Линктер

бейшемби, 18-июль, 2019 Бишкек убактысы 04:33

Саясат

Уго Чавес президенттик антын бере албашы мүмкүн

Венесуэлалыктар бир канча ирет Чавестин саламаттыгы үчүн диний жөрөлгөлөрдү өткөрүштү

Венесуэлада былтыр алты жылдык жаңы мөөнөткө шайланган президент Уго Чавес бейшембиде инаугурацияга катышышы керек. Бирок Чавеске 11-декабрда төртүнчү онкологиялык операция жасалгандан бери ал Кубадагы ооруканада жатат. Вице-президент Николас Мадуро инаугурацияны кийинкиге жылдыруу мүмкүн экенин кыйыткан. Оппозиция болсо “андай болсо, тез арада кайра шайлоо өткөрүш керек” дейт.

Венесуэланын маалымат министри Эрнесто Виллегас дүйшөмбүдө президент Уго Чавестин абалы туруктуу экенин кабарлады. Анткен менен инаугурацияга президент катышары азыр анык эмес.

Виллегастын айтымында, Чавести дарылоо бир калыпта улантылууда. Президентти рактан дарылаш үчүн төртүнчү операцияга Кубадагы ооруканага өткөн айда алып барышкан. Ошондон бери Чавес элге көрүнө элек.

Венесуэладагы расмий бийлик Чавес рактын кайсы түрү менен ооруп жатканын эч ачык айткан эмес. Бирок дүйшөмбүдөгү билдирүүсүндө министр Виллегас операциядан кийин президенттин дем алышы оорлоп кеткенин кабарлады.

Жумурияттагы Улуттук Ассамблеянын спикери Диосдадо Кабелло элди Чавес үчүнчү мөөнөткө расмий кызматка кирише турган күнү аны колдоо максатында массалык жүрүш уюштурууга чакырды.

Кабелло инаугурацияны “формалдуу” эле кадам деп, элди бул күнү борбор калаа Каракастагы президенттик резиденциянын маңдайына же өздөрү жашаган шаарлардын көчөлөрүнө топтолууга, мамлекет башчыны колдогонун даңазалоого үндөдү.

Ошол эле маалда, оппозиция президент боюнча Конституцияда жазылган талаптарды эске салып, “непада Чавес өз учурунда ишине кирише албаса, кайра шайлоо өткөрүү зарылдыгын” айтып жатат.

Оппозициянын бул чакырыгын дүйшөмбүдө Венесуэладагы эң таасирдүү күчтөрдүн бири – Католик чиркөөсү – колдоду.

Мамлекеттин католик епископторунун Конференциясынын башчысы Диего Падрон дүйшөмбүдөгү ачык билдирүүсүндө “Чавести кызматта калтырыш үчүн эле Баш мыйзамды бузууга болбойт” деди.

"Бул жыйындын максаты Конституцияны чечмелөө ишине кийлигишүү эмес. Бирок азыр сөз мамлекеттин туура нугун, этикалык баалуулуктарын сактоо маселесинде турат. Саясий максаттарга жетиш үчүн эле Конституцияны бурмалоого такыр болбойт", - деди Падрон.

Ал, мындан сырткары, президент Чавестин ден соолугу жөнүндө так маалыматты элден жашырып жатышканы үчүн өлкөнүн бийликтерин сындады.

"Элдин башы айланып калды, - деди ал. - Анткени президенттин ден соолугу жөнүндө 25 жолу түрдүү билдирүүлөр жасалганы менен, медиктерден бир да отчет бериле элек. Эл билгенге укуктуу нерсе жөнүндө өкмөт чындыкты жашырып жатат. Бийликтер болгону эптеп эле өздөрүнүн саясий чындыгын айтып туруп алышты".

1998-жылдан бери өлкөнү башкарып келаткан президент Уго Чавес үчүн былтыркы шайлоо, бир чети, ден соолугу начарлап кеткендиктен, экинчи жагынан, оппозициянын талапкери Энрике Каприлестин популярдуулугу арткандыктан оңой таймаш болгон жок.

Эми минтип операциядан кийинки абалы католик христиандары басымдуулук кылган өлкөдө чиркөө тарабынан суроого салынганы барган сайын Чавестин режиминен колдоо кеткенин айгинилеши мүмкүн.

Чек ара чатактары канткенде жөнгө салынат?

Сох анклавына чектеш Чарбак айылы, Баткен. 7-январь, 2013.

Кыргыз-өзбек чек арасындагы акыркы окуялардын кесепеттерин “Азаттык” “Арай көз чарай” талкуулады.

Кыргыз-өзбек чек арасындагы Сох анклавынын аймагына таандык Хушяр айылы менен кошуна жашаган Баткен районун Чарбак айылынын эли ортосунда 5-январда чыр чыгып, ал үч күндөн кийин тынчыды. Бул аралыкта отуздай кыргыз жаранын хушярлыктар барымтага алып, чек ара жабылды, кылмыш иши козголду. Чырга чек арага коюлган тозотко электр чубалгысынын орнотулушу себеп болгондугу айтылууда.

Чек арадагы бул жаңжалдын кесепеттери кандай болот, дегеле кыргыз-өзбек чек арасындагы талаш-тартыштарды кантип жөнгө салуу керек деген өңдүү маселелер бул жолку талкуунун өзөгүн түздү. Ага Жогорку Кеңештин Коопсуздук жана Коргонуу комитетинин төрагасы, “Ар намыс” фракциясынан депутат Токон Мамытов жана Жогорку Кеңештеги "Республика" фракциясынын депутаты Назарали Арипов катышты.



please wait

No media source currently available

0:00 0:22:10 0:00
Түз линк



“Азаттык”: Өзбекстандын мамлекеттик маалымат каражаттары Кыргызстан чек арачыларына доомат артып жатышат. Келишимди этибар албай өзүм билемдик кылышкан деп билдиришти. Андан сырткары “Махалля” аттуу сайт кыргыздар Сохко тартылган газ куурун кесип салып, өзбек жарандары отунсуз калган деп жазды – бул тууралу маалыматыңар барбы?

Назарали Арипов: Бул окуя чек ара чатактарынын башталышы деп ойлоп атам. Ушу жыйырма жыл бою чек ара маселеси оор болуп келатат. Мына Казакстан жана Кытай менен чек араны чектеп алдык. Өзбекстан болсо Сох менен Шахимардандан башкасынын баарын булар бир тараптуу казып, зымдарын тартып алышкан. Мына эми караңыздар, Чарбак айылына каратып туруп басып кирип эле адамдарды алып чыгып кеткени Кыргызстанга кол салгандай эле болуп атат. Бул өтө туура эмес деп ойлойм. Өкмөт азыр иштеп атат, президент кайрылды. Өкмөт катуу иштеши керек. Азыр чек ара боюнча өкмөттө болгону бир бөлүм иштейт. Мен жакында вице-премьердин деңгээлинде иштетпесек чек ара маселеси бизде өтө оор болуп атат. Күнүгө иштеш керек. Кайра-кайра айткан менен болбой атат. Катуураак иштеш керек.

Өзбекстандын газ куурларын кесип кетип атат деген да туура эмес. Эмне үчүн бир күн мурда Кыргызстандын бир жаранын атып кетип атат (Кара-Суудагы окуя эске алынууда – ред.) , эртеси күнү эч кимге карабай туруп Кыргызстанга басып кирип атат? Бул туура эмес деп ойлойм.

Токон Мамытов: Албетте, кыргыз-өзбек чек арасында, Сох анклавында абал курчугандан баштап эле биз, депутаттар күч түзүмдөрүнүн өкүлдөрү, жергиликтүү бийлик менен тыгыз байланышта болуп атабыз. Мен өзүм чек ара кызматынын төрагасы менен бир нече жолу телефон аркылуу байланыштым. А киши да ушу маселе боюнча Баткенге кетиптир.

Бул ишке аябай иликтөө жүргүзүшүбүз керек. Мына прокуратура иш козгоптур. Булар кылмыш ишин иликтеп аягына чыгышы керек. А биз болсо премьер-министр менен өкмөттүк комиссия уюштуруп, ушуга чейин эмне болгон, 5-январда эмне болгон, андан кийин эмне болгонун баарын талдап, баалап чыгышыбыз керек. Анын жыйынтыгын президентке, парламентке сунушташыбыз керек.

Анан Өзбекстан тараптын дооматын да эске алып, текшеришибиз керек. Себеби, Өзбекстандын чек ара аскер кызматынын интернет сайт, маалымат каражаттары аркылуу таратылган расмий маалыматында ушу ызы-чууну баштаган Кыргыз Республикасынын чек ара аскери деп, күнөөнү биротоло оодарып, чек арачыларды күнөөлөп атат. Мейли, ошондой болуп чек арачыларды биз кошулуп күнөөлөгөн учурда дагы алар да жооп бериши керек.

Өкмөт, Тышкы иштер министрлиги сурашы керек: эмне себептен бөлөк мамлекеттин Чарбак айылына силердин эл кирип келишип, айрым адамдарды барымтага алып кетишет? Эмне себептен анклавдан өтүп бараткан жүк ташуучу машиналарды, жеңил машиналарды, микроавтобустарды айдоочуларды жүргүнчүлөрү менен чогуу токтотуп, барымтага алат? Ким андай укук берди? Биз аны талап кылышыбыз керек. Өзбекстан тарабы да мыйзамды бузгандардын, барымтага алгандардын бардыгына иш козгоп, анан көргөн чаралар боюнча бизге маалымат берип коюшу керек.

Google жетекчиси Түндүк Кореяга кетти

Google компаниясынын башчыларынын бири Эрик Шмидт Бээжиндеги аэропортто текшерүүдөн өткөндөн кийин, Кытай, 7-январь, 2013

Google компаниясынын директорлор кеңешинин төрагасы Эрик Шмидт менен АКШнын Бириккен улуттар уюмундагы мурдагы элчиси Билл Ричардсон төрт күндүк визит менен Түндүк Кореяга кетишти.

Бүгүн Бээжинден Пхеньянга жөнөп жатып, Ричардсон журналисттердин суроолоруна жооп берди. Айтмакчы, ал мурда АКШнын Нью-Мексико штатынын губернатору да болгон. Журналисттерге сүйлөп жатып, Ричардсон эң оболу Түндүк Кореяга алар эч кандай өкмөттүк билдирүү же кат алып барбай тургандыктарын баса белгиледи.

"Биз АКШнын өкмөтү менен эч кандай байланышы жок гуманитардык миссия менен баратабыз, - деди Ричардсон. – Биз Вашингтондогу өкмөттүн атынан бараткан жокпуз. Гуманитардык максатыбыз бар жана Түндүк Кореядагы экономикалык жагдайга баа беребиз. Ошондой эле, камалган америкалык жаран жөнүндө да сүйлөшөбүз. Түндүк кореялыктар ракетаны сынашканы мени да кыжаалатка салат. Биз алардын ядролук куралдан баш тартышын каалайбыз. Ал маселени да көтөргөнгө аракет кылабыз. Бирок АКШ өкмөтүнүн атынан эмес, жеке жаран катары гана сүйлөшөбүз".

Ричардсон мурда да Түндүк Корея менен гуманитардык жана дипломатиялык маселелер боюнча көп жолу жолугуп сүйлөшкөн. Бул ирет ал Пхеньянга жөнөгөн максатын ал жакта камакка алынган теги кореялык, америкалык жаран Кеннет Баени түрмөдөн бошотуу аракети менен түшүндүрдү. Бае былтыр камалган эле.

"Гуманитардык миссия"

Ричардсон Түндүк Кореяга жөнөрдөн мурда Баенин уулу менен сүйлөшкөнүн айтып, Пхеньянда ал түрмөдөгү жаран менен да көрүшкөнгө аракет кыларын кошумчалады.

"Биз финансылык, гуманитардык абал жөнүндө, анан камактагы жаран кармалган шарттары тууралуу сухбатташабыз. Мен Баенин уулу менен сүйлөштүм, ал атасын чыгарып келүүнү өтүндү. Бул оңой иш эмес. Бирок биз аны менен сүйлөшүп, абалын көргөнгө аракет кылабыз", - деди ал.

Америкалык саясатчы жана белгилүү ишкер дүйнөдөгү эң жабык деп эсептелген коммунисттик бул өлкөгө жөнөшкөнүн АКШ буга чейин сындаган. Вашингтондогу Ак Үй алардын сапары өткөн айда Пхеньян узак аралыкка жетчү ракетасын сынагандан кийин эле болуп жатканын айтып, азыр дүйнө Түндүк Кореяны бул үчүн айыптап жаткан чакта булар Пхеньянга жөнөгөнү туура эмес деген болчу.

АКШ менен Түндүк Кореянын ортосунда дипломатиялык алака жок.

Ричардсон болсо төрт күндүн ичинде алар түндүк кореялык саясий, экономикалык жана аскерий лидерлер менен сүйлөшүп, бир топ университеттерге барышарын айтты.

Технологиялык гигант эмнени көздөйт?

Мурдагы саясатчы жана дипломат ал жакка ушундай гуманитардык миссия менен жөнөгөнү аздыр-көптүр түшүнүктүү болгону менен, азыр көпчүлүк ага эмне үчүн Google компаниясынын мүдүрлөрүнүн бири да кошулуп жатканын түшүнбөй турат.

Эрик Шмидт – Түндүк Кореяда Ким Чер Ирдин уулу Ким Чен Ын былтыр бийликке келгенден бери бул мамлекетке барган алгачкы ири америкалык бизнесмен.

Шмиддин визити тууралуу сүйлөп жатып, Ричардсон бул өлкөдөгү чыныгы экономикалык жана социалдык абалды Шмидт өз көзү менен көрүүнү каалап жатканын билдирди.

Шмидт өзү жетектеген “Гуглдун” максаты деп “дүйнөдө бүт эл интернетке кеңири киргенге укук алышын” айтып жүрөт.

Түндүк Кореяда болсо Интернетти бийликтин гана айрым өкүлдөрү колдоно алышат. Аны колдонуш үчүн жарандарга расмий уруксат керек.

Ричардсон Түндүк Кореяга сапары учурунда бул өлкөгө финансылык жардам бере турганын да кыйытты. Бирок эмне жардам экенин тактаган жок.

