Линктер

дүйшөмбү, 22-июль, 2019 Бишкек убактысы 09:55

Борбор Азия

Жалал-Абаддагы жаратман агай

Жалал-Абаддагы жаратман агай
please wait

No media source currently available

0:00 0:09:12 0:00

Өзбекстандагы «башкы прокурорлор парады»

Отабек Муродов.

Өзбекстанда президент Шавкат Мирзиёевдин буйругу менен кызматтан бошотулуп, кылмыш иши боюнча камакка алынган мурунку башкы прокурор Отабек Муродов үй камагына чыгарылды.

Өзбекстанда кылмышка кириптер катары камакка алынган мурунку башкы прокурор Отабек Муродов 28-июнда үй камагына чыгарылды. Ал өзүнө коюлган айыптарды моюнга алып, тергөө менен кызматташып жатканы маалымдалууда.

«Азаттыктын» өзбек кызматынын маалыматы боюнча 2-июлда Муродов прокуратуранын мурунку кызматкерлерине карата көрсөтмө берип, кылмыштар үчүн айыпталгандар менен беттештирилген. Күч түзүмдөрүнөн жана прокуратурадан он чакты аткаминер учурда кылмыш ишине кириптер катары сурак берип жатат.

44 жаштагы Отабек Муродов «Кызмат абалынан кыянаттык менен пайдалануу», «Паракорлук» беренелери боюнча айыпталууда. Муродов өзү шаардан чыкпоого, Интернет, мобилдик байланыш колдонбоого милдеттендирилген. Жакындары жана мурунку кесиптештери ага мамлекеттик адвокат берилгенин, бирок Муродов аны менен эмгиче жолукпаганын айтышууда.

Муродового кылмыш иштери козголгонун президент Шавкат Мирзиёев өзү 21-июнда билдирип, «үмүтүн актабаганын» айткан.

«Кантип түшүнсө болот? Алар кызматка келгенде эле өзгөрүп кетишет. Облустук прокурорлордон 100-50 миң доллар алышат. Прокуратура менен Салык кызматынын кызматкерлеринин баары паракорлор. Мен билем. Мен Муродовго ишенгем», - деген анда Мирзиеев.

44 жаштагы Отабек Муродов былтыр жыл башында президенттин буйругу менен кызматка келген болчу. Анын убагында мурунку башкы прокурор Рашид Кадыров, атайын кызматтын башчысы Ихтиёр Абдуллаев менен бирге ондогон орган кызматкерлери камакка алынып, кылмыш иштери козголгон.

Бирок быйыл январда өткөн Коопсуздук кеңешинин жыйынында Шавкат Мирзиёев эки жолу Муродовду атап, анын ишине наарызы боло баштаган.

«Эй, прокурор, мени жакшылап ук. Кылмыштар азайбаса мен сени районго прокурор кылып жөнөтөм. Анан куугунтукта жүрөсүң», - деп коркуткан анда президент башкы прокурорду.

Муродов кызматтан алынып, сурак берип жатканы расмий тастыкталгандан кийин Башкы прокуратуранын жыйынында премьер-министр Абдулла Арипов менен президенттин администрация башчысы Зайнилобиддин Низомиддинов аны юстициянын 3-класстагы мамлекеттик кеңешчисинин чининен жана бардык мамлекеттик сыйлыктардан ажыраткан.

«Тазалык» иштери

Өзбекстандын Башкы прокуратурасында «кадрдык тазалоо» мурунку башкы прокурорлор Рашид Кадыров менен Ихтиёр Абдуллаев камакка алынгандан кийин башталган.

Өзбекстандын азыр камакта отурган башкы прокурорлору. Сүрөттө (солдон оңго): Рашид Кадыров, Ихтиёр Абдуллаев жана Отабек Муродов.
Өзбекстандын азыр камакта отурган башкы прокурорлору. Сүрөттө (солдон оңго): Рашид Кадыров, Ихтиёр Абдуллаев жана Отабек Муродов.

Быйыл апрелде Башкы прокуратурада жетекчилердин 66 пайызы алмаштырылганы кабарланган.

«Азаттыктын» өзбек кызматынын маалыматы боюнча эми Отабек Муродовдун тегерегиндеги бир нече мамлекеттик кызматкер коррупциялык кылмыш үчүн сурак берип, айрымдары ага каршы көрсөтмө берүүдө.

Учурда прокуратура менен күч түзүмдөрүндө «кадрдык тазалоо» жүрүп жатканы, айрым облустук прокурорлор өз ниети менен жумуштан кетип жатканы кабарланууда. «Азаттыктын» өзбек редакциясына кызматтан алынгандардын жана өз каалоосу менен кетип жаткан аткаминерлердин тизмеси жөнөтүлгөн. Бирок ал маалыматтарды мамлекеттик органдар тастыктай элек.

Отабек Муродов ким?

Отабектин атасы Бахриддин Муродов Яккабаг районунда аким болуп жүрүп, кийин Мубарек районунда газ иштеткен мекеменин жетекчисинин орун басары болгон. Энеси 20 жылдан ашык райондук сотту башкарган. Атасы мурунку президент Ислам Каримов менен Кашкардарыя облусунда бирге иштеп, Отабек 1997-жылы юридикалык факультетти аяктаганда Каримовдун камкордугу менен прокуратурага ишке алынган. Каримовдун заманында президенттик администрациянын башкы консультанты, юстиция министринин орун басары, мамлекеттик кеңешчи болгон.

2017-жылы жаңы президент Шавкат Мирзиёев аны саясий укуктар боюнча мамлекеттик кеңешчи кылган.

Кезектеги башкы прокурор

20-июнда башкы прокурорлук кызматка Мажилистин ылдыйкы палатасынын спикери Нигматулла Юлдашев дайындалган.

57 жаштагы Нигматулла Юлдашев экс-президент маркум Ислам Каримовдун убагында Мажилистин ылдыйкы палатасынын башчысы болуп дайындалып, 12 жыл бою формалдуу түрдө мамлекеттеги экинчи адам болуп эсептелип келген.

Баш мыйзамга ылайык Каримовдон кийин ал мамлекет башчысынын милдетин убактылуу аткарышы керек эле. Бирок Юлдашев 2016-жылы 8-сентябрда күтүүсүздөн тактан баш тартып, өз милдеттерин Шавкат Мирзиёевге өткөрүп берген.

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Сириянын алты эрге тийгизген азгырыгы

Сириядагы согуштан бир көрүнүш.

Актөбөнүн тургуну Акгүл учурда Айша жана Асия аттуу неберелерин кучактап, кубанычы койнуна батпай отурган кези.

Өткөн айда алар энеси менен Сириядан кайтарылган. 11 жаштагы Айша апасы менен Сирияда беш жыл жүрдү, ал эми эки жаштагы Асия ошол жакта төрөлгөн. Кыздардын энеси учурда Актөбөдөгү тергөө абагында отурат. Ал «терроризмге үгүттөгөн» жана «диний кастыкты козуткан» деп айыпталууда.

11 жаштагы Айша окуганды да, жазганды да билбейт. Анын 63 жаштагы тайнеси Акгүл (ысымы өзгөртүлдү – ред.) эки жумадан бери небересин Актөбөдөгү «Шанс» реабилитациялык борборуна алып барып жүрөт. Таенесинин айтымында, Айша эми гана тынч жашоого көнө баштагандай. Айша башында үйдөн чыкпай жүрсө, эми короодо курдаштары менен ойной баштады.

Акгүлдүн арманы

«Неберем абдан түнт. Анда-санда гана ачылып сүйлөбөсө, мелтиреп үн катпай эле отура берет. Ал башынан өткөндөрүн тезирээк унутуп калса дейм. Ошондуктан эч нерсени сурабайм. Кээде неберем өзү эле бир нерселерди айтып берет. Мен аны көзүмө жаш алып угуп отурам. Бул чыбыктай кыз эмнени гана башынан өткөргөн эмес! Бомба жарылгандан кийин урандылардын алдында кала бериптир. Жарадар болуп, ары барып, бери келген экен. Дайыма ачка жүрчү, адамдын сөөгүн көрүптүр», - деп айтып берди Акгүл.

Акгүлдүн эки кызы 2014-жылы июнда балдарын алып, Сирияга кетип калган. Кыздар башында апасына Астанага тойго баратабыз деп алдап чыгышкан. Өздөрү болсо Түркияга жетип, андан ары Сирияга кирип кетишкен. Акгүл башында тааныштарынан кыздары Сирияда экенин жашырып жүргөн. Азыр да неберелеринин келечеги үчүн тынчсызданып, алардын чыныгы атын айтпоону бизден өтүндү. Ошондуктан «кыздарымды Умм Айша жана Умм Хадижа деп айткылачы» деп суранды. Мындай ысымдарды аларга Сириядан беришкен экен.

«Кыздарымдын Сирияга кетип калганы үчүн биринчи кезекте өзүмдү жемелейм. Күйөөм менен ажырашкандан кийин үч балам эч нерседен кем болбой чоңойсо экен деп, эртеден кечке чейин баш көтөрбөй иштечүмүн. Балким ушундан улам алардын тарбиясына жакшы көңүл бурбай калган чыгаармын. Эми эс-дартымдын баары неберелеримде. Айша мектепке барса экен деп тилейм. Асия азыр кичинекей. Кечээ коляскага отургузуп алып, сейилдеп жүрсөк, алыстан хижаб кийген аялды көрүп калып, «апа» деп ыйлады. Жүрөгүм эзилип эле кетти», - дейт Акгүл.

Облустук соттун маалыматы боюнча, Акгүлдүн кызы 28-майдан бери Актөбөдөгү тергөө абагында отурат. Ал «терроризмге үгүттөгөн» жана «диний кастыкты козуткан» деп айыпталууда.

2013-жылы октябрда 150 казакстандык Сирияга кеткени белгилүү болуп, социалдык тармактарда курал кармаган балдардын сүрөттөрү менен видеолору тараган.

Акгүл экинчи кызы кайда экенин билбейт. 28 жаштагы Умм Хадижа акыркы жолу 2017-жылы телефон чалган экен. Ал апасына Сириядагы Багуз айылына эжеси Умм Айшага баратканын кабарлаган. Ошондон бери анын дайын-дареги белгисиз. Умм Хадижа Сирияга өзү менен кошо кызын ала кеткен. Ал эми Сирияда эркек бала төрөгөн. Акгүл экинчи кызын, неберелерин көрөм деген үмүтүн үзбөй келет.

