания өкүлдөрү менен жолугуп, "кол салгандар жазага тартылары", "жабырлануучулардын укугу корголору" жөнүндө убада алганын билдирди. Ал Иордания Казакстандан кеткиси келген жумушчуларга жол чыгымын төлөп бере турганын да маалымдады.

Иорданиянын тышкы иштер министри Айман Сафади "Твиттердеги" баракчасына Теңизден эвакуация болгон жумушчулары менен түшкөн сүрөтүн жарыялап, алардын баары аман-эсен экенин кабарлады.

Эбепке себеп болгон сүрөт

Теңиздеги калайман мушташ тартылган видеолордон жумушчу формачан, бетин чүмбөттөгөн ондогон адам чет өлкөлүк жарандарды аёосуз сабап жатканын, алардын бети-башы канжалаганын көрүүгө болот.

Бул видеолорду тараткандар жаңжал компанияда иштеген Али Дауд аттуу ливиялык жарандын казакстандык жумушчу кыз менен түшкөн сүрөтүнүн айынын тутанганын жазышты.

«WhatsApp» мессенжери аркылуу тарап кеткен сүрөттөн чет өлкөлүк жаран колундагы рацияны казак тектүү кыздын оозуна туштап түшкөнүн көрүүгө болот.

«Азаттыктын» казак кызматына атын атабоону өтүнгөн жумушчулардын бири аларды иштеги шарт, айлык акыга байланыштуу теңсиздик нааразы кылганын, ошондуктан жергиликтүү жумушчулардын көбү калайман мушташка катышканын, жалпысынан ал жерде 15 миңдей адам болгонун айтып берди.

Окуя болгон жерге Атырау облусунун акими Нурлан Ногаев барды. Ал компаниянын өкүлдөрү менен жолукканда жумуштагы теңсиздик тууралуу нааразылыкка негиз бар экенин айтты:

«Бул системалуу маселелер. Анын компаниянын жетекчилиги, ошондой эле бул долбоорду аткарууга тартылгандар да чечиши керек. Казакстандык болобу же чет өлкөлүк иш берүүчүлөр, инвесторлор болобу - баары долбоорду ишке ашырып жатканда мыйзамдардын баарын, моралдук-укуктук нормаларды эске алышы керек».

Нурлан Ногаев жаңжалга байланыштуу комиссия түзүлгөнүн айтып, жумушчуларды нааразы кылган жагдайлардын баары иликтенерине убада берди:

«Акимдин биринчи орун басары башында турган комиссия түзүлдү. Ага «Теңизшевройлдун», мамлекеттик органдардын өкүлдөрү кирет. Алар баарын аныктап, силерге жообун берет. Эгер сиздер (жумушчулар) комиссияга өз өкүлдөрүңөрдү киргизебиз десеңер, «ушул адам биздин укугубузду коргойт» десеңер анда ошондой адамдарды да киргизгиле. Биз «Теңизшевройлдун» өкүлдөрү менен жумушчуларга мамиле, эмгек коопсуздугу - баарын текшерели деп макулдаштык. Мыйзам баарына бирдей. Эмгек кодексиндеги көрсөтүлгөн шарттардын баарын аталган компания камсыз кылат. Силер өз тарабыңардан алган милдет-тапшырмаларды аткарууга милдеттүүсүңөр».

Теңиз мунай кени Атырау облусунан 340 чакырым алыстыкта жайгашкан. Жыл сайын эле аталган кенде иштеген компаниялардын жумушчуларынын нааразылыгы катталат. Ушул жылдын башында «Кентек Казакстан Техникал Сервисез» жана «Саренс - Казакстан» компанияларынын жумушчулары шарты жакшыртууну талап кылып чыккан.

2006-2008-жылдары жергиликтүү жана чет өлкөлүк жумушчулардын ортосунда ар кандай чатактар чыккан, мунун айынан башка мамлекеттен келгендер иштерин таштап кеткенге да аргасыз болушкан.

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Орус өкмөтү мигранттын капчыгын кагат

Орус өкмөтү мигранттын капчыгын кагат
please wait

No media source currently available

0:00 0:10:59 0:00

Мигрант аялдын өлүмү көйгөйдүн бетин ачты

Иллюстрациялык сүрөт.

27-июнда Стамбул шаарында 34 жаштагы тажик жараны Фируза Ахмедова мыкаачылык менен өлтүрүлгөнү кабарланды.

Полиция мигрант келин өзү турган батирде "таяк жеп, башына желим баштык" кийгизилип өлтүрүлгөн деген бүтүм чыгарган. Окуя боюнча кылмыш иши козголуп, прокуратура шектүүлөргө издөө салды.

Мигрант келиндин өлүмү тууралуу кабар социалдык түйүндөрдө кызуу талкуу жаратты.

“Мигрант аялдарды коргоо” коомунун мүчөсү, доцент Эмел Жошкун бул окуя Түркияда чет өлкөлүк аялдар корголбой турганын көрсөттү деди:

Эмел Жошкун
Эмел Жошкун

"Жалпыга маалымдоо каражаттарынан аялдар кабылган зордук-зомбулук тууралуу укканда Түркияда мигрант аялдар дагы деле коргоосуз экенин көрөбүз. Анткени козголгон кылмыш иштери полициянын жана прокуратуранын карамагында калат. Мигранттардын басымдуусу мыйзамсыз, документи жок жашагандыктан, мекендештери каза болсо полицияга барып, көрсөтмө же арыз бере албайт. Тажикстандык келиндин өлүмүнөн кийин дагы тааныштары күбө катары полицияга көрсөтмө берүүдөн баш тарткан экен. Мындай жагдайлардан улам чет өлкөлүктөрдүн өлүмүнө байланыштуу кылмыш иштери узап отуруп унутта калат. Аларга юридикалык колдоо жоктугунан сот жараяндарында адилеттүү чечим чыгары да күмөн".

Журналист Митхат Абакан көп жылдан бери Түркиядагы чет өлкөлүк мигранттардын сотуна катышып жүрөт.

Чет өлкөлүк аялдардын кылмыш иштерине аралашкан фактыларды иликтеген журналист адам күнөөлүү болсо, чет өлкөлүк же жергиликтүү деп бөлүнбөй тийиштүү жаза аларына токтолду.

Митхат Абакан Түркиялык журналист.
Митхат Абакан Түркиялык журналист.

​"Аялдын үй-бүлөсүн таштап, башка өлкөгө жумуш издеп келгенинин өзү эле кооптуу. Анткени ал барган өлкөнүн мыйзамдарын, тилин же менталитетин билбейт. Мындайда жагдай татаалдашат. Буга чейин мен жазган макалалардагы каармандарымдын дээрлик көбү Борбор Азиядан келген мигрант аялдар. Алар кандайдыр бир жагдайлардан улам кылмышка аралашат, киши колдуу болот же зордукталат. Ар биринин соттук жараянына катыштым. Түркияда чет өлкөлүктөр аралашкан кылмыш иштерин тергөө учурунда балким түшүнбөстүк, кыйынчылык болушу мүмкүн. Бирок соттук жараянда «сен бизден эмессиң, чет өлкөлүксүң» деп кемсинтип, жазаны оорлоткон же жеңилдеткен окуяларды көрбөдүм. Мыйзам алдында бардык жарандар бирдей укуктарга жана милдеттерге ээ деп ойлойм".

27-июнда Стамбул шаарында өлтүрүлгөн тажикистандык келиндин өлүмү тууралуу Түркиянын дээрлик бардык медиа каражаттары чагылдырды. Окуя чоң резонанс жаратты. Өлкөнүн Ички иштер министрлиги шектүүлөрдү издөө боюнча кеңейтилген тергөө иштери жүрүп жатканын билдирди. Бирок азарынча үрөй учурган кылмышты жасагандар табыла элек.

Доцент Эмел Жошкун мындай көрүнүштөр учурунда талкуу жаратканы менен бат эле унутта каларын, Түркияда зордук-зомбулук көргөн аялдар көбөйүп баратканын жашырган жок.

