Линктер

жума, 19-июль, 2019 Бишкек убактысы 01:40

Саясат

Кадрдык капсалаң ...

2009-жыл өлкөдө ири кадрдык өзгөрүүлөр менен башталды. Алгач президенттик администрация башчысы алмашса, андан кийин каржы министри жаңыланды. Президенттин басма сөз катчысы да кызматынан бошоду.

Башка ишке өткөндүгүнө байланыштуу Эднан Карабаевди тышкы иштер министри кызматынан бошотуу тууралуу президенттин жардыгы жума күнү чыкты. Бирок Эднан Карабаевге кандай кызмат сунушталганы азырынча белгисиз. Тышкы иштер министрилигине президенттик администрациянын мурунку башчысы Медет Садыркулов дайындала турганы тууралуу маалымат Эднан Карабаев кете электе эле чыгып, Садыркулов өзү да президент тарабынан андай сунуш болгонун тастыктаган.

Медет Садыркуловдун жума күнү “Азаттыкка” билдирүүсүнө караганда, ал сунушту кабыл ала элек:

-Жок-жоок, макулдугумду бере элекмин. Анткени ал киши менен (президент) жолуга элекмин. Дүйшөмбү, шейшемби күндөрү сөз болот го. Бирок... бул суроо ачык турат.

Ошентип, Медет Садыркуловдун тышкы иштер министрлигине баруусу кийинки жуманын башында чечиле турган болуп турат.

Бул арада жума күнү президенттин басма сөз катчысы Нурлан Шакиевдин кызматтан кеткени маалым болду. Шакиевдин билдирүүсүнө караганда, президенттин катчылыгы жөнүндө жардыкка бейшемби күнү кол коюлду. Ал боюнча басма сөз катчысы кызматы жоюлуп, анын милдеттери катчылыкка өткөрүлүп берилди.

Демек, президенттин маалымат жаатын эми толугу менен Оксана Малеваная жетектеген катчылык тейлейт. Бирок талдоочулар, орус тилдүү Малеваная айылдардагы кыргыздар менен кандай байланыш түзөт экен деген суроону коюшууда.Анткени президентке кат-кабарлар кыргыз тилинде келет, жер-жерлерде жолугушууларда карапайым калк кыргыз тилинде сүйлөшөт...

Саясат таануучу Марс Сариевдин пикиринде, акыркы кадрдык өзгөрүүлөр президенттик шайлоо кампаниясынын башталышынан кабар берет:

-Менин оюмча, азыр президенттик шайлоо кампаниясы башталды. Кадрдык өзгөрүүлөрдүн, дайындоолордун максаты ошол. Ушуну менен старт башталды, деген Марс Сариев Садыркуловду тышкы иштер министрлигине дайындоо создугууда, анын сыры төмөнкүдө деди: Оппозицияда да лидерлер бар. Мисалы, Бактыбек Бешимов, Роза Отунбаева деген талапкерлер бар. Ак үйдөн аларга да сунуштар болот го. Анткени оппозицияны дагы бөлүш керек. Андан кадрларды тартып алыш керек.

Бирок өлкөнүн мурунку тышкы иштер министри, азыркы кезде оппозициялык социал-демократиялык фракциянын мүчөсү Роза Отунбаева ал жана анын партиялаштары азыркы бийлик сунуштаган кызматтарга барбасын айтып, бирок тышкы иштер министрлигине тил билген, жаш кадрлар келсе болот эле деген каалоосун айтты:

- Бир жолу элчи болсо эле кадрдык дипломат дегенге күлкүм да келет, кыжырым да келет. Туура, элчи деген оңой иш эмес. Анчалык болсо Приживойт келди, аны да миинстрликке чыгарышпайбы. Кеп анда эмес го. Тышкы иштер министрлигине чет тилди билген бир жаш кадрлар келсе болот эле. Булар баары эле азыркыдай, музоодой болуп эле эч ким менен чет тилде сүйлөшө албай четте тура беришеби?

Тышкы иштер министрлигине барышы күтүлүп жаткан Медет Садыркулов ыңкылап алдында Иранда Кыргызстан элчиси кызматын аркалап келген. Ал мурунку президент Аскар Акаев учурунда 1999-жылы президенттик администрация, андан кийин Эсеп палатасын жетектеп, 2000-жылы Иранга элчи болуп кеткен. 2007-жылы апрель айында азыркы президенттин администрациясын жетектеп, 8-январда кызматынан бошотулган эле.























Марат Кайыпов: Газада адилетсиз согуш болуп атат

Мурдагы Адилет министри Марат Кайыпов “Азаттыктагы” маегинде Газа тилкесиндеги согушту айыптап, Палестинага жан тарткан билдирүүлөргө тилектештик билдирди.

- Ушул жума башынан бери Кыргызстандагы Мусулмандар биримдиги Газа тилкесиндеги кырдаалга байланыштуу Израиль чабуулун токтотсун деген акцияларын өткөрүп жатат. Шаршемби күнү ушундай аракети үчүн экс-акыйкатчы Турсунбай Бакир уулу менен Нурлан Мотуев кармалып айып пулга жыгылышты. Кыргыз атуулдары мындай эл аралык жаңжал боюнча өз оюн эркин билдирүүгө укуктары жокпу?

- Эмнеге жок, ар бир Кыргызстан эле жашаган жаран гана эмес, адамдар дагы бул маселе боюнча өзүнүн оюн эркин билдирүүгө укуктуу, тынчтык гана жолу менен оюн билдирүүгө укуктуу.

Дегеле Газа тилкеси жөнүндө айта турган болсок? бүт мусулман өлкөлөрү бул маселе боюнча Израилди сындап, аларды ок атууну токтотууга чакырышып, өзүлөрүнүн акцияларын өткөрүштү. Баса белгилеп кетишибиз керек, бир эле мусулман өлкөлөрү эмес, мусулман эмес христиан өлкөлөрүнүн бардыгы дагы мындай акцияларды өткөрүштү. Ал тургай Боливия менен Венесуэла ушул Израилдин жасаган иши үчүн жаңы жылдын алдынан баштап кол салып, тынч адамдарды өлтүрүп, Газа тилкесинда согуш ачканы үчүн дипломатиялык карым-катышты Израиль менен токтотуп салды.

- Азыр коомдо ушундай аракеттерден улам мусулмандар Палестинадагы мусулмандарга тилектеш болуш керек деген көз караш күчөп жатат. Кыргызстан болсо динден тышкары мамлекет Конституция боюнча. Мына ушул жагдайдан алып караганда, ушундай карама-каршы ойлор динге байланыштуу кырдаалды Кыргызстанда күчөтүп жибербейби?

- Дин менен байланыштырган болбойт. Анткени мусулман өлкөсү мусулмандарды колдосун деген жолдон чыккан жок да. Бул Газа тилкесинде жашаган араб тынч элин өлтүрүп, согуш ачканы үчүн маселе козголуп атат. Бизде кээ бир саясатчылар муну мусулмандардын биримдиги, же мусулмандарды колдош керек деп алып чыгып атат.

Ооба, туура каалайбызбы, каалабайбызбы биз динден тышкары ылайык мамлекет деп жарыя салганыбыз менен Кыргызстандын дээрлик элинин көпчүлүгү мусулман калкын түзөт. Каалайбызбы каалабайбызбы жүрөк ооруп, жүрөгүбүз канап турат, минтип 50 жылдан ашык убактан бери Израиль эл аралык каракчы болуп каалаган убагында каалаган мамлекетерге, кошуналарына согуш ачып атканы.

Мисалы, Голанд бийиктигинин чокусун алып алган Сириядан, ушул убака чейин бере элек. Кечээ жакында эле эки жыл өтө элек, Ливанга кол салды. Мына ушинтип келишим түзүп алышып, өткөн кылымда АКШ, Израиль жана Египет, ушул убакка чейин АКШнын колдоосуна таянып алып туруп Израиль кол салып келатат. Эмне себептен жаңы жылдын алдында шашылып, жанталашып, Газа тилкесине кол сала койду Израиль?

Анткени Барак Обама бийликке келип атып дүйнө жүзүнө, элине убада берген - эл аралык саясатты кескин түрдө өзгөртүш керек, эл аралык уюмдарды өзгөртүш керек, мындай окуя боло бербейт деп. Себеби эл аралык уюмдар, ЕККУ же БУУнун алдында ар дайым туруктуу иштеп жаткан уюмдар Израилге келгенде эле адилеттик саясатка таянып алышат да, адилеттик саясатты колдоп коюшат. Анткени мусулман мамлекеттери көбөйүп атат да. Мен бала болуп башыма жүн чыккандан бери - 48 жылдан бери - ар дайым Израиль өзүнүн кошуналары менен согушуп келет.

- Бул маселеге Жогорку Кеңештин депутаттары кечээ кайрылышты. Палестинадагы кыргын боюнча билдирүү жасоону сунушташты. Израилдин Кыргызстан менен Казакстандагы элчилиги чабуул палестиндиктерге эмес, "Хамас" уюмуна каршы жасалып жатат деп билдирди. Эл аралык укук мамилелеринин чегинде Кыргызстан кандай турумда болуш керек ушундай жагдайда?

- Эл аралык деңгээлде Кыргызстан эгемендүү мамлекет катары өзүнүн көз карашын коркпой-үркпөй так айтышы керек. Израиль алдап атат, азыр миңден ашык киши өлдү, анын үчтөн биринен ашыгы балдар өлүп атса, анан кантип балдардын баары "Хамас" уюмунун мүчөлөрү болуп калабы. Бул көз боемочулук болуп атпайбы. Биз так өзүбүздүн көз карашыбызды айтышыбыз керек. Болгондо дагы сындап айтышыбыз керек. Бул адилетсиз согуш болуп атат.

- Маегиңиз үчүн чоң рахмат.

Боосу кимде, сен катынган жүгөндүн?

Бүгүн жарык көргөн гезиттер бийлик жана оппозиция, өлкөнүн саясый-социалдык абалы, калктын жашоо турмушу тууралуу жазып чыгышты. “Манас” аба майданындагы АКШнын авиабазасы жөнүндө да ойлор бар.

“Айгай” гезити “Кимдин этегин кармайбыз?” деген рубрика алдындагы макаласын “Ганси чыгат, чыкпайт...” деп атады. Макалада ушул жылдын 12-январындагы орусиялык “Время новостей” гезитинин “Президент К. Бакиев америкалык аскерлерди орустун долларына алмаштырабы?”, “Бакиев Маскөөгө кымбат тартуу менен баратат” деп жазгандарына шилтеме кылып: “АКШнын аскер базасы өлкөнүн экономикалык өнүгүшүнө чоң салымын кошуп, үлкөн суммадагы акча төгүп жатканы талашсыз. Аналитиктер биздин бийлик орустар менен ымаланы күчөтүү жана Камбар Ата ГЭСин курууга 2 млрд. доллар алып калуу үчүн ушундай кадамга барып жатканын божомолдошууда. Акча дегенде жантыгынан жата калган кыргыздарды кантип чүлүктөөнү орустар жакшы билишсе керек. Эгер өлкөдөн АКШ аскер базасын чыгара турган болсо, тең салмактуулукту бирдей сакташ үчүн, Орусиянын Канттагы аскер базасын да өлкөдөн чыгаруу маселесин кабыргасынан коюу керек. Анткени бир тыйын төлөбөгөн орустардын базасын алып калып, миллиондогон доллар төгүп жаткан АКШнын базасын чыгаруунун өзү терең ойлонубаган иш жана опурталдуу ” деп баяндады.

Ушул эле маселеге “Жаңы ордо” гезити да кайрылды. Ал: “Ганси авиабазасын Кыргызстандан чыгаруу маселесине кандай карайсыз?” деген суроо менен эски депутат Тойгонбай Калматов, эмики депутат Жусупжан Жээнбеков, саясатчы Бегиш Ааматовго кайрылганда алар, башында эле бул базаны өлкөгө киргизүү туура эмес болгондугун, Америка өз жериндеги ушундай база үчүн 380 млн. доллар төлөп турарын, ал эми Кыргызстанга болгону 17 млн. гана доллар төлөрүн, аскер базасы сөзсүз чыгып кетиши керектигин айтып жооп беришкен.

Ал эми “Агым” гезити аркылуу айткан сөзүндө белгилүү саясат иликтөөчү Нур Омаров, АКШнын аскер базасын Кыргызстан чыгарууга азыркы мезгилде олуттуу себептер жоктугун, анын айланасындагы сөздөр орус эксперттеринин кыргыз бийлигине жасап жаткан кысымы болушу мүмкүндүгүн белгиледи. Ошону менен бирге эле оппозицияга токтолуп, бүгүн анын ар кандай аракеттерине бийлик кылмыш иштерин козгоп, коркутуу жолу менен жооп бергенге өткөнүн, оппозиция уюштура турган каршылыктардын локалдуу болушу ыктымалдыгын, бирок бүтүндөй өлкө президентке каршы көтөрүлбөстүгүн кеп кылды.

Гезит баяндамачысы Алым Токтомушевдин өткөн сандагы макаласынын корутунду бөлүгү басылды. Автор бул макаласында, бүгүн оппозицияга ишеним жокко эсе экендигин, аны өңчөй кызматтан түшкөндөр менен кызматка жетпей ичи күйгөндөр ээлеп алгандыгын, Ө. Текебаев менен Т. Сариев болсо саясый процесстен сүрүлүп калбаш үчүн гана жүргөнсүп калганын айтты. Гезит андан ары айрым атуулдарга: “Оппозиция быйыл кандай чечкиндүү кадамдарды жасайт деп ойлойсуз?” деген суроо салды.

Журналист Султан Жумагулов: “Эл колдосо чечкиндүү иштерди жасай алат, эл колдобосо эч нерсе жасай албайт. Тилекке каршы, азыр коомчулук кайдыгерликтин сазына батып турат. Демек, оппозиция менен эч ким эсептешпейт”.

“ДОС” кыймылынын жетекчиси Улан Орозалиев: “Оппозиция азыр бир нече топтон турат. Анан кайсы топ кандай кадам жасарын билбейм. Бирок чапкан сайын көз чыга бербейт. 2005-жылдын 24-марты кайталанбайт”.

Саясат иликтөөчү Токтогул Какчекеев: “Оппозиция ичинде атактуу эки-үчөө болгону менен калгандарынын баары бийликтен чыгып, кайра ага кире албай жүргөндөр. Алар бийликте жүргөндө эч кимдин чекесин жылыткан эмес. Анткени бийлик бир гана кишинин кызыкчылыгына кызмат кылып келген, азыр да ошентип атат”.

“Кыргыз туусу” гезити “Аманат – Фарм” алдамчылык кылып диабетчилерди кууратты” деген макаласын сандын башкы темасы катары 1-бетке алып чыкты. Анда жоопкерчилиги чектелген ушул ишкананын деректири Айгүл Токомбаевага карата кылмыш иши козголгондугу маалымдалган. Айгүл Токомбаева Жогорку Кеңештин депутаты Дамира Ниязалаиева айымдын кызы. Гезиттин бул санында “Кымбаттаган патент, тайгалак жолдор, жарыксыз элет”, “Эне тилибиз канткенде мамлекеттик тил болот?”, “Мыйзам баарынан улук”, “Тамеки өндүрүүчүлөр бөтөн жерде кул болбой, өз жеринде иштөөгө шарт түзүлдү”, “Коркуткандын ордуна аргументтүү жооп айтса ынанат элек” деген макалалар, тарыхый, даректүү баяндар басылып чыкты.

“Кыргыз руху” гезити Данияр Үсөновго багышталган “Дулдул”, “Данияр Жамиласын таба алар бекен?”, “Өпкөнүн канындай диртилдеген...” аталыштагы үч бирдей макала жарыялады. “Канталамай” аттуу макала мамлекеттин абалына арналса, “Жаңы Кыргызстан кимди тандайт?” аттуу макаланын автору Айзада Абазова ”Жаңы Кыргызстан” партиясы эки-үчкө бөлүнуп ыдырап, жарымы жаңы Кыргызстан, жарымы эски Кыргызстан, жарымы акжол, жарымы каражол болуп чакчелекейге түштү деп белгилеп:”...партия эми бүгүн бир баласынын маселесин чече албай Курманбек Бакиевге мүңкүрөп көз каранды болгон Үсөн Сыдыковду тандайбы же Кыргыз Армиясын өз баласындай бөпөлөп, башын жерге салып турган жоокерлердин кадыр-баркын көтөргөн генерал Исмаил Исаковду тандайбы?” деп суроо койду.

“Эл сөзү” деп аталган гезит “Чөөлөрдүн жеңиши”, “Дастан Сарыгуловдун саясый куйтулугу” деген макалаларды, “Улуу Биримдик” партиясынын башчысы Эмил Каптагаевдин билдирүүсүнө окурмандардын көңүлүн бурду. Кайрылуусунда Каптагаев: ”Мен, оппозициялык саясый партиянын лидери катары, өлкө президенти К. Бакиевден укук коргоо органдары менен сотторду жеке кызыкчылыкка пайдаланууну, саясый оппоненттерине карата кысым көрсөтүүгө, туугандары менен үйбүлөсүнүн кызыкчылыктарын коргоого колдонуну токтотууну талап кылам” деп жазылган.