«Акыркы беш жыл башымдан өткөндөрдү душманыма да каалабайт элем. Балдарым ошол жакта бомбанын алдында жашап жатканын ойлосом, өзүм да бомбанын алдында жүргөндөй болдум. Эне катары кыздарым үчүн кечирим сурайм. Экөө тең чоң ката кетиришти. Муну алар кеч түшүнүштү. Неберелеримди мекенине кайтарган өлкө башчысына, коопсуздук кызматтарына жана азыр жардам берип жаткан реабилитациялык борборго ыраазычылыгымды билдирем», - дейт Акгүл.

Акгүл маектешүүгө небереси Айша менен келди. Татынакай, ак жуумал кыз балдарга окшоп ойнобойт, эч ким менен сүйлөшпөйт, мелтиреп эле бир жерди тиктеп отура берет. Айша менен тең балдар быйыл 5-классты бүтүрүштү. Ал эми Айша Сирияда араб тилин үйрөнгөн, Куранды жатка билет.

Умм Айшанын Сириядагы жашоосу

30 жаштагы Умм Айша менен «Азаттыктын» кабарчысы тергөө абагында жолугушту. Эки баланын энеси алты жолу турмушка чыккан экен. Мектепти бүтүргөндөн кийин эле күйөөгө тийген аялдын айтымында, дин жолуна түшүүгө биринчи күйөөсү себепчи болгон.

«Биз эки жарым жылдай чогуу жашадык. 2008-жылы кыз төрөдүм. Күйөөм экөөбүз тең билимсиз болчубуз, жумушсуз элек. Акыр аягы ажыраштык».

Умм Айшанын айтымында, кийинки эки күйөөсү тең динге ишенген адамдар болчу. Казакстанда үч жолу ажырашкандан кийин аял 2014-жылы июнда кичинекей кызын алып, Сирияга кетүүнү чечкен. Ошол маалда сиңдиси да күйөөсү менен ажырашып, ал да кызы менен жалгыз калган экен.

«Сиңдим Интернеттен Абу Сайфуллах деген чечен менен таанышып калды. Ал бизди Сирияга чакырып, «эч нерседен кем болбойсуңар» деди. Абу Сайфуллах бизге билет сатып берип, 2014-жылы Астанадан Түркияга учуп кеттик. Бир адамдар бизди Стамбулдан Газиантепке жеткирип, ал жактан Сириянын Жераблус деген шаарына бардык. Сиңдим Абу Сайфуллахка турмушка чыкты, мен болсо дагестандык Абу Убайда деген адамга тийдим. Көп өтпөй биз Раккага кеттик, ал эми сиңдим Манбижге көчтү».

Аялдын айтымында, Абу Убайда «Ислам мамлекети» террордук тобунун мүчөсү болчу. Ошондуктан азык-түлүктөн тышкары ай сайын 500 доллар берилчү: 100 долларды аялы, 100 долларды кызы, 300 долларды согушкер алчу.

«Ислам мамлекети» террордук тобунун согушкери. Ракка, 2014-жыл.
«Ислам мамлекети» террордук тобунун согушкери. Ракка, 2014-жыл.

«Алгачкы эки жыл эч нерседен кем болбой жашадык. Жеңил акчага азгырылып, ал түгүл Актөбөдө калган энемди Сирияга чакыра баштадым. Бир жолу күйөөм колума курал карматып, муну видеого тартып алган. Ал «сууну көздөй атып көр» деген. Мен куралдан аттым. Бул видеону апама жибергем. Мына ошон үчүн азыр мага «терроризмге үндөгөн» жана «диний кастыкты козуткан» деп айып коюшууда. Күйөөм өлгөндөн кийин ал куралды согушкерлер тартып алышкан. Андан кийин колума курал алган эмесмин. Мага коюлган айыпты мойнума алам жана өкүнөм», - деди Умм Айша.

Абу Убайда өлгөндөн кийин Умм Айша 2016-жылы жайында чеченстандык Абу Маликке турмушка чыккан. Бир жылдан кийин кызы Асия төрөлөт. Аялдын айтымында, Асияны үйдөн эле төрөгөн. Баланын киндигин Шахида деген өзбек аял кескен экен.

Умм Айшанын айтымында, күйөөсү Абу Малик согушта жарадар болуп, нерв системасына доо кеткен. Ал бир нерсе болсо эле куралын көтөрүп жүгүрчү экен. Ошон үчүн Умм Айша аны менен ажырашууну чечет. Көп өтпөй крым татары Хаттабга экинчи аял болуп тиет.

«Биздин үйүбүзгө бомба түшкөндө Хаттаб биринчи аялынын үйүндө болчу. Мен эки балам менен талкаланган үйдүн ичинде кала бергем. Бизге эч ким жардам берген эмес. Ар ким өз үй-бүлөсүн сактап жатты. Мен балдарым менен эптеп урандылардын алдынан чыктык. Көчөдө ар кайсы жерде адамдар өлүп жаткан экен. Аялдардын жана балдардын үзүлгөн колу-буттары жатыптыр», - деп ыйлады Умм Айша.

Үйсүз калган Умм Айша Хаттабдын биринчи аялынын үйүндө баш калкалап жашайт. Бирок күндөштөр тил табыша албай койгон. Ошондон улам Умм Айша менен Хаттаб ажырашат.

«Кайра турмушка чыгууну ойлогум келбей калган. Эптеп эле качкындардын лагерине жетким келди. Менин пландарым тууралуу курбум Иллариядан башка эч ким билген эмес. Иллариянын күйөөсүн «Ислам мамлекетинин» согушкерлери өлтүрүшкөн. Экөөбүз ооруктан балдарга тамак жасап бериш үчүн эле чыкчубуз. Ошондой күндөрдүн биринде от жагып, тамак жасап отурсак, снайпер Илларияны жана эмчектеги кызын атып өлтүрдү. Ымыркайдын ичи жарылып кетти», - деп ыйлап айтып берди Айша.

2019-жылы мартта кичүү кызы Асиянын атасы Абу Маликтин жардамы менен Умм Айша курчоого алынган Багуз айылынан чыгып кетип, качкындар лагерине жетет. Бирок ал жакта да аял жыргап кеткен жок. Козголоңчулар чатырларды талкалап, аялдардын телефонун, акчасын, баалуу буюмдарын тартып алышкан.

Качкындар лагери.
Качкындар лагери.

Айшанын айтымында, Борбор Азиядан барган орус тилдүү жихадчылар өздөрүн мухажир деп аташчу, ал эми жергиликтүү согушкерлер араб болчу.

«Ислам мамлекети» мухажирлерди тирүү калканч катары колдонгон. Согушта биринчи катарда мухажирлер турчу. Алар жеңишке жеткенде арабдар ошол жерге келип, өздөрүн сүрөткө, видеого тартып, «биз жеңдик» деп айтышчу. Анан кырдаал оорлой баштады. Базарда кумшекердин бир килограммы биздин акча менен эсептегенде 20 миң теңгеге чыкты. Мухажирлердин азык-түлүгү түгөнүп, чөп жей баштадык. Ал кезде сириялыктар жана ирактыктар (ИМдин согушкерлери – ред.) «Сникерс» жеп жүрчү. Алар акыр аягына чейин эч нерседен кем болбой жашашты. Ал түгүл качкындардын лагеринде да күн батареяларын, желдеткичтерди, жакшы тамакты, жакшы чатырды арабдарга гана беришчү. Биз болсо буурчак жеп отурдук», - дейт Айша.

Сириядан кайтып келгендер

Абакта отурган Айша эркиндикке чыкканда жаңы жашоо баштап, жумуш табаарын айтты. Азыр кыздары билим алса экен деп кыялданат. 11 жаштагы кызы ушул кезге чейин тамга тааныбаганы үчүн Айша өзүн жемелеп отурат.

Актөбө облусунун дин иштери боюнча башкармалыгынын маалыматы боюнча, «Жусан» операциясынын жүрүшүндө Сириядан 30 актөбөлүк кайтарылган, алардын 21и – балдар. Жалпысынан бул операциянын үч баскычында Казакстанга 516 адам, анын ичинде 360 бала кайтарылды.

Сириядан кайтарылгандардын бири. Май, 2019-жыл.
Сириядан кайтарылгандардын бири. Май, 2019-жыл.

«Ансар» маалыматтык-аналитикалык борбордун жетекчисинин орун басары Төлеген Талдыбаевдин айтымында, Сирияга кайтарылган аялдар жана балдар коомго коркунуч жаратпайт.

«Теолог катары айтаарым, Сириядан кайткандар социалдык адаптацияга муктаж. Ошондуктан коом аларды өгөйлөбөй, басым жасабашы керек. Бул адамдар жаңылды, бирок алар биздин жарандарыбыз. «Жусан» - мамлекетибиз эгемендик алгандан берки жакшы миссияны көздөгөн күчтүү атайын операциялардын бири болду деп эсептейм».

Талдыбаевдин айтымында, күйөөсүн ээрчип, Сирияга кеткен аялдар үй тиричилиги менен алек болушкан. Ошондуктан алардын көбү араб тилин билишпейт, кээ бири Куранды билбейт.

«"Ислам мамлекети" балдардын диний билимине өзгөчө көңүл бурган. Сирияда беш жашка толгон балдардын баары Куранды жаттап чыгышкан. Мындан тышкары аларга «Ислам мамлекетинин» радикалдык маанайдагы китептерин окутушкан», - дейт Төлеген Талдыбаев.

Сириядан кайтып келген балдар азыр Актөбөдөгү «Шанс» реабилитациялык борборуна барып жатышат.

Жанагүл ЖУРСИН, "Азаттыктын" казак кызматынын кабарчысы.

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Арыстагы жарылуунун зыяны эсептелди

Арыс шаарына жакын аймакты ок-дарыдан тазалоо иштери уланууда.

Казакстандын Арыс шаарында ок-дары сакталган кампанын жарылуусу келтирген зыян эсептелди.

Баштапкы эсеп боюнча, келтирилген зыян 20 миллиард теңгеге же дээрлик 53 миллион долларга бааланды. Кырсык бир жума мурда болгон жана үч адамдын өмүрүн алып кетти. Ал арада айрым жергиликтүү тургундар курмандыктар кыйла көп болушу мүмкүн экенин айтышууда. Алар жалган маалыматты жайылткан деп айыпталып, полицияга жеткирилди.

Жергиликтүү алты тургун «билип туруп жалган маалымат тараткан» деп айыпталууда. Мунун алдында айрым жашоочулар бийлик курман болгондордун так санын жашырып жатканын, өлгөндөрдүн саны ондоп саналаарын айтып чыгышкан. Бийлик мындай билдирүүлөрдү чагым катары баалап жатат.

Өкмөттүн маалыматы боюнча, Арыс шаарынан убактылуу эвакуацияланган адамдар үйлөрүнө кайткандан кийин алардан райондук ички иштер бөлүмүнө жүзгө чукул арыз түштү. Адамдар полицияга үйү тонолгонун, машинелери жоголгонун айтып арыз жазышкан.