Баткен: Барымтадагылар бошотулду

Чыр чыккан Чарбак айылы 7.01.2013

Өзбекстандын Сох анклавында барымтада кармалып турган кыргызстандыктардын баары дүйшөмбүдө кечке жуук бошотулду. Өзбекстандын чек ара кызматы тополоңдо 5 өзбек жаран октон жараат алганын айтып чыкты.

Кыргызстандын Коргоо кеңешинин катчылыгы Өзбекстандын Сох анклавында барымтада кармалып турган кыргыз жарандарынын баары – 16 адам бошотулганын кабарлады. Жергиликтүү убакыт боюнча кечки саат 4төн 15 мүнөт өткөндө Кыргызстандын 16 жараны кыргыз тарапка өткөрүлдү. Өзбек тарап барымтада эч ким калбаганын тастыктады.

Жекшембиде Сох анклавындагы Хушяр айылынын тургундары 30дан ашуун кыргыз жарандарын барымтага алган. Дүйшөмбүдө эртең менен алардын арасындагы жаш балдар менен аялдар - жалпысынан 14 адам барымтадан боштулуп, дагы 16 киши калып калган.

Кыргызстандын Чек ара кызматынын штаб башчысы Искендер Мамбеталиев бул күнү кечинде барымтадан бошотулган 16 адамдын 13үнүн денелери ур-токмоктон көгала болгонун маалымат жыйында билдирди. Ал эми таңга маал бошотулган аялдарга жана балдарга, жалпысынан 14 адам, эч кимдин колу тийген эмес.

Аймактагы кабарчыбыз Жеңиш Айдаров болсо барымтадан бошотулган жети адам облустук ооруканага жаткырылганын кабарлады.


Тасмада: Барымтадан бошотулгандар

Барымтадан чыккан 7 киши ооруканага жатты
please wait

No media source currently available

0:00 0:01:51 0:00


Ошол эле учурда Баткен облустук прокуратурасы өзбек жарандарынын кыргыз чек арачыларына кол салуу жана адамдарды барымтага алуу фактылары боюнча эки кылмыш ишин козгоду.

Өзбекстандын чек ара кызматы болсо бул тополоңдо 5 өзбек жараны октон жараат алганы айтып чыкты. Сох райондук жер ченөө бөлүмүнүн башчысы Сарвар Хомиджанов "Азаттыктын" өзбек кызматына коңшулаш эки элдин ортосунда чыр кантип чыгып кеткенин айтып берди:

- Жекшемби күнү сүйлөшүүгө келген кыргызстандык чек арачылардын төртөө менен прапоршик бизге карай ок чыгарды. Ортобуз 2 метрдей эле болчу. Октон биздин сохтук тургундардын бешөө жаракат алды. Экөө кулагына, бири бутуна, бири курсагына, дагы бири бутуна ок жеди. Азыр алардын бири - курсагына ок тийген Шакаржан деген 26 жаштагы жигит оор абалда Сохтогу ооруканада жатат. Бардык ок жегендер 25-27 жаштагы жергиликтүү карапайым тургундар. Алар чатакка аралашканынын себеби ошол чек арага жакын жерде жер тилкелери бар. "Эмне үчүн кыргызстандык чек арачылар биздин жерге электр зымдарынын мамыларын орнотот?" - деп сураганы барышкан. Мен өзүм жер ченегичмин, кыргыз чек арачылары биздин аймакка кирип кетишкени чын. Биз алардын жер ченегичине "Силер эмнеге антесиңер?" - деп сураганы барган элек. Ошондо чыр чыгып кетти. Бирок кыргыздарды ким кантип барымтага алганын билбейм.

Кыргызстандын чек ара кызматы мындай маалыматты четке кагып, ок эскертүү иретинде асманга гана атылганын айтууда.

Кыргызстандагы анклавдар: Сох, Шахимардан, Чоң-Кара, Халмион, Ворух, Карагач (картаны басып чоңойтуңуз)
Кыргызстандагы анклавдар: Сох, Шахимардан, Чоң-Кара, Халмион, Ворух, Карагач (картаны басып чоңойтуңуз)
Сох анклавындагы курчуп кеткен кырдаал 5-январда тутанган. Бул күнү Сохтун Хушяр айылынын тургундары кыргыз тарап Чарбак чек ара тозотуна электр линиясы тартышына каршылык билдирип чыгып, чек арачылар эскертүү иретинде асманга ок чыгаргандан кийин тарап кеткен. Бирок эртеси күнү аталган айылдын миң чакты тургуну кайра чогулуп, тозотко электр зымын алып келген мамыларды оодарып салган. Жаалданган тургундар аны менен эле тим болбой жолдон өтүп бараткан Кыргызстандын эки автоунаасын токтотуп, унааларды талкалап салган. Окуя болгон жерге жетип барган Баткендин Кыштут айыл өкмөтүнүн аймактык милиция кызматкерин сабап, автоунаасын талкалаган. Бул күнү ошентип жалпысынан 30 чакты кыргыз жараны барымтага алынган.

Бул жаңжалдын чыгышына, хушярлыктардын нааразылыгына тозотко электр линиясы тартылышы эмес, ошол жерге чек ара тозоту коюлушу себеп болгону айтылууда.

Маалыматка караганда, учурда Баткен менен Фергана облустарынын губернаторлору, чек ара кызматтарын башчылары чек ара жаңжалын жөнгө салуу жолдору тууралуу сүйлөшүүлөрдү улантууда.

Чарбак айылынан сүрөт баян: 7-январь, 2013

Энергетикага бааны көтөрүү зарылбы?

Энергетикадагы каатчылык кыш чилдеде кайрадан убарага салууда. Аны тейлеген тармак жазында тариф саясатын өзгөртүүгө бел байлап турат.

Бул маселенин оош-кыйыштарын “Азаттык” энергетика жана өнөр жай министринин орун басары Раимбек Мамыровдун, Жогорку Кеңештин Отун-энергетика комплекси жана жер казынасын пайдалануу боюнча комитетинин төрагасы, депутат Кожобек Рысбаевдин жана көз карандысыз эксперт Расул Умбөталиевдин катышуусунда арай көз чарай талкуулап көрдү.

“Азаттык”: Кийинки кезде электр тарифин көтөрмөйүн каатчылыктан чыгуу мүмкүн эмес, атүгүл Кыргызстандын бирден бир байлыгы болгон энергетикадан биротоло кол жууйбуз деген сөздөр кескин айтыла баштады. Энергетика министрлиги да жаңы тарифтик стратегияны киргизүү демилгесин көтөрүп, бирок долбоорду расмий жарыялай элек. Ошентсе да коомчулук жашоо-тиричиликтин күрөө тамырына айланган бул маселеге кулак түрүп, карап турган кез. Ошондон улам, Райимбек мырза, сизге суроо, даярдалып жаткан жаңы тарифтик стратегия тууралуу азыр коомчулукка эмне айта аласыз?

Раимбек Мамыров: Мен, биринчиден, энергетикалык тариф көтөрүлсө эле энергетика тармагы оңдолуп калат дегенден алысмын. Себеби энергетикада андан башка да проблемалар көп. Биз азыр биринчи кезекте тариф саясатын иштеп жатабыз. Энергетиктер өздөрү эмне жумуштарды жасай алат, кандай резервдери бар – ошолорду эсептеп атабыз. Ошолордун ичинен биринчи кезекте жоготуулардын пайыздарын азайтуу, экинчиси, дебитордук карыздарды азайтуу, үчүнчүсү, ошонун эсебинен канча кошумча каражаттар табылат, ошол кошумча каражаттардан жетпегенине тарифти көбөйтүү деген маселени коюп атабыз.

Талкууну толугу менен бул жерден угуңуз:



“Азаттык”: Сиздер тарабынан апрелден баштап киргизилет деп жаткан жаңы тариф саясатынын өзгөчөлүгү эмнеде?

Раимбек Мамыров: Биринчиден, 70 тыйынды азырынча жалпы элге көтөрбөйлү деп айтканбыз. Экинчиден, айына 300 квт/сааттан жогору жаккандарга тарифти 1 сомго чейин, ишканаларга 1.32 тыйындан 1.50 сомго чейин жеткирүүнү айтканбыз. Мындан тышкары жоготууларды азайтуу боюнча норма коюу өндүү маселелер каралат. Азыр тариф саясаты эсептелип бүтөйүн деп калды. Бүткөндөн кийин мыйзамдарга ылайык эки ай ичинде коомчулукта талкуу өтүшү керек. Андан кийин өкмөткө алып барып, андан кийин Жогорку Кеңештин макулдугун алышыбыз керек. Ошон үчүн кыш бүткөндөн кийин, 1-апрелден деп атабыз.

Расул Үмбөталиев: Тариф – бул өтө маанилүү, оор маселе. Көп жылдан бери көтөрүлүп келатат. 2010-жылы 7-апрель окуясына да себеп болгон, билесиңер. Ошон үчүн кылдат караш керек. Бүгүнкү күндө мамлекеттик кызматкерлер, министрлик, Жогорку Кеңештин депутаттары, өкмөт мүчөлөрү ушул маселени кайра көтөрүп жатышат.

Раимбек Сатымкуловичти (Мамыров-ред.) көп жылдан бери билем. Мыкты адис деп эсептейм. Биринчиден, тарифтин көтөрүлүшүнө мен каршымын. Эмне үчүн? Кыргызстанда жылына 15 млрд квт/саат өндүрүлөт. Ошонун ичинен 21-23 пайыз техникалык, коммерциялык жоготуу болуп атат. Орто эсеп менен 3 млрд.квт/сааттан ашык жоготуулар болуп атат. Кечээ жакындан бери 10 пайызга, 30-40 пайызга көтөрөбүз деп, ар кандай божомолдорду берип атышат. Мамлекеттик кызматкерлерге айтат элем: көтөрүш үчүн кескин себеп болушу керек. Эмне үчүн көтөрүп атасыңар? Түшкөн каражатка кайсы маселени чечесиңер?

Тарифти көтөрөөрдөн мурун туруктуу программа түзүш керек. Ошондой программа жок, ар ким ар кандай ойлорун айтып, ага жараша элибизде да ар кандай пикирлер пайда болуп атат.

Кожобек Рысбаев: Тарифти көтөрүү маселеси айтылып жатат, бирок бизде азыр социалдык жашоо оңоло элек болгондуктан, тарифти көтөрүүгө мажбурлук жок. Эл аны көтөрө албайт. Бирок, ар кандай жолдор аркылуу электр энергиясын ирээтке келтирүү маселесин биз көтөрүп келатабыз. Комитетте да караганбыз. Бирок сиздер айтып атпайсыздарбы тарифти көтөргөндө Жогорку Кеңеш менен макулдашылат деп. Биз аны көтөргөнбүз. Бирок антимонополдук жана энергетика департаменти экөө келише албай жатышат. Алар келишсе биз комитеттен карап, чечим кабыл алабыз. Биз ага чейин эле тариф көтөрүү же көтөрбөө маселесин Жогорку Кеңеш менен макулдашуусу керек деген демилгени көтөргөнбүз. Эгер макулдашпай туруп көтөрүп койсо эл түшүнбөй калат...

Ормон уулу: Фергана өрөөнүндө этияттык зарыл

Кыргыз-өзбек чек арасында соңку күндөрү түзүлгөн кырдаал өтө эле кооптуу. Мындай пикирин "Азаттыкка" Искендер Ормон уулу билдирди.

- Өзбек тараптын кыргызстандыктарды барымтага алуу себеби канчалык жүйөлүү?

- Анын себебин азыр так айтуу кыйын. Анткени маалымат өтө аз. Акыркы окуялар көрсөткөндөй, чек ара маселеси өтө эле кооптуу болууда. Окуяны тергөө жергиликтүү органдар арасында эмес, мамлекет аралык комиссиянын коштоосунда жүргүзүлүүсү абзел. Анын жыйынтыгын элге көрсөтүш керек. Себеби буга чейин иликтөө комиссиялары түзүлгөнү айтылып, ошол бойдон кала берген учурлар бар. Канча деген жарандарыбыз, жада калса чек арачыларыбыз окко учкан учурлар болду.

- Эмне себептен аягына чыкпай калып жатат ал иликтөөлөр?

- Биринчиден, жергиликтүү тергөө бригадасынын деңгээлинде эле калып жатканы себеп болушу мүмкүн. Экинчиден, эл аралык саясаттагы окуяларга да байланышы бар ыктымал.

Кабарларда айтылып жатпайбы, биринчи күнү эл кайтып кеткени, кийинки күнү кайра топ болуп чогулуп келгени... Белгилүү болгондой, анклавдагы адамдар эч убакта жогору жактан же коштоочу күч болбосо кайра жанагыдай болуп чогулбайт. Бул окуяны эл аралык саясат өңүтүндө, тагыраак айтканда Камбар-Атага, кыргыз-орус мамилелерине, Өзбекстандын ЖККУ менен байланышынын үзгүлтүккө учурашы жана АКШ менен мамилеси чыңдалганына байланыштуу карап талдоо да зарыл.

- Азыркы кырдаал канчалык кооптуу? Себеби жакынкы эле күндөрү Ош облусунда өзбек чек арачылары кыргызстандык жаранды атып салды... Чыңалууга алып келбейби?

- Абал өтө эле кооптуу. Чыңалууга сөзсүз алып келиши мүмкүн. Дүйнөлүк тарых көрсөткөндөй, бир эле адамдын өлүмүнөн дүйнөлүк согуштар чыккан. Өзгөчө көп улуттун эли жашаган Фергана өрөөнүндө этияттык керек. Өлкөлөр ортосунда парламенттик негизде түзүлгөн комиссиялар иштеши зарыл.

- Кыргыз бийлигинен кырдаал өрчүп кетпеши үчүн кандай кадамдар талап кылынат?

- Эки тараптуу түзүлгөн комиссиянын натыйжасы сөзсүз айкын болушу керек. Заманбап арачы, көпүрө инструменттер колдонулуп, элге түшүндүрүү иштери так, даана жүргүзүлүүсү шарт.