"Түркияда гендердик тең укуктуулук боюнча сот системасы толук кандуу иштейт десек жаңылышабыз. Өзгөчө мигрант аялдар көргөн зомбулук фактылары жазасыз калат. Айыптууга жеңилдетилген жаза берилгени да бул сыяктуу көрүнүштөрдү көбөйтүүдө. Түркиядагы мигрант аялдардын көйгөйүн негизинен мамлекеттик эмес уюмдар жана жергиликтүү аялдарды коргоо уюмдары көтөрүп жүрөт. Түркиядагы мигрант аялдардын үнүн жергиликтүү аялдар гана тийиштүү органдарга жеткизип жатат".

Түркияда «Аялдарды өлтүрүүнү токтотобуз» аттуу платформанын статистикасы боюнча 2018-жылы өлкөдө 440 аял киши колдуу болгон. 317 аял сексуалдык зомбулукка кабылган. Акыркы сегиз жылда Түркияда киши колдуу болгон аялдардын өлүмү эки эсе көбөйгөн.

Расмий маалыматка караганда Түркияда 25 миңден ашуун кыргызстандык эмгектенет. Алардын басымдуу бөлүгү Стамбул, Анкара, Анталия сыяктуу ири шаарларда жашайт.

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Жаштарды сынаган «Жаш булак»

Жаштарды сынаган «Жаш булак»
please wait

No media source currently available

0:00 0:28:17 0:00

Оштон Көлгө жеткирген каттам

Ош-Тамчы каттамындагы учак «Ысык-Көл» эл аралык аэропортунда. 28-июнь, 2019-жыл.

Жайкы туристтик сезонго карата Ош аба майданынан «Ысык-Көл» эл аралык аэропортуна каттам кайра жанданды.

Жыл сайын жайкы эс алуу маалында убактылуу иштеген каттамга быйыл билет баасы жылдагыдан кымбат деген нааразылыктар азыртадан эле башталды.

Оштон Ысык-Көлгө 40 мүнөттө

Көл жээгинде жайгашкан «Ысык-Көл» эл аралык аэропортуна 28-июнда Ош аба майданынан быйылкы жылдын эсебинен алгачкы учак конуп, 88 адамды Оштон Ысык-Көлгө 40 мүнөттө жеткирди. Ушул эле күнү элүү адам Ошко учуп кетти. «Манас» эл аралык аэропортунун басма сөз катчысы Алия Курбанова маалымдагандай, Ош-Тамчы каттамында учак жумасына төрт жолу: дүйшөмбү, шаршемби, жума жана жекшемби күндөрү учат.

Кыргызстандын түштүк аймагынан Ысык-Көлгө унаа менен жетүү үчүн кеминде 15 саат кетет. Ушундан улам айрым жүргүнчүлөр Ош-Тамчы аба каттамынын жандануусун чыдамсыздык менен күтүшкөнүн айтышты.

Гүлайым Орозбаева, Кара-Суу районунун тургуну: Оштон Ысык-Көлгө барып эс алып келүү үчүн биз бир сутка жол жүрчүбүз. Эми минтип 45 мүнөттө эле жетип каласыңар деп, балдарым бизге билет алып беришти. Билеттин баасын 2500 сом дешти окшойт, чынында билбейм канча экенин.

Аркабай Боркобаев: Мен Кадамжайдан келдим. Оштон көлгө чейинки аралыкты жакшы билесиңер. Өзгөчө мен сыяктуу кары-картаңдарга узак жол жүрүү оор. Эс алып, дарыланып келгени барып, тескерисинче узак жолдо кыйналып барып, кыйналып келебиз. Эми бул каттамдын ачылганына өтө сүйүнүп отурам. Биз илгери Кызыл-Кыя аэропортунан Ысык-Көлгө учуп барчу элек. Эми жок дегенде Оштон учуп жатканына да ыраазыбыз.

Социалдык тармактарда Ош-Тамчы аба каттамынын билет баасы кымбат деген нааразылыктар айтылган. Ысык-Көлгө эс алууга бараткан жүргүнчүлөрдөн билет баасы тууралуу сураганыбызда, айрымдары 2500 сомдон, айрымдары 4500 сомдон алганын айтышты.

Ош-Тамчы аба каттамын "Тез Жэт" аба компаниясы жүргүзүүдө. Компаниянын өкүлү Чыңгыз Бектургановдун “Азаттыкка” билдиргени боюнча, билеттин баасы 2 миң сомдон 4200 сомго чейин болууда:

«Билеттин баасы ар кандай. Анткени баарын арзан кыла албайбыз. Чыгашаны жаба албай калабыз. Учактагы орундар жарымдаганча билеттер 2000-2500 сомдон сатылат, андан кийин кымбаттай берет. Бүгүнкү каттамга 92 билет түрдүү баа менен сатылды».

Бирок бул баа эс алууга көп адам болуп барган учурда үй-бүлөлүк бюджетке чоң эле чыгаша алып келерин айткандар да бар. Жергиликтүү эксперт Эрмек Абылкасымов билет баасын аныктоодо мына ушул жагдай да эске алынышы керек болчу дейт:

«Алыс жолду жакын кылган учак каттамы ачылганы өтө жакшы болду. Бирок баарыбыз эле билебиз, Ысык-Көлгө эс алууга адамдар ата-энеси, бала-чакасы менен баргысы келет. Мисалы, чоң ата, чоң эне, уул-келини жана дагы бир-эки кишиден турган үй-бүлө эс алууга барышы үчүн жолго эле 20-30 миң сом кетет. Ал жакта эс алуу үчүн да акча керек да. Ошондуктан мен бул бааны кымбат деп айтат элем».

Ош-Тамчы аба каттамы 2015-жылы июль айында башталган. Ошондон бери жыл сайын жайкы туристтик сезон учурунда, июнь-сентябрь айларында каттайт. Буга чейин бул каттам аркылуу учкан жүргүнчүлөрдүн так саны тууралуу маалымат жок.

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Стамбулдун жаңы мэри ишке киришти

Стамбулдун жаңы мэри ишке киришти
please wait

No media source currently available

0:00 0:14:41 0:00

Кыргыз базарын чет элдин товары басты

Иллюстрациялык сүрөт

Парламенттин тиешелүү эки комитети Евразия Экономикалык Биримдигинин (ЕАЭБ) аймагынан Кыргызстанга кирген товарларга карата өкмөттүн көзөмөлүн канааттандырарлык эмес деп тапты.

Ошондуктан бул эки комитет тиешелүү көзөмөлдү күчөтүү талабын коюп, бул көйгөйгө кайра кайрылуу үчүн маселени кароону күзгө жылдырды.

Жогорку Кеңеште эсепке алынбаган же иш жүзүндө аткезчилик менен кирген товарлардын айынан мамлекеттик казына миллиарддаган сомду жоготуп, мыйзамдуу иштеген ак ниет салык төлөөчүлөр теңдешсиз атаандаштыкка туруштук бере албай жатканы боюнча маселе көтөрүлдү.

Кошмо жыйындын чечими

Жогорку Кеңештин экономикалык жана фискалдык саясат, ошондой эле Укук тартиби, коррупция жана кылмыштуулукка каршы күрөшүү комитеттеринин кошмо жыйынында Кыргызстан мүчө болгон ЕАЭБ аймагынан кирген товарлардын агымын көзөмөлдөөнүн абалы каралды.

Буга бир катар депутаттардын Кыргызстанга күйүүчү-майлоочу майдын, ун азыктарынын жана башка күндөлүк керектелүүчү товарлардын эсепке алынбай киргизилип жатканы боюнча көтөргөн көйгөйү негиз болду.

Эл өкүлдөрүнө айрым салык төлөөчүлөр кайрылып, ички рыноктогу мындай теңдешсиз атаандаштыкка туруштук бере албай калышканын айтып даттанышкан. Өкмөттөн тиешелүү жоопту жетекчилер жыйынга келбей калып, бул эки комитет маселени күзүндө экинчи ирет кароо чечимин кабыл алды.