Өзгөчө кырдаал боюнча комитеттин төрагасы Владимир Беккер буларды айтты:

«Ар кандай мүнөздөгү арыздар түшүп жатат. Кээ бирөө келип, шкафында сакталган 1 миллион теңгеси жоголгонун айтууда. Кечээ 85 арыз түшкөн эле, полиция жеринде иш жүргүзүп, кошумча суроолорду бергенден кийин 13 адам арызын кайтарып алды».

Миңден ашык сапёр шаарга жакын аймакты ок-дарыдан тазалоо иштерин улантууда. Бийлик шаар ок-дарыдан толугу менен тазаланганын айтканы менен көпчүлүк тургундар дагы эле коркуп жашап жатышат. Алар шаарда жарылбай калган бомба калышы мүмкүн жана ал күтүлбөгөн учурда жарылышы ыктымал деп кооптонууда.

Өзгөчө кырдаал боюнча комитеттин төрагасы Владимир Беккер коркунуч бар экенин моюнга алды:

«Көрүп калсаңыз, ошол заматта чалышыңыз керек, балдар аны кармап албашы үчүн чара көрүлүүгө тийиш. Албетте, ок-дары кала бериши мүмкүн деген коркунуч бар. Бирок минималдуу гана. Ошентсе да сактыкта кордук жок деп коюшат эмеспи. Ар кандай окуялар болот».

Арыста ок-дары сакталган кампа жарылды
please wait

No media source currently available

0:00 0:00:51 0:00

Жарылуудан кийин Арыста 5 тоннага жакын азык-түлүк жок кылынып, ошондой эле өлгөн малдын сөөктөрү көмүлдү. Шаарда дезинфекциялоо иштери жүргүзүлүп жатат. Бийликтин айтымында, учурда материалдык зыянды баалоо боюнча жумуштар жасалууда.

Ошентип келтирилген зыян 20 миллиард тенге же дээрлик 53 миллион доллар деп бааланууда. Бул сан дагы өзгөрүшү мүмкүн. Өкмөт кампадагы калган ок-дарыны чыгарып кетээрин кабарлады. Бирок кайда чыгараары жана бул иштер качан жасалаары тактала элек. Ок-дары сакталган кампадагы жарылууга эмне себеп болгону азырынча белгисиз.

Түркстан облусунун жергиликтүү бийлиги Арыс шаарынын ар бир тургунуна 100 миң тенгеден же 250 доллардан төлөп берүүнү пландоодо. Бул акча казынадан бөлүнөт, ошондой эле кайдыгер эмес адамдар ачкан атайын эсептен алынат. Өкмөт өз резервин дээрлик 200 миллион долларга көбөйтүүгө убада берди. Бул акчанын бир бөлүгү Арыстагы жарылуунун кесепеттерин жоюуга багытталат.

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Арыстагы жарылуудан кийинки жашоо

Казакстандын Арыс шаарында ок-дары кампасындагы жарылуудан кийин үйлөр бузулуп, айрым имараттар күйүп кеткен.

Теңиздеги мушташ заводдун ишин токтотту

Казакстандын Атырау облусундагы Теңиз мунай кениндеги калайман мушташтан кийин заводдун курулушу убактылуу токтоду.

29-июнда «Теңизшевройл» компаниясы жалдаган «Сohsolited Contracting Endihering and Prourement S.A.L Offshore» ишканасында жергиликтүү жумушчулар компаниянын айрым чет өлкөлүк кызматкерлерине кол көтөрүп, ортодо мушташ чыккан.

Жаңжалга ливиялык жарандын колундагы рацияны казак кызга туштап түшкөн сүрөтү себеп болгон. Нааразылыкка чыккандар жумуштагы шарт, айлык акыга байланыштуу теңсиздик тууралуу да даттанышкан.

Жумушчу иштен бошотулду

«Теңизшевройл» компаниясы жапырт мушташта 40 адам жабыркаганын билдирди. Бир адам ажал тапканы тууралуу маалымат ырасталган жок. Аталган компаниянын башкы директору Имер Боннер мындай жаңжалдардын алдын алып, аларга жол бербеш үчүн бардык аракеттер жасаларына убада берди:

«Биз жергиликтүү аткаруу жана күч органдарына жаңжалды чукул арада жөнгө салууга көмөктөшкөнү үчүн ыраазыбыз. Өзүбүз тараптан CCEP жана башка биз жалдаган компанияларга карата иш жүргүзөбүз деп убада беребиз».

«Теңизшевройл» компаниясы жалдаган «Consolidated Contracting Engineering & Procurement S.A.L. Offshore» (CСЕР) компаниясынын башкы директору Кауаш Хишам да Атырауга барды. Ал видео аркылуу кайрылып, жумушчулардан кечирим сурады. Жетекчи Али Дауд кызматтан алынып, эмгек келишими токтотулганын маалымдады:

«Мен Али Дауддун кылыгы намысына тийгендердин баарынан кечирим сурайм. Компаниянын жетекчилигинин жана кызматкерлеринин атынан бул жосунсуз жорук болгон деп айта алам. Биз бул окуя боюнча ички иликтөө жүргүзүп, тиешелүү чара көрөбүз. Биз казак боордошторго терең сый-урмат менен мамиле кылабыз».

Ливандын коргоо министри Элиас Бу Сааб казак кызматташы Нурлан Ермекбаев менен Теңиздеги ливандык жумушчулардын коопсуздугуна байланыштуу жагдайларды талкуулады. Ливан өкмөтүнүн башчысы Саад Харири өлкөнүн тиешелүү органдарына Казакстандагы жагдайга тыкыр көз салып турууну тапшырганы кабарланды.

1-июлда Ливан менен Иорданиянын бийликтери кырдаалга көз салып турган кабарлашты. Иорданиянын Тышкы иштер министрлигинин басма сөз катчысы Суфьян Куда "Твиттерге" бул өлкөнүн элчиси Юсуф Абдельгани Атрауга барганын жазды. Элчи Атрау облусунун акими жана компания өкүлдөрү менен жолугуп, "кол салгандар жазага тартылары", "жабырлануучулардын укугу корголору" жөнүндө убада алганын билдирди. Ал Иордания Казакстандан кеткиси келген жумушчуларга жол чыгымын төлөп бере турганын да маалымдады.

Иорданиянын тышкы иштер министри Айман Сафади "Твиттердеги" баракчасына Теңизден эвакуация болгон жумушчулары менен түшкөн сүрөтүн жарыялап, алардын баары аман-эсен экенин кабарлады.

Эбепке себеп болгон сүрөт

Теңиздеги калайман мушташ тартылган видеолордон жумушчу формачан, бетин чүмбөттөгөн ондогон адам чет өлкөлүк жарандарды аёосуз сабап жатканын, алардын бети-башы канжалаганын көрүүгө болот.

Бул видеолорду тараткандар жаңжал компанияда иштеген Али Дауд аттуу ливиялык жарандын казакстандык жумушчу кыз менен түшкөн сүрөтүнүн айынын тутанганын жазышты.

«WhatsApp» мессенжери аркылуу тарап кеткен сүрөттөн чет өлкөлүк жаран колундагы рацияны казак тектүү кыздын оозуна туштап түшкөнүн көрүүгө болот.

«Азаттыктын» казак кызматына атын атабоону өтүнгөн жумушчулардын бири аларды иштеги шарт, айлык акыга байланыштуу теңсиздик нааразы кылганын, ошондуктан жергиликтүү жумушчулардын көбү калайман мушташка катышканын, жалпысынан ал жерде 15 миңдей адам болгонун айтып берди.

Окуя болгон жерге Атырау облусунун акими Нурлан Ногаев барды. Ал компаниянын өкүлдөрү менен жолукканда жумуштагы теңсиздик тууралуу нааразылыкка негиз бар экенин айтты:

«Бул системалуу маселелер. Анын компаниянын жетекчилиги, ошондой эле бул долбоорду аткарууга тартылгандар да чечиши керек. Казакстандык болобу же чет өлкөлүк иш берүүчүлөр, инвесторлор болобу - баары долбоорду ишке ашырып жатканда мыйзамдардын баарын, моралдук-укуктук нормаларды эске алышы керек».

Нурлан Ногаев жаңжалга байланыштуу комиссия түзүлгөнүн айтып, жумушчуларды нааразы кылган жагдайлардын баары иликтенерине убада берди:

«Акимдин биринчи орун басары башында турган комиссия түзүлдү. Ага «Теңизшевройлдун», мамлекеттик органдардын өкүлдөрү кирет. Алар баарын аныктап, силерге жообун берет. Эгер сиздер (жумушчулар) комиссияга өз өкүлдөрүңөрдү киргизебиз десеңер, «ушул адам биздин укугубузду коргойт» десеңер анда ошондой адамдарды да киргизгиле. Биз «Теңизшевройлдун» өкүлдөрү менен жумушчуларга мамиле, эмгек коопсуздугу - баарын текшерели деп макулдаштык. Мыйзам баарына бирдей. Эмгек кодексиндеги көрсөтүлгөн шарттардын баарын аталган компания камсыз кылат. Силер өз тарабыңардан алган милдет-тапшырмаларды аткарууга милдеттүүсүңөр».

Теңиз мунай кени Атырау облусунан 340 чакырым алыстыкта жайгашкан. Жыл сайын эле аталган кенде иштеген компаниялардын жумушчуларынын нааразылыгы катталат. Ушул жылдын башында «Кентек Казакстан Техникал Сервисез» жана «Саренс - Казакстан» компанияларынын жумушчулары шарты жакшыртууну талап кылып чыккан.

2006-2008-жылдары жергиликтүү жана чет өлкөлүк жумушчулардын ортосунда ар кандай чатактар чыккан, мунун айынан башка мамлекеттен келгендер иштерин таштап кеткенге да аргасыз болушкан.

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Орус өкмөтү мигранттын капчыгын кагат

Орус өкмөтү мигранттын капчыгын кагат
please wait

No media source currently available

0:00 0:10:59 0:00

Мигрант аялдын өлүмү көйгөйдүн бетин ачты

Иллюстрациялык сүрөт.

27-июнда Стамбул шаарында 34 жаштагы тажик жараны Фируза Ахмедова мыкаачылык менен өлтүрүлгөнү кабарланды.

Полиция мигрант келин өзү турган батирде "таяк жеп, башына желим баштык" кийгизилип өлтүрүлгөн деген бүтүм чыгарган. Окуя боюнча кылмыш иши козголуп, прокуратура шектүүлөргө издөө салды.

Мигрант келиндин өлүмү тууралуу кабар социалдык түйүндөрдө кызуу талкуу жаратты.