Чек ара бекеттерге жана жергиликтүү элдин социалдык инфраструктурасына өзгөчө мамиле жасалып, аларды чыңдоо зарыл. Парламенттик комиссия түзүлүп, анын иши да натыйжалуу болушу талап. Анклавдар маселесин эл аралык тажрыйбанын жана укуктун негизинде чечип, иретке келтириш керек. Экономикабыз бекемделген, эгемендигибизди коргой ала турган мамлекет экенибизди элге да, кошуналарга да сыйдыра ала тургандай болуу зарыл.

Тажиматов: Тышкы саясатта тең салмак жоголууда

Саясат таануучу Санжар Тажиматов Кыргызстандын тышкы саясаты, "Манас" аба майданына Орусия менен Логистикалык борбор куруу боюнча сүйлөшүүлөр тууралуу ой бөлүштү.

- Орусиянын маалымат агенттиктеринин билдиргенине караганда, “Манаска” Логистикалык борбор куруу боюнча кыргыз-орус сүйлөшүүлөрү Кыргызстан тараптын сунушу боюнча башталыптыр. Айрым саясатчылардын азыркы кыргыз бийлиги бир гана Орусияга ыктап жатканы келечек үчүн кооптуу деген чочулоосу канчалык негиздүү?

- Эгер эгемендүүлүк жылдарына, соңку 21 жыл ичине саресеп салып карасак, 2012-жылы жана азыр биздин суверендүүлүккө коркунучтун күчөгөнүн байкоого болот. Бир гана мамлекетке приоритет берүү – келечек үчүн коркунучтуу. Соңку мезгилде биз жалгыз гана Орусияга приоритет берип жатабыз. Акыркы пресс-конференцияда президент Атамбаев Евробиримдикти кош стандартуулук саясатын жүргүзүп жатат деп күнөөлөдү. Мунун баары келечек үчүн туура эмес болуп калат.

- Эмнеси менен туура эмес, эмнеси кооптуу?

- Суверендүүлүктү сактап калуу үчүн бардык мамлекеттер менен тегиз мамиледе болуп, тең салмактуулук саясатын жүргүзүш керек. Бул азыр актуалдуу маселе. Тигил же бул мамлекетти, же державаны күнөөлөөгө болбойт. Себеби алар өзүлөрүнүн улуттук геосаясый кызыкчылыктарын ишке ашырып жатат.

Ал эми биз үчүн өз кызыкчылыгыбызды коргоп калуу эң маанилүү. Бүгүнкү күндө бизде тышкы саясатта жүргүзүлүп жаткан иштер улуттук кызыкчылыкка жооп бербейт. Ошол маселени коомчулуктун деңгээлине алып чыккан, туура эмес болуп жатканын айткан күчтөр да саясий чөйрөдө байкала элек. Бул өтө өкүнүчтүү.

- Балким мындай саясат экономикалык жактан алып караганда Кыргызстан үчүн пайдалуудур...

- Парламенттик шайлоо болобу, президенттикпи, биздин саясатчылар биринчи кезекте Орусия, Казакстандан колдоо издеп, өзүлөрү жол ачып жатпайбы. Экономикалык кызыкчылыкты деле бир жактуу, бир гана мамлекетке таянуунун негизинде эмес, тең салмактуулукта алып барса болот. Бирок ал үчүн саясий эрк, ошол багытты алып кете ала турган шык жакшы болбой жатат...

- Жамааттык коопсуздук келишим уюму 2014-жылы Ооганстандан коалициялык күчтөр чыгарылгандан кийин аймакта коопсуздукту камсыз кылуучу күч боло алабы?

- Тигил же бул уюмга бириккенде кандайдыр бир деңгээлде суверендүүлүктүн бөлүгүн берүүгө туура келип жатат. Жамааттык коопсуздук келишим уюму ушу күнгө чейин жакшы бир натыйжа көрсөткөн жок. Бизде болуп өткөн окуялар ага далил. Мындан ары кандай болоорун да айтыш кыйын.

Ооганстан жалаң гана аймактык эмес, дүйнөлүк коопсуздукка байланыштуу маселе. Ошондуктан глобалдык масштабда алып караганда да башка мамлекеттер менен, керек болсо АКШ, Кытай жана башка өлкөлөр менен да ушул багытта жигердүү кызматташсак болмок. Жалгыз гана Орусиянын позициясын колдоо келечекте биздин эгемендик үчүн чоң коркунуч туудурушу мүмкүн.

Юлдуз Усманова Гүлүгө арнап ыр жазды

Юлдуз Усманова

“Гулисан” – өзбек ырчысы Юлдуз Усманова президенттин кызы Гүлнара Каримовага арнап, аны даңктап жазган ыр.

“Кардан коркпос байчечек,
Гүлдөй берсең кышта да,
Кыштын Гүлүсүң.

Ар көңүлгө жол таап,
Козголоңун баса алсаң,
Көңүл Гүлүсүң”,
- деген саптары менен Юлдуз Усманова президенттин кызын мактаган.

Бул ырында мындан сырткары, Усманова Каримованы роза гүлүнө салыштырып, “Атыр гүлдү баары сүйөт, бирок тикенеги бар, абайлап мамиле кылат”, - деп ырдайт.

Бул эле эмес, Усманова президенттин кызынын сулуулугун даңазалап, “Сенден сүйүү жанат, сулуулук сенде, ошон үчүн Гүлүсүң”, - деп ырдайт.



Бирок Усманованы заматта интернетте плагиат үчүн айыптагандар пайда болду. Анткени “Гүлисанга” окшош ырды буга чейин түркиялык ырчы Таркан аткарыптыр.

Жаңы ырды сындагандар анын айрым кайрыктары Таркандын “Ашыктык кетти бизден” деген ырынан деп жазышты.

please wait

No media source currently available

0:00 0:02:54 0:00
Түз линк
(баяндын аудиосун угуңуз)

Кандай болсо да азыр өзбекстандык атактуу ырчынын соңку чыгармасы социалдык түйүндөрдө кызуу талкууланууда. Көптөр муну Усманованын “президенттин кызын мактап-жактап, жагалданганы” деп эле баалашууда.

Акыркы бир нече жылдан бери Өзбекстанда Юлдуз Усманованын ырларына телерадиодо тыюу салынган эле. Бирок өткөн айда, декабрда президенттин кызы Гүлнара Каримова уюштуруп келаткан “Жылдын мыктыларын” аныктоочу конкурста Усманова калыстар тобунун мүчөсү катары катышып калды.

Анан эле 31-декабрда Усманованын Гүлнарага арнаган “Гүлисан” ыры жаңырды.

Айрым байкоочулар бул ырдан кийин Усманова үчүн Өзбекстанда жабылган көптөгөн эшиктер кайрадан ачылат го деп болжоп жатышат.

Апта: Өткөөл мезгилден кийин эмне күтөт?

Сүрөттө: Бишкектеги такси айдоочусу

Кыргызстанды 2013-жылы кандай иштер, долбоорлор күтүп турат? Өткөөл мезгил соңуна чыктыбы?

“Ата Мекен” партиясынын лидери Өмүрбек Текебаевдин билдирүүсүнө караганда, 2012-жылы апрель ыңкылабынан кийинки өткөөл мезгил бүттү. Бардык шайлоолор өткөрүлүп, жаңы бийлик концепциясына ылайык бийлик органдары калыптанды. Эми алдыдагы үч жылда шайлоо, бийлик алмашуулар болбостон, туруктуулук сакталат.

2010-жылы парламентти, 2011-жылы президентти, 2012-жылы жергиликтүү кеңештерге депутаттарды шайлоо менен Кыргызстанда бир шайлоо цикли соңуна чыкты. Саясий чукул бурулуштар болуп кетпесе, жакынкы шайлоо 2015-жылы болуш керек. Анда Жогорку Кеңешке шайлоо болот.

Бирок парламентти таркатууну көздөгөн күчтөр жаз келери менен жанданып, жаңы саясий күрөш башталат деген божомол бар. Буга “Эл үнү” оппозициялык кыймылынын билдирүүсү күбө. “Ата Журт” партиясынын лидери Акматбек Келдибеков да Конституцияга өзгөртүү киргизип, президенттик жана парламенттик шайлоо өткөрүү талабын коюуда.

Жогорку Кеңештин депутаты Равшан Жээнбеков быйылкы жылы жаңы оппозиция түзүлөт деген ойдо. Өлкөдөгү саясий жараяндарды 10-январга белгиленип жаткан сот да жандантышы мүмкүн. Бул күнү Жогорку Кеңештин депутаттары Камчыбек Ташиев, Садыр Жапаров жана Талантбек Мамытовдун үстүнөн сот башталмакчы. Ал тууралуу Талантбек Мамытовдун адвокаты Искендер Журабаев билдирди:

-Биринчи сот жараяны 10-январь саат ондо башталат.

Ишти Биринчи май райондук сотунун судьясы Абдыразак Боромбаев карайт.

Өкмөт менен коалициянын колу канчага чейин кармашат?

Башкаруучу коалиция жана президент азыркы өкмөткө күзгө чейин мөөнөт берип, андан кийин кырдаалга жараша чечим кабыл алышы күтүлөт. Тактап айтканда, эгерде быйылкы жылы экономикалык көрсөткүчтөр оңолуу жолуна түшсө, Сатыбалдиевдин өкмөтү өз ордун сактоого мүмкүнчүлүк алат.

Азырынча бул өкмөттүн алдында Бажы биримдигине кирүүгө даярдыктарды көрүү, Кумтөр боюнча чечим кабыл алуу, Жерүйдү конкурстук негизде сатуу, электр энергиясына тарифтерди көтөрүү сыяктуу иштер турат. Андан сырткары сот бийлигин акыр-аягына чейин түзүү, апрель окуясы, Камчыбек Ташиев, Садыр Жапаров жана Талант Мамытов боюнча соттук иштерди жүргүзүү, Камбар-Ата-1 жана Жогорку Нарында ГЭСтерди курууну баштоо сыяктуу маселелер да турат.

Энергетика жана өнөр жай министри Автандил Калмамбетов энергетика тармагында быйылкы жылы аткарыла турган иштер тууралуу буларды билдирди:

- “Датка-Түштүк” электр линиясын март айында ишке киргизебиз. Ошону менен түштүктө энергетикалык жактан көз карандысыздыкты камсыз кылабыз. Андан сырткары “Датка” деген подстанция бүт ылдыйкы ГЭСтерди бир энергетикалык түйүнгө чогултат. Анан Кеминге зым тартууга шарт түзүлөт.

Калмамбетовдун айтымында, учурда Датка-Кемин электр линиясынын техника-экономикалык негиздемеси түзүлүп жатат. Ушул жылы курулуш иштери башталып, ал 2015-жылы ишке киргизилет.

Орусия менен курула турган ГЭСтер тууралуу Калмамбетов буларды белгиледи:

- Жогорку Нарындагы төрт ГЭСтин техника-экономикалык негиздери бүтүп жатат. Ошол станциялардын курулушу башталат. Ал эми Камбар-Ата-1 ГЭСи боюнча даярдыктар көрүлө баштайт. Анткени бул ири масштабдуу курулуш. Ошондуктан ага даярдык көрүлүш керек.

Энергетиктер ошондой эле тариф саясатын өзгөртүүгө да камданууда. Министрдин айтымында, эгерде бөлүштүргүч компанияларга керектүү өлчөмдө каражат берилбесе, анда авариялар токтобойт.

Газ системасында да өзгөрүүлөр күтүлүүдө. Биринчиден, “Газпром” "Кыргызгазды” менчиктештирүүсү белгиленген. Ошол эле “Газпромдун” түштүк региондо газ кендерин чалгындоосу башталмакчы.

Жалпы экономикада “100 күн ичиндеги реформа” сыяктуу өткөн жылдагыдай опол тоодой убадалар берилген жок. Бирок экономикада 7% өсүш күтүлүүдө дейт Экономика жана антимонополдук саясат министринин орун басары Санжар Муканбетов:

- 7% өсүш күтүп жатат, буйруса. Баары биздин сайтыбызда көрсөтүлгөн.

Экономика жана антимонополдук саясат министри Темир Сариев тоо-кен тармагына өзгөчө көңүл бурууну өткөн жылы сунуштаган. Ал өз сөзүндө кендерди ийгиликтүү иштетүүгө компаниялар менен жергиликтүү калк ортосундагы түшүнбөстүктөр, бийликтин алсыздыгы себепкер болуп жатканын белгилеген.

Орозбек Дүйшеев
Орозбек Дүйшеев
Быйылкы жылы өкмөт тоо-кен тармагында ишти активдештирүүгө аракет жасашы күтүлөт. Бул ошол эле Жерүй алтын кенин аукцион аркылуу сатуудан башталат. Кыргызстан тоо-кенчилер бирикмесинин төрагасы Орозбек Дүйшеевдин айтымында, аукционду өткөрүү боюнча комиссия 15-январга карай түзүлөт. Жалпысынан тоо-кен тармагында абал түзөлөт дейт Дүйшеев:

- Тоо-кен тармагы бир топ жакшырат. Анткени жаңы өкмөт тоо-кен өнөр жайына көңүл буруп жатат. Быйыл, буйруса, “Жерүй” курулуп баштаса, ошондой Талды-Булак иштеп жатат. Ошентип, эки ишканадан 8-10 тоннага чейин алтын алууга болот. Быйыл ошондой эле Андаш кенин кура башташыбыз керек. Андан башка Чаткалдагы жана башка жерлердеги кендер иштей баштайт. Кантсе дагы быйыл алдыга жылабыз деген ойдобуз.

Орозбек Дүйшеевдин айтымында, “Центерранын” акционерлери да Кумтөр боюнча мамлекеттик комиссиянын сунуштарын оң кабыл алат. Ошону менен андан түшкөн салык көбөйөт. Эгерде тескери кетсе, анда эки тарап тең жабыркайт.

Өкмөт быйылкы жылы айылык акыларды, пенсияларды көтөрүүгө убадаларды берген жок. Бирок Социалдык фонд май айында пенсияларды 10% көтөрүүнү белгилеген.

"Ак сөөктөр" электр акысынан качууда

"Ата-Түрк" багындагы үйлөр. Сүрөт "Азаттыктын" архивинен алынды.