“Ачык саясат” гезити саясый куугунтуктарга каршы Кыргызстанда жаңыдан түзүлгөн комитеттин билдирүүсүн жана БЭКтин Кыргызстандын калайык калкына, аскер кызматкерлерине кайрылууларын жар салды. Таласта оппозицияга каршы чабуул башталганы гезиттин башкы редактору Бабырбек Жээнбековдун макаласында баяндалат. Журналист Нурслан Нурматовдун “Тегиңди билесиңби? Же журт башылар ким болгон?” деген макаласы кезинде кыргыз мамлекетинин башында турган адамдардын теги ким болгондугуна арналган.

Баяндамачы Эртабылды Аттокуровдун Данияр Үсөновдун дайындалганына багыштаган макаласынын аты “Ысык чок” башкалардын колу менен шиленет” деп аталат. Автор: “Мекенибизди бир караан аралап жүрөт. Ал-диктатордук режим. Кокус бул максаттар ишке ашса, бийликти сынга алгандарга аеосуз репрессия башталышы мүмкүн.

Бийлик “Аксы” окуясынан бери зор тажрыйба топтоду. Президенттик админстрациянын жаңы башчысы ири алды менен ушул “тажрыйбаны” өркүндөтүп, Талас өрөөнүнө Бириккен Элдик Кыймылынын эл менен жолугушуусуна каршы аскер күчтөрүн жөнөтүп жатат. Өлкөдө кооптуу кырдаал түзүлүүдө” деп жазды. Гезит мындан тышкары окурмандардын көңүлүн азыр абакта олтурган саясатчы Ишенбай Кадырбековдун академик Абдыганы Эркебаевге каяшасына бурду. Анда К. Бакиевдин 2005-жылдын 25-мартында президенттин ыйгарым укугун аткарып туруп премьер-министр болуп дайындалганынын мыйзамдуу же мыйзамсыз экендиги туурасында сөз кылган.

Ала-Тоодо диктатордук бийлик орноп жатабы?

Human Rights Watch жана Freedom House эл аралык уюмдары Кыргызстанды адам укуктары чектелип, эркиндик коркунучка кептелген өлкө деп таанышкан.

“Азаттыктын” кезектеги тегерек үстөл талкуусу адам укуктарынын абалы жана саясий куугунтук маселесине арналды. Талкууга Жогорку Кеңештеги “Ак жол” фракциясынын депутаты Ибрагим Жунусов, азыр Швециянын Стокгольм шаарында качкында жүргөн коомдук ишмер Эдил Байсалов жана “Кылым шамы” укук коргоо борборунун жетекчиси Азиза Абдрасулова катышты.

“Азаттык”: - Ибрагим мырза, Human Rights Watch жана Freedom House эл аралык уюмдары жылдык отчетунда Кыргызстан адам укуктарынын абалы кескин төмөндөгөн, жарандардын эркиндиктери жана конституциялык укуктары кысмакка алынган мамлекеттердин катарында экендигин жарыя кылды. Ушундай эле пикирлерди жергиликтүү укук коргоочулар да айтып, авторитардык режимди бекемдеди деген пикирде турушат. Сиз эл аралык уюмдардын мына ушундай жыйынтыгына макулсузбу, алардын баасына өткөн жылы негиз болдубу?

И.Жунусов:
-Мен ага түк кошулбаймын. Себеби 2008-жылга баа бере турган болсок адам укугун кордогон же ага каршы эч нерсе болгон жок. Кээ бир адамдар ошондой маалыматтарды гезит, радио аркылуу айтып жатышат. Бирок андай маалыматтар быйыл эле эмес, буга чейин 10-15 жыл мурда эле айтылып келаткан болчу.

“Азаттык”- Азиза айым, сиз Адам укуктарынын жалпы декларациясынын 60 жылдыгына арналган жыйында Кыргызстан адам укуктары менен эркиндиктерин кысымга алуу жагынан мурдагы Акаевдин учурунан да ашып түштү дедиңиз. Бирок бийлик өкүлдөрү өткөн жылы Кыргызстан эл аралык бир катар документтерди ратификациялоо менен адам укуктарын коргоо жаатында алга жылды деген ишенимде. Эмне үчүн кабыл алынган документтер турмушта иштебей жатат? Ага башкы себеп эмне?

А. Абдрасулова:
-Анын себеби мындай: биздин өлкөдө авторитардык бийлик орноп жатат деп эл аралык эки ири уюм билдирип жатат. Мен ушул жаатта иштеген адам катары Кыргызстанда авторитардык бийликтен ашкан президенттик түздөн-түз диктатордук бийлик орноду деп бири-бирибизди “куттуктасак” болот деп ачык айта алам.

Себеби президенттик партия мыйзам чыгаруу бийлигине келип, ошол партия аркылуу аткаруу жана сот бийликтери шайланып жатат. Ошондуктан алар чыныгы абалды көрсө көрмөксөн, укса укмаксан болуп жатышат. Ал эми эл аралык документтердин ратификациялангандыгына мактанбай эле койсок болот. Себеби алар ишке ашкан жери жок. Кыйноолорго каршы эл аралык протокол былтыр ратификацияланды. Бирок ар бир убактылуу абакка, шектүү адамдар кармалчу ар бир жайга барсак милиция кызматкерлеринен таяк жеп азап тарткан, кыйноолорго дуушар болгон адамдарды тапса болот.

Адам укуктарынын башка тармактарында да бүгүн толук артка чегинүүлөр бар. Биз аны душман катары же гезит, теле, радио аркылуу кыйкырууну жакшы көргөн адам катары эмес өлкө үчүн күйгөн укук коргоочу катары муну бийликке да айтып, ачык жарыялап да келатабыз. Ошондуктан бийликте турган партиянын депутаты Ибрагим Жунусов өңдөнгөн мүчөлөрү биздин айтканыбызды жөн эле куру кыйкырык катары кабыл албастан өлкөдөгү чыныгы абал, окуя катары кабыл алуулары керек. Мына ушунун эле мисалы биз менен талкууга катышып жаткан Эдил Байсаловду айтсак болот.

“Азаттык”- Анда сөз кезегин Эдилге берсек. Эдил мырза, сизге БШКнын арызы боюнча 20 миллион сомго байланыштуу иш ачылганда чет өлкөгө кетип калдыңыз эле. Андан бери бир жыл өттү. Кайра кайтып келүүдөн эмне үчүн чоочулап турасыз?

Э. Байсалов:-
Эми бийликке каршы болгон же ага сын айткан кишилердин баардыгына кылмыш иштери ачылып, куугунтукка алынып жатат. Алардын бири менмин. Мага былтыркы шайлоо учурунда жөн эле жерден кылмыш иши козголгон. Ошол кездеги БШКнын төрайымы Клара Кабилова азыр өзү куугунтукталып, чет өлкөгө качып кетти.

Мен өзүм жөнүндө айтпасам деле жалпы Кыргызстандагы абал эл аралык уюмдардын билдирүүсүз эле белгилүү. Азиза эже айткандай мурда Акаевдин учурунда жүздөгөн эл пикет болобу, митинг болобу эркин чыга алса, азыркы учурда бир адам чыгып, Ак үйдүн жанында бир мүнөт туруп сын айтса ошол замат камалып жатат. Мындан тышкары? өткөн жылы “Де-факто” жана башка гезиттер жабылып калды. Ал тургай “Азаттык” радиосу азыр Кыргызстанда угузулбай жатат. “Азаттыкка” каршы куугунтук 2005-жылы 24-мартка жакын башталган болчу. Мындай окуялардын баары элге белгилүү.

“Азаттык”- Ибрагим мырза, өзүңүз жакшы байкап турасыз. Мурда бийликте жүргөн министрлер, коомдук ишмерлер бийликке сын айтаар замат эле кылмыш иштери ачылып, ал тургай балдары да илинчекке илинүүдө. Муну оппозиция өкүлдөрү менен укук коргоочулар саясий куугунтук деп атап, ага каршы күрөшүүчү комитет түзүштү. Бийлик болсо коррупцияга күрөшүп жатабыз деп жатат. Сиз бийликтин ушул аракетине кандай баа бересиз, бул чын эле куугунтукпу же коррупцияга каршы күрөшпү?

И.Жунусов: -Мен чындыгында Азиза эжени абдан сыйлайм, ал өзүнүн туруктуу туруму бар адам. Мен айтчу ойго Азиза эже деле макул болот болуш керек. Сиз өзүңүз мурда бийликте иштеген министрлер деп жаткан адамдар бийликте 2-3 жыл эмес кээ бирөө көп жыл турган адамдар. Алар ошол кызматта турган учурда эмне үчүн азыркы сындарын айтышкан эмес? Кызматта жүргөн учурунда эмне үчүн бийликке сын айта алган эмес? Эмне үчүн иштен кеткенден кийин гана айтышат?

Сиздер “Азаттыктан” кеткен интервьюларын деле эстеп көргүлөчү, алар кудум эле мага окшоп бийликти жактаган учурлары болгон да! Азыр Азиза эже да, Эдил мырза да ким сын айтса эле кылмыш иши ачылып, камалып жатат деп айтып жатышат. Байкап көргүлөчү өзүңөр эле, мурдагы кызматы боюнча иш козголгон адамдар ак болсо акталып чыгып жатышат го! А кээ бирлеринин кызматта жүргөн маалда чоң коррупцияга жол берип коюп, эми коркуп элдин артына жамынган чиновниктер экендиги белгилүү болуп жатпайбы! Чындыгын айтайын, оппозициянын ичинде өзүнүн позициясынан тайбаган татыктуу оппозиционерлер бар. Бирок бүгүн бийликте туруп, эртең эле оппозицияга кетип калган адамдарды мен түк сыйлабайм жана андай адамдардын туруму жок деп эсептейм.

“Азаттык”- Ошол адамдар кызматта турган учурда коррупцияга малынып жатканы эмне үчүн аныкталбай оппозицияга кеткенден кийин эле дароо кылмыш иши ачылат деген маселе коомдо карама-каршы пикирлерди жаратып жатпайбы...

И.Жунусов: -Ошол министрлер иштен эмне үчүн алынды? Эмне үчүн кетип жатат? Демек анын артында бир нерсеси бар. Кээ бир министрлерди кызматтан албай туруп эле кылмыш иши козголсо эле сын айтууга барып жатпайбы? Мисалы мен кээ бир адамдардын атын ачык айта алам. Мисалы үчүн Эдил мырза Ошко барганда Башкы прокурор болуп иштеп турган Азимбек Бекназаров боюнча сизге кайрылып, Бекназаров жасаган иштерди бийликке жеткирүүнү сурангам. Ал окуя эсиңизде болсо керек? Эдил мырза, ошондо жөнөкөй адам катары менин оюмду эмне үчүн эч кимге айткан эмессиз? Анда Бекназаров Башкы прокурор болуп турду эле го...

“Азаттык”Эми Азиза айым, сизге суроо. Конституциялык сот “Эрк” партиясынын төрагасы Турсунбай Бакир уулу же мурдагы башкы укук коргоочунун чогулуш, жүрүш жана митингдер тууралуу мыйзамды жокко чыгаруу талабын канааттандырган жок. Муну менен эркин чогулуштарды өткөрүү эркиндигине ээ болуу умүтү жок болду деп жатышат. Мындай чечим кырдаалды курчутушу мүмкүнбү?

А.Абдрасулова: -Биринчиден, бир нерсени тактап коюу керек. “Эрк” партиясы арызын ошол мыйзамдын бир гана беренесине таянып берген. Ал жергиликтүү бийликтин сотторго кайрылууга укугу барбы же жокпу деген маселени тактоо болчу. Ал эми жалпысынан алганда бул мыйзамдын өзү Конституцияга каршы келет. Ошондуктан бул маселеге кайра кайрылсак болот. Бирок кандай болгон күндө Жогорку сот болобу, Конституциялык сот болобу же бийликтин башка бутактары болобу бир адамдын каалоосуна, чечимине жараша иштеп, бир эле адамга баш ийип калышты. Мен бир нерсени баса белгилеп койгум келет, президент Кыргызстанга азыр туруктуулук жана тынчтык керек деп жатат. Ушундай эле тынчтык жана туруктуулук керек деп өз убагында Гитлер да айткан. Бирок ал кандай тынчтык керек экендигин өзүнүн түшүнүгүнүн деңгээлинде айткан. Сталин да дайыма СССРде тынчтык жана туруктуулук керек деп келген. Бирок ал дагы тынчтыкты өз көз карашы менен түшүнгөн. Президент Курманбек Бакиев мырза эл аралык ынтымак, тынчтык жана туруктуулук дегенди кандай түшүнүп жатат? Элдин унчукпай, өз оюн көчөгө чыгып ачык айтпай калгандыгын тынчтык же туруктуулук деп эсептегенге болбойт. Тескерисинче ал мунун артында эл бышып жетилип жатат деген маанини түшүндүрөт.

Азаттык”- Эдил мырза, мына ушул тапта АКШнын кетип жаткан президенти Жорж Буш коштошуу сөзүн сүйлөй баштады. Анын ордуна келчү Барак Обама Ооганстанга көңүл бурарын билдирди. Анда Борбор Азия, анын ичинде Кыргызстанга саясатын өзгөртүшү жана ага карата кыргыз бийлиги да өз багытын өзгөртүшү мүмкүнбү?

Э.Байсалов: -Кыргыз бийлиги өз мыйзамдарын АКШнын президентин сыйлаш үчүн аткарбашы керек да, туурабы? АКШда ким президент болбосун кыргыз президентинин мамилеси өз элине дайыма түз болушу керек. Тилекке каршы, азыркы кыргыз президентинин эң башкы кызыкчылыгы өз бийлигин сактап калуу жана бекемдөө. Кыргыз элин тебелеп-тепселейби, улуттук кызыкчылыгына каршы иш жасалабы, ага баары бир болуп жатат. Маселен өткөн парламенттик шайлоону эле алсак, элдин каалоосуна каршы парламент түзүлгөн жана ал легитимсиз болуп турат.

Мен дагы бир нерсени баса белгилеп кетким жатат. Испанияда диктатор Франко деген болгон. Ал мыйзамга жамынып алып, досторго баары уруксаат, душманга мыйзам деген бир принцип менен башкарган. Ал мыйзамга жамынган ушундай принцип менен өзүнүн жеке бийлигин бекемдеген. Азыр Кыргызстанда да бир кишинин, бир үй-бүлөнүн кызыкчылыгы үчүн бүт бийлик иштеп жатат.

“Азаттык”- Ибрагим мырза, Human Rights Watch, Freedom House сыяктуу эл аралык уюмдардын ачуу сындарына жана биз менен талкууга катышып жаткан адамдардын айткандарына парламент кесипкөй баа берип, андан жыйынтык чыгарууга аракет көрө алабы? Мен мындай суроону “Ак жолдун” көпчүлүктү түзгөн депутаттары бийлик каалаган чечимди кабыл алып бере берген тил алчаак парламент деген сындан улам берип жатам.

И.Жунусов: -Тил алчаак деген сын туура эмес, мен ага түк кошулбайм. Мисалы мен өзүм жөнүндө айтсам, мен бийликтин партиясында болгон менен бийликке дайыма эле сын айтамын. Акыркы жолу Жогорку Соттун төрайымы Жаңыл Алиевага айткан сынымды бүтүн Кыргызстан укту деген ойдомун. Ушул парламент жаңыдан шайланып келгенде деле алтын балык болбойбуз деп айткам. Эгер алтын балык боло турган болсок бүгүн эле мандатымды тапшырам деп айткан болчумун. Демек, тил алчаак дегенге кошула албайм.

Анан азыр эле Эдил мырза бул парламент туура эмес түзүлгөн, легитимсиз деп айтып кетти. Бул сөзгө да кошула албайм. Себеби партиялык тизме менен шайланып келген парламент президент Курманбек Бакиевдин бирден бир утушу. Партиялык тизме менен парламент түзүш үчун бул жолду Казакстан 15 жыл басып өттү. Орусия мындай жолго 8 жылдын ичинде араң жетишти. Биздин президент ага 3 жылдын ичинде жетише алды.

Демек бул Кыргызстан үчүн алдыга кеткен чоң кадам. Мен буга чейин Акаевдин убагында 2000-жылы да депутаттыкка ат салышкам. Бирок Акаевдин бийлиги жок жерден бир жарым процентке уттуруп койгон. Мен анда бир тыйыны жок катышкам. Эгер ошондой эле абал болсо мен бүгүнкүдөй болуп парламентке эч качан келе алмак эмесмин.

“Азаттык”- Азиза айым, мына сиздер абалды оңдош үчүн саясий куугунтукка каршы күрөшүүчү комитет түзүп, адам укугун басмырлоого туруштук берели деп деп жатасыздар. Бул аракетиңерди бийлик укуктук жактан алганда мыйзамсыз деп табышы, ага тоскоолдук кылышы мүмкүн деген кооптонуу жокпу? Эгер андай болсо кандай аракетке барасыздар?