Наталья Никитенко
Наталья Никитенко

Парламенттин Укук тартиби, коррупция жана кылмыштуулукка каршы күрөшүү комитетинин төрайымы Наталья Никитенко мунун себептерин төмөндөгүчө түшүндүрдү:

«​Ири көлөмдөгү эсепке алынбаган товарлар өлкөгө кирип, анын салыгы казынага түшпөй калууда. Бул калктын аялуу катмарына таасирин тийгизет. Ошондуктан бул маселени биз бир эле ирет комитеттин деңгээлинде карап, ошол боюнча унутуп койбошубуз керек. Маселени парламенттин жалпы жыйынынын деңээлинде карашыбыз зарыл. Ошондуктан депутаттар октябрь айына чейин аны күн тартибине кайрадан киргизүүнү сунуш кылышты. Анда комитет берген бардык табыштамалар боюнча өкмөт жана тиешелүү укук коргоо органдары күзүндө келип, көзөмөлдү күчөтүүнүн жыйынтыгы боюнча толук отчет берсин деген пункт киргизилди».

Айрым маалымат сайттары депутат Искендер Матраимов «аткаминерлер даярданып алышы үчүн» аткезчилик боюнча маселени кароону күзгө калтырууну сунуштаганын жазып чыгышкан. Анда өкмөт эл өкүлдөрүнө күзүндө келип жооп берүүгө мүмкүнчүлүк алганы сынга алынган. Бирок жыйынды алып барган комитет төрайымы Наталья Никитенко кошмо жыйындын чечими бурмаланып жазылганын белгиледи.

Искендер Матраимов
Искендер Матраимов

Парламенттеги КСДП фракциясынан депутат Искендер Матраимов мындай олуттуу маселени кароону күзгө жылдырууга жеке кызыкчылыгы жок экенин айтып, өкмөт өкүлдөрүнүн жооп берүүгө даяр эместиги бул маселеге экинчи ирет кайрылып келүү сунушун киргизүүгө негиз болгонун айтты:

«​Комитеттин жыйынындагы сөзүмдү «Vesti kg» сайты бурмалап жазганын окуп калдым. Эгерде стенограмманы көтөрсө ал жерде мен бир топ суроолорду бергем. Эсепке алынбаган товарлардын салык төлөнбөстөн Кыргызстанга кирип жатканын көзөмөлдөө чаралары боюнча суроолорума канааттандырарлык жооп алган жокмун. Жыйын соңунда «анда бул маселеге жооптуу өкмөттүн өкүлдөрү кийинкиге даярданып келип, толук отчет берсин» деген сунушту айткам. Анткени эсепке алынбаган товарлардын кесепетинен улам салыктардын азайып кеткени боюнча бир топ суроолорго өкмөт өкүлдөрү жооп берүүгө даяр эмес экен. ЕАЭБ аймагынан кирчү товарлар чек ара кызматы менен салык кызматы тарабынан көзөмөлдөнөт. Ошого байланыштуу башка депутаттардан да муну жогорку деңгээлде караш керек деген сунуштар түштү. Ошол сунуштарды эске алуу менен "бул маселе боюнча күзгө жакшыраак даярданып келгиле" деген таризде эле айттым».

Финансы министрлигинин маалыматы боюнча 2019-жылдын өткөн төрт айында былтыркы жылдын алгачкы төрт айына салыштырганда, салыктар жана жыйымдар 1,1 млрд. сомго аз жыйналган. Мамлекеттик салык кызматы муну сезондук көрүнүш катары мүнөздөп, алты айдын жыйынтыгы боюнча абал оңоло турганын убада кылган.

Бирок Мамлекеттик салык кызматынын басма сөз катчысы Эркинбек Сазыков ЕАЭБ аймагынан эсепке алынбаган товарлардын кириши салык чогултууга таасир этип жатканын кошумчалады:

«​ЕАЭБ аймагынан келген товарлар бизге кирип жатканда аларды чек арадан текшерип чыкканга бир да мамлекеттик органдын укугу жок. Себеби Бажы биримдигинин талабы ошондой. Импортер товарларды алып келе жатып, чек арадан көргөзгөн документтерине эле биз ишенүүгө милдеттүүбүз. Каттоодон өтүп, товарларын сатып бүткөндөн кийин бир айдын ичинде салык органына келип, салык төлөө мүмкүнчүлүгүн алган. Бирок айрым салык төлөөчүлөр ошол боюнча жок болуп кеткен учурлар бар. Бирок биздин салык органдар андай ишкерлерди издеп таап, жазана салып, көзөмөлдөөнү күчөтүү аракеттерин көрүшөт. Бирок ушул жагдай салыктарды натыйжалуу чогултууга таасирин тийгизет. Мурда чек арадан кирип жатканда эле ишкердин товарлары каттоого алынып, салыгы төлөнчү. Ошондуктан алар салыктан кача алчу эмес».

Чийки мыйзамдын кесепеттери

Жогорку Кеңештеги «Өнүгүү-Прогресс» фракциясынын жетекчиси Бакыт Төрөбаев мыйзамсыз кирген товарлар атамекендик өндүрүшчүлөрдү ички рыноктогу теңдешсиз атаандаштыкка дуушар кылып, жабылууга алып келип жатканын белгиледи:

Бакыт Төрөбаев
Бакыт Төрөбаев

«​Мисалы, Орусия менен Казакстан сыяктуу ЕАЭБ аймагынан мыйзамсыз кирген товарлардын агымына ээн-эркин жол ачып берип жатабыз. Азыр биздин базарлар менен дүкөндөрдө ЕАЭБ аймагынан кирген импорттук товарлардын көлөмү 80 пайызга чукулдап калды. Ал товарлардын канчасынын кошумча нарк салыгы төлөнүп жатканы белгисиз. Мунун айынан биздин атамекендик өндүрүш ишканалары салыгы төлөнбөй сырттан кирген товарлардын айынан, катаал атаандаштыкка туруштук бере албай жабылып жатат. Биз ушул кесепеттерди жоюу үчүн сырттан мыйзамсыз кирген товарлардын агымын көзөмөлдөөнү жөнгө салышыбыз абзел».

Парламенттеги «Республика-Ата-Журт» фракциясынын мүчөсү, депутат Максат Сабиров бул көйгөйдү Кыргызстан ЕАЭБ уюмуна кирип жатканда чийки иштелип чыккан келишимдин кесепеттери катары мүнөздөдү:

Максат Сабиров
Максат Сабиров

«​Ошонун айынан эсепке алынбаган күндөлүк керектөөдөгү азык-түлүктөр - сүт азыктары, суусундуктар, чай, өсүмдүк майы сыяктуу товарлар бизге чексиз киргизилип, биздин рынокту басып алды. Өзүбүздүн товарлар атаандаштыкка жарамсыз болуп жатат. Ушул жагдайлар биз ЕАЭБ уюмуна кирип жатканда эске алынган эмес. Эгерде ошолор келишимде жана башка укуктук документтерде толук эске алынганда азыркыдай көйгөйлөр чыкпайт эле. Салык чогултуу да азыркыдай оор болмок эмес. Мунун бардыгы документтерди иштеп чыгуу учурунда кетирилген калпыстыктардын натыйжасы».

Кыргызстан 2015-жылы Орусия, Беларус, Казакстан, Армения мүчө болгон ЕАЭБ уюмуна кирген. Бул уюмдун келишиминде бажы көзөмөлү жоюлуп, ЕАЭБ аймагында товарлардын, капиталдын жана жумушчу күчүнүн эркин жүгүртүлүшү каралган.

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

“Таш түрмөдө” кыйноо көрсөткөндөр жазаланды

“Таш түрмөдө” кыйноо көрсөткөндөр жазаланды
please wait

No media source currently available

0:00 0:13:40 0:00

Арыстыктар: Талкаланган шаарга кайтпайбыз

Арыстын тургундарына жаңы башпаанек берүүнү талап кылгандардын акциясы. 27-июнь, 2019-жыл.