Бишкектеги “Ата-Түрк” сейил багына жанаша курулган элиталык 23 үйдүн электр кубатын мыйзамсыз пайдаланып келатканы айгине болду.

Аларга чара көрүүнү өтүнүп, “Түндүкэлектр” ишканасы ИИМдин Уюшма кылмыштуулук жана коррупция менен күрөшүү башкармалыгына кайрылды.

“23чүлөр” коркутууга өтүштү

Электр кубатын мыйзамсыз пайдаланып келаткан бул 23 абонент “Ата-Түрк” сейил багына танапташ жайгашкан, эл ичинде "хан сарай" деп аталган кымбат үйлөрдүн жашоочулары.

“Түндүкэлектр” ишканасынын айтымында, алардын ичинен бир жылда бери дегенде 400 миң сомго чейин электр жарыгын мыйзамсыз пайдаланып келгендери да бар. Маселен, Малдыбаев көчөсүнүн 26-үйүндө жашаган Маковская жана үй номуру белгисиз Н.Сариев аттуу абоненттер ар бири 272 миң сомдон чыгым келтирген. Ал эми көпчүлүк үйлөрдүн электрди мыйзамсыз пайдалануудан алып келген зыяны 10 миң сомдон жогору.

“Түндүкэлектр” ишканасынын директорлор кеңешинин мүчөсү Сапар Аргынбаев:

- Бул “Ата-Түрк” сейил багынын жээгиндеги Малдыбаев көчөсүндөгү үйлөр. Бир кезде мурдагы президент Курманбек Бакиев ал үйлөрдү түрттүрүш керек деп айткан. Ошол катардагы үйлөр. 15-декабрдан 24-декабрга чейин комиссия барып, бул үйлөрдү текшерген болчу.

Ал эми ошол эле Малдыбаев көчөсүндөгү 12-үйдө жашаган Өмүралиев аттуу абонент бир жыл ичинде кеминде 400 миң сом зыян келтирген экен. Сапар Аргынбаев бул үйлөрдүн жашоочулары келтирилген чыгымды төлөп берүүнүн ордуна ишканага кысым кылып, аныкталган мыйзам бузууларды жаап коюуну талап кылып жатышат дейт.

- Бир жылдык зыяны 409 миң сом болуптур. Бул 23 абонентке чара көрүүнү өтүнүп, Ички иштер министрлигинин Уюшма кылмыштуулук жана коррупция менен күрөшүү башкармалыгына кайрылдык. Ошентип иштер жасалып жатса, тигилер чыгып, “арызыңарды алгыла, тынчыгыла” деп, мыйзам бузууну аныктагандарды коркутуп жатышат. Булар Ак үйдүн 6-7-кабатында жүргөн жана алардын жанында жүргөн адамдар.

Мыйзамсыз пайдаланат деген туура эмес

“Азаттык” бул "хан сарайлардын" жашоочулары менен жолугуп, жагдайды иликтеп көрдү. Бирок көпчүлүк үйлөрдүн кароолчулары короодон эле каршы алып, жашоочулар үйлөрүндө жоктугун айтып, дарбазадан узатууга аракет кылышты. Ал эми 9 миң сом чыгым келтирди деген Малдыбаев көчөсүндөгү 37-үйдөгү Ушаков деген абоненттин тууганы, өзүн Александр деп тааныштырган адам электр жарыгын мыйзамсыз пайдаланат деген дооматты четке какты.

- Биз баарын өз убагында эле төлөп келатабыз. Бул үйдүн ээси көп учурда чет өлкөдө жүрүп, үйүндө аз болот. Электриктер келип алып, эсептегичтин пломбасын өзгөртүп коюпсуңар деп, 9 миң сомго айып пул салып кетишти. Мен талашып-тартышып, муну төлөбөй деле койсом болмок. Бирок макул болуп, эртеси эле күнү барып төлөгөм. Үйдүн ээси менен байланышсам, ал да төлөп салгыла деген болчу. Биз баарын мыйзамдуу гана пайдаланып, төлөп келатабыз.

“Түндүкэлектр” ишканасы ИИМдин Уюшма кылмыштуулук жана коррупция менен күрөшүү башкармалыгына жолдогон катында бул үйдүн ээлеринен тышкары, электр энергиясын мыйзамсыз колдонууга жол ачкан компаниянын кызматкерлерин да жоопко тартууну талап кылган.

Адатта жогорудагы үйлөрдө мурда-кийин жетекчилик кызматта жүргөндөр, алардын жакындары жашаары айтылып келет. Дегеле “Ата-Түрк” сейил багынын жанына үй салуу жана ага уруксат берүү мыйзам бузуулар менен коштолгону боюнча кезинде чоң талкуулар болгон.

Google Түндүк Кореяга жөнөгөнүн АКШ колдобойт

Эшик Шмидт

АКШнын Мамдепартаменти Google компаниясынын жетекчилеринин бири Түндүк Кореяга жөнөгөнүн сындады. Дүйнөдөгү эң эле жабык мамлекеттердин бири Түндүк Кореяда интернетке катардагы жарандар кире алышпайт.

Google компаниясынын директорлор кеңешинин төрагасы Эрик Шмидт Пхеньянга жакынкы күндөрү бараары маалым болду. Бул кабар айтылары менен анын планын Америка Кошмо Штаттарынын Мамлекеттик департаменти сындады.

Департаменттин расмий өкүлү Виктория Нуланд алдыда пландалган сапарды Мамдепартамент колдобой турганын Google билген деп, “непада Нью-Мексико штатынын мурдагы губернатору Билл Ричардсон менен Эрик Шмидт баары бир Пхеньянга барабыз дешсе, бул алардын жеке сапары болорун, аларды өкмөт жибербегенин” белгиледи.

"Алар жөнөкөй жарандар жана визити эч кандай расмий мүнөзгө ээ эмес. Аларды америкалык бир да расмий өкүл коштоп жүрбөйт, бизден эч кандай кат же билдирүүнү алып барышпайт. Чынын айтканда, азыр Пхеньянга бара турган учур эмес деген ойдобуз", - деди Нуланд.

Google компаниясы Шмидттин визити жөнүндө расмий кабар тарката элек. Бирок АКШдагы айрым маалымат булактары саясатчылар ушул январь айында барышаарын айтышууда.

Булар Түндүк Кореяга эмне максат менен жөнөгөнү белгисиз. АКШдагы технологиялык индустриянын дөөлөрүнүн бири Шмидт Түндүк Кореяда ким менен сүйлөшөөрү да айтыла элек.

Жабык Коом

Google компаниясы өзүнүн негизги максаттарынын бири деп “Дүйнөнүн ар бир мамлекетинде интернетти колдонуу укугу кеңейтилишине жетишүүнү” атап жүрөт. Ааламдагы эң эле репрессивдүү өлкөлөрдүн бири, коммунисттик башкаруудагы Түндүк Кореяда интернетке ар ким эле кире албайт, маалымат каражаттары болсо бийлик тарабынан катуу көзөмөлгө алынган.

Айрым бир маалымат булактары азыр Шмидттин визитин гуманитардык мүнөздөгү максат менен байланыштырып, ал өткөн айда Пхеньянда камалган америкалык жаранды бошотуш үчүн баратса керек деп жазышты.

Технологиялык гигант ишкананын жетекчисин Түндүк Кореяда бийликке бир жыл мурда келген жаш лидер Ким Чен Ын “өлкөсүндө технологияны өнүктүрүп, экономикасын көтөрүш үчүн” чакырган болушу мүмкүн деген сыяктуу ушактар азырынча эч бир расмий да, бейрасмий да кабар менен ырастала элек.

Нью-Мексико штатынын мурдагы губернатору Ричардсон болсо Түндүк Кореяга акыркы 20 жылдан бери дипломатиялык жана гуманитардык миссиялар менен далай жолу каттаган.

"Натуура учур"

АКШнын Мамдепартаменти азыр Түндүк Кореяга барганга “убакыт натуура” дегени Пхеньян өткөн айда баллистикалык ракетасын сынаганы менен байланыштуу болсо керек. Анткени 12-декабрда узак аралыкка жетчү ракетаны учурганы үчүн Пхеньянды дүйнөдө көпчүлүк өлкөлөр, алардын ичинде АКШ, Түштүк Корея жана Жапония айыпташкан эле.

Азыр Түндүк Кореяны сындагандар бул өңдүү сыноолорунда ал ядролук курал орнотулушу мүмкүн болгон ракеталарды учурушу ажеп эмес дешет.

Ядролук курал демекчи, Түндүк Кореянын ядролук программасы боюнча алты тараптуу сүйлөшүүлөрдөн Пхеньян бир канча ирет чыгып кеткен. Катарына Түштүк Корея, Жапония, Орусия, Кытай жана АКШ кирген ал сүйлөшүүлөрдө булар Түндүк Кореяга ядролук программасынан баш тартууну, анын ордуна экономикалык жардам алууну сунуштап келатышат.

Талдоочулар ыктымал жаңжалдарды саноодо

2010-жылы 10-июнда чыккан улут аралык кагылышта жүздөгөн адамдардын там-жайы өрттөлгөн.

Батыштык айрым талдоочулар Фергана аймагындагы беш өлкө үчүн 2013-жыл оор болот деп болжошууда. Алардын ичинде Кыргызстанды улуттар аралык ыктымал жаңжалдарга байлашты. Мунун жүйөсү канчалык?

Талдоочулар санаган постсоветтик беш өлкөнүн катарында Кыргызстан, Казакстан, Өзбекстан, Тажикстан, Түркмөнстан бар. Аларда 2013-жылы саясий тобокелчилик артат деген божомолун мамлекеттик саясат боюнча адистешкен журналист Илан Гринберг The National Interest гезитине жазды.

Мындай божомолдордун катарына ал улуттар аралык кагылыштардын, исламчыл- радикалдык аракеттердин, чек араларга байланыштуу мамлекеттер ортосундагы дооматтардын, улутчулдуктун күчөшү сыяктуу ыктымалдыктарды кошту.

Ушуга жакын божомолду Борбор Азиядагы коопсуздукту чагылдыруу жаатында адистешкен вашингтондук көз карандысыз дагы бир журналист Жошуа Кучера EurasiaNet сайтына жарыяланган баяндамасында айткан. Ага чейин Эл аралык кризистик топ 2013-жылы Борбор Азия аймагында 13 ыктымал жаңжалды санаган.

Кыргызстан баяндамалардын биринде аймактагы жалгыз парламенттик жана АКШ менен Орусиянын аскерий базасын бир учурда жайгаштырып, ал аркылуу дүйнө коомчулугунун назарын буруп турган өлкө катары сыпатталат.

5-август, 2010-жыл, Бишкек
5-август, 2010-жыл, Бишкек
Ошол эле мезгилде борбордук бийликке жеке адамдардын жана чакан элитанын кызыкчылыгынын жетегинде иштеп, талылуу түштүк аймакты анча көзөмөлдөй албай, жергиликтүү бийлик болсо улутчул саясат жүргүзүп жатат деген доомат артылган. Мисал катары Эл аралык кризистик топтун өкүлүнүн кармалышы келтирилип, мындай жагдайда мурдагы жара күтүүсүз жарылып кетиши мүмкүн деп божомолдонот.

Божомолдорго жергиликтүү талдооочулар ар кыл баа берип жатышат. Укук коргоочу жана журналист Абдымомун Мамараимов, маселен, 2013-жылы улут аралык чыр-чатак чыгат деген божомол чындыкка коошпойт, улут аралык мамиле жакшыруу жолунда дейт:

- Чет өлкөлүк кээ бир эксперттер же журналисттер биздин келечегибизди кандай элестетсе, ошол стандарт менен өнүгүш керек деп эсептейт. Бул туура эмес. Проблемалар бар. Бирок мамилелер өзгөчө. Бири-бирине аяр мамиле жасашат. Дилин оорутуп койбойт бекемин деген сезим бар.

Ошол эле мезгилде Мамараимов жергиликтүү бийлик элдин социалдык маселелерин тынымсыз жана ыкчам чечип жатат деп ишендирди:

- Мамлекет да азыр көзөмөлгө алып алды десек болот. Бишкекти укпай атат, андай-мындай дешкени менен, Ошто өзүнчө бийлик бар. Ошол бийликтин баркы бар. Ал эми борбордук бийликке карата мамиле ар кандай.

20-август, 2010-жыл, Ош
20-август, 2010-жыл, Ош
Анткен менен АКШда иштеп жаткан саясат таануучу Бактыбек Абдрисаев "Азаттыкка" борбордук бийлик жаңжалдарды болтурбоо үчүн бир топ аракеттерди жасап жатканына жакында Ош аймагын кыдырып жүрүп күбө болдум деп билдирди. Анын айтымында, бирок, элдин социалдык абалы жайында деп айтууга болбойт. Бул жагынан өкмөт батыш талдоочуларынын байкоолоруна көңүл буруп, өксүгөн жакты чыңдоого умтулуусу шарт. Антпесе тышкы күчтөр бул өндүү талылуу маселелерди өз кызыкчылыгына оңой эле пайдалана алат дейт:

- Глобалдык кризиске байланыштуу ар кандай күчтөр болушу мүмкүн. Өкмөт саясаты ошондой учурларды эске алган туура саясат жүргүзүш керек. Эгер туура эмес саясат жүрсө, көп маселелер ошондон да чыгып кетет.

Мурдагы тышкы иштер министри Аликбек Жекшенкуловдун пикиринде, эл аралык деңгээлдеги талдоолор сөзсүз тигил же бул мамлекеттин өнүгүүсүнө, түздөлүүсүнө пайда берет, бирок, айрым пикирлерди акыркы тыянак катары кабыл алууга да болбойт:

- Кээде окумуштуулар, публицисттер талдоолордун эң жаман вариантын атайылап, бийликтегилерди ыңгайсыз абалга коюу максатында ашыра айтышат. Анткени алып аткан акчасын акташы керек. Бирок,аларда макул болуучу жагдайлары да бар.