“Мигрант аялдарды коргоо” коомунун мүчөсү, доцент Эмел Жошкун бул окуя Түркияда чет өлкөлүк аялдар корголбой турганын көрсөттү деди:

Эмел Жошкун
Эмел Жошкун

"Жалпыга маалымдоо каражаттарынан аялдар кабылган зордук-зомбулук тууралуу укканда Түркияда мигрант аялдар дагы деле коргоосуз экенин көрөбүз. Анткени козголгон кылмыш иштери полициянын жана прокуратуранын карамагында калат. Мигранттардын басымдуусу мыйзамсыз, документи жок жашагандыктан, мекендештери каза болсо полицияга барып, көрсөтмө же арыз бере албайт. Тажикстандык келиндин өлүмүнөн кийин дагы тааныштары күбө катары полицияга көрсөтмө берүүдөн баш тарткан экен. Мындай жагдайлардан улам чет өлкөлүктөрдүн өлүмүнө байланыштуу кылмыш иштери узап отуруп унутта калат. Аларга юридикалык колдоо жоктугунан сот жараяндарында адилеттүү чечим чыгары да күмөн".

Журналист Митхат Абакан көп жылдан бери Түркиядагы чет өлкөлүк мигранттардын сотуна катышып жүрөт.

Чет өлкөлүк аялдардын кылмыш иштерине аралашкан фактыларды иликтеген журналист адам күнөөлүү болсо, чет өлкөлүк же жергиликтүү деп бөлүнбөй тийиштүү жаза аларына токтолду.

Митхат Абакан Түркиялык журналист.
Митхат Абакан Түркиялык журналист.

​"Аялдын үй-бүлөсүн таштап, башка өлкөгө жумуш издеп келгенинин өзү эле кооптуу. Анткени ал барган өлкөнүн мыйзамдарын, тилин же менталитетин билбейт. Мындайда жагдай татаалдашат. Буга чейин мен жазган макалалардагы каармандарымдын дээрлик көбү Борбор Азиядан келген мигрант аялдар. Алар кандайдыр бир жагдайлардан улам кылмышка аралашат, киши колдуу болот же зордукталат. Ар биринин соттук жараянына катыштым. Түркияда чет өлкөлүктөр аралашкан кылмыш иштерин тергөө учурунда балким түшүнбөстүк, кыйынчылык болушу мүмкүн. Бирок соттук жараянда «сен бизден эмессиң, чет өлкөлүксүң» деп кемсинтип, жазаны оорлоткон же жеңилдеткен окуяларды көрбөдүм. Мыйзам алдында бардык жарандар бирдей укуктарга жана милдеттерге ээ деп ойлойм".

27-июнда Стамбул шаарында өлтүрүлгөн тажикистандык келиндин өлүмү тууралуу Түркиянын дээрлик бардык медиа каражаттары чагылдырды. Окуя чоң резонанс жаратты. Өлкөнүн Ички иштер министрлиги шектүүлөрдү издөө боюнча кеңейтилген тергөө иштери жүрүп жатканын билдирди. Бирок азарынча үрөй учурган кылмышты жасагандар табыла элек.

Доцент Эмел Жошкун мындай көрүнүштөр учурунда талкуу жаратканы менен бат эле унутта каларын, Түркияда зордук-зомбулук көргөн аялдар көбөйүп баратканын жашырган жок.

"Түркияда гендердик тең укуктуулук боюнча сот системасы толук кандуу иштейт десек жаңылышабыз. Өзгөчө мигрант аялдар көргөн зомбулук фактылары жазасыз калат. Айыптууга жеңилдетилген жаза берилгени да бул сыяктуу көрүнүштөрдү көбөйтүүдө. Түркиядагы мигрант аялдардын көйгөйүн негизинен мамлекеттик эмес уюмдар жана жергиликтүү аялдарды коргоо уюмдары көтөрүп жүрөт. Түркиядагы мигрант аялдардын үнүн жергиликтүү аялдар гана тийиштүү органдарга жеткизип жатат".

Түркияда «Аялдарды өлтүрүүнү токтотобуз» аттуу платформанын статистикасы боюнча 2018-жылы өлкөдө 440 аял киши колдуу болгон. 317 аял сексуалдык зомбулукка кабылган. Акыркы сегиз жылда Түркияда киши колдуу болгон аялдардын өлүмү эки эсе көбөйгөн.

Расмий маалыматка караганда Түркияда 25 миңден ашуун кыргызстандык эмгектенет. Алардын басымдуу бөлүгү Стамбул, Анкара, Анталия сыяктуу ири шаарларда жашайт.

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Жаштарды сынаган «Жаш булак»

Жаштарды сынаган «Жаш булак»
please wait

No media source currently available

0:00 0:28:17 0:00

Оштон Көлгө жеткирген каттам

Ош-Тамчы каттамындагы учак «Ысык-Көл» эл аралык аэропортунда. 28-июнь, 2019-жыл.

Жайкы туристтик сезонго карата Ош аба майданынан «Ысык-Көл» эл аралык аэропортуна каттам кайра жанданды.

Жыл сайын жайкы эс алуу маалында убактылуу иштеген каттамга быйыл билет баасы жылдагыдан кымбат деген нааразылыктар азыртадан эле башталды.

Оштон Ысык-Көлгө 40 мүнөттө

Көл жээгинде жайгашкан «Ысык-Көл» эл аралык аэропортуна 28-июнда Ош аба майданынан быйылкы жылдын эсебинен алгачкы учак конуп, 88 адамды Оштон Ысык-Көлгө 40 мүнөттө жеткирди. Ушул эле күнү элүү адам Ошко учуп кетти. «Манас» эл аралык аэропортунун басма сөз катчысы Алия Курбанова маалымдагандай, Ош-Тамчы каттамында учак жумасына төрт жолу: дүйшөмбү, шаршемби, жума жана жекшемби күндөрү учат.

Кыргызстандын түштүк аймагынан Ысык-Көлгө унаа менен жетүү үчүн кеминде 15 саат кетет. Ушундан улам айрым жүргүнчүлөр Ош-Тамчы аба каттамынын жандануусун чыдамсыздык менен күтүшкөнүн айтышты.

Гүлайым Орозбаева, Кара-Суу районунун тургуну: Оштон Ысык-Көлгө барып эс алып келүү үчүн биз бир сутка жол жүрчүбүз. Эми минтип 45 мүнөттө эле жетип каласыңар деп, балдарым бизге билет алып беришти. Билеттин баасын 2500 сом дешти окшойт, чынында билбейм канча экенин.

Аркабай Боркобаев: Мен Кадамжайдан келдим. Оштон көлгө чейинки аралыкты жакшы билесиңер. Өзгөчө мен сыяктуу кары-картаңдарга узак жол жүрүү оор. Эс алып, дарыланып келгени барып, тескерисинче узак жолдо кыйналып барып, кыйналып келебиз. Эми бул каттамдын ачылганына өтө сүйүнүп отурам. Биз илгери Кызыл-Кыя аэропортунан Ысык-Көлгө учуп барчу элек. Эми жок дегенде Оштон учуп жатканына да ыраазыбыз.

Социалдык тармактарда Ош-Тамчы аба каттамынын билет баасы кымбат деген нааразылыктар айтылган. Ысык-Көлгө эс алууга бараткан жүргүнчүлөрдөн билет баасы тууралуу сураганыбызда, айрымдары 2500 сомдон, айрымдары 4500 сомдон алганын айтышты.

Ош-Тамчы аба каттамын "Тез Жэт" аба компаниясы жүргүзүүдө. Компаниянын өкүлү Чыңгыз Бектургановдун “Азаттыкка” билдиргени боюнча, билеттин баасы 2 миң сомдон 4200 сомго чейин болууда:

«Билеттин баасы ар кандай. Анткени баарын арзан кыла албайбыз. Чыгашаны жаба албай калабыз. Учактагы орундар жарымдаганча билеттер 2000-2500 сомдон сатылат, андан кийин кымбаттай берет. Бүгүнкү каттамга 92 билет түрдүү баа менен сатылды».

Бирок бул баа эс алууга көп адам болуп барган учурда үй-бүлөлүк бюджетке чоң эле чыгаша алып келерин айткандар да бар. Жергиликтүү эксперт Эрмек Абылкасымов билет баасын аныктоодо мына ушул жагдай да эске алынышы керек болчу дейт:

«Алыс жолду жакын кылган учак каттамы ачылганы өтө жакшы болду. Бирок баарыбыз эле билебиз, Ысык-Көлгө эс алууга адамдар ата-энеси, бала-чакасы менен баргысы келет. Мисалы, чоң ата, чоң эне, уул-келини жана дагы бир-эки кишиден турган үй-бүлө эс алууга барышы үчүн жолго эле 20-30 миң сом кетет. Ал жакта эс алуу үчүн да акча керек да. Ошондуктан мен бул бааны кымбат деп айтат элем».

Ош-Тамчы аба каттамы 2015-жылы июль айында башталган. Ошондон бери жыл сайын жайкы туристтик сезон учурунда, июнь-сентябрь айларында каттайт. Буга чейин бул каттам аркылуу учкан жүргүнчүлөрдүн так саны тууралуу маалымат жок.

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Стамбулдун жаңы мэри ишке киришти

Стамбулдун жаңы мэри ишке киришти
please wait

No media source currently available

0:00 0:14:41 0:00

Кыргыз базарын чет элдин товары басты

Иллюстрациялык сүрөт

Парламенттин тиешелүү эки комитети Евразия Экономикалык Биримдигинин (ЕАЭБ) аймагынан Кыргызстанга кирген товарларга карата өкмөттүн көзөмөлүн канааттандырарлык эмес деп тапты.

Ошондуктан бул эки комитет тиешелүү көзөмөлдү күчөтүү талабын коюп, бул көйгөйгө кайра кайрылуу үчүн маселени кароону күзгө жылдырды.

Жогорку Кеңеште эсепке алынбаган же иш жүзүндө аткезчилик менен кирген товарлардын айынан мамлекеттик казына миллиарддаган сомду жоготуп, мыйзамдуу иштеген ак ниет салык төлөөчүлөр теңдешсиз атаандаштыкка туруштук бере албай жатканы боюнча маселе көтөрүлдү.

Кошмо жыйындын чечими

Жогорку Кеңештин экономикалык жана фискалдык саясат, ошондой эле Укук тартиби, коррупция жана кылмыштуулукка каршы күрөшүү комитеттеринин кошмо жыйынында Кыргызстан мүчө болгон ЕАЭБ аймагынан кирген товарлардын агымын көзөмөлдөөнүн абалы каралды.