Казакстандын Чымкент шаарында жүздөгөн адамдар мечитке барган жолду тосуп алышты.

27-июнда эртең менен жүздөгөн адамдар мечитке барчу жолду тосуп, бийлик өкүлдөрү менен жолугуштурууну талап кылышты. Бул мечитке Арыс шаарынан Чымкентке эвакуацияланган адамдар жайгаштырылган. Түркстан облусунун Арыс шаарына жакын ок-дары сакталган кампада мындан төрт күн мурда өрт чыгып, жарылуу болгон.

Чогулгандар жолду тосуп алып, Арыска кайтып барбай турганын, аларга калктуу конуштардан жер бөлүп берүүнү талап кылышты. Жол тоскондорду полиция кызматкерлери көзөмөлдөп турду.

Көп өтпөй жол тоскондорго Чымкенттин акими Габидулла Абдрахимов келди. Адамдар аны тегеректеп алып, бири-биринин сөзүн бөлүп, өз талаптарын коё башташты. Аким шаар бийлиги колдон келгенин жасап жатканын, эвакуцияланган адамдарды азык-түлүк, кийим-кече менен камсыз кылып жатканын айтып, аларды сабырдуу болууга үндөдү.

«Кайсы сабыр тууралуу айтып жатасыз?» - деп нааразы болгондордун үнү катуу чыгып жатты.

«Эгерде кыйкыра берсеңер мен силерге Чымкентте үй берем деп ойлоп жатасыңарбы? Келгиле, баарыңар тынчтангыла. Сен тынчтан, макулбу?» - деп аким нааразы болгондордун бирине кайрылды.

Чымкенттин акими чогулгандарды мечитке барып, сүйлөшүүлөрдү ошол жерден улантууга чакырды. Айрым адамдар аким менен кошо мечитке жөнөштү, жарымы көчөдө кала беришти.

Мечитте Габидулла Абдрахимов өкмөт Арыстагы үйлөрдү калыбына келтирүүгө убада бергенин, колдонууга жараксыз болуп калган объектилерди кайра куруп берээрин айтты. «Шаарды туш тарапка чачыраган ок-дарылардан тазалап, жолдор ачылган соң жашоочулар өз үйлөрүнө кайтып барышат» деп түшүндүрдү аким. Ал Чымкент шаарынын бийлиги эвакуациялангандарга колдон келген жардамын берип жатканын, эгерде жардам өз убагында келбей жатса, бул үчүн кечирим сурай турганын айтты.

Акимден кийин сөз алган аял Арыстан көчүрүлгөндөр жарылуудан жабыркаган шаарга кайткысы келбей жатканын, Чымкенттен үй берүүнү талап кылышканын айтты.

Абдрахимов арыстыктар үчүн Чымкентте үй бөлүп берүүгө мүмкүнчүлүгү болбогонун, шаарда 150 миң адам үй алууга, 100 миң адам жер алууга кезекте турушканын айтты:

«Мен аларга эмне деп айтам? «Силерге үй жок, биз арыстыктарга үй беребиз» деп айтамбы?»

Абдрахимовдун бул билдирүүсүнөн кийин чогулгандар ордунан туруп, нааразы боло башташты. Ошол маалда мечиттин ичиндеги үн колонкаларынан эркектин үнү чыгып, Курандан сүрөө окуй баштады. Адамдар жерге чөк түшүп, мечитте бир саамга тынчтык орноду.

Ал арада көчөлөрдө нааразылык улана берди. Жолду тоскондор аларга Түркстан облусунун акими Умирзак Шукеев келмейинче тарабай турганын айтышты. Шукеевдин кеңсеси Чымкенттен 170 чакырым алыстыктагы Түркстанда орун алган. Түшкө маал Шукеев да келип, мечитке кирди. Мечиттин ичи кымгуут болуп, Шукеевдин сөзү угулган жок.

Ал эми көчөдө турган адамдар «Азаттыктын» кабарчысына Арыска барып келишкенин айтып беришти. Алардын сөзүнө караганда, ок-дарынын жарылуусунан жана андан кийин чыккан өрттүн айынан шаарда кенен дем алууга мүмкүн болбой калды, мал-жандыктын баары өлдү, көпчүлүк үйлөр талкаланып же зыянга учурады.

Арыста ок-дары сакталган кампа жарылды
please wait

No media source currently available

0:00 0:00:51 0:00

24-июнда Арыста ок-дары сакталган кампада жарылуу болгон. Бул күнү шаардан 41 миңден ашык адам чыгарылган. Анда жарадар болгон үч адам каза тапкан, ондогон адам ооруканага жаткырылган, алардын арасында абалы өтө оорлору да бар.

Арыстагы аскердик бөлүктөрдүн аймактарында жарылуулар буга чейин да болгон. 2009-жылдын март айында шаардан эки чакырым алыс жайгашкан бөлүктө жарылуу болуп, төрт киши мүрт кеткен, 20дай киши жарадар болгон. Анда аскердик шаарчанын тургундары коопсуз аймакка көчүрүлгөн. 2015-жылкы жарылуу бир адамдын өмүрүн алган.

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

«КТ Мобайл»: Комиссиянын корутундусу чыкты

«КТ Мобайл»: Комиссиянын корутундусу чыкты
please wait

No media source currently available

0:00 0:03:43 0:00

Грузия: экс-президент митингчилерди колдоду

Грузия: экс-президент митингчилерди колдоду
please wait

No media source currently available

0:00 0:14:01 0:00

Гүлнаранын күйөрмандары көлөкөдөн чыкты

Гүлнара Каримова.

Өзбекстанда шоу дүйнөнүн айрым өкүлдөрү экс-президент Ислам Каримовдун камактагы кызы Гүлнараны күтүүсүздөн эле мактап, анын бошотулушун талап кыла башташты.

Ал мындан алты жыл мурун ошол кезде бийликте турган атасынын каарына калганда, кийинчерээк кылмыш иштери козголуп, эркиндиги чектелип, запкы көргөнү тууралуу даттанганда да эч ким ачык актап-жактап чыккан эмес. Ошондуктан өзбек коомчулугунда Гүлнара Каримовага Шавкат Мирзиёев "ырайым" кылышы ыктымалдыгы батыл айтыла баштады.

"Сагынган, күткөн" ырчылар

Өзбекстанда шоу бизнестин бир катар өкүлдөрү социалдык тармактардагы баракчаларына мурдагы президент, маркум Ислам Каримовдун камактагы кызы Гүлнараны "жакшы көрүшөрүн, анын абактан чыгышын Кудайдан тилешерин" жаза башташты.

Атын ачык атабоону өтүнгөн ташкенттик блогерлердин бири "Азаттыктын" өзбек кызматына президенттик администрациядагы таасирлүү аткаминерлерден социалдык тармактарда катталуучусу көп блогерлерге жана шоу дүйнөнүн өкүлдөрүнө оозеки атайын тапшырма түшкөнүн бышыктады.

Блогер бул атайын өнөктүк экенин, анын максаты "өзбек коомчулугун Гүлнара Каримованын бошогону тууралуу кабарга кулагын эмитен бышыруу, мындай окуянын оң, жакшы кабыл алынышына шарт түзүү" болгонун билдирди.

"Божалар" тобунун ырчысы Жахонгир Позилжанов "Инстаграмдагы" баракчасына Гүлнара Каримованын үй-бүлөсү менен түшкөн сүрөтүн жарыялап, аны сагынганын билдирди:

"Биз сизди сагындык. Үй-бүлөңүзгө тезирээк кайтып келишиңизди каалайбыз, ден соолугуңуздун чың болушун тилейбиз".

Позилжонов бул билдирүүсүнө Гүлнара Каримова менен кызы Имандын "Инстаграмдагы" баракчасын да тиркеп койду.

Куудул жана актриса Халима Ибрагимова Каримованы күтүүсүздөн эле мактап-жактап, көкөлөткөн, аны айга-күнгө теңегендердин катарында болду.