5-август, 2010-жыл, Бишкек
5-август, 2010-жыл, Бишкек
Саясатчы акыркы баяндамаларда белгиленген Фергана өрөөнүндөгү коопсуздук жалгыз эле Кыргызстандан көз каранды эмес дейт. Анын айтымында, Борбор Азия элдериндеги жакырчылык, ислам экстремизми, чабал бийликтер ар кандай жаңжалдарды шарттап тургандыгы башынан белгилүү. Бул коркунучтарды алдын алуунун, талдоолорду күчөтүүнүн ордуна азыр мамлекеттик лидерлер башкарууда жеке кызыкчылыктарга жетеленип баратат. Ошондуктан таасирдүү булактары бар эл аралык баяндамаларга, талдоолорго бийликтер, анын ичинде кыргыз өкмөтү да кылдат мамиле кылуу жөнү бар дейт:

- Мындай маалыматтарга өтө кылдат, жооптуу мамиле кылышыбыз керек. Бийликтегилер булар айта берет деп, кайдыгер карап койгон болбойт. Эгемендикти, коопсуздукту, чек араларды бекемдеген чараларды көрүшүбүз керек.

Кыргызстандын түштүк аймагында 2010-жылы 10-июнда чыккан улут аралык кагылыш жүздөгөн адамдардын өмүрүн алып, миңдеген жарандар үй-жайын таштап качууга аргасыз болушкан.

Транзиттик эмес, логистикалык борбор болот

Кыргызстан “Манас” аба майданына логистикалык борбор куруу боюнча Орусия менен сүйлөшүүлөрдү баштады.

Бул тууралуу билдирген Транспорт жана байланыш министрлиги азырынча кандайдыр бир макулдашуулар жоктугун айтууда.

Президент Алмазбек Атамбаев 2014-жылы “Манастагы” АКШнын Транзиттик жүк ташуучу борбору чыгарылып, анын ордуна транспорттук хаб курулушу мүмкүн экендигин билдирген болчу.

Бирок ири долбоорлор, анын ичинде стратегиялык келишимдер бир гана Орусия менен түзүлүп жатканын сындап, бул өлкөнүн көз карандысыздыгына шек жаратат дегендер да бар.

Жоон топ делегация

Жаңы жыл алдында, 26-27-декабрь күндөрү Кыргызстанга келип кеткен орусиялык делегация “Манас” аэропортуна логистикалык борбор курууга көмөктөшүү боюнча Транспорт жана байланыш министрлигиндеги жетекчи адамдар менен жолугушуп, аба майдандын шарты менен да таанышып чыкты. Жарандык авиация департаментинин жетекчиси Акылбек Жумабаев жолугушуунун мазмуну тууралуу буларга токтолду:

- Бардык эле жерде айтылып жаткандай, Орусиянын логистикалык борбор курууга жардам берели деген демилгеси болгон. Жолугушууда ошону сүйлөштүк. Азыркы “Манас” аэропортундагы инфраструктураны көрсөтүп, түшүндүрүп бердик. Кандай шарттар бар, кандай иш жүргүзүүгө, кызматташууга даярбыз - буларды айтып бердик. Кийинчирээк дагы жолугушуп, керектүү болгон маалыматтар жана документтер менен алмашабыз.

Жумабаевдин айтымында, бул алгачкы гана жолугушуу болгондуктан, кандайдыр бир чечимдер же биргелешкен макулдашуулар кабыл алынган жок.

Орусиялык делегацияны Жарандык авиация боюнча мамлекеттик саясат департаментинин төрага орун басары Олег Демидов баштап келген. Анын курамында “Россавиациянын” башкармалык жетекчилери, Тышкы иштер министрлигинин жана бир катар орусиялык авиакомпаниялардын өкүлдөрү да болгон.

Логистикалык борбор “Манастагы” АКШнын транзиттик борбору чыгарылгандан кийин иштей баштайбы жана ал ошол базанын ордуна жайгашабы - бул азырынча белгисиз. Ал эми орусиялык бир катар маалымат каражаттарынын өткөн ишемби күнү жазганына караганда, Орусиянын Тышкы иштер министрлигинин атайын өкүлү Александр Лукашевич логистикалык борборду куруу эмдиги жылы АКШнын транзиттик жүк ташуучу борбору чыгарылар мезгилге мерчемделип жатканын жана бул боюнча сүйлөшүүлөр башталганын ырастаган.

Тең салмактуулук зарылчылыгы

Бирок Кыргызстанда стратегиялык келишимдерди түзүүдө бир гана өлкөгө артыкчылык берүүгө чочулоо менен карагандар бар. Алардын бири - Жогорку Кеңештин депутаты Өмүрбек Абдрахманов:

- Америкалыктардын базасын кубалабай эле турсак жакшы болмок. 2014-жылдан кийин Ооганстандагы абал кандай болоору белгисиз. Экинчиден, орустар деп бөлбөй эле коёюн, дегеле бир гана мамлекетке - Европа же АКШга баарын берип салган болбойт. Азыр биз орустарга монополдук укуктарды берип салдык. Мына “Кыргызгазды”, мунай өнүмдөрүн берип жатабыз. Ошондой эле ГЭСтерди курабыз деп суу ресурстарын да алышты.

Президент Алмазбек Атамбаев "Манас" аба майданында жайгашкан АКШнын транзиттик жүк ташуу борбору 2014-жылдан кийин чыгарыларын, база жарандык борборго айланышы ыктымалдыгын бир нече ирет айткан. Президент бул пикирин 11-декабрда Берлинде Германиянын канцлери Ангела Меркел менен жолугушууда да кайталаган болчу.

- Биз 2014-жылдан кийин кандайдыр бир жүк ташуу иштерине жардам берүүгө даярбыз. Бирок “Манас” аэропортунда аскерий база болбойт. Анткени Манас жарандык аэропорт жана ал Кыргызстандын борборуна жакын жайгашкан. Жарандык аэропортто аскерий базанын болушу аэропорттун өзү үчүн да, Кыргызстандын борбору үчүн да тобокелдүү. Ошондуктан 2014-жылдын июнь айынан кийин бул база жабылат. Ал жерге биз транспорттук хаб курууну мерчемдеп жатабыз. Биз аны курууга бардык каалаган тараптарды чакырабыз. Мейли ал Орусия, АКШ, же Германия болсун.

Кыргыз өкмөтүнүн ишениминде, эгер “Манас” акыркы заманбап технологиялар менен жабдылса, аба мейкиндиги аркылуу жүктөрдү кабыл алуу, сактоо жана кайра жөнөтүү, маалыматтык жана башка кызмат көрсөтүү иштерин жүргүзгөн чөлкөмдөгү ири борборго айланмакчы. Аны менен катар “Манас” аба майданы Батыш жана Түштүк-Чыгыш Азия өлкөлөрүн аба жолдору аркылуу байланыштырган жана жолдун узактыгын да, чыгымды да 20 пайызга чейин кыскарткан негизги багыт болуп калмак дешет.

ГЭСтердин тизгинин Орусия тартабы?

Жогорку Нарында курула турган 4 ГЭCтин пайдубалына капсула салуу аземинде президент Алмазбек Атамбаев жана “РусГидро” ачык акционердик коомунун төрагасы Евгений Дод, 27-октябрь, 2012-жыл

Камбар-Ата-1 ГЭСин жана Жогорку Нарын каскадын куруу боюнча Орусия менен долбоорлор Кыргызстандын кызыкчылыгына каршы келиши мүмкүн.

Энергетикалык долбоорду бекитүү боюнча мыйзамды талкуулоодо бир катар депутаттар анын айрым бир шарттарын кайра карап чыгуу маселесин көтөрүүдө. Бирок бул ири инвестициялык долбоорго Кыргызстандын каржылык салымы дээрлик жок болгондуктан, арга жок макул болууга туура келет деген депутаттар тобу да бар.

Аталган макулдашуудагы талаш жараткан маселе курула турган ГЭСтерге кожоюндук кылуудагы теңшериктик шарттарынын бузулушуна байланыштуу болду. Анда элүү пайыз үлүштөн сырткары курулуштар өзүн-өзү актаганга чейин Орусияга Кыргызстандын 25 пайыз акциясы белгисиз мөөнөткө өткөрүлүп берилери көрсөтүлгөн.

Ошондой эле курулуштун жүрүшүндөгү техногендик жана башка ар кандай кокустуктар үчүн жоопкерчилик Кыргызстандын мойнуна артылган. Макулдашууга ылайык, Жогорку Нарын каскадынын жана Камбар-Ата-1 ГЭСинин башкаруу курамынын үчтөн экиси да Орусия тараптан дайындалат.

Жогорку Кеңештин депутаты Өмүрбек Абдрахманов Кыргызстан муну менен суу ресурстарына болгон кожоюндугун жоготот деп кооптонот:

- 50-50 пайыз болгондо кайсы бир талаштуу маселени бизсиз алар чече албаган, алардын макулдугусуз биз чече албай турган жагдай болмок. Ошондо чогуу эки тараптын тең кызыкчылыгына карата чечимдер болмок. Эми минтип 75 пайызды кармата берүү бери дегенде алар чечим кабыл алууда бизден бир нерсени дагы сурап койбойт. Мисалы, Орусиянын бийлиги Ташкенге барып, Камбар-Атанын экспертизасы боюнча сүйлөшүүлөрдү жүргүзүп жатат. Биздикилерди сылыктык үчүн ага чакырып да койгон жок. Минтип отурса биз колубуздагы эң маанилүү рычагды башка бирөөгө өткөрүп берип койобуз. Анан алар өзүнүн кызыкчылыгына жараша маселе чече турган болуп калат.

Мына ушуга байланыштуу парламенттин айрым депутаттары аталган макулдашууну бекитүү боюнча мыйзамды коомдук талкууга чыгарууга кызыкдар. Анда каралган шарттар Кыргызстандын улуттук кызыкчылыгына доо кетирет деген негиз менен курула турган ГЭСтерди башкаруу жана добуш берүү укугу боюнча маселени кайрадан карап чыгуу жагы сунушталды.

Акча бергендин үнү катуу чыгат

Бирок көпчүлүк депутаттар макулдашуунун шарттары мамлекеттин түпкүлүктүү кызыкчылыктарына каршы келбей турганын айтып чыгышты. Анткени Орусия ГЭСтердин курулушуна каражат табууну өзүнүн мойнуна алган.

2009-жылкы макулдашууда 1,2 миллиард долларга бааланган Камбар-Ата-1 ГЭСинин жана азырынча наркы бычыла элек 8 чакан ГЭСтен турчу Жогорку Нарын каскадынын курулушуна болжол менен эки миллиард доллардан ашуун каражат жумшалышы мүмкүн. Мындай ири инвестициялык салымдын шарттары андан жеңил болушу мүмкүн эмес деп билдирди парламенттин башка бир депутаты Алмазбек Батырбеков:

- Негизи макулдашуунун шарттары Кыргызстандын энергетика жана экономика жаатындагы жоон топ адистери тарабынан талданып чыккандан кийин ага кол коюлду. Бул жерде жетиштүү кызыкчылык камтылган. Эгерде антпесек мындай ири инвестициялык долбоорду ишке ашыруу менен экономиканы көтөрүү мүмкүн эмес.

Аталган макулдашууну бекитүү боюнча мыйзам долбоору 29-декабрдагы парламент жыйынында күтүүсүздөн күн тартибине коюлду. Бир катар талаш-тартыштардан соң мыйзам долбоору биринчи окууда каралды. Эреже боюнча эл аралык макулдашууну бекитүү боюнча мыйзам долбоору үч окуудан кийин толук кабыл алынат.

Адистер узак мөөнөткө жеңилдетилген шарттагы насыя алуу менен ал ГЭСтерди Кыргызстан өзү курса болмок дешет. Бирок курулушту жүргүзүүгө чамасы чак Кыргызстан үчүн макулдашууда көрсөтүлгөн шарттар өтө деле ыңгайсыз эмес деди энергетика боюнча эксперт Расул Умбеталиев:

- Бул маселенин бир жагынан мааниси экинчи жагынан кийин келечекте пайда боло турган оорчулугу дагы бар. Негизи биздин өкмөт ири өлчөмдө насыя алып туруп, өзү эле мына ушул долбоорлорду ишке ашырганда Кыргызстан эч кимге көз каранды болмок эмес. Бирок эми мына ошондой акчаны табыш, тапкандан кийин аны натыйжалуу өздөштүрүш биздин шартта оор көйгөй болуп жатпайбы. Ошондуктан ачыгын айтканда мына ушундай катаал шарттары менен болсо деле ал ГЭСтерди курдуртуп алууга мажбурбуз. Болбосо биздин энергетикалык көз карандылыгыбыз андан бетер оор абалда калышы мүмкүн.

Өткөн жылы 20-сентябрда Орусия менен Кыргызстандын өкмөттөрүнүн ортосунда Жогорку Нарын каскады жана Камбар-Ата-1 ГЭСи боюнча Бишкекте макулдашууга кол коюлган. Ага ылайык, Жогорку Нарын каскадын “Русгидро” компаниясы жана Камбар-Ата-1 ГЭСин экинчи бир орусиялык «ИнтерРАО ЕЭС» ишканасы курмакчы.

Өкмөттүн жаңы түзүмү парламентке жөнөтүлдү

Премьер-министр Жантөрө Сатыбалдиев Жогорку Кеңеште ант берүүдө, 12-сентябрь, 2012.

Өкмөт башчы Жантөрө Сатыбалдиев өкмөттүн жаңы түзүмүн парламентке жолдоду. Анда олуттуу өзгөрүүлөр жоктугу айтылууда.

Жаңы структура боюнча 27-декабрда өкмөттө жабык жыйын болгон. Ошондуктан анда кандай өзгөрүү болору белгисиз болуп калды.

Биринчи вице-премьер-министр Жоомарт Оторбаевдин “Азаттыкка” айтканына караганда, жаңы структура тууралуу өкмөт башчы өзү маалымат берет. Даярдалган жаңы структура декабрь айынын аягында парламентке жөнөтүлдү дейт Оторбаев:

- Биздин премьер-министр декабрь айынын аягында Жогорку Кеңешке өзүнүн каты менен жаңы структураны жөнөткөн.

Оторбаев жаңы структурада көп эмес өзгөрүү бар деп кошумчалады.