А.Абдрасулова: - Бул жарандардын каалоосу. Аны мыйзамсыз деп тапканга эч кандай негиз жок. Себеби жарандар каалаган уюмдарды, бирикмелерди түзүп иш алып барса болот. Ага Конституция жол берет. Андыктан мыйзамсыз деп табууга негиз жок.

Бул жерде мен “Ак жол” партиясына сын айткым келген жери жок. Тескерисинче ушул “Ак жол” партиясына легитимдүүлүк берип парламентте отурган Социал-демократтар жана Коммунисттер партиясына кайрылгым келет. Ушул эки партия “Ак жол” партиясынын элге, мамлекетке каршы кабыл алып жаткан чечимдерине легитимдүүлүк берип жатат.

Демек бир эле “Ак жол” партиясы эмес парламенттеги ушул эки партияга жоопкерчиликти артышыбыз керек. Алар азчылык түзүп, эч кандай чечимдерди кабыл ала албасын көрүп турушат. Бирок аталган эки партия “Ак жол” кабыл алган чечимдерге статус берип коюп жатат. Келечекте ушул эки партиянын жоопкерчилиги “Ак жол” партиясынан да жогору болот.

Себеби “Ак жол” партиясы президенттин партиясы, анын саясатын жүргүзөт. Ал эми тиги эки партия жок дегенде эл үчүн кызмат кылып, Ибрагим Жунусов эмес ошол эки партиянын депутаттары мандаттарынан баш тартып кетишсе “Ак жол” партиясы жүргүзгөн ишине өзүлөрү жана президент жооп бермек.

“Азаттык”- Ибрагим мырза, Кыргызстандагы саясат талдоочулар бийлик эл аралык уюмдардын сыны менен эсептешпейт, себеби мамлекеттин эл аралык бедели бийликти ойлондурбайт жана кысым менен элди унчукпас коомго айландыруу сыноосу жакшы өткөн Түркмөнстан менен Өзбекстандын жолуна түшөт деп жатышат. Кыргыз эли чын эле унчукпас коомго айланышы мүмкүнбү?

И.Жунусов: - Андай болбойт. Анткени ал Кыргызстандын элинин мүнөзүнө түк туура келбей турган сапаттардын бири. Кыргызстандын эли буга чейин тээ Манастын учурунда эле өз сөзүн эркин айтып, өзүн эркин эл катары көрсөтүп келген. Аны эч ким ар кандай мыйзамдар менен да токтото албайт. Кыргызстан Борбор Азияда мурда эле аталык ордун аткарып келген жана аны кийин деле аткара берет.

А.Абдрасулова: - Анткен менен азыр ошондой аракет бар. Коомдук палата түзүлгөн жатат. Ошол коомдук палата элдин үнүн басып, унчукпас коомго айландыруунун бирден-бир аракети.

“Азаттык”- Анда сиздердин талкууда ой бөлүшкөнүңүздөр үчүн ыраазылык билдиребиз.Чоң рахмат!


АКШнын “Манас” аба базасынын айланасында оюндар күчөдү

Бишкек шаарынан анча алыс эмес жайгашкан “Манас” аба майданындагы АКШнын аскерий аба базасын кетирүү маселеси кайрадан көтөрүлүүдө.

Айрымдар муну президент Курманбек Бакиевдин Москвага боло турган расмий сапары менен байланыштырып, 2 миллиард доллар насыя алыш үчүн Кыргызстан АКШ базасын кетирүүгө макулдугун бериши ыктымал дешет. Ошентсе да айрым саясат талдоочулардын айтымында, 2 миллиард доллар карыздын үстүнө дагы 2 миллиард карыз алуу, ал аз келгенсип пайда келтирип жаткан базаны жабууга макулдук берүү – бул абдан акылсыз жосун болуп калмакчы.

Бул жолу АКШ аба базасын кетирүү маселеси президент Курманбек Бакиевдин Москвага расмий сапарынын алдында козголду. Орусия маалымат каражаттары буга чейин Москва Кыргызстанга 2 миллиард доллар насыя бере турганын, анын ордуна К.Бакиев АКШ аба базасын чыгаруу боюнча жардыкка кол коёрун жазып чыгышкан.

Ошентсе да расмий Бишкек азырынча андай кеп-сөздөрдү тастыктай турган маалымат жок экендигин билдирүүдө. Президенттин администрациясынын Тышкы саясат бөлүмүнүн жетекчиси Ислан Рыскулов “Азаттыктын” суроосуна жооп берип жатып, бул боюнча эч кандай расмий маалымат азырынча жок экенин айтты.

Бир катар саясат талдоочулардын айтымында, Кыргызстанга антитеррордук коалициянын аба базасы бир гана АКШнын эле каалоосу менен жайгашып калган жок. БУУнун Коопсуздук кеңеши антитеррордук коалиция түзүү боюнча чечим кабыл алгандан кийин, БУУнун мүчөсү катары Кыргызстан да террорчулукка каршы күрөштө өз салымын кошуу иретинде аба базага орун берген. Ага БУУга мүчө Орусия, Кытай сыяктуу өлкөлөр да макулдугун беришкен.

Ошентсе да Кыргызстандагы айрым саясатчылар бул аба кетиши туура болорун, анткени “Манас” аба базасына сокку урула турган болсо Кыргызстан эле жапа чегип каларын айтышууда. Жогорку Кеңештин депутаты, Коммунисттер фракциясынын жетекчиси Исхак Масалиев мындай дейт:

- Биринчиден бул аскердик база кетсе, бизге куралдуу коркунучтар азаят. Себиби биздин башыбызга бомба түшпөйт, коркунучтар азаят. Кандай болсо да ошол аскер базасы бомбаларды ташып, Ооганстандын үстүнө таштап атпайбы. Бир учур келип, ошол жердеги АКШга каршы күчтөр күчөп кетсе, алар келип толугу менен бул базаны талкалаганга моралдык укуктары болот. Экинчиден, кээ бирлери айтып атышпайбы, АКШ бизге 15 миллион, 80 миллион берип атат, ошого байланыштуу унчукпашыбыз керек деп. Биз айтып атабыз, бул жерде акча менен эсептешиштин кереги жок. Дос катары АКШ келе беришсин, куралдуу күчтөрүн үйүнө калтырып коюшсун.

Белгилүү саясат талдоочу Орозбек Молдалиевдин пикиринде, АКШ базасын кетсин дегендердин талабы түккө да арзыбаган нерсе жана мындай демилге көтөрүп жаткандар жөнөкөй эле талдоо жасай албаган адамдар. Ошондой эле ал, Орусиядан 2 миллиарддык насыя алып, анын ордуна АКШ аба базасын чыгаруу керектиги тууралуу ойлорду суу кечпеген кеп деп эсептейт:

- 2 миллиард тышкы карызыбыз бар болсо, Орусиядан дагы 2 миллиард карыз алсак 4 миллиард карыз менен калып атабыз да. Анан дагы АКШ базасын чыгарып салсак тапкан пайдабыз эмне болот? Айта кетчү нерсе, торрорчулук акцияны жасоо үчүн сөзсүз түрдө ал жерде АКШнын базасы болушу керек эмес. Өзбекстанда деле АКШ базасын кетиришкенден кийин деле торрорчулук акциялар болуп атпайбы. Орусиянын өзүндө деле канча террорчулук акциялары болууда.

АКШ баш болгон антитеррордук коалициянын аскерий базасы Кыргызстанга 2001-жылы сентябрь айындагы АКШдагы террордук чабуулдардан кийин жайгаштырылган. Мына ошол мезгилден бери база Ооганстандагы антитеррордук операцияга кол кабыш кылып келатат. Аны чыгаруу талаптары, кийинки жылдары Орусиянын тирдене баштоосу жана АКШ менен тирешүүсү күчөгөндөн тарта көбөйдү дешет. Ушундан улам Орусия ар кандай жолдор менен Кыргызстанды көкүтүп, АКШ аба базасын Кыргызстандан кетирүү максатында айрым учурларда кыргыз бийлигин кысмакка алып келет дешет.

К.Абдымен: АКШнын базасы соодалашуу куралы болбошу керек

Ала-Тоодон АКШнын авиабазасын чыгаруу талабы көп айтыла баштады.

Саясат талдоочу Кубан Абдымен “Азаттыктын” таңкы маегинде АКШнын авиабазасын өлкөдөн чыгаруу маселесин кызытууга Орусия Кыргызстанга берүүгө ниеттенип жаткан 2 миллиард доллар шыкак берип жаткандыгын билдирди.

“Азаттык”:- Кубан мырза, кыргыз өкмөт башчысы Игорь Чудинов Орусияга барып, орус өкмөтү берем деп жаткан 2 милилард доллар насыянын шартын сүйлөштү. Бирок кыргыз коомчулугунда аны алууга каршы пикирлер арбын болууда. Орус өкмөтү насыя акча берүү менен кандай максатты көздөп жатат деген ойдосуз? Себеби анын артында АКШнын авиабазасын чыгаруу талабы турат деген ойлор бар эмеспи...

К.Абдымен: -Албетте, азыркы дүйнөлүк саясатта түзүлгөн кырдаалды карасак, Америка менен Орусиянын ортосундагы алака татаалдашып, тирешүүлөр күчөп бараткандыгы байкалат. Ошондуктан бул эки мамлекеттин алдына койгон стратегиялык максаттарына кайрылсак, Орусия Борбордук Азиядагы өз таасирин күчөтүү үчүн АКШнын авиабазасын Кыргызстандан чыгарылышына абдан кызыкдар экендиги белгилүү. Орусиянын Кыргызстанга 2 миллиард доллар беребиз деген убадасын биринчи кезекте ошол өз кызыкчылыгын ишке ашыруу үчүн айтылган убада катары карасак болот.

“Азаттык”: -Демек эки ортодо соодалашуу жүрүп жатат деген ойлорго кошулсак болобу?

К.Абдымен: -Экөөнүн ортосунда соода жүрүп жатат деп айтыш кыйын. Анткени Орусия менен АКШнын ортосунда түздөн-түз соодалашуу болушу мүмкүн эмес. Бирок өз максаттарын ишке ашыруу үчүн Кыргызстандын жетекчилигин колдонуу жана бийлигин өзүнө көбүрөөк тартып алуу үчүн албетте, Орусия да , АКШ да кыргыз бийлиги менен соода жүргүзүп жатканы байкалып эле турат.

“Азаттык”: - Азыр Швецияда жүргөн коомдук ишмер Эдил Байсалов Москва президент Курманбек Бакиев менен сүйлөшпөй Чудиновго көңүл артты, муну менен Бакиевдин бийлигине ишеним көрсөтпөсүн кыйытты деп билдирди. Сиз мындай ойго негиз бар деген ойдосузбу?

К.Абдымен: -Жок, мындай ойго негиз жок. Себеби ким гана болбосун, Кыргызстандын бийлигинде ким гана турбасын АКШнын да, Орусиянын да бийлиги сүйлөшүүлөрдү расмий бийлик өкүлдөрү менен гана жүргүзөт. Анткени мындай маселе расмий бийлик менен гана чечилет.

Бирөөнү алдыга чыгарып маселени чечкенге аракет кылганы азыркы кезде түзүлгөн кырдаалга жараша болуп жатат. Владимир Путин менен Игорь Чудиновдун ортосундагы сүйлөшүүнүн биринчи раунду катары өкмөт башчыларынын ортосунда болду десек болот. Андан кийин ушул айдын аягындабы же андан кийинби президент Курманбек Бакиев да Орусияга расмий сапар менен барары кабарланган.

Ошондуктан эки өлкө ортосундагы кенен-кесири сүйлөшүү алдыда болот деген ойдомун. Андыктан Чудинов менен Путиндин сүйлөшүүсүн кыргызстандыктар Орусиянын шартына көнөбү же көнбөйбү, эгер көнбөй турган болсо кандай аракетке баруу керек деген маселелер талкууланып жаткан алгачкы сыноо сүйлөшүү деп баалашыбыз керек.

Азаттык”: - Өкмөт Орусиядан бул насыяны алса тышкы карызды гана көбөйтпөстөн тышкы саясатында жаңылыштыктарды кетирип, энергетикалык тармакка ээлик кылуу укугун башка мамлекетке берип салат деген ойлор жөндүү деген ойдосузбу? Өкмөт чын эле муну менен чок басып албайбы?

К.Абдымен: -Кыргызстандагы азыркы энергетикалык кризистин абалында аны рационалдуу кадам катары карасак болот. Себеби Кыргызстандын энергетика тармагы эл жана кыргыз мамлекети үчүн эмес кимдир бирөөнүн чөнтөгү үчүн иштеп аткан тармак катары белгилүү.

Демек, ал накта бир кожоюндун колуна өтмөйүнчө азыркы абалдан чыгуусу мүмкүн эмес экендиги айдан ачык болуп калды. Тармак кимдин колуна тийсе да тартипти катуу сактаган, коррупцияны жойгон, элге пайда бербесе да, жок дегенде энергетика тармагын жөнгө сала турган кожоюн болбосо Кыргызстандын энергетикалык кризистен чыгаруу убактысы колдон чыгып кетет. Демек, орусиялыктар энергетика тармагына чындап кызыга турган болсо, анда аны кубаттоо гана керек.

"Азаттык": - Маегиңиз үчүн рахмат!

Мишель Обама биринчи айымдыкка даярданууда

Лаура Буш жана Мишел Обама.

АКШнын шайланган президенти Барак Обама 20-январда мамлекет башчысынын кызматына киришүүсү менен өлкөнүн биринчи айымынын милдети анын жубайы Мишель Обамага өтөт. Америкалык биринчи айымдардын коомдогу ролу жана макамы кандай?

Президенттик институт сыяктуу эле АКШда биринчи айымдар институтунун эки жүз жылдан ашуун тарыхы, калыптанып калган салт-санаасы бар. Бирок бирнчи айымдын укук –милдеттери тууралуу расмий эрежелер жазылган китеп жок, ал Конституцияда эскерилбейт. Адатта коомчулук алардан кагазда жазылбаган эрежелерди кармануусун каалашат. Кынтыксыз жүрүм –турумду, моданы сактоосун, бирок ашыкча кетпешин, жылдыздуу, бирок жөнөкөй болуусун күтүшөт. Түрдүү себептер, анын ичинде кийими же чач жасалгасы туура эмес болуп калса, сынга да алынышы мүмкүн.

Коомчулук президент менен биринчи айымдын ортосунда тигил же бул маселе боюнча расмий эмес сүйлөшүүлөр жүрөрүн билгени менен биринчи айымдын жубайына расмий кеңешчилик кылуусу, саясатты аныктоого ачык аралашуусу кызыл сызыктан өткөндүк катары каралат. Жазылбаган эрежелердин дагы бири – биринчи айым өзүнчө карьера жасабашы керек.

20-январда АКШнын биринчи айымына айлануучу Мишель Обама жубайы сыяктуу эле айтылуу Гарвард университетинде окуган, кесиби боюнча адвокат. Айрымдар эми Ак үйдөгү турмуш аны абдан эле чектөөсү мүмкүн деп айтуусу ыктымал.

Президенттердин жубайлары жөнүндөгү "Жашыруун бийлик" деген китептин автору Кэти Мэрион мисалы "Ак үй кызматтагы аялдар үчүн жакшы жай эмес. Биз өзүбүздүн салтты сүйөөбүз, бирок кимдир бирөө биринчи айымдын ролунда тажрыйба жасоосун калабайбыз", -дейт.

Ал эми мурдагы президент Билл Клинтондун жубайы, Барак Обаманын администрациясында Мамлекеттик катчы болуучу Хиллари Клинтон муну өз башынан кечирген:

-Мен жаңылыштыктардан да, түшүнбөстүктөрдөн да үйрөндүм алар менин саламаттыкты сактоо жаатындагы ишиме адамдар жасаган мамилени чагылдырып тургандай. Көп маселелерге аралашуу менен кажыбай иштөөнү улантым, бирок муну көбүрөөк салттуу жол менен аткарып калдым.

Хиллари Клинтон биринчи айым ирээтинде ролу канчалык чектелүү экенин жубайы аны саламаттыкты сактоо тармагын реформалоо боюнча комиссиянын башчылыгына дайындаганда сынап көрдү. Бирок коомчулук муну саясатты аныктоочу чөйрөгө жойлоп кирип кеткендик катары кабылдагандыктан, кайра биринчи айымдын чек арасына кайтууга аргасыз болгон.

Жубайы президенттикте турган кезде америкалык биринчи айымдар башка жактан кызмат ээлебегени факт. Кесиби боюнча адвокат Мишель Обама деле карьерасынан баш тартууга аргасыз болоруна азырынча өкүнүч билдире элек. Маектеринде биринчи айымдык турмуштун башындагы эң негизги ишмердиги эки кызын Ак үйдөгү жаңы турмушка көндүрүү, эне болуу экенин айткан. Буга чейин ал аскер адамдардын үй -бүлөлөрүнүн муктаждыктары, үй-бүлө менен ишти тең салмакта кармоо боюнча долбоорлорду жетектеп келген. Булар биринчи айымдардын салттуу ишмердигине туура келет.