Буга бир катар депутаттардын Кыргызстанга күйүүчү-майлоочу майдын, ун азыктарынын жана башка күндөлүк керектелүүчү товарлардын эсепке алынбай киргизилип жатканы боюнча көтөргөн көйгөйү негиз болду.

Эл өкүлдөрүнө айрым салык төлөөчүлөр кайрылып, ички рыноктогу мындай теңдешсиз атаандаштыкка туруштук бере албай калышканын айтып даттанышкан. Өкмөттөн тиешелүү жоопту жетекчилер жыйынга келбей калып, бул эки комитет маселени күзүндө экинчи ирет кароо чечимин кабыл алды.

Наталья Никитенко
Наталья Никитенко

Парламенттин Укук тартиби, коррупция жана кылмыштуулукка каршы күрөшүү комитетинин төрайымы Наталья Никитенко мунун себептерин төмөндөгүчө түшүндүрдү:

«​Ири көлөмдөгү эсепке алынбаган товарлар өлкөгө кирип, анын салыгы казынага түшпөй калууда. Бул калктын аялуу катмарына таасирин тийгизет. Ошондуктан бул маселени биз бир эле ирет комитеттин деңгээлинде карап, ошол боюнча унутуп койбошубуз керек. Маселени парламенттин жалпы жыйынынын деңээлинде карашыбыз зарыл. Ошондуктан депутаттар октябрь айына чейин аны күн тартибине кайрадан киргизүүнү сунуш кылышты. Анда комитет берген бардык табыштамалар боюнча өкмөт жана тиешелүү укук коргоо органдары күзүндө келип, көзөмөлдү күчөтүүнүн жыйынтыгы боюнча толук отчет берсин деген пункт киргизилди».

Айрым маалымат сайттары депутат Искендер Матраимов «аткаминерлер даярданып алышы үчүн» аткезчилик боюнча маселени кароону күзгө калтырууну сунуштаганын жазып чыгышкан. Анда өкмөт эл өкүлдөрүнө күзүндө келип жооп берүүгө мүмкүнчүлүк алганы сынга алынган. Бирок жыйынды алып барган комитет төрайымы Наталья Никитенко кошмо жыйындын чечими бурмаланып жазылганын белгиледи.

Искендер Матраимов
Искендер Матраимов

Парламенттеги КСДП фракциясынан депутат Искендер Матраимов мындай олуттуу маселени кароону күзгө жылдырууга жеке кызыкчылыгы жок экенин айтып, өкмөт өкүлдөрүнүн жооп берүүгө даяр эместиги бул маселеге экинчи ирет кайрылып келүү сунушун киргизүүгө негиз болгонун айтты:

«​Комитеттин жыйынындагы сөзүмдү «Vesti kg» сайты бурмалап жазганын окуп калдым. Эгерде стенограмманы көтөрсө ал жерде мен бир топ суроолорду бергем. Эсепке алынбаган товарлардын салык төлөнбөстөн Кыргызстанга кирип жатканын көзөмөлдөө чаралары боюнча суроолорума канааттандырарлык жооп алган жокмун. Жыйын соңунда «анда бул маселеге жооптуу өкмөттүн өкүлдөрү кийинкиге даярданып келип, толук отчет берсин» деген сунушту айткам. Анткени эсепке алынбаган товарлардын кесепетинен улам салыктардын азайып кеткени боюнча бир топ суроолорго өкмөт өкүлдөрү жооп берүүгө даяр эмес экен. ЕАЭБ аймагынан кирчү товарлар чек ара кызматы менен салык кызматы тарабынан көзөмөлдөнөт. Ошого байланыштуу башка депутаттардан да муну жогорку деңгээлде караш керек деген сунуштар түштү. Ошол сунуштарды эске алуу менен "бул маселе боюнча күзгө жакшыраак даярданып келгиле" деген таризде эле айттым».

Финансы министрлигинин маалыматы боюнча 2019-жылдын өткөн төрт айында былтыркы жылдын алгачкы төрт айына салыштырганда, салыктар жана жыйымдар 1,1 млрд. сомго аз жыйналган. Мамлекеттик салык кызматы муну сезондук көрүнүш катары мүнөздөп, алты айдын жыйынтыгы боюнча абал оңоло турганын убада кылган.

Бирок Мамлекеттик салык кызматынын басма сөз катчысы Эркинбек Сазыков ЕАЭБ аймагынан эсепке алынбаган товарлардын кириши салык чогултууга таасир этип жатканын кошумчалады:

«​ЕАЭБ аймагынан келген товарлар бизге кирип жатканда аларды чек арадан текшерип чыкканга бир да мамлекеттик органдын укугу жок. Себеби Бажы биримдигинин талабы ошондой. Импортер товарларды алып келе жатып, чек арадан көргөзгөн документтерине эле биз ишенүүгө милдеттүүбүз. Каттоодон өтүп, товарларын сатып бүткөндөн кийин бир айдын ичинде салык органына келип, салык төлөө мүмкүнчүлүгүн алган. Бирок айрым салык төлөөчүлөр ошол боюнча жок болуп кеткен учурлар бар. Бирок биздин салык органдар андай ишкерлерди издеп таап, жазана салып, көзөмөлдөөнү күчөтүү аракеттерин көрүшөт. Бирок ушул жагдай салыктарды натыйжалуу чогултууга таасирин тийгизет. Мурда чек арадан кирип жатканда эле ишкердин товарлары каттоого алынып, салыгы төлөнчү. Ошондуктан алар салыктан кача алчу эмес».

Чийки мыйзамдын кесепеттери

Жогорку Кеңештеги «Өнүгүү-Прогресс» фракциясынын жетекчиси Бакыт Төрөбаев мыйзамсыз кирген товарлар атамекендик өндүрүшчүлөрдү ички рыноктогу теңдешсиз атаандаштыкка дуушар кылып, жабылууга алып келип жатканын белгиледи:

Бакыт Төрөбаев
Бакыт Төрөбаев

«​Мисалы, Орусия менен Казакстан сыяктуу ЕАЭБ аймагынан мыйзамсыз кирген товарлардын агымына ээн-эркин жол ачып берип жатабыз. Азыр биздин базарлар менен дүкөндөрдө ЕАЭБ аймагынан кирген импорттук товарлардын көлөмү 80 пайызга чукулдап калды. Ал товарлардын канчасынын кошумча нарк салыгы төлөнүп жатканы белгисиз. Мунун айынан биздин атамекендик өндүрүш ишканалары салыгы төлөнбөй сырттан кирген товарлардын айынан, катаал атаандаштыкка туруштук бере албай жабылып жатат. Биз ушул кесепеттерди жоюу үчүн сырттан мыйзамсыз кирген товарлардын агымын көзөмөлдөөнү жөнгө салышыбыз абзел».

Парламенттеги «Республика-Ата-Журт» фракциясынын мүчөсү, депутат Максат Сабиров бул көйгөйдү Кыргызстан ЕАЭБ уюмуна кирип жатканда чийки иштелип чыккан келишимдин кесепеттери катары мүнөздөдү:

Максат Сабиров
Максат Сабиров

«​Ошонун айынан эсепке алынбаган күндөлүк керектөөдөгү азык-түлүктөр - сүт азыктары, суусундуктар, чай, өсүмдүк майы сыяктуу товарлар бизге чексиз киргизилип, биздин рынокту басып алды. Өзүбүздүн товарлар атаандаштыкка жарамсыз болуп жатат. Ушул жагдайлар биз ЕАЭБ уюмуна кирип жатканда эске алынган эмес. Эгерде ошолор келишимде жана башка укуктук документтерде толук эске алынганда азыркыдай көйгөйлөр чыкпайт эле. Салык чогултуу да азыркыдай оор болмок эмес. Мунун бардыгы документтерди иштеп чыгуу учурунда кетирилген калпыстыктардын натыйжасы».

Кыргызстан 2015-жылы Орусия, Беларус, Казакстан, Армения мүчө болгон ЕАЭБ уюмуна кирген. Бул уюмдун келишиминде бажы көзөмөлү жоюлуп, ЕАЭБ аймагында товарлардын, капиталдын жана жумушчу күчүнүн эркин жүгүртүлүшү каралган.

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

“Таш түрмөдө” кыйноо көрсөткөндөр жазаланды

“Таш түрмөдө” кыйноо көрсөткөндөр жазаланды
please wait

No media source currently available

0:00 0:13:40 0:00

Арыстыктар: Талкаланган шаарга кайтпайбыз

Арыстын тургундарына жаңы башпаанек берүүнү талап кылгандардын акциясы. 27-июнь, 2019-жыл.

Казакстандын Чымкент шаарында жүздөгөн адамдар мечитке барган жолду тосуп алышты.

27-июнда эртең менен жүздөгөн адамдар мечитке барчу жолду тосуп, бийлик өкүлдөрү менен жолугуштурууну талап кылышты. Бул мечитке Арыс шаарынан Чымкентке эвакуацияланган адамдар жайгаштырылган. Түркстан облусунун Арыс шаарына жакын ок-дары сакталган кампада мындан төрт күн мурда өрт чыгып, жарылуу болгон.

Чогулгандар жолду тосуп алып, Арыска кайтып барбай турганын, аларга калктуу конуштардан жер бөлүп берүүнү талап кылышты. Жол тоскондорду полиция кызматкерлери көзөмөлдөп турду.

Көп өтпөй жол тоскондорго Чымкенттин акими Габидулла Абдрахимов келди. Адамдар аны тегеректеп алып, бири-биринин сөзүн бөлүп, өз талаптарын коё башташты. Аким шаар бийлиги колдон келгенин жасап жатканын, эвакуцияланган адамдарды азык-түлүк, кийим-кече менен камсыз кылып жатканын айтып, аларды сабырдуу болууга үндөдү.

«Кайсы сабыр тууралуу айтып жатасыз?» - деп нааразы болгондордун үнү катуу чыгып жатты.

«Эгерде кыйкыра берсеңер мен силерге Чымкентте үй берем деп ойлоп жатасыңарбы? Келгиле, баарыңар тынчтангыла. Сен тынчтан, макулбу?» - деп аким нааразы болгондордун бирине кайрылды.

Чымкенттин акими чогулгандарды мечитке барып, сүйлөшүүлөрдү ошол жерден улантууга чакырды. Айрым адамдар аким менен кошо мечитке жөнөштү, жарымы көчөдө кала беришти.

Мечитте Габидулла Абдрахимов өкмөт Арыстагы үйлөрдү калыбына келтирүүгө убада бергенин, колдонууга жараксыз болуп калган объектилерди кайра куруп берээрин айтты. «Шаарды туш тарапка чачыраган ок-дарылардан тазалап, жолдор ачылган соң жашоочулар өз үйлөрүнө кайтып барышат» деп түшүндүрдү аким. Ал Чымкент шаарынын бийлиги эвакуациялангандарга колдон келген жардамын берип жатканын, эгерде жардам өз убагында келбей жатса, бул үчүн кечирим сурай турганын айтты.