"Сизди Кудай колдосун. Балдарыңызга кайтып келишиңизди тилейм, ден соолук, күч-кубат каалайм. Сиздин өмүрүңүздү тилегендер көп. Сиз менин кумиримсиз", деп жазды Ибрагимова. Ал да Гүлнаранын сүрөтүн жарыялады.

Халиманын бул билдирүүсүнө анын 1,5 миллиондон ашык катталуучусунун 10 миңи "жакты" деген белги басты. Бирок актриса жазгандарын бир саамдан кийин эле эч түшүндүрмө бербестен өчүрүп салды.

Гүлнара Каримова эркиндикке чыгышы керек деген кайрылууга Шахзода Матчонова, Зиёда, Далер Субхонов, Дильфуза Кадырова өңдүү өзбек шоу-бизнесинин белгилүү өкүлдөрү да үн кошту. Ошондой эле карапайым адамдар да колдоп ой-пикирин айтып жатты.

"Тилеген тилегибиз Кудайга жеткенине миң мертебе шүгүр", "Ура, ал жакында кайтып келет!" деген мазмундагы билдирүүлөр болду.

Журналист жана блогер Каримберди Турамурод "Фейсбуктагы" баракчасына "Гүлнарага боштондук!" деген темада билдирүү калтырды:

"Гүлнаранын акчасын, уюштуруучулук жөндөмүн, билимин жана күчүн өзбек элинин бакубаттыгы үчүн пайдалануу керек. Аны азат кылып, жок дегенде Форумда иштегенге уруксат берүү зарыл. Биз мындан бир айдай мурун эле кечирим берүүгө мүмкүн болбогон адамдарды кечирип, ал тургай батир берип жатканда, кантип эле Гүлнараны кечире албайбыз? Эгер Гүлнарага мүмкүнчүлүк берилсе, өзбек элине бизге караганда пайдасы көбүрөк тиерине ишенем. Ал да аял! Ал да эне! Президенттин кечээги сөзү ага да таандык экенин унутпайлы. Гүлнараны бошотуу зарыл, ал элдин кызыкчылыгы үчүн кызмат кыла аларын далилдегенге мүмкүнчүлүк берилиши керек. Бардык эле эркектерде Гүлнараныкындай кайрат, күч, билим, жөндөм жок. Гүлнарага боштондук", деп жазды самарканддык блогер.

Бирок "Азаттыктын" өзбек кызматы Каримберди Турамурод менен байланышканда "жогору жактан келген буйрук" тууралуу сөздөрдү жокко чыгарды.

Өзбек ырчы-чоорчуларына, өнөр адамдарына лицензия берген "Өзбек концерт" мамлекеттик мекемесинин айрым өкүлдөрү 25-июнда "Азаттыктын" өзбек кызматынын Гүлнара Каримованын айланасындагы соңку жагдай тууралуу суроолоруна жооп берүүдөн баш тартты. Кээ бири маалыматы жоктугун айтты.

"Биз андай буйрук берген эмеспиз. Буга биздин эч кандай тиешебиз жок. Эгер алар Гүлнара Каримова тууралуу жазса, анда алардын өз эрки, өз пикири да", деди атын атагысы келбеген "Өзбек концерт" мекемесинин кызматкери.

Гүлнара Каримовага байланыштуу Жогорку соттун өкүлү Икром Муслимов учкай комментарий берди. Ал Каримованын ишин кайра кароо тууралуу сунуш-талап келбегенин айтты.

"Гүлнара Каримованын иши боюнча акыркы убакта эч кандай кайрылуу болгон эмес. Анын жана үй-бүлөсүнүн ар кандай каналдар аркылуу таратып жаткан билдирүүлөрү бул - Каримованын жеке демилгеси. Ушул тушта эч кандай расмий кайрылуу каралган жок".

Каримованын швейцариялык адвокаты Грегуар Манжа Каримова менен өзбек бийлигинин тымызын сүйлөшүүлөрү тууралуу "Азаттыктын" өзбек кызматынын суроолоруна азырынча жооп бере элек. Жашыруун сүйлөшүүлөр болгонун өткөн аптада Каримованын кызы Иман жазып чыккан эле.

Гүлнара Каримовага өз өлкөсүндө, АКШда жана Европада "коррупция", "арам акчаны адалдоого" байланыштуу айып тагылган. Аны Ташкенттеги сот алгач он жылга эркинен ажыраткан, кийин сот өкүмү жумшарып, жаза мөөнөтү беш жылга азайган. Ушул айдын март айында ал үй камагынан Ташкент облусундагы аялдар абагына которулган.

Ушул жуманын башында Каримованын азыркы президент Шавкат Мирзиёевге кайрылуусун кызы Иман «Инстаграмдагы» баракчасына жарыялады. Анда Каримова Мирзиёевден «гумандуулук кылуусун» өтүнгөн жана чет өлкөлөрдөгү банктарда сакталып турган 686 миллион доллар акчасынан баш тарта турганын, мурдагыга караганда кыйла өзгөргөнүн билдирген.

«Азыр мени ден соолугум тынчсыздандырат, мага тезинен эки операция жасалышы керек, ошондуктан мен президентке кайрылууга аргасызмын», деп жазылат кайрылууда.

Ал арада Швейцариянын Башкы прокуратурасы Гүлнара Каримовага байланыштуу козголгон кылмыш ишинин негизинде алынган 133 миллион долларды Өзбекстанга кайтарып бергени жатат.

«Алты жылдан бери аягына чыкпай келаткан татаал кылмыш ишин тергөөдө Башкы прокуратура Өзбекстанда иш кылууну каалаган чет өлкөлүк компаниялардан ири суммада мыйзамсыз акча алган схема болгонун аныктады. Ал каражаттар чет өлкөдө, тактап айтканда Швейцарияда адалданган. Ошондуктан камакка алынган каражаттар Өзбекстанга кайтарылат», деп жазылат башкы көзөмөлдөөчү органдын расмий сайтында.

Швейцарияда Гүлнара Каримовага байланыштуу кылмыш иши 2012-жылы козголгон. Анын банктагы эсебиндеги 784 миллион доллар камакка алынган. Ислам Каримовдун бийлигинин тушунда өзбек өкмөтү бул акчаны кайтарып алууга бир канча жолу аракет кылган.

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Өзбекстандык жаштар жайлоого барышты

Өзбекстандык жаштар жайлоого барышты
please wait

No media source currently available

0:00 0:04:10 0:00

Айтматовду көрө албастыктан коргогон жазуучу

Фазлиддин Мухаммадиев.

Тажик эл жазуучусу маркум Фазлиддин Мухаммадиев Чыңгыз Айтматовдун инсандык улуулугун, чыгармачылыгын терең урматтаган замандаш калемдеши болчу.

Ал Айтматовдун «Жамийла», «Гүлсарат» повесттерин, «Кылым карытар күн» романын тажик тилине которгон. Анын улуу жазуучуга болгон ызат-урматынын канчалык терең экенин «Биздин Чыңгыз» аттуу төмөндөгү тарыхый баянын кунт коюп окуган адам баамдабай койбойт. Публицистика окурмандарга айрым кыскартуу менен тартууланды.

Мындан бир нече жыл илгери болуп өткөн окуяны – улуу жазуучу Чыңгыз Айтматовдун чыгармачылыгы тууралуу талаш-тартышты эч унуткум келбейт. Ал талаш-тартышка мен өзүм да катышкан элем. Андан бери арадан ондогон жылдар өттү. Бирок ошол окуянын негизги каарманы бул чыгарманы окугандан кийин ошол сырды элге ашкерелегеним үчүн капа болбой, кечирип койсо керек деп ойлойм.