Мурдагы биринчи айымдардан Эленор Рузвельт жана Жаклин Кеннеди жаңычыл болгону айтылып жүрөт. Эленор Рузвельт кандайдыр бир бийликке ээ экенин төгүндөө үчүн колдон келгендин баарын жасаганы менен 1930-40-жылдары жубайы Франклин Рузвельттин өкмөтүнүн моралдык добушу болгон. Ал эми Жаклин Кеннеди 60-жылдары жаңы доор, мезгил келгенин түшүнүп, телекөрсөтүүнүн маанисин аңдап-билип, америкалыктарды үйүнө чакырып, анысын дүйнөгө көргөзгөн.

1970-жылдары болсо президент Жеральд Форддун жубайы Бетти кызы бирөө менен жүрсө таң калбай турганын айтуу менен коомчулукту ден-дароо кылган. Ал буларды эскерет:

-Ак үйдүн алдында мени ыймансыз жана өлкөнүн биринчи айымы кантип моралга сыйбаган идеяларда алып жүрөт дешип демонстрацияларды да өткөрүшкөн.

1980-жылдары президенттик кылган Рональд Рейгандын жубайы Нэнси Рейган, айтымда, президенттин кол алдындагы кызматкерлерге көзөмөл салып турууга абдан аракеттенчи.

Ал эми улуу Жорж Буштун жубайы, кызмат мөөнөтү аяктаган президенттин энеси Барбара Буш үчүн, өзүнүн айтымында, белгиленген чектен чыкпоо эле жетиштүү болгон.

Маектеринин биринде ал "саясий маселелер үчүн мен эмес, Жорж шайланганын сезгенмин. Мен иштей ала турган, өкмөттүн каражатын талап кылбаган жана талаштуу эмес нерселер көп болгон. Андыктан көйгөй издөөнүн кандай кажети бар эле",- деп белгилейт.

Бирок бул биринчи айым салттуу жолду бузбаган учурда таасирлүү боло албайт дегенди туюндурбайт. АКШнын мурдагы биринчи айымы, болочок Мамлекеттик катчы Хиллари Клинтон мындай дейт:

-Тарыхый жагын караганда, жубайларынын өкмөттөрүндө маанилүү роль ойногон, өтө таасирилүү жана кубаттуу биринчи айымдар дайыма кездешкен, бирок бул ар убак көшөгө артында болгон.

Барак Обаманын бийликтин эң жогорку тепкичинде жетүүсүнө, шайлоодогу жеңишинде жубайы Мишелдин да салымы болбой койбосо керек. Аларды ынтымактуу үй-бүлө, Мишелди жубайынын колуна –кол, бутуна – бут боло алуучу, муктаждык жаралса асмандан жерге да түшүрө алуучу айым катары билишет. Ал эми жаңчыл биринчи айым болобу, буга чейинки салт- санаанын чегинен өтөбү же жокпу, бул азырынча белгисиз.

Францияда казак жамааты Мустафа Чокайдын мурасын аздектейт

Келерки жумада Францияга Казакстандан интеллигенциянын жооп тобу келүүдө. Жазуучулар, окумуштуулар, көркөм өнөр өкүлдөрүнөн турган бул топ Түркстандын туңгуч президенти Мустафа Чокайдын Францияда жашаган жерлеринде болуп, анын музейин ачуу мүмкүнчүлүгүн талкуулашмакчы.

Быйыл Европада кыш суук. Машиналар кыйма-чийме каттаган кан жолдун эки тарабында ак кар баскан Париж жайылып жатты. Өмүр Чынгыздын машинасында магнитофондон эски касетадан казактын ыры жаңырат.

Өмүр Чынгыз Парижде 30 жылдан бери жашайт, түбү түркиялык казактардан. Өз кесиби бар, бирок коомдук иш менен да алектенип, Париждин четиндеги Ножан-сүр-Марн шаарында Мустафа Чокай атындагы француз-казак достук коомунун төрагасынын орун басары дагы.

Парижден чыгып, Марн дайрасынын боюнда жайгашкан Ножанга кирип бардык. Мындагы Фонтан көчөсүнүн жетинчи номерлүү үйүндө Мустафа Чокай жашаган экен. Азыр үйдүн алдында кызыл таштан эскерүү тактасы орнотулган.

- Бул эскерүү ташын 2001-жылы Казакстандын ошол кездеги өкмөт башчысы Имангали Тасмагамбетов Париждеги казак элчилиги менен бирдикте койдуруп кеткен. Азыр эми биз жыл башында январдын биринчи аптасында ушул жерге келип, гүл коюп турабыз,"-деди Өмүр Чынгыз.

Өмүр Чынгыз өз маегинде жакында келет жаткан казак делегациясы, өз уюмунун иштери тууралуу буларды айтып берди:

- Январдын үчүнчү аптасында бул жакка Казакстандан 9 кишиден турган делегация келип жатат. Алар Францияда Мустафа Чокай жүргөн жерлерде болуп, Ножан-сүр-Марндын шаар бийликтеринин өкүлдөрү менен жолугушат. Буга чейин Мустафа Чокай атындагы уюм Париждин өзүндө иш алып барган. Ал 15 жыл мурда түзүлгөн. Ал расмий катталган эмес. Биз эми ал жашаган Ножан-сүр-Марнда экинчи коомду ачтык. 5-6 программа менен иштедик. Экинчи уюм менен атаыбыз бөлөк болсо да ишибиз бир. Казак болгон соң барын бирге жасап жатабыз.

Жаңыл Жусубжан: - Мустафа Чокай түпкүлүгү казак болгону менен, Түркестандын тунгуч президенти катары ал кыргыздын да, Борбор Азиядагы башка улуттардын да президенти болгон. Ушундан улам, силердин ишке Франциядагы биздин элдердин өкүлдөрү да катышабы, же баарын өзүңөр бүтүрүп жатасыңарбы?

Өмүр Чынгыз: - Силердин айтканыңар туура. Мустафа Чокай Түркияда да жашап, кийин Францияга келген экен. Ошондуктан ал баарыбыз үчүн бирдей үлкөн инсан. Азырынча, Ножандын бийликтери, Казакстандын Париждеги элчилиги көмөк берип жатат. Дагы Кыргызстандын элчилигине кайрылсак деген оюбуз бар.

Ножан шаарчасындагы Мустафа Чокай жашаган үй.
Мустафа Чокай Ножан шаарчасында 10 жылдай, үч бөлөк жерде батирде турган. Анын Франциядагы 20 жылга чукул турмушу жакында премьерасы болгон "Мустафа Чокай" тасмасында чагылдырылат. Казакфильмдин ал тасмасында Чокайдын ролун кыргыздын белгилүү жаш актеру, маркум Болот Бейшеналиевдин уулу Азиз Бейшеналиев аткарат.

Чокай 1941-жылы Берлинге, ошол кездеги гитлердик бийликтин өкүлдөрү менен жолугушууга келгенде ооруканага чукул жаткырылып, беш күндүн ичинде каза тапкан. Айрым окумуштуулардын ишениминде, ал Гитлердин түркестандык туткундардан кол курап, советтик армияга каршы согуштуруу сунушун четке каккандыктан, аны тымызын өлтүрүп салышкан. Ал эми советтик идеологдор аны "Гитлер менен кызматташкан чыккынчы" деп келишкени маалым. Ишмердин сөөгү Берлиндин четиндеги мусулмандар көрүстөнүндө коюлган.

Франциядагы казак диаспорасы, анын ичинде Өмүр Чынгыздын коому Казакстандын бийликтери менен бирдикте Ножанда Мустафа Чокайды эскерүү тактасынын ордуна анын бюстун орнотуу, шаарда анын музейин ачуу сыяктуу иштер менен алектенип жатышат.


Карзайга Вашингтон ишенбей калдыбы?

Жозеф Байден менен Хамид Карзай Кабулдагы жолугушуу учурунда.

АКШнын жаңы вице-президенти Жозеф Байден жакында Ооганстанда болуп кеткен соң Кабулда президент Хамид Карзайга байланыштуу күпүр-күдүң кептер күчөдү. Айрым апаздарга караганда Байден быйылкы жылдагы шайлоодо мамлекет башчылыгына башка бир талапкер тапкыла деп табыштап кеткен имиш.

Саясий жорунчулар Жозеф Байден Кабулга келгенде президенттин кеңсесине эмес, ички иштер министрлигинде болуп, анын башчысы менен сүйлөштү, муну менен бийликке келгени жаткан Вашингтон администрациясы ким үчүн “үстөк тигип” жатканын ишаара кылды дешет.

Ички иштер министри Ханиф Атмар Британияда билим алган. Андыктан болду-болбоду, Барак Обаманын өкмөтү Карзайдын ордуна Атмарды “тандап алган” окшойт деп осмоктогондор көбөйдү.

Атмар болсо адатта АКШдан же башка өлкөлөрдөн сенаторлор келгенде,аларды министрликтин кеңсесинде кабыл алып жүрөшкөнүн, Байден али вице-президенттик кызматка кирише электигин,азырынча сенатор экенин эске алып,дипломатиялык ушундай эрежени эп көргөнүн белгиледи.

Президенттин маалымат катчысы да Карзай Байденди сенатор иретинде кабыл алганын бышыктады. Анын айтымында, Байден президент менен “ачык-айрым,бирок жылуу жана достук ырайда аңгемелешти”. Тараптар өз ара мамилелердин көп өңүттөрүн талкуулашты.Экөө тең биргелешип иштөө жана кызматташтыкты улантуу зарылдыгын ырасташты. Карзай болгону терроризмге каршы күрөштүн стратегиясын кайра карап чыгуу керектигин билдирди.

Ооган парламентинин мүчөсү Шүкариа Баракзай бу тууралуу көп эле имиштер бар экенин, эл ичинде да ар кандай сөздөр айтылып жатканын ырастады. Бирок ал кандай болгон күндө да АКШнын жаңы администрациясы менен азыркы ооган өкмөтү бир тилде сүйлөшө албайт деген ойдо. "Вашингтон менен Кабул эми баары бир мурдагыдай жакын боло албайт”,-дейт ал.

Бул пикирге саясий илимпоз Марвин Уэйнбаум кошулат.Ал былтыркы шайлоо өнөктүгү маалында Обаманын кеңешчиси болгон,азыр Вашингтондо Жакынкы Чыгыш институтунда иштейт.

Аскерий стратегияда пландалып жаткан өзгөрүүлөрдүн баарын ал эң алды менен Карзайдын өкмөтүнө калк канчалык деңгээлде ишенерине жараша болот дейт. Ушул өңүттөн алганда Кабул өкмөтүнүн ишин жакшыртуунун чечүүчү мааниси бар. Ал башка бардык тармактардагы,алардын ичинде саясий,аскерий чөйрөлөрдөгү өзгөрүштөргө таасирин тийгизет.

Эгер мындай өзгөрүштөргө жете албаса, анда Карзайдын өкмөтү өнүгүүгө каскак болуп калат,анда аны алмаштырганга туура келет.

Таласта “Ата Мекен” партиясынын өкүлдөрү куугунтукка кабылууда

Таласта “Ата Мекен” партиясынын өкүлдөрүн жергиликтүү бийлик кугуунтуктап жатат. Бул маалыматты “Азаттыкка” билдирген “Атамекенчилердин” бири Туратбек Мадалбековдун автоунаасы жергиликтүү МАИ кызматкерлери тарабынан камакка алынган.

Бишкектен Таласка келип “Ата Мекен” партиясынын облустук конференциясын өткөрүү иш чарасы менен алектенип жүргөн бул партиянын өкүлү Туратбек Мадалбековдун Гольф-3 үлгүсүндөгү автоунаасы Кара-Буура райондук МАИ кызматкерлери тарабынан 14-январда камакка алынган.

Бул көрүнүштү бийликтин партия мүчөлөрүнө карата жасаган атайын иши деп кабыл алган Туратбек Мадалбеков алар сүйлөшкөн адамдарды да жергиликтүү укук коргоочулар суракка алып, кугунтуктоо жүргүзүшүүдө дейт:

- Биздин автоунаа Өмүрбек Текебаевдин менчик машинасы. Мага Талас облусуна келгенге берген. Ал жерде юридикалык жактан нотариалдык контора менен туура жазылып, мен айдап жүргөнгө бир айга берилген. «Ата Мекен» партиясынын кээ бир лидерлерин чакырып алып көбүнчө Улуттук коопсуздук кызматы, анан айыл өкмөттөр, салык инспекциялары аркылуу дагы кысымдар көрсөтүлүп атканын мен бул жерге келип угуп атам, өзүм нааразы болуп отурам.

Камакка алынган автоунаа тууралуу Кара-Буура райондук ички иштер бөлүмүнүн башчысы Эмил Жаманкуловго кайрылганыбызда эч кандай кугунтуктоо болбогонун айтып, автоунаа мыйзам негизинде камакка алынды дейт:

- «В 53-91 У» номериндеги Гольф-3 автоунаасын токтотуптур. Анда Мадалбеков Туратбек айдоочулук күбөлүгү жок айдап бараткан экен. Мыйзам менен иштеш керек да, ошол мыйзам негизинде, Административдик кодекстин 244-беренесинин бар негизинде административдик протокол түзүлүп, автоунаа атайын жайда токтоп турат. Качан айдоочулук күбөлүгүн көрсөткөндөн кийин автоунааны беребиз. Эч кандай маселе жок.

Мындан тышкары «Ата Мекен» социалисттик партиясынын аймактагы лидерлери Талас шаардык бийлигине кайрылышып, конференция өткөрүү максатта шаардагы Атай Огонбаев атындагы музыкалык мектептин жыйындар залын сурашкан.

Бирок ар кандай шылтоо менен бийлик башчылары ал жакка да уруксат беришкен жок, дейт партия өкүлү Туратбек Мадалбеков:

- Силер бизге 15 күн мурда беришиңер керек эле, азыр кеч болуп калды деп айтып атышат. Бирок партиялык конференцияда эч кандай 15 күндүк мөөнөт деген убакыт жок. Биздики ачык эле партиялык конференция да.

Бул боюнча Талас шаарынын мэри Эркин Турсункулов менен байланышканыбызда ал партиянын конференция өткөрүү тууралуу жазылган кайрылуу каты мөөр коюлбастан жана партиянын атайын кагазына түшүрүлбөстөн келгенин, экинчиден «Ата Мекен» партиясынын башчылары 12 күн мурда кайрылыш керек болсо алар эки күн калганда кайрылып отурушканын билдирди.

”Хамас” эпке келе баштаган өңдөнөт

Израил - Баш катчы Пан Ги Мун Улуттар Уюмунун Газадагы миссиясын аткылаганы үчүн өкмөттөн түшүндүрмө берүүнү талап кылды.

Египет бийликтери Каирде Израилдин өкүлү менен Газадагы урушту токтотуу планын талкуулап жатышат. Бул учурда Улуттар Уюмунун баш катчысы Пан Ги Мун Израил жетекчилери менен сүйлөшүүлөрдү өткөрүүдө. Эртең ал палестин лидери менен жолугушат.

Каирдеги айрым булактар кабарлашкандай, “Хамас” жалпысынан Египет сунуш кылган планга макул болгон сыяктанат. Бул план бүгүн Израилдин коргоо министринин жардамчысына берилет.

Испаниянын тышкы иштер министри Мигел Моратинос хамасчылар жарашуу шарттарын кабыл алышканын ырастап, муну алар жакынкы күндөрдө коомчулук алдында жарыялай турганын билдирди.

Бул учурда Газада уруштар уланууда. Жөөт армиясы шаарды түнү бою артиллериядан аткылап чыкты, эрте менен алардын танктары шаардын четки көчөлөрүнө кирди.Аларга “Хамастын” аскерий топтору – “Иззэддин ал-Касам бригадасы” менен “Ислам жихады” жаатындагы отряддар жаалданып каршылык көрсөтүп жатышканын, шаардан эл түрүлүп, алдаалап кача баштаганын “Ал-Жазира” телеканалы кабарлады.

Улуттар Уюмунун качкындар боюнча мекемеси, ошондой эле бир нече маалымат каражаты жайгашкан имараттар да артиллериядан аткыланганы,жоон топ адам жарадар болгону айтылууда.

Улуттар Уюмунун миссиясы аткыланганына ачуусу келип,баш катчы Пан Ги Мун буга толук түшүндүрмө берүүнү Израил өкмөтүнөн талап кылды.Баш катчы ырастагандай, коргоо министри Эхуд Барак бул иш “кечиримсиз каталык” болгонун моюнга алды. Пан Ги Мун мындан тышкары Газадагы курмандыктардын саны “чыдагыс деңгээлге” жеткенин эскертти.

Газадагы гуманитардык кырдаал бүгүн Нью-Йоркто Улуттар Уюмунун Башкы ассамблеясынын чукул жыйынында талкууланат.

Өткөн күнү Венесуэла менен Боливия Израил менен дипломатиялык байланышын токтотушту. Эки өлкөнүн президенттери израил жетекчилерин Гаагадагы эл аралык сотко бергени жатышканын айтышты.