Акимден кийин сөз алган аял Арыстан көчүрүлгөндөр жарылуудан жабыркаган шаарга кайткысы келбей жатканын, Чымкенттен үй берүүнү талап кылышканын айтты.

Абдрахимов арыстыктар үчүн Чымкентте үй бөлүп берүүгө мүмкүнчүлүгү болбогонун, шаарда 150 миң адам үй алууга, 100 миң адам жер алууга кезекте турушканын айтты:

«Мен аларга эмне деп айтам? «Силерге үй жок, биз арыстыктарга үй беребиз» деп айтамбы?»

Абдрахимовдун бул билдирүүсүнөн кийин чогулгандар ордунан туруп, нааразы боло башташты. Ошол маалда мечиттин ичиндеги үн колонкаларынан эркектин үнү чыгып, Курандан сүрөө окуй баштады. Адамдар жерге чөк түшүп, мечитте бир саамга тынчтык орноду.

Ал арада көчөлөрдө нааразылык улана берди. Жолду тоскондор аларга Түркстан облусунун акими Умирзак Шукеев келмейинче тарабай турганын айтышты. Шукеевдин кеңсеси Чымкенттен 170 чакырым алыстыктагы Түркстанда орун алган. Түшкө маал Шукеев да келип, мечитке кирди. Мечиттин ичи кымгуут болуп, Шукеевдин сөзү угулган жок.

Ал эми көчөдө турган адамдар «Азаттыктын» кабарчысына Арыска барып келишкенин айтып беришти. Алардын сөзүнө караганда, ок-дарынын жарылуусунан жана андан кийин чыккан өрттүн айынан шаарда кенен дем алууга мүмкүн болбой калды, мал-жандыктын баары өлдү, көпчүлүк үйлөр талкаланып же зыянга учурады.

Арыста ок-дары сакталган кампа жарылды
please wait

No media source currently available

0:00 0:00:51 0:00

24-июнда Арыста ок-дары сакталган кампада жарылуу болгон. Бул күнү шаардан 41 миңден ашык адам чыгарылган. Анда жарадар болгон үч адам каза тапкан, ондогон адам ооруканага жаткырылган, алардын арасында абалы өтө оорлору да бар.

Арыстагы аскердик бөлүктөрдүн аймактарында жарылуулар буга чейин да болгон. 2009-жылдын март айында шаардан эки чакырым алыс жайгашкан бөлүктө жарылуу болуп, төрт киши мүрт кеткен, 20дай киши жарадар болгон. Анда аскердик шаарчанын тургундары коопсуз аймакка көчүрүлгөн. 2015-жылкы жарылуу бир адамдын өмүрүн алган.

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

«КТ Мобайл»: Комиссиянын корутундусу чыкты

«КТ Мобайл»: Комиссиянын корутундусу чыкты
please wait

No media source currently available

0:00 0:03:43 0:00

Грузия: экс-президент митингчилерди колдоду

Грузия: экс-президент митингчилерди колдоду
please wait

No media source currently available

0:00 0:14:01 0:00

Гүлнаранын күйөрмандары көлөкөдөн чыкты

Гүлнара Каримова.

Өзбекстанда шоу дүйнөнүн айрым өкүлдөрү экс-президент Ислам Каримовдун камактагы кызы Гүлнараны күтүүсүздөн эле мактап, анын бошотулушун талап кыла башташты.

Ал мындан алты жыл мурун ошол кезде бийликте турган атасынын каарына калганда, кийинчерээк кылмыш иштери козголуп, эркиндиги чектелип, запкы көргөнү тууралуу даттанганда да эч ким ачык актап-жактап чыккан эмес. Ошондуктан өзбек коомчулугунда Гүлнара Каримовага Шавкат Мирзиёев "ырайым" кылышы ыктымалдыгы батыл айтыла баштады.

"Сагынган, күткөн" ырчылар

Өзбекстанда шоу бизнестин бир катар өкүлдөрү социалдык тармактардагы баракчаларына мурдагы президент, маркум Ислам Каримовдун камактагы кызы Гүлнараны "жакшы көрүшөрүн, анын абактан чыгышын Кудайдан тилешерин" жаза башташты.

Атын ачык атабоону өтүнгөн ташкенттик блогерлердин бири "Азаттыктын" өзбек кызматына президенттик администрациядагы таасирлүү аткаминерлерден социалдык тармактарда катталуучусу көп блогерлерге жана шоу дүйнөнүн өкүлдөрүнө оозеки атайын тапшырма түшкөнүн бышыктады.

Блогер бул атайын өнөктүк экенин, анын максаты "өзбек коомчулугун Гүлнара Каримованын бошогону тууралуу кабарга кулагын эмитен бышыруу, мындай окуянын оң, жакшы кабыл алынышына шарт түзүү" болгонун билдирди.

"Божалар" тобунун ырчысы Жахонгир Позилжанов "Инстаграмдагы" баракчасына Гүлнара Каримованын үй-бүлөсү менен түшкөн сүрөтүн жарыялап, аны сагынганын билдирди:

"Биз сизди сагындык. Үй-бүлөңүзгө тезирээк кайтып келишиңизди каалайбыз, ден соолугуңуздун чың болушун тилейбиз".

Позилжонов бул билдирүүсүнө Гүлнара Каримова менен кызы Имандын "Инстаграмдагы" баракчасын да тиркеп койду.

Куудул жана актриса Халима Ибрагимова Каримованы күтүүсүздөн эле мактап-жактап, көкөлөткөн, аны айга-күнгө теңегендердин катарында болду.

"Сизди Кудай колдосун. Балдарыңызга кайтып келишиңизди тилейм, ден соолук, күч-кубат каалайм. Сиздин өмүрүңүздү тилегендер көп. Сиз менин кумиримсиз", деп жазды Ибрагимова. Ал да Гүлнаранын сүрөтүн жарыялады.

Халиманын бул билдирүүсүнө анын 1,5 миллиондон ашык катталуучусунун 10 миңи "жакты" деген белги басты. Бирок актриса жазгандарын бир саамдан кийин эле эч түшүндүрмө бербестен өчүрүп салды.

Гүлнара Каримова эркиндикке чыгышы керек деген кайрылууга Шахзода Матчонова, Зиёда, Далер Субхонов, Дильфуза Кадырова өңдүү өзбек шоу-бизнесинин белгилүү өкүлдөрү да үн кошту. Ошондой эле карапайым адамдар да колдоп ой-пикирин айтып жатты.

"Тилеген тилегибиз Кудайга жеткенине миң мертебе шүгүр", "Ура, ал жакында кайтып келет!" деген мазмундагы билдирүүлөр болду.

Журналист жана блогер Каримберди Турамурод "Фейсбуктагы" баракчасына "Гүлнарага боштондук!" деген темада билдирүү калтырды:

"Гүлнаранын акчасын, уюштуруучулук жөндөмүн, билимин жана күчүн өзбек элинин бакубаттыгы үчүн пайдалануу керек. Аны азат кылып, жок дегенде Форумда иштегенге уруксат берүү зарыл. Биз мындан бир айдай мурун эле кечирим берүүгө мүмкүн болбогон адамдарды кечирип, ал тургай батир берип жатканда, кантип эле Гүлнараны кечире албайбыз? Эгер Гүлнарага мүмкүнчүлүк берилсе, өзбек элине бизге караганда пайдасы көбүрөк тиерине ишенем. Ал да аял! Ал да эне! Президенттин кечээги сөзү ага да таандык экенин унутпайлы. Гүлнараны бошотуу зарыл, ал элдин кызыкчылыгы үчүн кызмат кыла аларын далилдегенге мүмкүнчүлүк берилиши керек. Бардык эле эркектерде Гүлнараныкындай кайрат, күч, билим, жөндөм жок. Гүлнарага боштондук", деп жазды самарканддык блогер.

Бирок "Азаттыктын" өзбек кызматы Каримберди Турамурод менен байланышканда "жогору жактан келген буйрук" тууралуу сөздөрдү жокко чыгарды.

Өзбек ырчы-чоорчуларына, өнөр адамдарына лицензия берген "Өзбек концерт" мамлекеттик мекемесинин айрым өкүлдөрү 25-июнда "Азаттыктын" өзбек кызматынын Гүлнара Каримованын айланасындагы соңку жагдай тууралуу суроолоруна жооп берүүдөн баш тартты. Кээ бири маалыматы жоктугун айтты.

"Биз андай буйрук берген эмеспиз. Буга биздин эч кандай тиешебиз жок. Эгер алар Гүлнара Каримова тууралуу жазса, анда алардын өз эрки, өз пикири да", деди атын атагысы келбеген "Өзбек концерт" мекемесинин кызматкери.

Гүлнара Каримовага байланыштуу Жогорку соттун өкүлү Икром Муслимов учкай комментарий берди. Ал Каримованын ишин кайра кароо тууралуу сунуш-талап келбегенин айтты.

"Гүлнара Каримованын иши боюнча акыркы убакта эч кандай кайрылуу болгон эмес. Анын жана үй-бүлөсүнүн ар кандай каналдар аркылуу таратып жаткан билдирүүлөрү бул - Каримованын жеке демилгеси. Ушул тушта эч кандай расмий кайрылуу каралган жок".

Каримованын швейцариялык адвокаты Грегуар Манжа Каримова менен өзбек бийлигинин тымызын сүйлөшүүлөрү тууралуу "Азаттыктын" өзбек кызматынын суроолоруна азырынча жооп бере элек. Жашыруун сүйлөшүүлөр болгонун өткөн аптада Каримованын кызы Иман жазып чыккан эле.

Гүлнара Каримовага өз өлкөсүндө, АКШда жана Европада "коррупция", "арам акчаны адалдоого" байланыштуу айып тагылган. Аны Ташкенттеги сот алгач он жылга эркинен ажыраткан, кийин сот өкүмү жумшарып, жаза мөөнөтү беш жылга азайган. Ушул айдын март айында ал үй камагынан Ташкент облусундагы аялдар абагына которулган.

Ушул жуманын башында Каримованын азыркы президент Шавкат Мирзиёевге кайрылуусун кызы Иман «Инстаграмдагы» баракчасына жарыялады. Анда Каримова Мирзиёевден «гумандуулук кылуусун» өтүнгөн жана чет өлкөлөрдөгү банктарда сакталып турган 686 миллион доллар акчасынан баш тарта турганын, мурдагыга караганда кыйла өзгөргөнүн билдирген.

«Азыр мени ден соолугум тынчсыздандырат, мага тезинен эки операция жасалышы керек, ошондуктан мен президентке кайрылууга аргасызмын», деп жазылат кайрылууда.