Өкмөт башчы Жантөрө Сатыбалдиев өткөн жылы сентябрь айында кызматына киришип жатып, өкмөттүн структурасына жана курамына ыраазы эместигин, жыл соңунда жаңы структура сунушталарын билдирген.

Азыркы кезде өкмөттө 16 министрлик, 5 агенттик, 9 мамлекеттик кызмат жана 5 инспекция бар. Алардын ичинде айрым органдар бири-бирин кайталаган учурлар да кездешет. Мисалы, Экология жана техникалык коопсуздук боюнча мамлекеттик инспекция бар. Ушундай эле аталыштагы жана функциялары да окшош Айлана-чөйрөнү коргоо жана токой чарбасы боюнча мамлекеттик агенттик да бар.

Талдоочулар Жаштар министрлигинин түзүлүшүн да кескин сынга алып келатат. Коомчулукта болсо бул органдын жаштарды үйлөндүрүү жана “Ала-Тоо финанс” атуу микрофинансылык уюм аркылуу насыя таратуу менен алек болгондон башка иши анчейин байкалбаганы айтылып келет.

Оппозициялык саясатчы Бегалы Наргозуев өкмөттүн азыркы структурасы талапка жооп бербейт деп эсептейт:

- Бул структура фракциялардын суроо-талаптарына жараша түзүлгөн. Ошон үчүн мурун өздөрү сындап жүрүшкөнүнө карабай, министрликтердин саны кыскарбай, кайрадан узарып кетпедиби. Ошон үчүн бул структура сөзсүз реформаланыш керек.

Жогорку Кеңештин депутаты Улукбек Кочкоров өкмөттүн структурасын кыскартуу жагы ишке ашпай келатат деп сынга алды:

- Кыскартуу деп айтып атабыз. Бирок кыскарткан менен ордуна башка бир органдарды, департаменттерди түзүп алып, ошол бойдон келатабыз. Менин оюмча, көп министрликтерди чакан-чакан кылып түзүп, керек эмес министрликтерди жок кылганга чейин даяр болушубуз керек.

Улукбек Кочкоров Айыл жана суу чарба министрлигинин ишине кескин нааразылыгын билдирип, аны приоритетке жараша Суу чарба министрлигине айлантуу керектигин кошумчалады.

Өкмөт мүчөлөрүндө да жаңы структура боюнча айрым ойлор айтылып келаткан. Маселен, вице-премьер-министр Тайырбек Сарпашев Тышкы иштер министрлигин күчөтүп, Тышкы иштер жана тышкы соода министрлиги кылып түзүүнү сунуштаган. Азыркы кезде өкмөт тарабынан мурунку Финансы полициясынын ордуна түзүлгөн Экономикалык кылмыштуулукка каршы күрөшүү боюнча мамлекеттик кызматка да нааразылык айтылып келатканы белгилүү. Бул уюмду да өзгөрүү күтүп турганы айтылууда.

Өкмөт башчы Жантөрө Сатыбалдиевдин парламенттеги билдирүүсүнө караганда, структуранын өзгөрүүсү менен аны кошумча каржылоо пайда болбойт. Өкмөттүн кызматтан кетүүсү да талап кылынбайт.

Эми парламент жаңы жылдык эс алуулардан кийин өкмөттүн жаңы структурасын кароого киришмекчи.

Искандаров: чек ара тактоо оңой-олтоң эмес

Кыргыз-өзбек чек арасында.

Кыргыз өкмөтүнүн Чек араны тактоо жана чек ара аймактарын өнүктүрүү боюнча бөлүм башчысы Курбанбай Искандаров “Азаттыкка” маек курду.

“Азаттык”: 2012-жылы чек араны тактоо боюнча кошуналар менен сүйлөшүү кандай болду? Ал сүйлөшүүлөрдөн майнап чыкчудайбы? Маселе ордунан козголдубу?

Искандаров: Биз Тажикстан жана Өзбекстан менен чек ара тууралуу бир топ жылдардан бери эле сүйлөшүп келатабыз. Тактап айтканда, Өзбекстан менен 2000-жылы баштаганбыз. Ошондон бери эки өлкө ортосундагы 1378 чакырым чек аранын 1007 чакырымы такталган.

Маалым болгондой, апрель окуясынан кийин сүйлөшүү токтоп калган. Андан кийин сүйлөшүү баштайлы деп биз демилге көтөргөнбүз. Өзбек тарап биринчи эле жолугушууда мурда такталган жерлерди кайта карап чыгалы деген сунушун айтты.

Бул такталган жерлерди эки өлкөнүн президенттери жолукканда да макул экенин айткан. Бирок ошого карабастан өзбек тарап менен жолукканда "кээ бир участкалар туура эмес такталып калыптыр, ошолорду кайра карап чыгалы" деген талапты коюшту. Биз болсо "буга чейинки сүйлөшүүлөрдө бир топ жумуштар жасалган, биз кайсы жерде токтогон болсок ошол жерден улантышыбыз керек" деген маселени койдук. Бирок алар үч жолугушууда тең ушул маселени коюп туруп алышты. Биз болсо "бул маселени карабайбыз деген жерибиз жок, кээ бир участкаларды караганга макулбуз, бирок адегенде жазылбаган, такталбаган жерлерди тактоону уланталы" деп жатабыз.

Жумуштун жүрүшүндө бирден-экиден участкаларды карап берели дегенге өзбек кошуналар макул болушту. Андан кийинки эки жолугушууда ошондой Баткен менен Ош облусундагы 20дан ашык участкаларды карап чыктык. 2012-жылы негизинен Өзбекстандын өкүлдөрү менен аз жолуктук. Буйруса, 2013-жылга график түзүп, жыл башында эле өзбек тарапты чакырып атабыз.

Чек ара боюнча Тажикстан менен сүйлөшүү 2002-жылы башталган. Биз Тажикстан менен 970 чакырым аралыкта чектешебиз. Бүгүнкү күндө анын 517 чакырымы такталып, эки өлкөнүн өкмөттөр аралык комиссиясынын деңгээлинде бекиген. Бирок тажик делегациясы менен жумуш бир топ илгерилеп атат. Мисалы, акыркы жолугушуу Хожент шаарында болду. Лейлектин Кулунду зонасынын төмөн жагындагы эки айыл Кулундуга Тажикстан аркылуу өтүшү керек. Ошол жерден эл бир топ кыйынчылыктарга дуушар болуп келген. Ал жерде тажиктерден чек ара бекети, автоинспекциясы, экологиялык бекети жана башка көзөмөлдөөчү бекеттер коюлган. Ар биринен өткөндө кыйынчылыктарга дуушар болгон.

Максат деген айылдан окуучулар Кулунду айыл өкмөтүнө келип окушат, ошондуктан алар көп кыйналган. Биз бул маселени тажик тарап менен сүйлөшкөндө койдук. Ошол жерде жол салган убакта Козу-Баглан дарыясына көпүрө салынышы керек эле. Ал жерде Тажикстан суу алган канал бар. Ошол жерде бир топ маселе пайда болду. Такталбаган 78 гектар участок жер бар. 58-59-жылдагы документ боюнча ал жер бизге таандык болуп эсептелет. Тажикстан 89-жылкы документ боюнча бизге таандык деп келет. Сүйлөшүүлөрдө бул маселе чечилбей, эки жыл катары менен коюп келдик.

Тажиктер "ошол жерге жол курганга каршы эмеспиз, бирок силер биздин бийликке кат жөнөтүп, расмий кайрылгыла" дешти. Бирок биз "ал жер силердики же биздики деп тактала элек, эгерде биз антип кайрылсак, анда тажиктердин жери деп тааныганга барабар болот" деп түшүндүрдүк. Ошондон бери бул маселе ачык турган болчу.

Андан кийин эки өлкөнүн президенттери, премьерлери жолукканда сөз болгон. Бирок акыркы Хожент шаарындагы жолугушууда эки өлкөнүн өкмөттөр аралык комиссиясынын жыйынында бул маселени оң жагына чечип келдик. Ошол жерге көпүрө куруп, биздин эки айыл Тажикстандын аймагы аркылуу эмес, көпүрө менен айланып өтүп калат. Буйруса, көпүрөнү куруу ушул жылы башталып бүткөрүлөт. Биз алар менен да тактала элек жерлер тууралуу сүйлөшүү үчүн график түзгөнбүз. Ушул жылдын 8-13-январь күндөрү бизге келишет.

Тажикстан, Өзбекстан менен деле орчундуу маселелер бир топ эле. Себеби үч республика тең Фергана өрөөнүндө жайгашкан. Бул жерде элдин жайгашкан жыштыгы өтө жогору. Бизде кошуналарга салыштырмалуу кичине жыштык азыраак. Ошондуктан алар аймактарын кеңейткилери келип, биздин жерге көз артып турат. Ошондуктан биз бул маселелерди тезинен чечкенге милдеттүүбүз.

Бир жер - эки башка аталыш

“Азаттык”:
Кайсы жерлер өтө талаштуу болуп, орток пикир табуу өтө кыйын болуп жатат?

Искандаров: Бир сотых болсо да жер маселеси өтө оор. Жөнөкөй эле мисалы: эки кошуна эле короо талашканда канча проблема чыгат. Чек ара келгенде бул жерде эки мамлекеттин, эки элдин кызыкчылыгы жатат. Мурда кошуна, дос мамлекет болгон. Биз ошол шар менен чыр-чатакка барбашыбыз керек, тынч чечип алганга аракет жасашыбыз керек.

Негизи талаштуу участкалар өтө эле көп. Өзбекстан менен чечилбеген 58 участкабыз бар. Анын баары эле чечүүгө оңой-олтоң болбойт. Бирок ошого карабастан биз ар бир участок боюнча өзүбүздүн позициябызды тактап алганбыз. Өзбектердин да өздөрүнүн позициялары бар. Бир маселени карардан мурун ошол жерде жашаган эл менен макулдашабыз. Түшүндүрүү иштерин жүргүзөбүз. Эгер антпесек кийин ар кандай сөздөр чыгат. Эл ошол жер кайсы документтер боюнча биздики деп эсептелерин, кошуналар кайсы документтерге таянып өздөрүнүкү деп атканын билиши керек.

Өзбектер Анжиян суу сактагычы деп коёт, биз болсо ал жерди Кемпир-Абад суу сактагычы дейбиз. Ошол жерде маселе чоң. Экинчиси - Барак деген биздин эксклавыбыз бар. Ал жерде да чоң маселе жатат. Андан сырткары Бүргөндү массиви деп койобуз. Өзбектер Түндүк Сох массиви дейт, ал жерде да маселе чоң. Буйруса булар деле убагы келгенде чечилет.

“Азаттык”: Ушул Бүргөндүдө өзбек тарап Кыргызстанга чек арасын тосууга каршы болуп жатканы маалымдалды эле. Ушул тууралуу түшүндүрмө бере кетесизби?

Искандаров: Өзбекстан бүгүнкү күндө Кыргызстанга айтпай-дебей, макулдашпай туруп 500 чакырымдан ашык жерин тосуп алды. Биз аларга "такталбаган жерлерди да кошуп жаап атасыңар,бул кылганыңар туура эмес" деп бир нече жолу кайрылганбыз. Биз тарапка кирип кеткен эки-үч участканы кайра кайтарганбыз. Мына, соңку маалымат: Кадамжайда да тосконду кайра баштаптыр. Биз деле буга чейин жазылып, такталган, Өзбекстан менен макулдашкан жерлерди тосуп баштасак, "жок, бул жер макулдашылган эмес" деп чыгып атышат. Биз ал жерлерди тосконго акыбыз бар.

Мунаса табуу мүмкүн...бү?

“Азаттык”: Делимитация, демаркация иштеринин солгун жүрүп жатканынын башкы себеби эмнеде?

Искандаров: Бул дүйнөлүк практикада оор маселе. Кылымдар бою чечилбеген жерлер бар. Анан ар бир аймактын өзгөчөлүктөрү бар. Биздин Борбор Азиянын да өз өзгөчөлүктөрү бар. Маселени чечүү үчүн ар кандай рычагдарды колдонуп жатабыз. Аксакалдарды угабыз, тарыхый, архивдик материалдарды карайбыз. Негизгиси юридикалык күчү бар документтер болуп эсептелет.

Бүгүнкү күндө кошуналар менен ушул документ ушундай күчкө ээ деген бир тыянакка келе элекпиз. Негизги себеп ушул болуп жатат. Мисалы, 1924-жылы чек араны улуттук аймактык бөлүштүрүү деген башталган. Ошондон баштап 55-жылга чейин жерди тигил же бул республикага өткөрүп берип турган. Эки райондун, эки башкарманын ортосунда эч бир документсиз эле жерди убактылуу пайдаланганга берип турган. Ошондон улам тигил же бул жакка калып калган жерлер абдан көп.

“Азаттык”: Кошуналар менен чек араны, талаш жерлерди тактаганда Кыргызстан утулуп калат деген сөздөр көп айтылат. Буга негиз барбы? Сүйлөшүүлөрдө мунасага келүү канчалык маанилүү?

Искандаров: Сүйлөшүүлөр негизи ошондой жүрүшү керек. Мен жана ар кандай ыкмаларды колдош керек деп айтпадымбы. Бул дүйнөлүк тажрыйбада колдонулган ыкма. Кээ бир учурда экинчи тараптын ыгына көнүүгө туура келет. Кээ бир жерде эл отурукташып, үлүшкө жер берилип калган учурлар бар. Ошондой участкаларды сүйлөшүп, алмашып чечсе болот. Анан Кыргызстан утулуп калат дегенге мен кошула албайм. Тыянак чыга электе эле утулуп калат деп кантип айтканга болот? Биз чек араны тактап бүтө элекпиз. Азыр болгондо да эң оор участкалар калган. Мүмкүн кээ бир жерде саясий чечим талап кылынат.

Брахими: Сирияны тозоктон сактап калыш керек

БУУнун жана Араб лигасынын Сирия боюнча чабарманы Лахдар Брахими

Сирия боюнча эл аралык ортомчу дүйнөлүк коомчулукту 21 айдан бери уланып жаткан согушту токтотуу үчүн сунушталган долбоорду колдоого чакырды.