Газадагы жагдайды Берлинде британ жана немец өкмөт башчылары да сөз кылышты. Британ премьери Гордон Браун абалды гуманитардык касирет деп атады. Лондон менен Берлин бул жагынан газалыктарга зарыл жардам көрсөтүү үчүн бардык чараларды көрмөкчү. “Бирок эң башкысы – уруштарды токтотууда турат, бул максатта жетүү үчүн биз башка өлкөлөр менен бирге түнү-түнү иштейбиз”,-деп айтты Браун.

М.Казакбаев: Бийликте кадрдык реформа жок

Саясат таануучу Марат Казакбаев бийликтин кадр саясаты жана өкмөттөгү акыркы орун которуулар тууралуу “Азаттыктын” таңкы түз обосунда ой бөлүштү.

- Ушул жума башталгандан бери президенттик администрацияда, өкмөттө жаңы дайындоолор, орун которуулар башталды. Анын максаты эмнеде деген ойдосуз?

- Менин оюмча, президенттин кадр реформалоосу болуп атат. Администрациянын мурдагы башчысы Медет Садыркулов эки жылдай иштеп кетип, ордуна Данияр Үсөнов келди. Бирок анткен менен президенттин командасына жаңы кадрлар келбей атат, эски фигураларды кайра бошотуп, кайра алып келип, өзүнчө эле циркуляция болуп атат. Ошол үчүн кадрдык реформа жакшы жүрбөй атат.

- Жогорку Кеңештеги Социал-демократтар фракциясынын төрагасы Бакыт Бешимов кечээ Данияр Үсөнов президенттик администрация башчылыгына энергетика тармагын толук менчиктештирүү үчүн, же болбосо сатуу үчүн дайындалды деп билдирди. Сиз ага кошула аласызбы?

- Мен ага анча деле кошула албайм. Бирок андай көз караш болгондо СДП, “Ак жол” жана Коммунисттер фракциялары мунун баары боюнча акылдашып, бир көз караш чыгарыш керек. Менин оюмча, ушул суроо боюнча маселелерди жакшы талкуулап, бир ойго келиши керек.

- Ал эми президенттик администрация башчылыгына келген Данияр Үсөнов кандайдыр бир саясатта, же болбосо ички иш алып барууда, башкарууда кандайдыр бир өзгөрүүлөрдү, жаңы ыкмаларды киргизет деген ойдосузбу?

- Менимче баары бир жаңы өзгөрүүлөр болот. Бирок Данияр Үсөнов бул орунда көп деле иштебейт, себеби мөөнөтү аябай кыска болуп атпайбы. Менин оюмча, Данияр Үсөнов убактылуу фигура.

- Президенттик администрациянын мурдагы башчысы Медет Садыркулов кызматтан кеткенден кийин “Азаттыкка” берген интервьюсунда бийликке жаңы күчтөр келет деп айтты эле. Өкмөттө орун которуулар болуп жатат, каржы министри мурдагы социалдык фонд жетекчилик ордуна барып, анын төрагасы Марат Султанов каржы министри болду. Ички иштер министрлигинде дагы ж.б. мекемелерде дагы орун которуулар болуп жатат, жаңы дайындалган кызматкерлер болуп жатат. Ошолордун ичинен саясатта жана экономикада жаңы өзгөрүүлөрдү алып келе тургандар барбы, кудуреттүүлөр барбы?

- Менин оюмча, президенттин командасы жок болуп атат. Данияр Үсөнов келеби, же Марат Султановбу, алар баары эле эски кадрлар да, жөн гана орун алмаштыруу болуп атат. Жаңы өзгөрүүлөр, же жаңы реформа болгон жок. Медет Садыркулов тажрыйбалуу, көп эле жакшы нерселерди жасады. Бирок ага карата сын да көп.

- Кадр кризиси башталды деп айтылып жатат. Ошону оңдош үчүн эмне кылыш керек?

- Кадрдык реформа керек, жаштардан, мыкты профессионалдардан, орто катмарда деле жакшы иштегендер бар да, ошолорду президент коркпой эле кое берсе болмок. Андай болбой атат. Ошон үчүн менин оюмча, кадрдык кризис болуп атканда эң биринчи экономикалык, социалдык, саясий деле реформа жүрбөй атпайбы.

- Демек өң-тааныштыгына карабай, кесипкөйлүгүнө карап дайындаш керек деген ойдосузбу?

- Ооба.

- Маегиңизге рахмат.

К.Бакиев заманында Кыргызстан эгемендигин жоготобу?

Бүгүн Жогорку Кеңеште жарым сааттык ар түрдүү маселелерди талкуулоодо электр, газ, айыл чарба тармагы жана Орусия берет деген насыя акча боюнча бир катар маселелер козголуп, өкмөткө тапшырмалар берилди.

Парламенттеги салттуу жарым сааттык талкуулоодо «Ак жол» фракциясынан депутат Алишер Сабиров Жакынкы Чыгыштагы Израил менен Палестин чатагында каза болгондордун саны миңге чукулдаганын, бейкүнөө мерт кеткендердин көпчүлүгү аялдар жана балдар экенине токтолду. Буга кыргыз өкмөтү, Тышкы иштер министрлиги эч кандай маани бербегенин билдирген Сабиров, чатакка байланыштуу Жогорку Кеңеш билдирүү жолдоосун сунуштады.

Анын мындай демилгесин колдоого алган СДП фракциясынан депутат Роза Отунбаева бийликтин Орусиядан алуучу 2 млрд. долларга байланыштуу маселени мамлекет башчы Жогорку Кеңешке түшүндүрүп берсин деген талапты койду.

-Жакында президент Курманбек Бакиев Москвага барып 2 млрд. долларга байланыштуу маселени кайра сүйлөшөт экен. Бул биздин улуттук кызыкчылыкты ошол жерге тебелетип берип жатканы деп эсептейт элем. Азыркы Кыргызстандагы экономикалык оор абалдан пайдаланып, суунун ээси болуп башка өлкө келип жатат. Газ маселесин биз Орусиянын колуна тапшырып бердик. Эми мына «суу башына отуруп бергиле, суу маселесине ээ болуп бергиле»,-деп өзүбүз жол ачып берип жатабыз. Бизде Кыргызстанда эгемендүүлүк деген калабы же жокбу? Же болбосо К.Бакиевдин заманында Кыргызстан эгемендүүлүгүн жоготобу?

«Ак жол» фракциясынан депутат Бейшенбек Абдыразаков айрым мектептерде каникулдун эки айга узартылышына шайлоочулары нааразы болуп жатканын билдирип, газ маселеси боюнча өкмөт Өзбекстан менен кайра сүйлөшүүгө барышы керектигин айтты.

-Менин шайлоочуларым кат жазып жатышат, «бир айда газга 7,5 миң сом төлөөчү элек», дейт. Азыр газга баа эки эсе көтөрүлүп, эми газга бир айда 15 миң сомду кантип төлөшөөрүн айтышууда. Ошону менен бирге эле кыймылсыз мүлккө салык кирип жатат. Электр кубаттуулугуна, сууга, ысык сууга төлөмдөр кымбаттап жатат. Коммуналдык төлөмдөрдү кантип төлөйбүз дешип кыжаалат болушууда.

Бир катар депутаттар алыскы айыл жерлериндеги негизги көйгөй энергетикага байланыштуу экендигин белгилешти.

«Акжолчу» депутат Ибрагим Жунусов электр кубатын даректүү өчүрүүдө баш-аламандыктар орун алганын айтып өттү:

-Кыргызстанда даректүү деп электр кубатын маал-маалы менен өчүргөнү менен айрым райондордо бир жумалап жарык жок. Кээ бир айыл өкмөттөрдө 15 күндөн бери жарык берилбептир. Ошондуктан Бишкекте свет кандай өчүрүлгөн болсо, Кыргызстандын бардык аймактарында ошондой өчүрүүсү керек.

14-январда кечке маал Бишкекте кыламык кар жаап, жолдордун тайгалагынан миңдеген авто унаалар жүрө албай тыгын болгонуна күбө болгон депутат Бегалы Наргозуев кыш күрөөдө шаар ичиндеги тайгалак жолдорду тазалатып, жөнгө сала албаган Бишкек мэри Нариман Түлөевди сынга алды.

-Нариман Түлөев шаардын чарбасын кыйратам деп жатты эле. Кана кыйратканы? Он чакты жүк ташуучу авто унааларды чыгарып тайгак жолдорго кум чачтырып койсо болбойт беле. Ар бир жерде тыгында 200-300 машинелер бир саатка чейин туруп, айдоочу-жүргүнчүлөр бийликке акаарат айтып жатышат. Бизге депутаттарга акаараат айтып жатышат. Эмне эми майда чарбалык жумуштарга дагы парламент аралашуусу керекби? Эгер анын колунан келбесе, президентке кайрылалы, жумушунан кетсин.

Спикердин орун басары Кубанычбек Исабеков Ысык-Көл облусундагы айрым мугалимдер өткөн жылы төрт айдын айлыгын эле алып, алигиче калган эмгек маяналарын алышпагандыгын маалымдады. «Ак жол» фракциясынан депутат Жангороз Каныметов болсо өкмөт азыртадан эртелеп кам көрүп, дыйкандарды үрөн, жер семирткич менен камсыз кылуу зарылдыгын айтты.

Парламент отурумуна Экологиялык Кодекстин долбоору сунушталып, «Маданият жөнүндө» мыйзам кабыл алынды. Ошондой эле саламаттык сактоо тармагына байланыштуу мыйзам долбооруна өзгөртүүлөр жана толуктоолор сунушталып, 45 чет мамлекеттин атуулдарына жөнөнкөйлөтүлгөн виза берүүгө макулдук берилип, Эмгек Кодексине өзгөртүү киргизилди.

И. Исаков: Мага козголгон кылмыш иши – президенттин түздөн-түз буйругу

Мурдагы коргоо министри өзүнө карата кылмыш ишинин козголушун саясий куугунтук деп баалап, мунун башында президент Курманбек Бакиев жана анын үй-бүлөсү турат деген оюн бүгүн журналисттерге билдирди.

Башкы прокуратура тарабынан “Жаңы Кыргызстан” саясий партиясынын башкы катчысы Исмаил Исаковго ал коргоо министри болуп иштеген учурда министрликке тиешелүү акча-каражаттарды мыйзамсыз пайдаланган жана айрым аскердик техникаларды жок кылгандыгы үчүн кылмыш иши козголгон. Мурдагы коргоо министринин бүгүнкү маалымат жыйынында билдиргенине караганда Башкы прокуратура козгоп жаткан кылмыш иштеринде Исаковдун эч кандай айыбы жок:

-Бүгүнкү мага коюлуп жаткан айыптоолор мыйзамсыз. Бул иштерде Исаковдун эч кандай тиешеси, эч күнөөсү жок. Аялдардын 8-март майрамына, 23-февраль, 29-май аскер кызматчыларынын кесиптик майрамына карата, жаңы жылдагы офицерлердин балдарына балаты уюштуруп берүү үчүн бөлүнгөн акча каражаты үчүн мени күнөөлөө -мыйзамсыз. Ал эми жетишсиз болуп жаткан автотехникаларга министр жооп бербей тургандыгын прокуратура менден жакшы билет. Мен коргоо министрлигине тиешелүү мүлктөрдү өзүм башында туруп, орун басарымдын жетекчилигинде бир нече жолу текшерип, тактоодон өткөргөнбүз. Бул тууралуу менден кийин 2008-жылы 26-майда коргоо министри болуп келген Бакыт Калыев да эч кандай доомат айткан эмес. Мунун баары менин бийлик менен келишпей, эл үчүн деп, оппозициянын катарына өткөнүмдөн улам атайылап жасалып жатат.

Исмаил Исаков бийлик мына ушундай ушак-айыңдар менен аны каралап, элге жаман көрсөткүсү келүүдө, деп кошумчалап, болуп жаткандын баары түздөн-түз президенттин буйругу менен жасалып жаткан иш экендигин айтып кетти:

-Бул президенттин түздөн-түз буйругу менен анын жан-жөкөрлөрүнүн менин оозумду басуу үчүн кылып жаткан аракети. Ошондуктан башкы прокурор да Башмыйзамдын 77-беренесин бузуп, мага каршы кылмыш иш козгоп, элге жаман көрсөтүү аракетин жасап жатат. Бирок алардын аракети эч качан ишке ашпай турган нерсе. Мен Коргоо министрлигинен кетип, Коопсуздук кеңешинин катчысы болуп турган учурда да өз ишимди тийиштүү аткарууга мага президент өзү баш болуп бут тоскон. ИИМ тармагындагы коррупцияны иликтеп, милицияны реформалоо керек деген аракетиме мамлекет башчы “бул жакка кийлигишпе”, деп токтотту. Энергетика тармагын иликтөөгө алып, Токтогул каскадына барып, ТЭЦти кыдырып, жаңы бир илинчектерди тапкан учурда да мени өзү четтетип, “сенин ишиң эмес” деген. Биз ыңкылаптан мурун элге айтканбыз, убада бергенбиз: жашоону оңойбуз, коррупцияны жоебуз, деп. Мына ошону ишке ашырууга мүмкүнчүлүк бербегени үчүн кызматтан кеткемин. Президент менен эч кандай жеке таарынычым болгон эмес.

Исмаил Исаков министр болуп турган туштагы Коргоо министрлигинин жетекчилигине Башкы прокуратура тарабынан 12-январда дагы бир кылмыш иши козголду. Анда Исмаил Исаков министрликке тиешелүү 500 чарчы метр жерди “Бишкеккурулуш” ишканасына 2 бөлмөлүү батирге алмашып, батирди уулуна берген деп айыпталат. Бул тууралуу Башкы прокуратуранын маалымат катчысы Үсөн Маматов "Бул кылмыш ишинде эч кандай саясий боек жок “,- деп "Азаттыкка” маалымдаган.

Аталган кылмыш иши боюнча башкы көзөмөл органы Исмаил Исаковдун өзүнө маалымдаган эмес. Бул тууралуу журналисттерди кабардар кылган генерал Исаков мекенди коргоо тармагында иштеген уулу бир канча жыл сиңирген эмгеги үчүн мамлекеттен батир алууга акылуу болсо дагы албагандыгын билдирди:

-Менин уулум Кыргызстандын аскер кызматчысы катары АКШга кетип, 2006-жылдан бери ошол жакта иштеп жатат. Ал эми кылмыш ишинде айтылып жаткан 2 бөлмөлүү батирде төрт балалуу аскер кызматчысы - прапорщик жашап жатат.

Исмаил Исаковго козголгон кылмыш иштери саясий буйрутма, бийликтин башкаруу саясатына каршы пикирин ачык айткандыгы үчүн атайын жасалып жаткан куугунтук экендигин Элдик Революциялык кыймылдын лидери Азимбек Бекназаров да бекемдеди. Анын айтуусунда учурда оппозиционерлердин 70 пайызына каршы кылмыш иши козголгон:

-Жекшенкуловго кылмыш иши козголду. Каптагаевге, Исаковго, Кадырбековго, Бөлөкбаевге кылмыш иштери козголду. Бийлик муну булардын өзүн эмес, бийликтин саясатына макул болбой, оппозицияга өтөм деген кызматкерлерди коркутуу үчүн жасап жатат.

Азимбек Бекназаров бийлик куугунтугуна илинген саясатчыларды адвокат катары коргоого алууда. Бир нече күн мурун саясатчылардын жана жарандык коом өкүлдөрүнүн демилгеси менен саясий куугунтукка каршы түзүлгөн комитет президент баш болгон бийликтен саясий куугунтуктоону токтотууну талап кылган билдирүү таратышкан.

Саясий куугунтукка каршы комитет түзүлдү

Саясий куугунтукка каршы комитеттин төрагалыгына Т.Тургуналиев шайланды. Бул коомдук бирикме адам эркиндиктеринин жана укуктарынын бузулушуна, саясий куугунтуктун бардык түрлөрүнө каршы күрөшмөкчү .

Саясий куугунтукка каршы комитет 14-январда түзүлөөрү менен ага Башкы прокуратура тарабынан кылмыш иши козголгон «Жаңы Кыргызстан» партиясынын баш катчысы Исмаил Исаков, «Жашылдар» партиясынын лидери Эркин Бөлөкбаев, «Улуу биримдик» партиясынын жетекчиси Эмил Каптагаев, «Алиби» гезитинин жабылышына байланыштуу Бабырбек Жээнбеков укуктарын коргоп берүү өтүнүчү менен кайрылышты. Алар бийлик тарабынан саясий куугунтукка алынып, укук коргоо органдары жана соттор чектен чыгып, мыйзамсыз аракеттерди көрүп жатышканын белгилешти.