Акын Файзулло Ансори экөөбүз Москвадагы Максим Горький атындагы жогорку адабият институтунда чогуу окучубуз. 1960-жылдын күз мезгилиндеги күндөрдүн биринде чоң танапис маалында далистеги тамеки тартыш үчүн атайын бөлүнгөн бурчка чогулуп, маектешип турганбыз. Бул жолку маекте Чыңгыз Айтматовдун повесть жана аңгемелери тууралуу сөз козголуп калды. Айтматов ал кезде анча атагы чыга элек, Лениндик жана Мамлекеттик сыйлыктардын лауреаты, СССР Жазуучулар союзунун катчысы, Кыргыз ССР Илимдер академиясынын академиги, ондогон комитеттердин, комиссиялардын, редколлегиялардын мүчөсү сыяктуу сыйлыктар менен наамдарга эгедер боло элек ары татаал, ары сыймыктуу жолдо эле.

Файзулло Ансори экөөбүздүн эң жакын көргөн жана көп убактысын биз менен чогуу өткөрө турган украиналык прозачы курсташыбыз Борис Харчук сөз кезегин алып, мындай деди:

– Анын повесттери да, аңгемелери да мыкты, бакубат чыгармалар.

– Чынын айтсам, - деди Ансори да сөз учугун улап, - мен азырынча «Жамийланы» эле окуганмын. Бул чыгарманы чыныгы чыгарма десе болот.

Бухаралык акын Ташполот Хамид да «Жамийланы» тамшанып жатып мактады. Кийин кызык эле болду: курсташтарыбыздын бири (анын атын атабастан шарттуу түрдө Мункир деп коёлу, ал да Орто Азия республикаларынын биринен келген) күтүлбөгөн жерден тетириленип: «Силер баарыңар апыртып, туура эмес сөз сүйлөп жатасыңар. «Жамийлада» реализмдин кымындай да белгиси жок. Айтматовдун андан башка чыгармалары деле өтө начар чыгармалар» десе болобу!

Мен ал кезде жаш болчумун. Бирөөдөн жаман сөз же адилетсиз доо укчу болсом өзүмдү кармай албай каным кайнап, жаалданып кетчүмүн.

- Ой, оозуңа карап сүйлөсөң боло?! - денеме калтырак жабышып, ачуумдан кыйкырып ийдим. - Анын чыгармаларынын кайсынысы начар экен, кана, айтчы? Сен өзүң сабаттуу эле немесиң, жалаага мисал келтирип, айтканыңды далилдеп берчи, кана?

Жолдош Мункир кызарып-татарып жатып улуттук салт-санаалардын өзгөчөлүгү жана алардын адабиятта чагылдырылышы жөнүндө узактан-узак сөз чубап, төө тал чайнагандай чалды-куйду жөөлүдү.

Мен «Жамийланы» жакында эле тажикчеге которуп чыгарганым үчүн Данияр менен Жамийланын жаркын образдары, кыргыздын орокчу кыздары жана Таластын буудай талаалары азыр деле көз алдыма элестеп турган эле. Ашыктыгы ашып-ташкан Сейиттин үнү алиге чейин кулагымда жаңырып жаткан болчу.

Адатымча өзүмдү басалбай, кыжырым келип Мункирди күрөккө турбаган сөздөр менен ашата тилдеп кирдим. Ал да буга жооп иретинде меникинен беш бетер сөздөр менен сөктү. Ызы-чуубузду угушкан курсташтарыбыз – прозачы Евгений Носов менен курстун жетекчиси, акын Владимир Туркин биз турган бурчка чуркап келип, шашып сурашты:

- Талапкерлерди жакалашууга чейин жеткирген бу кандай полемика?

Биз талаш-тартыштын маани-маңызын айтып түшүндүрдүк.

- Кантип? Чын эле Мункир Чыңгызды жаман жазуучу деп жатабы? – деп сурады Носов ачуу аралаш күлүмсүрөп. - Макул, Чыңгыз жазуучу болбосо, анда ким жазуучу?

- Мункир жазуучу, – шылдыңдап күлүп жиберди Файзулло Ансори.

- Жок, менин буга күмөнүм бар, – деди дагы бирөө.

- Ии, сүйлөпсүңөр! Мен жазуучумун. Эгер ишенгиңер келбесе, анда көзүңөрдү чоңураак ачып, жакшылап көрүп алгыла, - деп ал ич чөнтөгүнөн СССР Жазуучулар союзунун мүчөлүк белетин сууруп чыгарды.

Ушул учурда менде бир кыйтыр ой пайда болду. Кудум белетине ишенбегендей түр көрсөтүп, калп эле «Кана, кана, бери апкелчи көрөйүн» деп, улам ага жакын келдим да, Мункирдин колундагы мүчөлүк белетти бачым жулуп алып, дароо чөнтөгүмө каттым.

- Аа, мына эми маселе чечилди, – табасы канган таризде үн катты Борис Харчук. - Ушу мүнөттөн тартып сен эми жазуучу эмессиң.

- Абдан жакшы иш кылдың, - деди Файзулло Ансори мени кубаттап. - Белетин бербегин эми. Бу оозу бузук караталаштын адебин жакшылап бербесек, болчудай эмес.

Кечинде баарыбыз чогулуп, бир троллейбус менен жатаканага чогуу келдик. Мункир жол ката мага сөйкөнүп, жаагы басылбай улам-улам мыңкылдайт:

- Азил дегендин дагы чеги болуш керек, келе, бер белетимди, - дейт ыраңы бозоруп. А мен болсо мында эч кандай азил-пазил деген жок экенин, эгер шерменде болуудан коркпой кимге барып арызданбасын, белетин баары бир бербей турганымды үстөккө-босток кайталап түшүндүрдүм.

Жатаканабызга келгенибизден кийин бул окуя экинчи курстун угуучуларына тарап кетти. Уккандардын баары жакасын кармап, биздин кылганыбызды жабыла колдошту. Түркмөнстандык сынчы жана прозачы Какали Бердиев жаалданып, мындай деди:

- Ушунчалыгына шүгүр кылсаң болот, эй Мункир. Бактың бар экен сенин. Эгер булардын ордунда мен болгонумда, башкача иш кылар элем: адегенде белетиңди тартып алып, андан кийин тумшугуңа келиштирип бирди түшүрөт болчумун. Ии, эмне?! Бир бакыйган мыкты жазуучунун мыкты китептерине кара көөнү сүртүп, жамандаганың аз күнөө дейсиңби?

Мункир Какали Бердиевдин өзүнүкүнөн узун боюна жана баатырлардыкындай күрсүйгөн кең мүрүсүнө коркунучтуу тиктеп койду да, демин ичине түшүргөн калыбында туруп калды...

Бул күнү Мункир түн жарымга чейин биздин бөлмөнүн эшигин улам-улам каккылап, аябай тынчыбызды алды. Ал канчалык эшикти каккылабасын, биз үн катпай тура бердик.

Эртеси эртең менен троллейбуста баратып, бул акыбал дагы кайталанды:

- Эй, балдар, - деди Мункир саргайып, - болду эми, куп шоктонуп алдыңар, табаңар кангандыр? Жетишээр дейм. Мындан ары силерге окшогон «профессорлор» менен жаакташпайм, талашып-тартышпайм деп касам ичсем болобу?

- Жок, - дедик биз көктүгүбүздөн жазбай. - Эгер мүчөлүк белетиңди алгың келсе, биздин шартыбызды орундатышың керек.

- Дагы кандай шарт? - чочуп кетти Мункир.

- Шарт мындай: ушул талаш-тартышка катышкан адамдардын баарын Москвадагы эң мыкты деп саналган ресторандардын бирине такилип кылып, жакшылап зыяпат бересиң. Мына ошондо гана сен салтанаттуу түрдө кечирим сурайсың.

- Силердин жарпыңарды жазчу андай чоң ресторанга зыяпат берүүгө ашып-ташкан акчам жок, менде. Мейли, силер адегенде белетимди бергиле, андан соң зыяпатка чакырайын, - деди Мункир айласы куруганда кабагын карыш салаңдатып.