Ал арада Швейцариянын Башкы прокуратурасы Гүлнара Каримовага байланыштуу козголгон кылмыш ишинин негизинде алынган 133 миллион долларды Өзбекстанга кайтарып бергени жатат.

«Алты жылдан бери аягына чыкпай келаткан татаал кылмыш ишин тергөөдө Башкы прокуратура Өзбекстанда иш кылууну каалаган чет өлкөлүк компаниялардан ири суммада мыйзамсыз акча алган схема болгонун аныктады. Ал каражаттар чет өлкөдө, тактап айтканда Швейцарияда адалданган. Ошондуктан камакка алынган каражаттар Өзбекстанга кайтарылат», деп жазылат башкы көзөмөлдөөчү органдын расмий сайтында.

Швейцарияда Гүлнара Каримовага байланыштуу кылмыш иши 2012-жылы козголгон. Анын банктагы эсебиндеги 784 миллион доллар камакка алынган. Ислам Каримовдун бийлигинин тушунда өзбек өкмөтү бул акчаны кайтарып алууга бир канча жолу аракет кылган.

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Өзбекстандык жаштар жайлоого барышты

Өзбекстандык жаштар жайлоого барышты
please wait

No media source currently available

0:00 0:04:10 0:00

Айтматовду көрө албастыктан коргогон жазуучу

Фазлиддин Мухаммадиев.

Тажик эл жазуучусу маркум Фазлиддин Мухаммадиев Чыңгыз Айтматовдун инсандык улуулугун, чыгармачылыгын терең урматтаган замандаш калемдеши болчу.

Ал Айтматовдун «Жамийла», «Гүлсарат» повесттерин, «Кылым карытар күн» романын тажик тилине которгон. Анын улуу жазуучуга болгон ызат-урматынын канчалык терең экенин «Биздин Чыңгыз» аттуу төмөндөгү тарыхый баянын кунт коюп окуган адам баамдабай койбойт. Публицистика окурмандарга айрым кыскартуу менен тартууланды.

Мындан бир нече жыл илгери болуп өткөн окуяны – улуу жазуучу Чыңгыз Айтматовдун чыгармачылыгы тууралуу талаш-тартышты эч унуткум келбейт. Ал талаш-тартышка мен өзүм да катышкан элем. Андан бери арадан ондогон жылдар өттү. Бирок ошол окуянын негизги каарманы бул чыгарманы окугандан кийин ошол сырды элге ашкерелегеним үчүн капа болбой, кечирип койсо керек деп ойлойм.

Акын Файзулло Ансори экөөбүз Москвадагы Максим Горький атындагы жогорку адабият институтунда чогуу окучубуз. 1960-жылдын күз мезгилиндеги күндөрдүн биринде чоң танапис маалында далистеги тамеки тартыш үчүн атайын бөлүнгөн бурчка чогулуп, маектешип турганбыз. Бул жолку маекте Чыңгыз Айтматовдун повесть жана аңгемелери тууралуу сөз козголуп калды. Айтматов ал кезде анча атагы чыга элек, Лениндик жана Мамлекеттик сыйлыктардын лауреаты, СССР Жазуучулар союзунун катчысы, Кыргыз ССР Илимдер академиясынын академиги, ондогон комитеттердин, комиссиялардын, редколлегиялардын мүчөсү сыяктуу сыйлыктар менен наамдарга эгедер боло элек ары татаал, ары сыймыктуу жолдо эле.

Файзулло Ансори экөөбүздүн эң жакын көргөн жана көп убактысын биз менен чогуу өткөрө турган украиналык прозачы курсташыбыз Борис Харчук сөз кезегин алып, мындай деди:

– Анын повесттери да, аңгемелери да мыкты, бакубат чыгармалар.

– Чынын айтсам, - деди Ансори да сөз учугун улап, - мен азырынча «Жамийланы» эле окуганмын. Бул чыгарманы чыныгы чыгарма десе болот.

Бухаралык акын Ташполот Хамид да «Жамийланы» тамшанып жатып мактады. Кийин кызык эле болду: курсташтарыбыздын бири (анын атын атабастан шарттуу түрдө Мункир деп коёлу, ал да Орто Азия республикаларынын биринен келген) күтүлбөгөн жерден тетириленип: «Силер баарыңар апыртып, туура эмес сөз сүйлөп жатасыңар. «Жамийлада» реализмдин кымындай да белгиси жок. Айтматовдун андан башка чыгармалары деле өтө начар чыгармалар» десе болобу!

Мен ал кезде жаш болчумун. Бирөөдөн жаман сөз же адилетсиз доо укчу болсом өзүмдү кармай албай каным кайнап, жаалданып кетчүмүн.

- Ой, оозуңа карап сүйлөсөң боло?! - денеме калтырак жабышып, ачуумдан кыйкырып ийдим. - Анын чыгармаларынын кайсынысы начар экен, кана, айтчы? Сен өзүң сабаттуу эле немесиң, жалаага мисал келтирип, айтканыңды далилдеп берчи, кана?

Жолдош Мункир кызарып-татарып жатып улуттук салт-санаалардын өзгөчөлүгү жана алардын адабиятта чагылдырылышы жөнүндө узактан-узак сөз чубап, төө тал чайнагандай чалды-куйду жөөлүдү.

Мен «Жамийланы» жакында эле тажикчеге которуп чыгарганым үчүн Данияр менен Жамийланын жаркын образдары, кыргыздын орокчу кыздары жана Таластын буудай талаалары азыр деле көз алдыма элестеп турган эле. Ашыктыгы ашып-ташкан Сейиттин үнү алиге чейин кулагымда жаңырып жаткан болчу.

Адатымча өзүмдү басалбай, кыжырым келип Мункирди күрөккө турбаган сөздөр менен ашата тилдеп кирдим. Ал да буга жооп иретинде меникинен беш бетер сөздөр менен сөктү. Ызы-чуубузду угушкан курсташтарыбыз – прозачы Евгений Носов менен курстун жетекчиси, акын Владимир Туркин биз турган бурчка чуркап келип, шашып сурашты:

- Талапкерлерди жакалашууга чейин жеткирген бу кандай полемика?

Биз талаш-тартыштын маани-маңызын айтып түшүндүрдүк.

- Кантип? Чын эле Мункир Чыңгызды жаман жазуучу деп жатабы? – деп сурады Носов ачуу аралаш күлүмсүрөп. - Макул, Чыңгыз жазуучу болбосо, анда ким жазуучу?

- Мункир жазуучу, – шылдыңдап күлүп жиберди Файзулло Ансори.

- Жок, менин буга күмөнүм бар, – деди дагы бирөө.

- Ии, сүйлөпсүңөр! Мен жазуучумун. Эгер ишенгиңер келбесе, анда көзүңөрдү чоңураак ачып, жакшылап көрүп алгыла, - деп ал ич чөнтөгүнөн СССР Жазуучулар союзунун мүчөлүк белетин сууруп чыгарды.

Ушул учурда менде бир кыйтыр ой пайда болду. Кудум белетине ишенбегендей түр көрсөтүп, калп эле «Кана, кана, бери апкелчи көрөйүн» деп, улам ага жакын келдим да, Мункирдин колундагы мүчөлүк белетти бачым жулуп алып, дароо чөнтөгүмө каттым.

- Аа, мына эми маселе чечилди, – табасы канган таризде үн катты Борис Харчук. - Ушу мүнөттөн тартып сен эми жазуучу эмессиң.

- Абдан жакшы иш кылдың, - деди Файзулло Ансори мени кубаттап. - Белетин бербегин эми. Бу оозу бузук караталаштын адебин жакшылап бербесек, болчудай эмес.

Кечинде баарыбыз чогулуп, бир троллейбус менен жатаканага чогуу келдик. Мункир жол ката мага сөйкөнүп, жаагы басылбай улам-улам мыңкылдайт:

- Азил дегендин дагы чеги болуш керек, келе, бер белетимди, - дейт ыраңы бозоруп. А мен болсо мында эч кандай азил-пазил деген жок экенин, эгер шерменде болуудан коркпой кимге барып арызданбасын, белетин баары бир бербей турганымды үстөккө-босток кайталап түшүндүрдүм.

Жатаканабызга келгенибизден кийин бул окуя экинчи курстун угуучуларына тарап кетти. Уккандардын баары жакасын кармап, биздин кылганыбызды жабыла колдошту. Түркмөнстандык сынчы жана прозачы Какали Бердиев жаалданып, мындай деди:

- Ушунчалыгына шүгүр кылсаң болот, эй Мункир. Бактың бар экен сенин. Эгер булардын ордунда мен болгонумда, башкача иш кылар элем: адегенде белетиңди тартып алып, андан кийин тумшугуңа келиштирип бирди түшүрөт болчумун. Ии, эмне?! Бир бакыйган мыкты жазуучунун мыкты китептерине кара көөнү сүртүп, жамандаганың аз күнөө дейсиңби?

Мункир Какали Бердиевдин өзүнүкүнөн узун боюна жана баатырлардыкындай күрсүйгөн кең мүрүсүнө коркунучтуу тиктеп койду да, демин ичине түшүргөн калыбында туруп калды...

Бул күнү Мункир түн жарымга чейин биздин бөлмөнүн эшигин улам-улам каккылап, аябай тынчыбызды алды. Ал канчалык эшикти каккылабасын, биз үн катпай тура бердик.

Эртеси эртең менен троллейбуста баратып, бул акыбал дагы кайталанды:

- Эй, балдар, - деди Мункир саргайып, - болду эми, куп шоктонуп алдыңар, табаңар кангандыр? Жетишээр дейм. Мындан ары силерге окшогон «профессорлор» менен жаакташпайм, талашып-тартышпайм деп касам ичсем болобу?

- Жок, - дедик биз көктүгүбүздөн жазбай. - Эгер мүчөлүк белетиңди алгың келсе, биздин шартыбызды орундатышың керек.

- Дагы кандай шарт? - чочуп кетти Мункир.

- Шарт мындай: ушул талаш-тартышка катышкан адамдардын баарын Москвадагы эң мыкты деп саналган ресторандардын бирине такилип кылып, жакшылап зыяпат бересиң. Мына ошондо гана сен салтанаттуу түрдө кечирим сурайсың.

- Силердин жарпыңарды жазчу андай чоң ресторанга зыяпат берүүгө ашып-ташкан акчам жок, менде. Мейли, силер адегенде белетимди бергиле, андан соң зыяпатка чакырайын, - деди Мункир айласы куруганда кабагын карыш салаңдатып.