Саясий куугунтукка каршы комитеттин төрагасы Топчубек Тургуналиев аталган комитет мыйзамдын чегинде укуктары бузулган саясатчыларга колдон келген жардамдарын беришерин айтты:

- Албетте азыр эле ооз көптүрүп, кыйратып жиберебиз дегенден алыспыз. Бирок дагы жаңы “төрөлүп” жаткан Саясий куугунтукка каршы бирикме толук кандуу иштегенге биз сөзсүз мажбур болобуз. Себеби дегенде бүгүнүкү күндө Бириккен элдик кыймылдын башкы жетекчилерин, негиздөөчүлөрүн жана алардын бала-бакыра, бир туугандарына чейин бийлик асылып жатат. Менин уулума дагы асылып жатат. Демек биз саясий куугунтукка алынгандардын укугун кандай болгон күндө дагы коргошубуз керек. Коомчулук, эл аралык коомчулук азыркы бийликтин кысымынын күңгөй-тескейин билиши керек.

Экс-коргоо министр Исмаил Исаков өзүнө карата Башкы прокуратура тарабынан козголгон кылмыш ишин бийликтин саясий куугунтугу катары эсептеп, жаңыдан түзүлгөн кыймыл кайсыдыр бир деңгээлде анын укугун коргооруна ишенет. Исаков азыркы бийликтин мыйзамсыз аракеттери оппозициядагы саясатчылар үчүн эле эмес мамлекет үчүн дагы коркунучтуу дейт.

- Мага карата козголгон кылмыш иши түздөн-түз саясий мүнөздө. Жеке эле мага эмес, бийликке сын-пикир айткан, мамлекеттин, бийликтин байлыгын сатууга, менчиктештирүүгө каршы көз караштагы адамдарды түздөн-түз куугунтукка алуу күчөдү. Бул бийликтин жүргүзүп жаткан саясатына карап бир гана нерсени ойлоп койсо болот. Азыр эмне кылмыш эмес? Демек, бийликтегилердин түшүнүгү боюнча кылмыш эмес, бул - уурулук, элдин байлыгын сатыш. Бул коррупция, бул зомубулук, бул кылмышкерлик булардын түшүнүгү боюнча мыйзамдуу экен, деген тыянакка келесиң.

Жогорку Кеңештеги «Ак жол» фракциясынан депутат Абдирайим Кулбаев оппозициянын саясий куугунтукка каршы комитетти түзүүгө эч бир негиз жок деген көз карашта.

- Мен ойлойм бул жерде эч кандай саясий өңүт жок. Кетирген кечилиги үчүн ар бир киши жооп бериши керек. Анткени өздөрү кызматта иштеп жүргөндө кетирген кемчиликтерин билбей калабы, же сезбей калабы? Азыр эми ошол кетирген кемчиликтерин көргөзүп айтса, аны куугунтук катары кабыл алып жатышат.

Кулбаев белгилегендей, оппозиция «бөйрөктөн шыйрак чыгарбай» азыркы экономикалык кризистен чыгуунун жолдорун сунуштаса жөндүү болмок. «Алардын өлкөнү өнүктүрүүгө карата программасы деле жок, эл арасында деле оппозицияны кош колдоп колдоочуларды кезиктире алган жокмун», - дейт депутат.

Ал эми Ысык-Көл облусундагы Каракол шаардык сотунда иши каралып жаткан «Улуу биримдик» партиясынын лидери Эмил Каптагаев ага карата облустук прокуратура негизсиз кылмыш ишин козгоп, өзү жана анын жакындары куугунтукка кириптер болгондугун жашырган жок. Анын айтымында, учурда саясий куугунтукка алынгандар тууралуу так маалыматты жаңы түзүлгөн коомдук бирикме гана коомчулукка толук жеткире алат.

- Бул комитет менин түшүнүгүмдө, азыркы бийлик тарабынан ишке ашырылып, коомдо тенденцияга, эрежеге айланып бараткан эң жаман көрүнүш, ар кандай шылтоо менен саясаттын негизинде жалган күнөө таап, жалган айыпка жыгып, жалган айып менен камоого жасаган аракетин коомчулукка алып чыгуу, эл аралык коомчулукка билдирүү милдетин алат. СаККК куугунтукка алынгандарды жок дегенде моралдык жактан колдоого алышы деле чоң демөөр болот.

Саясий куугунтукка каршы комитеттин башчылыгына Топчубек Тургуналиев, жооптуу катчылыгына журналист Таалай Абдылдаев, юристтер тобуна Мукар Чолпонбаев, укук коргоо секциясына Асия Сасыкбаева, журналисттер тобуна Бабырбек Жээнбеков координатор болуп шайланышты. Анын башкармалыгынын курамы 15 адамдан түзүлө турган болду.

Ошто генерал Исаковду коргоо комитети уюшулду

Ошто генерал Исмаил Исаковду коргоо комитети уюшулду. «Жаңы Кыргызстан» партиясынын баш катчысынын тарапкерлери ага карата куугунтукту токтотууну бийликтен талап кылууда.

Башкы прокуратура кызматынан кыянат пайдаланган деп мурдагы коргоо министри Исмаил Исаковго 12-январда кылмыш ишин козгогондугун кабарлаган элек. Отставкадагы генерал жалган документтерди тууралап, аталган мекемеге таандык үйдү өзүнүн уулуна өткөрүп берген деп айыпталууда.

Мурун Коргоо министрлигин жетектеген генералдын таламын талашууга ириде анын оштук партиялаштары аттанышты. Саясий уюмдун Ош облустук штабынын жетекчиси Манас Эргешов «Жаңы Кыргызстан» партиясынын баш катчысы Исмаил Исаковду коргоо боюнча комитет уюшулгандыгын «Азаттыкка» мындайча билдирди:

- Бийлик туура түшүнүш керек, Исмаил Исаков президенттин душманы эмес. Себеби бул адам азыркы өкмөттүн кетирип аткан катачылыктарын ачык бетине айтып атат. Жылмалап, жасакерлик кылып, пайда табайын деп аткан жери жок. Эл кабатыр болуп атат. Исмаил Исаковдун үстүнөн козголгон кылмыш иштери токтотулсун. Антпесе эл митинге чыгат.

Исаковду коргоо комитетинин төрагасы Манас Эргешовдун айтымында, уюмга Ош облусунун жана шаарынын туш тарабынан мүчөлөр катталууда. Азырынча генералдын тарапкерлеринин саны 300дөн ашты.

Алыскы Алай районунун тургундары өкүл катары жөнөткөн Мирлан Арпачиев генерал Исаковдун жердештеринин кабатырлануусун төмөнкүчө баян этти:

- Исмаил Исаковго козголгон кылмышты саясий куугунтук деп эсептейбиз. Эмне себептен бул киши министр болуп турганда анын тескери жасаган иштерин көрүшпөйт. Качан гана ал оппозицияга өтүп, же болбосо бийликтин кемчилигин айтканда ушул нерсени жасап атышат. Исаковду эгерде бийлик куугунтуктап, же кандайдыр бир кзүн тазалоо сыяктуу жаман ойлору болсо, Алай эли Исаковду коргоп алууга кудурети жетет. Исаковду коргоо комитетинин атынан атайын Алайдан келип бийликке эскертүү, же мындай сөз айтабыз, баардык нерсе кайталанат дегендей, Бакиев өзүнүн кандай негизде келгенин билет, Алай эли тийишкенин катыгын берет.

Мирлан Арпачиев Бириккен Элдик кыймылга кошулган «Жаңы Кыргызстан» партиясынын баш катчысы Исмаил Исаковдун тазалыгын жана реформаторлугун баса белгилеп, алайлыктар жердешин саясий жактан куугунтуктоону токтотууну өтүнүп Президент Бакиевге кат жолдошкондугун, учурда мамлекет башчысынын жообун күтүп жатышкандыгын, мындан оң натыйжа чыкпаса, мөөнөтсүз акцияларды башташарын жарыя кылды.

Оштук серепчи Абай Эшмаматовдун баамында, азыркы кыргыз бийлиги каяша сүйлөп, каш кайрыгандардын көзүн тазалоодон да кайра тарткыдай эмес. Бирок бул - опурталдуу жол:

- Азыркы бийлик эң ыплас технологияга өтүп алды. Исмаил Исаков эл арасында реформатор жетекчи катары кадыр-баркы чоң. Менимче, бийлик ошол кадыр-баркын ушундай ыплас жолдор аркылуу түшүрүүнү көздөп атса керек. Мындай жолду тандап алуу жакшылыкка алып келбейт. Камай берсе, соттой берсе түпкүлүгүндө элдин арасында бөлүнүп-жарылуу, чыр-чатактар чыгып кетиши мүмкүн.

Жергиликтүү саясат таануучу Абай Эшмаматов «Кыргызстан демократиялык нуктан тайып, авторитаризм жолоюна түштү. Мындай көрүнүш өлкөнүн дүйнөлүк аброюн ылдыйлатып, адам укуктарынын чектелишине ыңгай жаратат», деп коңгуроо какты.

М.Чолпонбаев: Кыргызстанда авторитаризм толук орноду

Жогорку Кеңештин мурдагы төрагасы, саясий куугунтукка каршы күрөшүүчү комитеттин мүчөсү Мукар Чолпонбаев “Азаттыктын” таңкы маегинде Кыргызстандын эл аралык аброю бийликти кызыктырбай, авторитаризмди бекем орнотту деп билдирди.

- Мукар мырза, Кыргызстанда саясий куугунтук күч алды деп ага каршы күрөшүүчу атайын комитет түзүлдү. Ал азыр оппозиция өкүлдөрүнө, алардын балдарына карата ачылып жаткан кылмыш иштеринин акыйкат тергелишине таасир көрсөтө алабы жана бийликтин мындай басымына бөгөт боло алабы?

- Саясий куугунтуктар акыркы жылдары, айрыкча акыркы жарым жыл ичинде абдан күчөп кетти. Ошондуктан саясий куугунтуктардан жапа чегип жаткан саясатчы адамдарга жардам көрсөтүп, аларга колдоо көрсөтүүнү бир колго бириктирүү маселеси колго алынбаса бийлик аларды бир-бирден жекелеп, шыпыргынын талын бирден жулгандай кылып жок кылышы айкын болуп калды. Ошон үчүн комитетке ар кандай күчтөрдү бириктирүү аракети өз жемишин берет деген ишенм бар.

- Хьюман Райтс Уотч эл аралык уюму өткөн жыл боюнча иликтөөсүндө Кыргызстанда сөз жана басма сөз эркиндиги, атуулдардын саясий эркиндиктери кысмакка алынды деген жыйынтыкка келди. Мындай эл аралык уюмдардын билдирүүсү менен кыргыз бийлиги эсептешет деген үмүт барбы?

- Бүгүнкү бийлик андай эл аралык уюмдар менен эсептешпейт деген ойдомун. Анткени азыркы бийликти Кыргызстандын бүт дүйнөгө тарай турган аброю, бедели кызыктырбайт.

- Демек куугунтукка каршы күрөшүүнүн кандай жолун тандап жатасыздар?

- Кандай болгон күндө биринчиден жалпы элдин каршылыгы бийликке таасир бериши керек. Андан кийин комитет өзүнүн мүчөлөрүнүн аракети аркылуу бийликке, прокуратура жана сот органдарына басым көрсөтүп, аларга түшүндүрүп, сот жана тартип коргоо органдарын үй-бүлөлүк кландын кызматын аткарбай, эл үчүн, мамлекет үчүн, элдин биримдиги үчүн кызмат кылууга чакыруу жолу менен аракет кылабыз деген ойдо турабыз.

- Кыргыз бийлиги авторитаризмге багыт алып, азыр чыныгы жабык мамлекетке айланып барат деген кооптонууларын укук коргоочулар байма-бай айтып жатышат. Бийлик аларды эске алып, демократиялык принциптерди сакташы үчүн кимдер кандай аракет кылышы керек деген ойдосуз?

- Эл арасында бийликке каршы ар кандай уюмдар, кыймылдар өтө көбөйүп кетти деп көп айтып жатышат. Мунун бардыгы бул бийликтин туура эмес саясат жүргүзүп жаткандыгынын натыйжасы. Бийликке эл арасында нааразылык абдан көбөйүп кеткендигинен улам ага каршы ушундай кыймылдар түзүлүп жатат. Анын эң ириси Бириккен элдик кыймыл болду. Ал түздөн-түз саясий кыймыл болуп эсептелет. Андан кийин саясий куугунтукка кабылып жаткан адамдарды коргоо жана куугунтукка каршы күрөшүү комитетинин түзүлүшү да өз-өзүнчө аракет кылып жаткан уюмдарды бириктирүү, укук коргоочуларды бирдиктүү күчкө айландырууга багытталгандыгы көрүнүп турат. Эми ушунун баарына бийликтин адистери көңүл буруп, ушундай кырдаал түзүлүп жаткандыгын түшүндүрүп, кысымга алууга катуу кетпеш керектигин эскертет деген көз караштамын.

Ал эми Кыргызстанда авторитардык бийлик орногондугу баарыбызга белгилүү болуп калды. Багыт алды деп айтуу азыр кеч, багыт алган жок, тескерисинче орноп калды. Мына ошонун кесепетинен Бириккен элдик кыймылга кирген 6 саясатчыга каршы кылмыш иши козголуп, бир канчасынын иши сотто каралып жатат. Ошондуктан куугунтук толук башталды деп ачык айтууга мезгил жетти.

- Саясий куугунтукка каршы күрөшүүчү сиздер түзгөн комитет юридикалык жактан алганда кандай күчкө ээ болот?

- Биринчиден, бул күчтөрдү бириктирип туруп, бийликке басым жасоодон башка айла жоктон түзүлдү. Экинчиден, комитет болуп түзүлгөндөн кийин жеке адам эмес коомдук уюм катары чет өлкөлүк уюмдар менен кызматташат. Андан тышкары чет өлкөдөгү мамлекет жетекчилерине кайрылууларды жасап, кыргыз бийлиги менен алакасын азайтуу, же көбөйтүү маселелери боюнча чет өлкөлөр аркылуу басым жасоого аракет кылат.



Бийликке сын айткандарга куугунтук күчөдү

Укук коргоочу Төлөйкан Исмаилова Ысык-Көлдөгү туугандары ар кандай кысымга тушугуп жатканын айтууда

Соңку кезде бийликтин саясатына сын пикирин ачык айткандардын артынан куугунтук күчөдү. Жергиликтүү талдоочулар муну бийликтин айла кеткенден жасап жаткан аракети катары баалашууда.

Президент Курманбек Бакиевдин башкаруу саясатына таптакыр каршы болуп, мамлекетти үй-бүлөлүк клан башкарып калды, деп эсептеген Бириккен элдик кыймылынын бир катар мүчөлөрүнө карата түрдүү кылмыш иштери козголгондугу маалым. Алардын катарында “Ата Мекен” партиясынын мүчөсү, учурда АКШда жүргөн Равшан Жээнбеков, “Акыйкат үчүн” кыймылынын координатору Аликбек Жекшенкулов, “Жаңы Кыргызстан” саясий партиясынын башкы катчысы Исмаил Исаков жана башкалар бар.

Ошондой эле оппозицияда жүргөн саясатчылардын мамлекеттик кызматта иштеген жакындарын иштен бошотуу, же алар аркылуу оппозиционерлердин өздөрүнө саясий кысым көрсөтүү мурдагы бийлик, же Аскар Акаевдин тушунан бери колдонулуп келе жаткан ыкма.

Социал-демократтар партиясынын мүчөсү, ЖК депутаты Иса Өмүркулов жакында эле “Азаттыкка” айткан сөзүндө өзүнүн саясий ишмердүүлүгү үчүн мамлекеттик кызматта иштеп келе жаткан уулу жабыркап жаткандыгын билдирген эле. Жарандык коом менен иш алып барып, акты ак, караны кара деп белгилеген пикири үчүн Ысык-Көлдөгү төркүндөрүнө кысым көрсөтүлүп жаткандыгын айтып, “Жарандык коом коррупцияга каршы” коомдук уюмунун жетекчиси Төлөйкан Исмаилова добулбас кагып чыкты.

Төлөйкан айым мындай аракеттери менен бийлик кыргызстандык жарандардын Башмыйзамда кепилдик берилген укуктарын көз-көрүнөө тебелеп жатат, деп эсептейт:

-Бүгүнкү бийлик жарандардын конституциялык ыйык укуктарына жана жеке адамдык касиетке кол салбашы керек. Анткени алар биз төлөгөн салыктарга иштеп жатышат.

“Учур” басылмасынын кабарчысы менен болгон маектешүүсү үчүн “Акыйкат үчүн” коомдук-саясий кыймылынын координатору Аликбек Жекшенкулов 14-январда Бишкек шаардык прокуратурасынан эскертүү алып отурат. Мыйзам коргоо кызматкерлери Жекшенкуловдун гезитке берген маегинде бийликке баш ийбестикке жана аны күчкө салып алмаштырууга чакырык бар, деп эсептешет.

Шаар прокурору Айбек Турганбаев Башмыйзамдын 10-беренесин дагы буза турган болсо, Жекшенкуловду тийиштүү жоопкерчиликке тартмакчы:

- Бирок ал жерде эч кандай бийликти алмаштырууга же төңкөрүүгө чакырган үгүттөөлөр жок болчу. Бул маек эки ай мурун басылган. Эми эле аны көтөрүп чыга калышты. Бул –саясий куугунтук,- дейт Аликбек Жекшенкулов.