Биз макул болбогондон кийин Мункир башкача киришип, тааныш-билиштерин, кээ бир окутуучуларды ортого сала баштады. Бул тууралуу Какали Бердиевге кабарлаганыбызда, ал мындай деди:

- Бош келбегиле. Сөзүңөрдөн эч качан кайтпагыла. Мункирге окшогондорго сөздүн таасири тийбейт. Аны жалаң гана жазалаш керек. Зыяпаты башынан калсын, мен ага зар эмесмин. Силер да ач калган жоксуңар, чынбы? Бирок бул ооздуругу жок келжиректи жакшылап көзүн ачышыбыз керек.

... 1961-жылдын январь айындагы күндөрдүн биринде Мункир Файзулло Ансорини, Борис Харчукту, Какали Бердиевди жана мени ресторанга алып барып, зыяпат берди. Мына ошондо ал биздин шартыбыз боюнча ордунан ийрейип турду да, каталык кетиргени үчүн салтанаттуу түрдө кечирим сурады. Бир таланттуу жазуучунун наамына чеки сөз сүйлөп, жаман иш кылганын мойнуна алды. Бирок эки-үч кадак көтөрүлгөндөн кийин бир аз кызып, капилеттен тура калды да: "Чыңгыз Айтматовдун саламаттыгы үчүн тост айтам" деп жиберди.

- Жок! – деди Харчук дароо каршы чыгып. - Азыр андай тост айтса болот, бирок, аны сага айттырууга жол бербейбиз.

Какали Бердиев каруулуу узун колун өйдө кылып, Мункирди ордуна басып олтургузган соң:

- Туура айтат, - деп койду, Харчуктун сөзүн кубаттап...

Тажик тилинен которуп даярдаган Мирзохалим КАРИМОВ

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Токон Мамытов: Кыргызстанда саясий куугунтук жок

Токон Мамытов: Кыргызстанда саясий куугунтук жок
please wait

No media source currently available

0:00 0:45:57 0:00

Өзбекстан: прокурордон оомат кетти

Өзбекстандын мурдагы башкы прокурору Отабек Муродов.

Өзбекстандын мурдагы башкы прокурору Отабек Муродов бардык сыйлыктарынан жана наамдарынан ажыратылды. Өткөн жумада ал кызматынан алынып, кылмыш иши козголгону маалым болгон.

Экс-башкы прокурор Отабек Муродовду сыйлыктарынан жана наамдарынан ажыратуу чечими 20-июнда премьер-министр Абдулла Арипов менен президенттин администрация башчысы Зайнилобиддин Низомиддиновдун катышуусунда өткөн жыйында кабыл алынды. Маалыматты «Азаттык» радиосунун өзбек кызматына эки башка булак ырастады.

Жакында эле 44 жаштагы Отабек Муродовго кызматынан кыянаттык менен пайдалануу, пара алуу жана берүү айыптары боюнча кылмыш иши козголгон. Айрымдар ал камакка алынганын айтышууда, бирок бул тууралуу расмий кабарлана элек. Муродовго кылмыш иши козголгону тууралуу өткөн жумада парламенттин 20-пленардык жыйынында президент Шавкат Мирзиёев билдирген.

Өлкө башчысы Муродов анын ишенимин актай албаганын кошумчалады.

«Муну кандай түшүнсө болот? Алар кызматка отурары менен өзгөрүшөт экен. Облус прокурорлорунан 50-100 миң доллар көлөмүндөгү пара алышат. Прокуратура жана салык кызматында иштегендердин баары паракорлор. Мен бул тууралуу билем. Мен Муродовго ишенгем».

Өзбекстандын президенти Шавкат Мирзиёев. 15-апрель, 2019-жыл.
Өзбекстандын президенти Шавкат Мирзиёев. 15-апрель, 2019-жыл.

Андан тышкары президент кылмыш иши козголгон мурдагы аткаминерлердин баарын катаал жаза күтүп турганын айтты.

«Эгер прокуратура коррупцияга белчесинен батып калса, мен кантип инвесторлорду тартам? Инвестор өлкөдөгү кырдаал тууралуу депутат же өкмөт мүчөсүнөн сурабайт, ал ишкерге кайрылат. Ал эми ишкер эмне демек эле? Албетте прокурор да, министр да пара алышарын айтат. Бардык мурдагы жетекчилер, Абдуллаев болобу, башкасы болобу көп жылга эркинен ажыратылат. Жакында угасыңар, алар кылган кылыктары үчүн жооп бериши керек».

Президент жаңы башкы прокурор Нигматулла Юлдашевге бул тармактагы коррупциялык системаны түп-тамырынан жок кылып, реформалоо үчүн алты ай бергенин билдирди.

«Азаттык» радиосунун өзбек кызматынын өз булактарынын ырастоосуна караганда, Муродовго айыптар андан мурдагы прокурор Абдуллоевге козголгон кылмыш иштин алкагында тагылды.

Муродов Мирзиёевдин каарына жыл башында эле калган. 10-январда өткөн Коопсуздук кеңешинин жыйынында президент экс-башкы прокурорго ишиндеги кемчиликтерди оңдоого алты ай бере турганын эскерткен.

Жаңы дайындалган башкы прокурор Нигматулла Юлдашев жана мурдагы экс-башкы прокурор Отабек Муродов.
Жаңы дайындалган башкы прокурор Нигматулла Юлдашев жана мурдагы экс-башкы прокурор Отабек Муродов.

Өзбекстанда соңку төрт жылда төрт жолу баш прокурор алмашты. Алардын баарына кылмыш иштери козголду.

Бул кызматка жаңы келген 57 жаштагы Нигматулла Юлдашев буга чейин Сенат төрагасы болгон. Маркум Ислам Каримовдун тушунда ал дээрлик 12 жыл өлкөдөгү экинчи адам болуп турган.

Өзбекстандын Конституциясына ылайык, Каримовдун көзү өткөндөн кийин өлкөнү убактылуу башкарып туруу вазыйпасы Сенат төрагасына өтмөк. Бирок президент Каримов каза тапканы кабарлангандан кийин төрт күн өткөн соң Юлдашев күтүүсүздөн өлкөнү убактылуу жетектөөдөн баш тартып, бул ыйгарым укукту ал кездеги премьер-министр Шавкат Мирзиёевге өткөрүп берген.

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Балдар үй-бүлөдөн айрылбаса...

Балдар үй-бүлөдөн айрылбаса...
please wait

No media source currently available

0:00 0:04:30 0:00

Жасалма документке жамынган «жихадчылар»

Жасалма документке жамынган «жихадчылар»
please wait

No media source currently available

0:00 0:14:33 0:00

Арыста жабыркагандар жүздөн ашты

Казакстан. Арыстагы жарылуунун түтүнү.

Казакстандын түштүгүндө аскердик кампадагы жарылуудан жарадар болгон сексенден ашуун киши ооруканада, эки адам каза болгону расмий кабарланды.

25-июнда казак бийлиги Арыстагы жарылууда каза болгон экинчи адам тууралуу кабарлады. Расмий билдирүүгө ылайык, алардын бири жөнөкөй тургун, бири аскер кызматкери.

«Эки адамдын өлгөнүн тастыктай алабыз. Бири Арыстын тургуну, анын машинесине снаряд тийип, ал жараатынан каза тапкан. Экинчиси - Коргоо министрлигинде жалданып кызмат өтөгөн аскер. Анын сөөгү аскердик бөлүктөн анча алыс эмес жерден табылды», деген ички иштер министринин орун басары Юрий Ильин.

Ал эми саламаттык сактоо министри Елжан Биртанов жалпысынан медициналык жардам сурап 165 адам кайрылганын, алардын жарымы ооруканага жаткырылганын маалымдады. Жарылуудан жарадар болгон 15 адам реанимацияда, алардын экөө балдар. Тогуз кишинин абалы оор экени айтылууда.