Бириккен улуттар уюму менен Араб лигасынын атайын чабарманы Лахдар Брахими азыркы сунуш быйыл июнда Женевада кабыл алынып, бирок максатына жетпей калган демилгеге негизделгенин кошумчалады.

Жаңы сунушта ок атууларды токтотууга жана жаңы өкмөт түзүүгө чакырык ташталды. Бирок документте өлкөнүн президенти Башар ал-Асаддын тагдыры жөнүндө эч нерсе айтылган эмес. Асаддын келечеги мында көрсөтүлбөгөнү оппозиция тарабынан сынга алынды.

Эл аралык чабарман Брахими жекшембиде Каирде Араб лигасынын баш катчысы Набил Эл-араби менен маалымат жыйынында сүйлөп, Сирияда абал барган сайын начарлап баратканын белгиледи.

"Сирияда абал өтө, өтө жаман болуп кетти. Убакыт өткөн сайын өлкө таанылгыс болуп баратат", - деди ал.

Брахиминин ишениминде, өлкөнү азыр “тозоктон саясий кадам гана сактап кала алат”.

"Сирия элине тынчтык берип, алардын мыйзамый укугун коргош үчүн саясий гана чечим керек. Болбосо, өлкө тозокко айланат", - деди ортомчу.

Лахдар Брахими ушул аптада Дамаскиде президент Башар Асад менен да жолугушкан, бирок сүйлөшүүлөрүнүн чоо-жайын ачыктаган эмес.

Андан сырткары, ал ишембиде Москвада Орусиянын тышкы иштер министри Сергей Лавров менен да көрүштү. Сириядагы режимдин жакын союздашы Москва Асаддын бийликтен кетиши “мүмкүн эмес экенин”, бирок конфликтти токтотуунун саясий жолун табууга дале шанс бар деп билээрин айтууда.

"Президент Башар Асад буга чейин да, анан жакында Лахдар Брахими менен жолугушканда да, “Сириядан эч жака качпай турганын, акырына чейин кызматын таштабай, “Сирия элин коргой турганын” айтып келатат. Бул позицияны өзгөртүүгө эч кандай мүмкүнчүлүк жок", - деди Лавров ишембиде Москвадагы жолугушууда.

Сирияда өкмөттүк аскерлер менен куралчан оппозициянын атышуулары былтыр мартта башталгандан бери өлкөдө 44 миңдей адам өлгөнү айтылууда.

ИИМ ичиндеги тиреш

Милиция кызматкерлери Курман айт намазы окулган аянтта. Бишкек, 26-октябрь, 2012.

Ички иштер министрлигинин ичиндеги кадрдык которуулар карама-каршылыктарга, жаңы жаңжалга себепчи болду.

Өткөн аптада кызматтан алынган министрликтин ички коопсуздук боюнча башкармалыгынын жетекчиси Айтмамат Рахманов жумуштан мыйзамсыз бошотулганын айтууда. Ага чейин министр Шамил Атаханов Рахманов жаңы жетекчини иш бөлмөсүнө киргизбей, каршылык уюштурганын билдирген болчу.


Нааразылыктын себеби эмнеде?


27-декабрда маалымат жыйынын өткөргөн Айтмамат Рахманов министр Атахановдун билдирүүсүн жалган деп четке какты. Ал кызматтан алынгандан соң эч кандай мыйзамга каршы аракет кылбаганын айтып актанды:

- Мен иш бөлмөмдө жашырынып алган жокмун. Кызматкерлерим менен сыртта эле тургам. Анын баарын тасмалар көрсөтүп эле турат. Аны билбей, азыр ар кыл жалган маалыматтарды таратып жатат. Кылмыш иш козголот дешти, ишти козгоп эле көрүшсүнчү... Өздөрү кызматынан ашкере пайдаланганы аныкталат. ИИМдин ыкчам тобун чакырууга акысы жок болчу. Мага атайын бөлүктү чакыргандай террорист белем? Менин кадыр-баркымды кетиргени үчүн бир нече доонун негизинде сотко берем. Министр баш болуп жооп берип жатышсын...

Шамил Атаханов
Шамил Атаханов
Ошол эле кезде Рахманов Шамил Атахановдун кадрдык которуштуруулары министрликтин ички курамында нааразылыктарды жаратып жатканын айтып, чыр ырбап кетпеси үчүн өлкө жетекчилерин чечкиндүү чара көрүүгө чакырды.

Ага чейин 25-декабрда ички иштер министри Шамил Атаханов Айтмамат Рахманов кызматтан алынганына карабай, жаңы дайындалган жетекчини иш бөлмөсүнө киргизбей, каршылык уюштурганын журналисттерге билдирген.

Атахановдун айтымында, ИИМдин атайын ыкчам бөлүгү келип, абалды жөнгө салган.

ИИМдин маалымат катчысы Жоробай Абдраимов министрдин сөзүн “Азаттыкка” дагы бир ирет тастыктады:

- Чындыгында эле Рахманов кызмат ордун бошотуп бербей, өзүнүн алдындагы кызматкерлерди министрдин буйругун аткарбай, каршы турууга үндөгөн. Бул чындык болбосо, министр оюнан чыгарып айтмак беле? Ошондуктан министр Атаханов Рахмановго кылмыш иш козгоону тапшырган.

5-август, 2010-жыл
5-август, 2010-жыл
Рахмановдун ордуна дайындалган Сайпидин Камалов 2010-жылдагы апрель ыңкылабына чейин ИИМдин ички коопсуздук башкармасын жетектеп келген. Ыңкылаптан кийин кызматтан алынып, бирок бул чечимге макул болбой сотко кайрылган.

Быйыл ноябрда Бишкектин Биринчи май райондук соту аны мурдагы кызматка дайындоо боюнча чечим чыгарган. Ушундан улам ИИМдин маалымат катчысы министр соттун чечимин аткарууга мажбур болгонун айтат:

- Министрдин бул жерде эч кызыкчылыгы жок. Соттун мыйзамдуу чечимин аткарууга мажбур болду. Ал эми Рахманов болсо министрдин буйругун аткарууга каршы чыкты.


Кадр саясатындагы калпыстыкпы?


Бул ИИМдин жетекчилери ортосундагы алгачкы чатак эмес. Өткөн айда да ИИМдин ичинде айрым бир структуралык өзгөрүүлөргө байланыштуу пикир келишпестиктер чыккан. Анын негизинде кеңешме учурунда министрдин орун басары менен кайым айтышып, үзгүлтүккө учуратканы үчүн Уюшма кылмыштуулук жана коррупция менен күрөш боюнча башкы башкармалыктын жетекчиси Калыбек Сатыбалдиев баштаган сегиз кызматкери сөгүш алган.

Өмүрбек Кутуев
Өмүрбек Кутуев
Тартип коргоо жетекчилери ортосундагы мындай тирештин кесепеттери жаман болоорун мурдагы ички иштер министри Өмүрбек Кутуев “Азаттыкка” билдирди:

- Негизинен ички иштер кызматкерлеринин өз ара чатактары азыр жашыруун деле болбой калды. Буга чейин алар прокуратура, УКМКнын кызматкерлери менен тирешип келатышкан. Эми болсо өз ара тиреше баштаганы жакшы жорук эмес. Алар кылмышкерлер менен күрөшүш керек. Анын ордуна башкаларга жаман үлгү болуп, бири-биринин сөзүн укпай жатканы туура эмес. Мындан кийин райондук милициянын башчылары облусту укпай, жумуштан алындың десе, буйрукту аткарбайм деп бири-бирине курал такап кирсе эмне болот?

Ал эми ИИМдин байкоочу кеңешинин төрагасынын орун басары, “Кылым шамы” укук коргоо уюмунун жетекчиси Азиза Абдирасулова муну туура эмес кадр саясатынын кесепети катары баалайт:

- Бул туура эмес кадр саясатынын жыйынтыгы болду окшойт. 2010-жылдагы апрель ыңкылабынан кийин мыйзамга такабай туруп эле көп кызматкерлер кызматтан алынган. Эми ошолордун айрымдары соттун чечими менен кызматтарына келе баштады. Акыркы жылдары ИИМде жетекчилер саясий негизде эле дайындалып калды. Алар кесипкөйлүгүнө жараша эмес, кайсы бир саясий топко мүчө болгону үчүн кызмат берилип жатат. Анан алардын ортосунда карама-каршылыктар пайда болуп калды. Ошондуктан муну тезинен жөнгө салбаса болбойт.

ИИМдин ички коопсуздук боюнча башкармасы милиция кызматкерлеринин коопсуздугун камсыз кылып, мыйзам бузгандарды жазалоо милдетин аркалайт.

Сарпашев: Тариф саясатын иштеп чыгабыз

Сарпашев: Тариф саясатын иштеп чыгабыз
please wait

No media source currently available

0:00 0:11:36 0:00

Шеримкулов: Иранды Кыргызстандын мал чарбасы кызыктырат

Президенттин жардыгы менен Кыргызстандын Ирандагы элчиси кызматтан жаңы бошогон Медеткан Шеримкулов эки өлкөнүн алака-катышы боюнча ой бөлүштү.

“Азаттык”: Элчи болуп беш жылдан ашык иштептирсиз. Башкы жетишкендигим деп эмнени эсептейсиз? Кыргыз-иран алакаларын кандай бааласа болот?

Шеримкулов: Жетишкен ийгиликтердин бири деп, Кыргызстан менен Ирандын ортосундагы экономикалык, соода, байланыш, гуманитардык жардам, кыскасы карым-катнаштын баары жаңы деңгээлге көтөрүлдү. Экинчиси, жылдан жылга соода-байланыш деңгээлибиз көтөрүлүп жатат. Мында биздин жакшы мүмкүнчүлүгүбүз бар.

Кийинки эле жылдардын ичинде, апрель революциясынан кийин чет мамлекеттердин ичинен биринчи болуп Кыргызстандын жаңы жетекчилерине чыгып, бул революцияны элдики, элдин ою деп колдоп чыккан Иран республикасынын жетекчилери болду. Апрель окуясынан кийин бир жуманын ичинде бир учак гуманитардык жардамды өзүм алып барып бердим. Бул ирандыктар көрсөткөн жардам болду. Кийин үч чоң машина 60 тонна гуманитардык жардамды Кыргызстанга жөнөттүм.

Ош, 24-июнь, 2010-жыл
Ош, 24-июнь, 2010-жыл
Бул жердеги “Эко” деген эл аралык уюмга мен да мүчөмүн, ошол уюм июнь окуясынан кийин Кыргызстанды калыбына келтирүү иштерине 100 миң доллар бөлгөн, аны да алып барып бергем. Иран тарабынан миллион доллар бөлүнүп, ал келишим парламентте ратификация болуп, бул да келди.

Кыргызстандын Ирандагы элчилиги Тегеранда өтө эски үйдө турат. Бул жерге 1996-жылы келгенбиз. Эч бир ремонт болгон эмес, жаман акыбалга келип калган. Мен бир канча жолу Тышкы иштер министрлиги аркылуу өкмөттөн ремонтко деп акча сурадык эле. Бирок, тилекке каршы, каржы жактан мүмкүнчүлүк начар болгондуктан жардам көрсөтө алган жок.

Мен Ирандын президенти, урматтуу Ахмединежад менен, мурунку тышкы иштер министри менен сүлөшүп жатып, биздин элчиликтин ичинин баарын ремонт жасатып алдым. Өздөрү акча бөлүп, өздөрүнүн курулуш бригадасын берип, жасап беришти. Буга 50 миң доллар жумшашты. Мына эми эки жумадан бери имараттын сыртын, короону, эшик-терезесинин баарын алмаштырып ремонт жасап жатышат. Бул деле жок эле дегенде 50-60 миң долларлык жумуш. Бул Иран республикасынын бизге көрсөтүп жаткан урматы.

Махмуд Ахмадинежад
Махмуд Ахмадинежад
Ирандын президенти өзү баш болуп бизге, биздин элчиликке ушундай жардам берип жатат. Чынын айтканда, бул мага болгон жеке жардамы болчу. Анын ушундай болуп жатканда, Ирандын вице-президенти Бишкекке барганда мага доомат артты дегенге мен эч ишенбейм. Себеби барып келген, анын сөзүн которгон кишилер менен Тышкы иштер министрлиги аркылуу жолугуп жатам. Ирандыктар эч мындай сөз болгон эместигин тастыктап жатат.

“Азаттык”: Эки өлкө дагы кайсы тармактарда кызматташса үзүрлүү болот? Иран Кыргызстанга, Кыргызстан Иранга эмне бере алат?

Шеримкулов: Иранды Кыргызстандын мал чарбасы кызыктырат. Кыргызстандан келген эт Иранда өтө жогору бааланат. Ошондуктан Кыргызстанда бир-эки жерде “адал” деген форма менен Кыргызстандагы эттерди Иранга алып келип сатып жатышат. Ирандыктар Кыргызстанга барып эгин сээп, дагы башка айыл чарба өнүмдөрдү чыгарып жатышат.

Бүгүнкү күндө Кыргызстанда 170тен ашык ар түркүн Ирандын фирмасы бар. Алардын 30 пайызы кыргыз-иран биргелешкен фирмалар. Ал эми калгандарынын баары жеке Ирандын фирмалары. Булар Кыргызстандын экономикасын жакшы салым кошуп жатат. Себеби жумушчу орундарды түзүп, салык төлөп жатат.

Иран менен Кыргызстандын ортосундагы карым-катнашты мындан ары да өнүктүрүп өстүрүүгө өтө чоң мүмкүнчүлүктөр бар. Биз Иранды бир тууган мамлекет катары карашыбыз керек. Анан Иранга карата эл аралык санкциялар, эмбарго, Иран мамлекетинин жетекчилерине айрыкча АКШ, Европа тарабынан айрым бир санкциялар болгондо, Иранды изоляцияга түртүүгө аракет кылганда биз кээде кылчактап калып жатабыз. Ушундайга келгенде Кыргызстан Иран менен мамилесин кылчактабай, эки жакты карабай, Кыргызстандын кызыкчылыгы үчүн карым-катнаштарды, мамилелерди кенен жүргүзө берсе болот деп ойлойм.