Аликбек Жекшенкуловдун уулу журналист Алишер Саиповду өлтүрүүдө колдонулган курал катышкан чатакта болгон деген шек менен күнөөлүү катары күч органдары тарабынан издөөгө алынган.

Башкы прокуратуранын маалымат катчысы Үсөн Маматов Исмаил Исаковдун үстүнөн козголгон кылмыш ишинде эч кандай саясий куугунтук жок, деп белгилейт.

Анын “Азаттыкка” билдиргени боюнча Аликбек Жекшенкулов Башмыйзамга каршы үгүт-чакырыктарын маалымат каражаттары аркылуу жайылтууга акысы жок:

-“Биз бул бийликти алмаштырабыз” деген маегин 26-ноябрда “Учур” гезитине берген экен. Бул деген Конституциялык түзүлүштү жок кылууга аракеттенүү болуп эсептелет.

Президенттин жүргүзгөн саясатына каршы пикирин билдирип, эки-үч ай мурун мамлекеттик жогорку кызматын таштап кеткен Исмаил Исаковдун артынан да бир катар куугунтук иштери жүргүзүлүүдө. Исаков коргоо министри болуп турган учурдагы бир катар иштерди козгоо менен Башкы прокуратура коргоо министрлигинин мурдагы жетекчилигине карата кылмыш иштерин козгоду. Мына ушундай саясий куугунтуктардан оппозиционерлерди жана өз оюн тайманбай айткан жарандарды коргоо үчүн атайын комитет түзүлгөн.

Комитеттин төрагасы Топчубек Тургуналиев аны түзүүнүн зарылчылыгы тууралуу “Азаттыкка” буларды билдирди:

- Биз билген, билбеген куугунтуктар жер-жерлерде толтура болуп жатат. Ошондуктан, комитеттин максаты –саясий куугунтукка каршы күрөшүү. Биз саясий партиялар, укук коргоочулар, юристтер жана маалымат каражаттары менен чогуу иш алып барабыз.

Мусулмандар Биримдиги Палестинага тилектештик акция өткөрдү

Мусулмандар биримдиги бүгүн Бишкекте Газа тилкесиндеги согушту айыптаган акция уюштурду. Анын соңунда Израилдин желегин өрттөөгө камынып жаткан жеринен аталган уюмдун жетекчилери Турсунбай Бакир уулун жана Н.Мотуевди милиция кармап кетти.

Кыргызстан Мусулмандар биримдигинин демилгеси менен Тарых музейинде өткөн бул иш-чарада Палестина согушу боюнча көргөзмө уюштурулуп, анда Израил аскерлери тарабынан “Хамаска” жасалган чабуулдан жарандардын набыт болушу, инфраструктуранын кыйрашын көрсөткөн 100гө жакын сүрөт көргөзүлдү.

Андан соң жаңжалда мерт болгон палестиндерге куран окулду. Иш-чарага келгендер аза күтүү китепчесине кол коюшуп, палеситин элине көңүл айтышты.

“Дил мүрөгү” коомунун жетекчиси Өзүбек ажы Чотонов Израил бийлигинин палестиндиктерге каршы чабуулу- кыянатчылык деп, кыргыз мусулмандарын Палестинада болуп жаткан согушка кайдыгер карабоого чакырды:

- Палестинада болуп жаткан согуштан “мен инсан” дегендердин жүрөгү титиреп турушу керек. Биз мусулман болгондон кийин ар бирибиз жөн эле отура бербестен өзүбүздүн сөзүбүздү айтышыбыз керек. Эмнеден коркосуңар!

Газада жаңжал декабрдын соңунан бери уланууда. Коомчулукта бул убакыт аралыгында мусулмандарга тилектеш катары Кыргызстан өзүнүн расмий позициясын билдириши керек эле деген пикирлер айтылууда.

“ЭрК” партиясынын лидери Турсунбай Бакир уулу президентке Палестинада болуп жаткан согуш боюнча расмий пикирин билдирүүгө чакырган кайрылуу жолдошорун айтты. Т.Бакир уулу Кыргызстандын бул боюнча пикирин билдире электигин президент К.Бакиев ички саясат менен алек болуп жатканы менен байланыштырды:

-Биз өзүбүздү мусулман десек, анда биз өзүбүздүн Палестина боюнча позициябызды мурдатан, согуштун биринчи күнүндө билдиришибиз керек эле. Азыр да кеч эмес, ошондуктан биз президентти бул маселе боюнча расмий билдирүү менен чыгууга чакырабыз.

Дин иштери боюнча мамлекеттик агенттиктин статс-катчысы Шайлообек Үркүнбаев да Газа тилкесинде болуп жаткан жаңжалга байланыштуу кыргыз бийлиги расмий билдирүү менен чыгыш керек деп эсептейт:

- Палестина боюнча мусулман эмес өлкөлөр да Израилди айыптап чыгып жатышат. Менимче, Кыргызстан да расмий турдө пикирин билдиргени туура болот.

Ал эми Тышкы иштер министрлигине кайрылганыбызда, Кыргызстан Палестина боюнча пикирин кийинчирээк билдирет деп маалымдашты.

Жыйында Израилдин аракеттерин сынга алган бир топ пикирлер айтылып, Израил Газа тилкесинде согушту токтотпосо нааразылык акцияларын уланта берүү чечими кабыл алынды.

Жыйындын соңунда иш чаранын катышуучулары Израилдин желегин өрттөөгө аракеттенип жатканда милиция кызматкерлери менен кармашуу болуп, тартип сакчылары Т.Бакир уулун жана Н.Мотуевди кармап кетишти.

Милиция кызматкерлери Т.Бакир уулу менен Н.Мотуев мыйзамсыз митинг өткөргөндүгү үчүн кармалганын айтышты.

Милиция кызматкерлери тарабынан кармалып кеткенден кийин Т.Бакир уулу Н.Мотуев менен Биринчи май райондук ички иштер бөлүмүндө кармалып жатканын, бир аздан соң сот отуруму болоорун билдирди. Кийинчирээк Н.Мотуев сот аны 500 сом айыпка жыкканын, ал эми Т.Бакир уулуна байланыштуу ишти сот учурда карап жатканын “Азаттыкка” маалымдады.

Анткен менен Кыргызстандагы жөөттөрдүн сыйынуучу жайынын башчысы (раввин) Арие Райхмандын “Азаттыкка” билдиргенине караганда, Израил палестиналык карапайым калкка каршы эмес, мусулман террорчулугуна каршы күрөш:

-Белгилүү болгондой бир нече жыл катары менен Израилдин аймагы бомбаланып келди. Жыйынтыгында Израил мамлекети өзүн коргош үчүн “Хамастын” террорчуларына каршы күрөшкө чыкканга аргасыз болду. “Хамас” Изарилдин чабуулунан коргонуп, палестиналык жайкын тургундар жашаган жерлерде жашынып , тилекке каршы бейкүнөө адамдар набыт кетип жатат. “Хамас” – бул “Аль-Каида” сыяктуу эле террордук уюм.








Баш катчы Пан Ги Мун Египетке келди

Баш катчы Пан Ги Мун Каирдеги маалымат жыйынында.

Египетке бүгүн Улуттар Уюмунун баш катчысы келди. Пан Ги Мун Газадагы уруштарды токтотуу жолдорун талкуулайт,андан тышкары Израилде жана Палестинада, региондогу бир катар өлкөлөрдө болот.

Каирдеги маалымат жыйынында Пан Ги Мун Улуттар Уюмунун баш катчысы катары биринчи кезекте урушту токтотуу жана гуманитардык жардамдарды жеткирүү ишин жолго койгону колунан келгендин баарын жасарына ишендирди.

“Карапайым калк арасынан канча адам опот кетип,миңдегени жарадар болгонун ойлогондо өтө жаман абалда калам. Газага сөзсүз барышым керек деп айтканым ошондон улам”,- деп айтты баш катчы.

Пан Ги Мун президент Хосни Мубарак менен сүйлөшүүлөрдү өткөрөт.Андан соң Палестин автономиясында, Израилде, Иорданияда, Сирияда,Түркияда,Ливанда жана Кувейтте болот. Бардык жерде ал Газадагы абалды жөнгө салуу жолдорун талкуулайт.

Улуттар Уюмунун Коопсуздук Кеңеши өткөн жумада тараптарды уруштарды токтотууга чакырып, атайын резолюция кабыл алган эле. Бирок аны Израил да, “Хамас” да четке кагышкан.

Мындан бир күн мурда Газада эл аралык Кызыл Чырым комитетинин президенти Якоб Келленбергер болуп кетти. Көзү менен көргөндөрүн ал өтө жаман деп баалады. Улуттар Уюмунун балдар укуктары боюнча комитети операциядан набыт болгондордун 40 проценттен ашыгы жалаң аялдар менен жаш балдар экенин такташты. Эл аралык эксперттер Израилдин аракеттери палестиналык жаш муундарга өтө оор салакасын тийгизерин эскертишүүдө.

Улуттар Уюмунун гуманитардык жардамдар боюнча региондогу өкүлү Жон Гин Газада коопсуз жай калбаганын, кырдаал улам начарлап баратканын белгилеп, уруштарды токтотууга чакырды. “Келишимге келүү үчүн адегенде ок атылбаш керек, ошондон соң гана аракеттенип, алга жыла алабыз. Болбосо өлүм да,жапа тарткандар да, бүлгүн да улана берет”,- деп айтты Гин.

Газадагы медиктердин эсебинде уруштар башталгандан бери палестиналыктардан 975 адам өлдү,жарадар болгондор төрт жарым миңден ашты.

Уруштар ушу тапта Газа шаарынын чеке-бакасында жүрүп жатат.Израил армиясынын айрым бөлүктөрү шаарга киргенге умтулууда.

Шаршембинин таңында Израилдин түндүгү Ливан тараптан үч ирет ракетадан аткыланды. Полициянын өкүлү жарадар же набыт болгондор жок экенин,адистер ракеталар жарылган жерлерди текшерип жатышканын кабарлады.

Соңку маалыматтарда Египет “хамасчылар” менен сүйлөшүүлөрдө айрым бир натыйжаларга жетишкени, аларга ок атышуунун шарттарын койгону Израилдин коргоо министринин жардамчысы эртең Каирге келгени жатканы айтылат.

Кыш чилдеде Европанын газсыз калганына экинчи аптага аяк басты

Европа өлкөлөрүнө Орусиядан газ келбей калганына экинчи жумага аяк басты. Анын аралыгында Орусия менен Украинанын ортосундагы газ талашы дале уланууда.

14-январь, шаршембиде Европанын басымдуу бөлүгүндө суук катуу бойдон калды. Бул күнү да тоңгон континентке Орусиядан күтүлгөн газ келген жок. Орусиянын "Газпрому" Украинанын куурлары аркылуу Европага экинчи газ жиберүү аракетинен майнап чыкпагандыгын айтып, алаканын жайды. Алдыңкы күнү Балканга жана Түркяига Украина аркылуу газ жиберүүнүн дароо эле кайра токтотулушу европалыктардын тынчсыздануусун ого бетер күчөттү.

Шейшембидеги окуялар соода акыйнегинин жаңы айлампасына түрткү болду. Украина Орусияны тескери түтүктөр менен газ жиберди деп ырастады. Өлкөнүн мамлекеттик "НАФТАГАЗ" ишканасынын жетекчиси Олег Дубина бул катачылыкка мындай түшүндүрмө берди:

- Тилекке каршы, Газпромдун Орловка тарапка жана Молдовага Суджа аркылуу 76 миллион куб метр газ жиберүү сунушун ишке ашыруу мүмкүн эмес. Орусиядан Европага газ келбей калгандан бери, Украинанын газ ташуу системасы бир бүтүн тармак болуп иштеп калган. Азыр эми газды Гаспром каалаган багытта жөнөтө баштасак, Одесса, Донецк дубаны, Луганск, жана кайсы бир деңгээлде Днепропетровск дубаны газсыз калат.

"Газпромдун" маалымат катчысы Сергей Купрянов Украинанын "Европага жана Украина делген газды аралаштырбаш үчүн, газ түтүктөрүн жабууга туура келип жатат" деген ырастоосун четке какты:

- Украинанын газ ташуу системасынын босогосунда абал ушундай, украин тарабынын жол тосууга технологиялык мүмкүнчүлүгүбүз жетишпейт деп айтканы чындыкка дал келбейт. Биз өз тарабыбыздан бардык крандарды ачтык, Украин тарабы мындай кылган жок.

Орусиянын өкмөт башчысы Владимир Путин өз кезегинде учурдагы абалга болуп көрбөгөндөй сыпайылык менен мындайча баа берди:

- Балким Украинанын газ ташуу системасы аркылуу газ жиберүүгө техникалык шарт начардыр. Мындай болушу мүмкүн. Бирок анда бул тууралуу ачык айтыш керек да. Биз бүгүн кандай ташуу системасы менен иштеп жатканыбызды жана Украинанын ташуу системасы деги газ ташууга жараар-жарабасын түшүнүшүбүз зарыл.

Украинанын президенти да бул күнү жергиликтүү сыналгыдан чыгып сүйлөп, бирок Путинден алда-канча оройлук менен, Москвага Украинада будуң-чаң салгысы келип жатат деген кине такты:

- Украинага каршы бул чабуулдун бир нече максаты бар. Алар Украинада ички саясий кырдаалды былгытып, орус-украин алакаларына айрыкча көз каранды болгон аймактарда саясий активизмди козутуп жатышат.

Анын аралыгында, Европа комиссиясынын президенти Хозе Бароссо европалык компанияларга Европага газ тез арада жибериле баштамайынча, орус жана украин энергетика компаниялары менен соттошууга кеңеш берди.

Өкмөттө орун алмаш

14-январда президент жарлыгы менен Социалдык фонд, Каржы министрлик жетекчилери орун алмашты. Марат Султанов экинчи ирет каржы министри болуп дайындалса, Тажикан Калимбетова көнгөн ордуна кайра барды.

Жаңы жылдык каникулдан кийинки кадрдык өзгөрүүлөрдү баштаган президенттик акимчилик жетекчиси Медет Садыркуловго Кыргызстандын тышкы иштер министри кызматы сунуш кылынганы кабарланууда. 15 күндүк эс алууга чыккан экс-чиновниктин жаңы орунду ээлөөгө макул болгон-болбогону азырынча белгисиз.

Ал арада Социалдык фонд төрагасы Марат Султанов Каржы министри болуп дайындалды. Ушуну менен М.Султанов каржы министрлик кызматка экинчи ирет келүүдө. Ал 1998-жылдын башынан кийинки жылдын ортосуна чейин Каржы министрлигин жетектеп келген, кызматынан өз каалоосу менен баш тарткан. Тажикан Калимбетова деле Каржы министрлигин башкарганга чейин Социалдык фондду жетектеп келген.

Буга чейин болуп келген, мындан ары да улантылып калышы ыктымал жосун “Атамекен” социалисттик партиясынын саясий кеңеш мүчөсү Ташболот Балтабаевдин пикиринде үй-бүлөлүк башкарууга мүнөздүү көрүнүш.

- Муну А.Акаев абдан жакшы жолун чаап, технологиясын иштеп кеткен. Менимче, ошол эле жол.

Т.Балтабаевдин ырасташынча, президенттин Марат Султановду Каржы министрине дайындоосу кийинки кездери иши кыйла начарлап кеткен тармактагы абалды оңдоо аракетинен чыккан. Орун алмаштыруу болсо эл көзүнө көрүнүп коюштун, жакын адамдарды жанынан алыстатпаштын гана амалы.

- Колунан эчтеке келбей, тармакты начарлатып кадырын кетирген кишилерди жылдырымыш болуп, башкасын алып келимиш болуп, ошол эле учурда эч бир кишиси айланасынан баары бир кетпейт. Данияр Үсөновду алып келгени оппозицияга байланыштуу. Ал киши кылычын көтөрүп алып оңго-солго чаап, шарактап, жоопкерчиликти өзүнө алат. Садагага чабылып кетчү мүнөзү бар. Аны ошол үчүн алып келди го, деп ойлойм.- дейт Т.Балтабаев.

Президенттин кадрларды алмаштыруу саясаты иштин кызыкчылыгынан, өлкө турмушун оңдоо аракетинен чыгууда. Мындай пикирин парламент депутаты, “Акжол” фракциясынын өкүлү Ажибай Калмаматов “Азаттыкка” берген маегинде ырастады.

- Азыркы мезгилде эми ар бир кадрга жумуш берип сынап көрүшүбүз керек. Ошол негизде мен кадр саясаты туура деп эле ойлойм. Алды 2 – 3 жылдан иштеп калган кадрлар алмашылып жатат. Бул маселени мен туура эле башталды деп ойлойм.

Айрым байкоочулардын пикиринде, өкмөттөгү кадр алмашуулар ички жана тышкы себептерге байланыштуу. Күчөп бараткан дүйнөлүк каржы кризистен кантип чыгуу суроосу өкмөттүн алдында турат. Ошол эле учурда ири энергетикалык объекттерди жеке колго өткөрүү милдетин мына ушул жооптуу орунга дайындалгандар ишке ашыруусу керек.