24-июнда Түркстан облусундагы Арыс шаарынын четиндеги аскердик кампадагы жарылуудан кийин жергиликтүү бийлик аймакта чукул кырдаал жарыялап, 43 миң калкы бар шаардын жашоочуларын эвакуациялай баштаган. Ички иштер министри Ерлан Тургумбаевдин маалыматына караганда, 39 миңдей адам аймактан өз алдынча чыгып кеткен.

Акимиат ушу тапта Чымкентте 22 эвакуациялык пункт ачылып, аларга 3,5 миңден ашуун адам жайгаштырылганын, адамдарга кийим-кече, тамак-аш таркатылып, медициналык жардам көрсөтүлүп жатканын билдирди. Кырсык болгон жерден качып чыккандардын арасында жакындарын издегендер да бар.

«Бала бакчанын имараты солкулдай баштаганда эле бакчадагы балдарды машинеге салып алып жөнөдүк. Кээ бирлеринин үйүнө барсак, жакындары эбак качып кетишиптир. Анан балдарды алып биз да качып жөнөдүк. Чындыгында эмне болуп жатканын түшүнгөн жокпуз. Кийин жолдо ата-энеси табылганына балдарын бердик. Аман калганыбызга шүгүр», - дейт Чымкенттеги эвакуациялык пунктта кездешкен аял.

Ал эми кош бойлуу Ляззат Даулетбаева жети баласы менен качкан. Келиндин айтымында, алар жанына документтерин алууга гана жетишкен.

Арыстагы аскердик бөлүктөрдүн аймагында жарылуулар буга чейин да болгон. 2009-жылы төрт киши мүрт кеткен, 20га чукул адам жарадар болгон. 2015-жылкы жарылууда бир адамдын өмүрү кыйылган.

Арыстагы окуядан кийин коңшу өлкөнүн Ички иштер министрлиги «Адамга коркунуч жараткан курал-жарактарды колдонуу эрежесин бузуу» беренесинин негизинде кылмыш ишин козгоду.

Ал эми Сенаттын мүчөлөрү тиешелүү министрликтердин жоопкерчилиги толук каралып чыгышы керек деген позицияда турушат.

Казак бийлигинин расмий билдирүүсүнө караганда 24-июнда эртең менен Куралдуу күчтөргө караштуу кампалардын биринде өрт чыгып, анын айынан курал-жабдыктар турган жер жарылып кеткен.

Социалдык тармактарда таркаган видеолордо асманга көтөрүлүп жаткан калың түтүн, жарылуунун үнү жана кымгуут түшүп ары-бери чуркаган адамдар, шаардан чыгып бараткан машинелердин тыгыны көрүнөт.

Казак бийлиги Арыстагы абал дагы эле кооптуу экенин белгилеп, дагы жарылуу болушу мүмкүн экенин эскертүүдө.

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Кыйналган мигрантты коргогон жердештер

Кыйналган мигрантты коргогон жердештер
please wait

No media source currently available

0:00 0:28:01 0:00

Каримова каткан акчасын кайтарат

Гүлнара Каримова

Экс-президент Ислам Каримовдун кызы Гүлнаранын Швейцарияда табылган акчасынын бир бөлүгү Өзбекстанга кайтарылат.

24-июнда Швейцариянын Башкы прокуратурасы Гүлнара Каримовага козголгон кылмыш иштин жүрүшүндө камакка алынган 130 миллион франк (133 миллион доллар) Өзбекстанга кайтарыларын маалымдады.

«Алты жылга уланган оор кылмыштык иликтөөнүн жыйынтыгында Швейцариянын Башкы прокуратурасы өзбек рыногуна чыгууну көздөгөн чет өлкөлүк компаниялардан мыйзамсыз акча өндүрүлүп, каражаттын бир бөлүгү Швейцария аркылуу чыгарылганын аныктады. Камакка алынган 130 миллион франк Өзбекстанга кайтарылат»​ деп жазылган Башкы прокуратуранын сайтында.

Швейцариянын Федералдык соту 8-майда Гүлнара Каримованын жакын тууганына карата өкүм чыгарган. Соттолгон адам 2004-2013-жылдардын аралыгында каражаттын тегин, багытын жашыруу аракетинде ар кандай ишканалардын атынан банк эсептерин ачып, акча которууларды бөлүштүрүп катканы аныкталган. Каражаттын чыныгы ээсин жашыруу үчүн банк кагаздарына жасалма кол коюлганы тастыкталган.

Каримова миллиондорунан баш тартты
please wait

No media source currently available

0:00 0:14:29 0:00

Швейцариянын соту Каримованын тууганын 390 миң франк айып төлөөгө милдеттендирген. Андан тышкары 130 миллион франкты Өзбекстанга кайтаруу үчүн камакка алынган. Каримованын тууганы учурда Өзбекстанда камакта, сот өкүмү ага сыртынан чыгарылган.

Бул Швейцариянын Башкы прокуратурасы Гүлнара Каримованын жеке жардамчысы жана орусиялык телекоммуникациялык компаниянын Өзбекстандагы филиалынын директоруна карата 2012-жылы козголгон "акча изин жашыруу", "документтерди жасоо" кылмыш иштери боюнча жүргүзүлгөн иликтөөнүн бир бөлүгү. Кийин бул кылмыштар боюнча Каримованын дагы эки кызматкерине айып тагылган.

Женевада БУУдагы дипломатиялык ишмердиги аяктаганда Каримова өзүнө да айып тагылган. Анда анын банк эсебинен 800 миллион франк (784 миллион доллардай) камакка алынган. Швейцариядагы иликтөө АКШ, Нидерланды жана Швецияда да бир катар кылмыш иштерин ачууга түрткү болгон. Учурда кылмыш иши уланууда - беш адам тергөө алдында, 650 миллион франк камакта.

Швейцариянын Башкы прокуратурасы таркаткан билдирүүдө Өзбекстанга каражат кандай шартта которулары, ошондой эле акчанын калган бөлүгү тууралуу айтылган эмес.

Буга чейин Ташкент облусундагы Заңги-Ата районунда №21 аялдар абагында жаза өтөп жаткан Гүлнара Каримова чет өлкөлүк банктардагы 686 миллион доллардан баш тартууга даяр экенин билдирген. Атасынын көзү өткөндөн кийин мамлекет башына келген Шавкат Мирзиеёвди гумандуулукка чакырып, Лондондогу үйүнө балдарына кетүүнү суранган.

Алты жылдан бери биринчи жолу үн каткан 46 жаштагы Каримованын кайрылуусун кызы Иман “Инстаграмга” жарыялаган. ​

"Мен протокол үчүн билдирип коёюн, буга чейин Өзбекстанда мурда менин эсебимде турган 1,2 миллиард доллар жеке менчигимден чыгып, өкмөттүк бюджеттин кирешесине өттү. Муну жергиликтүү органдардын бир нече иликтөөлөрү тастыктайт» деген Каримова кайрылуусунда.

Гүлнаранын швейцариялык адвокаты Грегуар Манже «Каримованын ден соолугу начарлап, ага медициналык жардам көрсөтүлбөй жатканын» "Твиттерге" жазган.

Каримованын кайрылуусунан кийин Өзбекстандын акыйкатчысы Улугбек Мухаммадиев июнда Заңги-Атадагы түрмөгө барып келгенин айтып, Гүлнара Каримованын абалын “канааттандырарлык” деп баалаган. Омбудсмендин айтымында, ага туура тамак-аш жана медициналык жардам берилүүдө.

2017-жылы декабрда Каримова Өзбекстанда 53 миллион доллар каржылык кылмышка шектелип, 10 жылга кесилген. Кийин сот өкүмү жеңилдетилип, беш жылга үй камагында алынган. Бирок жаза өтөөнүн шартын бузду деп, кайра түрмөгө которулган.

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Айыл чарба министрлиги сындан арылабы?

Айыл чарба министрлиги сындан арылабы?
please wait

No media source currently available

0:00 0:04:41 0:00

Каримова миллиондорунан баш тартты

Каримова миллиондорунан баш тартты
please wait

No media source currently available

0:00 0:14:29 0:00

Дагы жүктөңүз

XS
SM
MD
LG