Биз макул болбогондон кийин Мункир башкача киришип, тааныш-билиштерин, кээ бир окутуучуларды ортого сала баштады. Бул тууралуу Какали Бердиевге кабарлаганыбызда, ал мындай деди:

- Бош келбегиле. Сөзүңөрдөн эч качан кайтпагыла. Мункирге окшогондорго сөздүн таасири тийбейт. Аны жалаң гана жазалаш керек. Зыяпаты башынан калсын, мен ага зар эмесмин. Силер да ач калган жоксуңар, чынбы? Бирок бул ооздуругу жок келжиректи жакшылап көзүн ачышыбыз керек.

... 1961-жылдын январь айындагы күндөрдүн биринде Мункир Файзулло Ансорини, Борис Харчукту, Какали Бердиевди жана мени ресторанга алып барып, зыяпат берди. Мына ошондо ал биздин шартыбыз боюнча ордунан ийрейип турду да, каталык кетиргени үчүн салтанаттуу түрдө кечирим сурады. Бир таланттуу жазуучунун наамына чеки сөз сүйлөп, жаман иш кылганын мойнуна алды. Бирок эки-үч кадак көтөрүлгөндөн кийин бир аз кызып, капилеттен тура калды да: "Чыңгыз Айтматовдун саламаттыгы үчүн тост айтам" деп жиберди.

- Жок! – деди Харчук дароо каршы чыгып. - Азыр андай тост айтса болот, бирок, аны сага айттырууга жол бербейбиз.

Какали Бердиев каруулуу узун колун өйдө кылып, Мункирди ордуна басып олтургузган соң:

- Туура айтат, - деп койду, Харчуктун сөзүн кубаттап...

Тажик тилинен которуп даярдаган Мирзохалим КАРИМОВ

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Токон Мамытов: Кыргызстанда саясий куугунтук жок

Токон Мамытов: Кыргызстанда саясий куугунтук жок
please wait

No media source currently available

0:00 0:45:57 0:00

Өзбекстан: прокурордон оомат кетти

Өзбекстандын мурдагы башкы прокурору Отабек Муродов.

Өзбекстандын мурдагы башкы прокурору Отабек Муродов бардык сыйлыктарынан жана наамдарынан ажыратылды. Өткөн жумада ал кызматынан алынып, кылмыш иши козголгону маалым болгон.

Экс-башкы прокурор Отабек Муродовду сыйлыктарынан жана наамдарынан ажыратуу чечими 20-июнда премьер-министр Абдулла Арипов менен президенттин администрация башчысы Зайнилобиддин Низомиддиновдун катышуусунда өткөн жыйында кабыл алынды. Маалыматты «Азаттык» радиосунун өзбек кызматына эки башка булак ырастады.

Жакында эле 44 жаштагы Отабек Муродовго кызматынан кыянаттык менен пайдалануу, пара алуу жана берүү айыптары боюнча кылмыш иши козголгон. Айрымдар ал камакка алынганын айтышууда, бирок бул тууралуу расмий кабарлана элек. Муродовго кылмыш иши козголгону тууралуу өткөн жумада парламенттин 20-пленардык жыйынында президент Шавкат Мирзиёев билдирген.

Өлкө башчысы Муродов анын ишенимин актай албаганын кошумчалады.

«Муну кандай түшүнсө болот? Алар кызматка отурары менен өзгөрүшөт экен. Облус прокурорлорунан 50-100 миң доллар көлөмүндөгү пара алышат. Прокуратура жана салык кызматында иштегендердин баары паракорлор. Мен бул тууралуу билем. Мен Муродовго ишенгем».

Өзбекстандын президенти Шавкат Мирзиёев. 15-апрель, 2019-жыл.
Өзбекстандын президенти Шавкат Мирзиёев. 15-апрель, 2019-жыл.

Андан тышкары президент кылмыш иши козголгон мурдагы аткаминерлердин баарын катаал жаза күтүп турганын айтты.

«Эгер прокуратура коррупцияга белчесинен батып калса, мен кантип инвесторлорду тартам? Инвестор өлкөдөгү кырдаал тууралуу депутат же өкмөт мүчөсүнөн сурабайт, ал ишкерге кайрылат. Ал эми ишкер эмне демек эле? Албетте прокурор да, министр да пара алышарын айтат. Бардык мурдагы жетекчилер, Абдуллаев болобу, башкасы болобу көп жылга эркинен ажыратылат. Жакында угасыңар, алар кылган кылыктары үчүн жооп бериши керек».

Президент жаңы башкы прокурор Нигматулла Юлдашевге бул тармактагы коррупциялык системаны түп-тамырынан жок кылып, реформалоо үчүн алты ай бергенин билдирди.

«Азаттык» радиосунун өзбек кызматынын өз булактарынын ырастоосуна караганда, Муродовго айыптар андан мурдагы прокурор Абдуллоевге козголгон кылмыш иштин алкагында тагылды.

Муродов Мирзиёевдин каарына жыл башында эле калган. 10-январда өткөн Коопсуздук кеңешинин жыйынында президент экс-башкы прокурорго ишиндеги кемчиликтерди оңдоого алты ай бере турганын эскерткен.

Жаңы дайындалган башкы прокурор Нигматулла Юлдашев жана мурдагы экс-башкы прокурор Отабек Муродов.
Жаңы дайындалган башкы прокурор Нигматулла Юлдашев жана мурдагы экс-башкы прокурор Отабек Муродов.

Өзбекстанда соңку төрт жылда төрт жолу баш прокурор алмашты. Алардын баарына кылмыш иштери козголду.

Бул кызматка жаңы келген 57 жаштагы Нигматулла Юлдашев буга чейин Сенат төрагасы болгон. Маркум Ислам Каримовдун тушунда ал дээрлик 12 жыл өлкөдөгү экинчи адам болуп турган.

Өзбекстандын Конституциясына ылайык, Каримовдун көзү өткөндөн кийин өлкөнү убактылуу башкарып туруу вазыйпасы Сенат төрагасына өтмөк. Бирок президент Каримов каза тапканы кабарлангандан кийин төрт күн өткөн соң Юлдашев күтүүсүздөн өлкөнү убактылуу жетектөөдөн баш тартып, бул ыйгарым укукту ал кездеги премьер-министр Шавкат Мирзиёевге өткөрүп берген.

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Балдар үй-бүлөдөн айрылбаса...

Балдар үй-бүлөдөн айрылбаса...
please wait

No media source currently available

0:00 0:04:30 0:00

Жасалма документке жамынган «жихадчылар»

Жасалма документке жамынган «жихадчылар»
please wait

No media source currently available

0:00 0:14:33 0:00

Арыста жабыркагандар жүздөн ашты

Казакстан. Арыстагы жарылуунун түтүнү.

Казакстандын түштүгүндө аскердик кампадагы жарылуудан жарадар болгон сексенден ашуун киши ооруканада, эки адам каза болгону расмий кабарланды.

25-июнда казак бийлиги Арыстагы жарылууда каза болгон экинчи адам тууралуу кабарлады. Расмий билдирүүгө ылайык, алардын бири жөнөкөй тургун, бири аскер кызматкери.

«Эки адамдын өлгөнүн тастыктай алабыз. Бири Арыстын тургуну, анын машинесине снаряд тийип, ал жараатынан каза тапкан. Экинчиси - Коргоо министрлигинде жалданып кызмат өтөгөн аскер. Анын сөөгү аскердик бөлүктөн анча алыс эмес жерден табылды», деген ички иштер министринин орун басары Юрий Ильин.

Ал эми саламаттык сактоо министри Елжан Биртанов жалпысынан медициналык жардам сурап 165 адам кайрылганын, алардын жарымы ооруканага жаткырылганын маалымдады. Жарылуудан жарадар болгон 15 адам реанимацияда, алардын экөө балдар. Тогуз кишинин абалы оор экени айтылууда.

24-июнда Түркстан облусундагы Арыс шаарынын четиндеги аскердик кампадагы жарылуудан кийин жергиликтүү бийлик аймакта чукул кырдаал жарыялап, 43 миң калкы бар шаардын жашоочуларын эвакуациялай баштаган. Ички иштер министри Ерлан Тургумбаевдин маалыматына караганда, 39 миңдей адам аймактан өз алдынча чыгып кеткен.

Акимиат ушу тапта Чымкентте 22 эвакуациялык пункт ачылып, аларга 3,5 миңден ашуун адам жайгаштырылганын, адамдарга кийим-кече, тамак-аш таркатылып, медициналык жардам көрсөтүлүп жатканын билдирди. Кырсык болгон жерден качып чыккандардын арасында жакындарын издегендер да бар.

«Бала бакчанын имараты солкулдай баштаганда эле бакчадагы балдарды машинеге салып алып жөнөдүк. Кээ бирлеринин үйүнө барсак, жакындары эбак качып кетишиптир. Анан балдарды алып биз да качып жөнөдүк. Чындыгында эмне болуп жатканын түшүнгөн жокпуз. Кийин жолдо ата-энеси табылганына балдарын бердик. Аман калганыбызга шүгүр», - дейт Чымкенттеги эвакуациялык пунктта кездешкен аял.

Ал эми кош бойлуу Ляззат Даулетбаева жети баласы менен качкан. Келиндин айтымында, алар жанына документтерин алууга гана жетишкен.

Арыстагы аскердик бөлүктөрдүн аймагында жарылуулар буга чейин да болгон. 2009-жылы төрт киши мүрт кеткен, 20га чукул адам жарадар болгон. 2015-жылкы жарылууда бир адамдын өмүрү кыйылган.

Арыстагы окуядан кийин коңшу өлкөнүн Ички иштер министрлиги «Адамга коркунуч жараткан курал-жарактарды колдонуу эрежесин бузуу» беренесинин негизинде кылмыш ишин козгоду.

Ал эми Сенаттын мүчөлөрү тиешелүү министрликтердин жоопкерчилиги толук каралып чыгышы керек деген позицияда турушат.

Казак бийлигинин расмий билдирүүсүнө караганда 24-июнда эртең менен Куралдуу күчтөргө караштуу кампалардын биринде өрт чыгып, анын айынан курал-жабдыктар турган жер жарылып кеткен.

Социалдык тармактарда таркаган видеолордо асманга көтөрүлүп жаткан калың түтүн, жарылуунун үнү жана кымгуут түшүп ары-бери чуркаган адамдар, шаардан чыгып бараткан машинелердин тыгыны көрүнөт.

Казак бийлиги Арыстагы абал дагы эле кооптуу экенин белгилеп, дагы жарылуу болушу мүмкүн экенин эскертүүдө.

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Кыйналган мигрантты коргогон жердештер

Кыйналган мигрантты коргогон жердештер
please wait

No media source currently available

0:00 0:28:01 0:00

Дагы жүктөңүз

XS
SM
MD
LG