- Марат Султанов Каржы министрлигине келди. Ал Тажикан Калимбетовага караганда билимдүү, тажрыйбалуу адис. Ишти жакшы билет. Учурунда Каржы министри болгон. Ал ушул бюджеттин так аткарылышына жетишет деген максатта аны ушул кызматка дайындашты. Мен аны ушундай деп түшүнөм,- дейт парламенттеги социал-демократиялык фракциянын жетекчиси Бакыт Бешимов.

Өкмөттөгү айрым кадрдык алмашуулар болору жаңы жылга чейин эле болжолдонуп келген. Кезекте кайсы тармак жетекчиси орун алмашары жакынкы убакытта жарыя болуп калышы ыктымал. Мындай аракеттин артында, айрым байкоочулар белгилегендей, эмдиги жылы өтчү президенттик шайлоо камылгасы жатат.

Турсунбай Бакир уулу менен Нурлан Мотуевди милиция кармап кетти

14-январда Кыргызстан Мусулмандар Биримдиги Бишкектеги Мамлекеттик тарых музейинде Израилдин Палестинада жүргүзүп жаткан согушуна каршы акция өткөрүп, Израилдин туусун өрттөөгө камынып жатканда милиция кызматкерлери менен кагылышуу болуп, тартип сакчылары Мусулмандар Биримдигинин жетекчилери Турсунбай Бакир уулу менен Нурлан Мотуевди кармап кетишти.

Сууга Сулайман болгусу келгендер ким?

“МК Кыргызстан” гезити көгүлтүр от маселеси Кыргызстан менен Тажикстан үчүн жыл сайын баш ооруга айланганын, ошентип өзбек газы барып-барып эле суу маселесине такаларын баяндаган макала басты. “Данияр Үсөновду президенттик админстрациянын жетекчиси болот деп эч ким күткөн эмес. Бакиевдин буйругу бомба жарылгандай эле болду” деп жазды “Дело №...” гезити.

Жаңы жылдык майрам алдында Иран гезити Борбор Азиядагы суу-энергетика жагдайындагы абалды жөнгө салууда Ташкендин көз карашын жактаган макала жарыялады. Буга дейре ырасмий Тегеран Борбор Азия өлкөлөрүнүн ички иштерине дегеле кийлигишпегенин эске алганда буга таң калбай коюуга болбойт. Аталган макалада аймактагы калкы эң көп эсептелген Өзбекстан дарыядагы суунун 50 пайыздан ашуунун гана керектесе, калган 85 пайызын республиканын сыртындагы Кыргызстан менен Тажикстан энчисине “басып” алгандыгы тууралуу сөз болот.

Ошондуктан бул эки өлкөнүн суу сактагычтарында сакталган суулар эле эмес Арал деңизине куйган суу бассейндери аймактын бардык өлкөлөрүно бирдей таандык болууга тийиш. Иран басылмасы андан ары 2007-жылдын 16-августандагы өзбек президенти Ислам Каримовдун ШКУга кирген өлкөлөрдүн Бишкек саммитинде маймактык суу маселелерин кантип чечүүнү уйрөткөн сөздөрүн шилтеме кылган.

Андан ары “МК Кыргызстан” гезити ташкендик көз карандысыз эксперт Владимир Паромоновдун пикирин сунуштаган. Эксперттин ою боюнча Иран тараптын бул макаласы Өзбекстандын туу туткан багытына куп келет. Тилекке каршы, Кыргызстан менен Тажикстан бул жагынан күнүмдүк гана кызыкчылыктарын ойлоо менен алысты көрө албаган саясат жүргүзүп жатат.

Мунун аягы акыры барып Борбор Азия аймагынын өнүгүшүнө кедергисин тийгизип эле тим болбостон ар кандай башаламандыктарга да алып келиши мүмкүн. Борбор Азия эртең эмне болот, бүрсүгүнү эмне болот, чындап келгенде Иранга бир тыйынга арзыбас нерсе. Кокус Иран ШКУга мүчө болуп калса ал дал ушул аймактын суу-энергетика жаатындагы маселелерге түздөн-түз аралашышы да ыктьымал.

Кыскасы, бул макала Ирандын алыска укурук таштаган, узак убакытка эсептелген кызыкчылыгынын тамырын кармап жазылганы көрүнуп турат. Ал эми Борбор Азия аймагынын коопсуздугу боюнча эксперт Леонид Бондарецтин пикиринде күтпөгөн жерден эле Борбор Азиядагы суу бөлүштүрчү маселеге Ирандын үн ката баштаганы кызык болууда. Муну менен Иран аймактагы айрым мамлкеттер менен мамилесин бузуп алышы мүмкүн.

Ташкен болсо кайрадан Советтер Союзундагы практикага кайтып барууну көксөйт. Жазгы сугат үчун суу топтойм жеп жатып электр энергиясын өндүрүүнү айласыздан кыскартып келаткан Кыргызстан менен Тажикстандын жоготкон чыгымдарынын эсебин толтурууга келгенде эмнегедир баш тартып келет. Эгер Арал деңизин толтурган суу бассейндери аймактагы өлкөлөрдүн баарына тишелүү деп санала турган болсо, анда ар бир өлкөнүн кызыкчылыгы эске алынышы керек.

Жакын кошуналарынын кызыкчылыгын көз жаздамда калтырган ырасмий Ташкен бардык учурда өз талаптарын гана көтөрүп чыкканды жакшы көрөт. Иран гезитиндеги макаланын автору Тажикстан менен Кыргызстанды Өзбекстандын душманы кылып көрсткүсү келген түрү бардай. Ушунус менен ал биздин коңшу өлкөлөрдүн өз ара мамилелерине жик салып жатат. Ошондуктан Борбор Азия өлкөлөрүнүн өзүлөрү гана чеч турган маселени чагыллдырууга келгенде кайсыл бир үчүнчү өлкөнүн массалык маалымат каражаттары бузукучулук мүнөздөгү макала ларды жарыялоодон этият болушу керек дейт эксперт.

“Оппозициядагылар “дүжүр клоун” Мотуев өңдөнүп, Медет Садыркуловдун иштен кетишин өздөрүнун “кичинекей жеңиши” катары сыпаттап мулуңдай башташты эле, көп узабай анын ордуна кыргыздын Остап Бендери – Данияр Үсөновду алышты. Ошентип Үсөнов - Мадумаров түймөгү жашап жана жеңип чыкты” деп белгилеген гезит, аренага отко салса күйбөгөн, сууга салса чөкпөгөн, уят-сыйыты, бети жок кадрлар ушундай учурларда калкып чыга калмайы бар деп жазды.

"Эми кимдир бирөөлөрдүн үрөйлөрү учуп, ичиркенип үшүп атса, бирөөлөр Үсөновду асамн-айга теңеп, “универсал”, “эки жээкти туташтыра турган “алтын көпүрө”, “Кыргызстан дал ушундай уулу менен сыймыктанышы керек” деп жабырап жатып калышты. Кагылайындар, сыймыктана турган жан таппай жатасаңар сыймыктана бергиле, деги жалпы Кыргызстандын атынан сүйлөгөнүңөрдү токтоткулачы! Анын үстүнө биздин мамлекеттик системанын эң эле коркунучтуу айбаны-бардык тарабынан бийлиги менен курчалган адам, демек төлгө салунун да, көз ачыктарга баруунун да кажети жок",- деп баяндады.

“Данияр Үсөновду президенттик админстрациянын жетекчиси болот деп эч ким күткөн эмес. Бакиевдин буйругу бомба жарылгандай эле болду” деп жазган “Дело №...” гезити жаңы санынын 1-бетин “Оппозицияга ыктасаң эле түрмөгө жакындайсың”, “Депутаттын балдарына кылмыш иштери”, “Президентке жаңы имидж керек” деген аталыштагы макалалар менен ачты.

Гезит кабарчысы Вадим Ночевкин кызматынан өз ыктыяры менен кеткен М. Садыркулов менен чакан маек курган.

Кабарчы: - Сиз эмне себептен дал ушул учурда кеттиңиз?

М. Садыркулов: - Мен президентке тарыхт жаңы фазасына келди. Ошондуктан менин ордума башка кишилер келиши керек. Алар башкача ыкмада иш жүргүзүшү керек деп айттым.

Кабарчы: - Мындан ары эмне кылайын деген оюңуз бар? Мүмкүн өзүңүздөн мурдагы аткаминерлерге окшоп оппозицияга өтө качарсыз?

М. Садыркулов: - Жок, (күлүп) оппозицияга өтпөйм. Президент мага 20 күн эс алуу берди. Калганын эс алып келгенден кийин көрөбүз.

Кабарчы: - Сизди Акүйдө жүрүп бүтүндөй “Садыркуловго” таандык кадрдык система түзүп кеткен болучу, эми анын кетери менен тигилер да кызматтарынан кете баштайт деп жатышат. Буга эмне дээр элеңиз?

М. Садыркулов: - Мен антип ойлобос элем. Бул адамдардын иштен кетүүсүнө эч кандай негиз жок. Алардын баары бүгүнкүдөй даражаларга чынында эле МЧСтин жардамы менен жеткендер.

Интервьюга түшүндүрмө берген гезит редакциясы, өзүнүн иштен кеткенин М. Садыркулов канчалык жаап-жашыргысы келбесин, аны президенттин бир тууган иниси Жаныш Бакиев сыртка “сүрүп” чыгарганын, көшөгө артындагы оюндар дале уланып жатканын эл эң сонун билерин кошумчалаган.

Ушул эле санда М. Садыркуловдун иштен кетишине байланыштуу айрым саясатчылардын ойлоруна орун берилди.

Роза Отунбаева:
“Садыркулов эки жарым айдын ичинде “Ак жол “ партиясын таап чыкты. Ал көрсөтмө бербесе деле аябай ийкемдүү президентти каалаган жагына “жетелеп” жүрдү. Акыры кетти. Мен өзү кетти деп ойлойм. Анткени тапшырма толугу менен аткарылды. Мындан ары оппозиция менен иштөөгө саясый мотивдердин шаасы жетпей турган болуп калды, эми ал карандай күч менен “башкарыла” турган мезгилине келди. Садыркулов ал ыкманы өзүнөн кийин келе турган адамга калтырды. Демек, президенттик админстрация башчылыгына оппозицияны күч менен баса турган киши келет.”

Топчубек Тургуналиев:
“Дени-карды соо мамлекеттин башкаруу ишинде Садыркуловго окшогондордун деги эле кереги жок болучу. Ал президенттин саясатын биротоло банкрот кылды. Эми өкмөттө кадрдык өзгөрүүлөр болот, мамлекет башчысы балким парламентти таратып, мөөнөтсүз президенттик шайлоого барышы мүмкүн. Бакиевдин алдында эки жол турат. Садыркуловдун ордуна же булганбаган таза киши же тигинден да өткөн шумпайды алып келет. Кандай айтканда дагы Бакиев мурдагылар түзүп кеткен коррупциялык авторитардык системанын барымтасында калган адам, ал өз кызыкчылыктары үчүн көрүнгөнү көрүнгөн жакты көздөй бөлүп-бөлүп кеткен президенттик бийликти өзгөрткөнгө кудурети жетпейт.. Бийлигинин бир канаты уулу Максимде, бир канаты - бир туугандарында, бири - Садыркуловдо.”

Өмүрбек Текебаев:
“Биз Садыркуловдун отставкасы январда болорун билгенбиз. Муну менен Ак үйдө кландык кармаштын 1-этабы бүттү. Бирок күрөш токтобойт.”

Темир Сариев:
“Бакиевдин жеке бийлигин чыңдоодо Садыркуловдун эмгеги өтө чоң. Парламентти таратууда, 2007-жылдагы референдум менен шайлоону өткөрүүдө алмаштыргыс адамга айланган. Ал өз милдетин өтөп бүттү. Эгер калгысы келсе ага деле жол тапмак. Кетүүгө арызын жазып, президентке курсөөлөт кылып көрдү эле, ал дароо жакын туугандарын көздөй ыктап баса берди. Ошентип туугандык мамиле жеңип чыкты.”

Токтогул Какчекеев:
“Садыркулов кыргыз чиновниктигинин көрүнөө үлгүсү. Саясый шахмат талаасынын чоң оюнчусу. Збигнев Бжезинскийдин кыргызча кебетеси. Мамлекеттин революциядан кийинки механизмин дал ушул адам реанимациялаган. Садыркулов жапондор айткандай өз жүзүн сактаган бойдон кетти. Анын бизнес жасаганга шаасы жете турган деле кудурети бар. Бирок Садыркулов мамлекеттик кызмтта кала берет деп ойлойм. Анткени мамлекеттик кызмат деген азыр өзүнчө эле ок өткөрбөй турган бронжелетке айланды. Анын үстүнө Садыркуловдун куйругунда Акаевдан калган 500 миң доллардын учу чыгып турат.”

Кыргызстан Өзбекстандын жолоюна түштүбү?

Кыргызстан Өзбекстандын башкаруу жолоюн көздөй ыктап баратат. Мындай көрүнүш жакынкы жылдары дагы күч ала бермекчи. Мындай пикирин саясат таануучу Александр Князев кечээ өткөргөн маалымат жыйынында билдирди.

КМШ инстититунунун аймактык филиалынын жетекчиси Александр Князевдин айтымында, Кыргызстанда өкүмзор бийликтин өктөм аракети күч ала баштады:

- Кыргызстанда 2005-жылга чейин калыптанып калган демократиялык эркиндиктин либералдуугу чектелип баратат. Менин оюмча мындай көрүнүш кийин да улана берет. Бул ушундай либералдуу демократия модели жараксыз экенинин дагы бир жолу айгинелеп турат.

Саясат талдоочу Аскар Мамбеталиев да учурда өлкөдө болуп жаткан саяий процесстер Кыргызстан башкаруунун өзбек моделин, башкача айтканда, авторитардык жол менен баратат деген көз карашын “Азаттыкка” берген интервьюсунда билдирди:

- Өзбекстанда да так ушундай болгон. Анжиянда көтөрүлүш чыгып, диний фактор аркылуу президент өзүнүн бийлигин чыңап, жарандык коомду динге шылтап, басып салган. Азыр биз да ошого баратабыз.

Анткен менен мындай көз караштарды колдобогондор да жок эмес.

Саясат таануучу Бекбосун Бөрүбашев Кыргызстандын башкаруу системасын Өзбекстандыкы менен салыштырып да болбостугун белгиледи:

- Өзбекстандагы бийлик сыяктуу бийликке бизде эч кимиси бара албайт. Барам деген адамдар болгон, ал кишилер азыр кайда жүргөнүн билебиз. Ошону үчүн Өзбекстан менен салыштыруу болбойт. Башкаруу системасына баа берүү үчүн биздин мыйзамыбызды терең карап чыгыш керек. Сырткы көрүнүш менен эле Кыргызстан мындай болду, тигиндей болду деген үстүртөн берилген баа.

Учурда дүйнөлүк кризис өнүккөн өлкөлөргө гана эмес, экономикасы жаңыдан калыптанып келаткан мамлекеттерге аз да болсо кедергесин тийгизип жатканы айтылууда. А.Князевдин белгилешинче, мына ушундай кризистен улам, жыл өткөн сайын дүйнө мамлекеттери жалпы эле жаратылыш ресурстарынын жетишсиздигин башынан өткөрүп, ошол ресурстарды пайдалануу жана аларга ээлик кылуу үчүн ири мамлекеттердин ортосунда атаандаштык күч алат. "Андыктан, - дейт Князев, - мына ушундай шартта башкаруунун авторитардык жолун тандагандардын гана туруктуу жашап кетүүгө кудурети жетет."

Князевдин мындай көз карашына А.Мамбеталиев төмөндөгүчө пикирин айтты:

- Дүйнөдө авторитардык гана мамлекеттер кризистин шартында жашап кете алат дегенге кошула албайм. Анткени өнүккөн өлкөлөрдүн бардыгы тең демократиялык мамлекеттер.

Дүйнөлүк кризис демекчи, жалпы эле дүйнөдө каражаттын тартышытыгы күч алып турган мезгилде Орусия Кыргызстанга 2 млрд доллар насыя бере ала тургандыгын билдирген. Ал аралыкта орусиялык “Время новостей” гезитинде, К.Бакиев Орусиядан 2 млрд доллар насыя алыш үчүн Москвага сапарынын алдында америкалык “Манас” аскерий базаны чыгаруу боюнча жардыкка кол коюшу мүмкүндүгүн жазып чыкты. А.Мамбеталиев кыргыз бийлиги базаны чыгарган, чыгарбаган күндө да өлкөнүн тышкы карызын 2 млдр долларга көбөйтө турган дагы бир насыя албашы керектигин баса белгиледи:

- Алган акчаны иштетип кете алган потенциалыбыз жок. Аны бары бир жеп коебуз да, аракетибиздин бары ошол карызды төлөгөнгө кетип калат.

Дагы жүктөңүз

XS
SM
MD
LG