“Азаттык”:
Учурда Иранда канча кыргызстандык бар. Алар негизинен эмне менен алектенишет? Бул өлкөдө диний билим алгандар да бар эмеспи. Сиздер алар менен байланышып турасыздарбы?

Шеримкулов: Ооба. Учурда 20га жакын студент Ирандын ар түркүн жогорку окуу жайында окуп жатат. Булардын Кум, Горган деген шаарларында диний окуу жайларда билим алып жаткандар бар. Айрыкча Тегерандын университетинде докторантурада окуп жаткандар бар. Булардын баары менен байланышып турабыз.

Ал эми Ирандын жарандарына турмушка чыккан келиндер бар. Отузга жакын үй-бүлө. Алар Кыргызстандын да паспортун сактап калышкан, ошол эле мезгилде Ирандын мыйзамдарына ылайык, ал жактын да жарандыгын алат. Бул жакта башка жактын жараны Ирандын атуулу менен баш кошсо дароо ирандык жарандык болуп калат. Балдарына да жарандык берилет. Негизинен баарын кошкондо 60-70ке жакын жарандарыбыз бар. Чамалап айтып жатканымдын себеби, алардын арасында кетип жатканы, же келип жатканы да бар.

“Азаттык”: Эми Тегерандан Бишкекке качан келесиз?

Шеримкулов: Кудай буйруса жакында барып калам.

Апта: Атамбаев ички-тышкы саясатын тактады

Президент Алмазбек Атамбаев ички жана тышкы саясатка байланыштуу маанилүү билдирүүлөрдү жасады. Кумтөр боюнча мамлекеттик комиссия келишимди кайра карап чыгууну сунуштады.

Жыл соңунда өткөргөн жыйынында президент Алмазбек Атамбаев өлкөнүн ички жана тышкы саясатына байланыштуу маанилүү билдирүүлөрдү жасады. Тышкы саясатта Кыргызстан Орусияга таянарын билдирди:

- Орусияга карай багыт алды деген сөздөрдү мен башка жактан келген коноктордон да угуп жатат. Ошол эле Европа Биримдигинен келгендер да айтууда. Биздин коңшубуз Орусия. Бардыгын ойлонуп, багыт алыш керек да. Анын үстүнө Орусия, Казакстан менен бизде бир дагы чечилбей турган талаш сөз жок. Келечекте да талаш турган эч нерсе болбойт. Бизге жаныбызда тура турган, керек болсо душмандар менен атыша турган бирөөлөр керек. Азыр биз буга жалгыз жарабайбыз. Ачык айтканда энергетикадагы абалдай эле көрүнүш бардык жакта.Ошондуктан муну да ойлонуш керек.

Алмазбек Атамбаев Орусияга ымаласын шардана кылуу менен катар кош стандарттуу жана убада кылган жардамын бербей жатат деп Батышка сынын жолдоду. Сөз Европа бере турган 15 млн. доллар жөнүндө болгон.

Президенттин бул кескин сөздөрү Батыш менен мамиле бузулду, көп вектордуу саясат токтоду дегендей таасир калтырат. Бирок Кыргызстан тышкы саясатта бардык өлкөлөр менен кызматташууну уланта беришинде шек жок. Муну ошол эле Атамбаевдин Германияга сапарынан баамдасак да болот.

Ал эми Орусияга таянууга келгенде ал көбүнчө коргоо жана коопсуздук жагына байланыштуу болуп жатканы байкалат. Муну президент Атамбаевдин Орусиянын дагы бир аскердик базасы өлкөнүн түштүк регионунда жайгашса жаман болбойт эле деген сөзү, Бишкектин Москвадан ири өлчөмдө курал алуу аракети да тастыктап турат.

Мына ушул ЖККУнун алкагындагы коопсуздук жана коргоону келишимдерине жараша АКШнын "Манастагы" Транзиттик борбору да 2014-жылдан кийин ишин токтотмокчу.

Саясат таануучу Марс Сариев Кыргызстандын тышкы саясатында экономикалык кызыкчылык үстөмдүк кыла баштады дейт:

- Кыргызстан саясатта экономиканы биринчи орунга коюп жатат. Анткени экономикада кырдаал аябай начар. Чын эле Орусия биздин энергосекторго көңүл бурду. "Газпром" келатат. Курал жагынан, аскерий жактан жардам берүүчү чоң план бар.

Экономикалык кызыкчылыкка жараша Кытай менен мамиле түзүлүүдө. Учурда Бээжиндин насыялары менен Кыргызстан ири жана маанилүү энергетикалык долбоорлорду турмушка ашырып жатат. Кезекте Кытай-Кыргызстан-Өзбекстан темир жолу турат.

Батыш тарап да Кыргызстанга жардамын аяган жок. Бирок ал жардамдар көбүнчө мамлекеттик институттарга багытталып, анын кайтарымы элге байкалган жок. Экономикага жугуму аз. Ал эми Кытай жана Орусия сыяктуу Батыштын чыныгы атаандаштары менен Кыргызстан конкреттүү экономикалык долбоорлорду турмушка ашырууга киришүүдө. Мына ошондуктан да Кыргызстандын тышкы саясатында басым кайда коюлуп жатканы ачык байкалууда.

Ички саясатта президент баарын колуна алат

Президент Алмазбек Атамбаев 24-декабрдагы маалымат жыйынында ички саясатка байланыштуу да билдирүүлөрдү жасады. Бул билдирүүлөр сентябрдагы өкмөттүн алмашуусу менен Кыргызстанда реалдуу бийлик президенттин колуна топтолду деген саясатчылардын баасын бышыктагандай болду.

Бирок Кыргызстан Конституциясы бийликти бөлүштүрүүгө негизделген. Анткени бир президенттин чексиз бийлиги өлкөнү коррупция, кризис, мыйзамсыздык жана бийликти узурпациялоого алып келди деген жүйө менен азыркы Конституция кабыл алынганы маалым.

Азыркы бийлик мына ошол принциптерди буза баштады дейт оппозициялык саясатчылар. Маселен, президенттин Апрель ыңкылабында пикирлеши Азимбек Бекназаров:

- Президент менен Жогорку Кеңеш Конституция көрсөтүлгөн ыйгарым укуктардан чыга албайт. Конституциянын 64-74-беренелердин акыркы бөлүмдөрүндө ошентип жазылган. Ушул Конституцияда көрсөтүлгөн ыйгарым укуктарга ээ деп белгиленген, а Бакиев, Акаевдин убагында ушул Конституцияда жана мыйзамдарда көрсөтүлгөн ыйгарым укуктарга ээ деген болгон. Азыркы Баш мыйзамда мыйзамдарда деген сөз жок. Ал эми булар жалаң мыйзамдар менен (ыйгарым укуктарды) токуп алып жатат. Андан ары жардыктар менен алып жатат. “Жол картасында” да ошентип жазып коюптур. Конституцияда баары жазылган эмес деп жатышат. Анда эмнеге башында укуктук мамлекет курабыз дегенбиз? Өнүгүүнүн бирден-бир негизи мыйзамдуулук деп жатат. Ал эми мыйзамдуулук болуш үчүн биринчи кезекте президент өзү мыйзамдуулукту сакташ керек.

Азимбек Бекназаровдун айтымында, эгерде Алмазбек Атамбаев ыйгарым укуктарын кеңейткиси келсе, анда референдум жарыялаш керек. Мурунку президенттер формалдуу болсо да референдум жарыялап, андан кийин ыйгарым укуктарын кеңейткен.

Президент Атамбаев маалымат жыйынында мындан ары экономика, шайлоо, энергетика жана башка иштерге кийлигишерин билдирди:

- Мен ойлодум эле парламенттик өлкөлөрдөгүдөй сырттан байкап турайын деп, бирок туюшумча соңунда жооп берүүчү мен болуп калат экем. Ошондуктан мен экономикага, коргоо маселесине, ал гана эмес шайлоолорду өткөрүүгө да киришем. Менде башка айла жок. Бишкектин же башка шаардын маселеси болобу, алар менен да иштешүүгө туура келет.

Белгилүү юрист Мукар Чолпонбаев президентке Конституция андай укуктарды берген эмес дейт:

- Конституцияда президентке андай ыйгарым укуктар берилген эмес. Экономикага кийлигишсин деген жок. Демек Конституцияны бузуп жатат.

12-май, 2010-жыл, Бишкек
12-май, 2010-жыл, Бишкек
Президенттик аппараттын укуктук камсыздоо боюнча бөлүмүнүн башчысы Анарбек Исмаилов парламент жана өкмөт экономикалык программаларды түзө албагандыктан, президент өзүнө жоопкерчиликти алды дейт. Ал эми президенттин экономикага кийлигишем деген сөзүн Исмаилов мындай түшүндүрдү:

- Бул мыйзамдын негизинде киришем деген нерсе. Президент азыркы убакытта мыйзам чыгаруу жараянына кийлигишип турат. Себеби Жогорку Кеңештен келген мыйзамдарга кол коёт. Ошол мыйзамдар боюнча ой-пикирин айтканга да укуктуу. Маселен, вето коёт. Ошону менен мыйзамдар күчүнө кирет. Ошонун баарын эске алып, ошол эле деңгээлде кийлигишет. Азыркы Конституциянын атасы Өмүрбек Текебаев да президент Конституцияны бузбады деп эсептейт.

Кумтөр көкбөрүсү

Оппозициялык “Ата Журт” фракциясы Кумтөр маселесин негизги темага айлантууну көздөгөнү маалым. Бул фракциянын лидери Садыр Жапаров Кумтөр боюнча депутаттык комиссияны жетектеп, ал комиссия кенди улутташтыруу сунушу менен парламентке чыккан. Кенди кайтаруу талабы менен 3-октябрда болгон митинг бийликти басып алуу аракети менен коштолуп, анын айынан үч депутат камакта отурат.

Кумтөр маселесин оппозициялык “Эл үнү” кыймылы да көтөрүп, кен боюнча түзүлгөн келишимди бузуу талабын коюп жатат. Бул үчүн 10 миң адамдын колун топтоп, парламентке да жолдоду. Эми парламент аны кароого тийиш.

Бирок бийлик да Кумтөр маселесин колго алып, мамлекеттик комиссия түзгөн. Экономика жана антимонополдук саясат министри Темир Сариев башында турган ошол комиссия текшерүүсүн аяктап, корутундусун жарыялады. Анда кен боюнча түзүлгөн келишимди кайра карап чыгуу сунушталды. Албетте бул сунуш Садыр Жапаров талап кылган улутташтыруудан, “Эл үнү” талап кылган келишимди бузуудан жумшагыраак. Бирок ал "жабылуу аякты жабылуу бойдон калтырууга" жол бербейт. Ошондуктан оппозициянын демилгесин колдон алып, Кумтөр боюнча нааразылык маанайды азайтууга жардам берет дейт талдоочулар.

Комиссия төрагасы Темир Сариевдин айтымында, 2009-жылкы келишимде кыргыз бийлигинин ыйгарым укуктары чектелип калган. Ошондуктан келишимди кайра карап чыгуу сунушталды:

- Кыргыз өкмөтүнө Центерра голд компаниясы менен Кумтөр боюнча 2009-жылкы келишимди кайра карап чыгуу боюнча сүйлөшүү жүргүзүү сунушталсын. Экология үчүн бөлүнгөн каражат көбөйтүлсүн. Кен иштетүү аяктагандан кийин калдыктарды рекультивациялоо толук жасалууга тийиш, салыктар толук төлөнүш керек.

Сариевдин айтымында, бул талаптар аткарылбаса, анда Кыргызстан Кумтөр боюнча 2009-жылкы келишимди жокко чыгаруу, салык төлөө шартын өзгөртүү, инвестициялык келишимдерди токтотуу иштерин башташ керек. Башкы прокуратура Кыргызстан үчүн ыңгайсыз келишимди түзүүгө тиешеси барларды иликтөөгө киришүүгө тийиш.

Эгерде "Центерра голд" мамлекеттик комиссиянын сунушуна көнсө, Кыргызстанга төлөнө турган салыктын көлөмү өсөт дейт Сариев:

- Ушул өкмөт мамлекеттик комиссиянын сунуштарын кабыл алып, Центерра менен сүйлөшүүлөрдү жүргүзүп, биздеги бардык мыйзамдардын чегинде иштейсиң десе, анда алар 13 млрд. 48 млн. сом, же болбосо 4 млрд. 895 млн. сомго көп төлөп калышат.

Комиссия ошондой эле "Центерранын" жетекчилигинде Кыргызстандын позициясын күчөтүүнү, "Кумтөр оперейтинг компани" өңдүү ортомчу компанияларды жоюуну да сунуштады.

Мамлекеттик комиссиянын курамында принципиалдуу башка позиция менен чыккандар да бар. Маселен, техника илимдеринин доктору Шергазы Мамбетов "Центерра" менен келишимди бузуп, жаңы келишим түзүүнү жактайт. Жаңы келишимде тараптар казып алынган алтынды бөлүшү керек.

Бул сунуш тийиштүү мыйзамдардын жоктугуна байланыштуу кабыл алынбасы айтылууда.

Эми мамлекеттик комиссиянын корутундусун өкмөт карап, андан кийин парламентке жөнөтүлүш керек. Ал эми "Центерранын" жетекчилиги корутундуга өз баасын жана реакциясын билдире элек.

Орусия жаңы доордун алдындабы?

Москва, Кызыл аянт.

Аяктаган 2012-жылды айрым батыштык талдоочулар Орусия үчүн жаңы реалдуулук жаралган мезгил катары мүнөздөштү. Анткени алардын пикиринде, Орусияда бир саясий доордун күнү бүтүүдө, ошол эле учурда экинчиси пайда боло элек.

2012-жылы Путин Кремлге президент катары кайтып келди. Бирок талдоочулардын пикиринде, анын жакынкы айланасында ажырым жаралганын, беттегенин бербеген оппозиция чыкканын, коом да мурдагыдай жоош болбой калганын эске алганда Путиндин “бийлик вертикалынын бекемдиги” артта калгандай.

Ошол эле кезде Путиндин режимине, ал артта калган он жылдыкта түзгөн туруктуу эмес авторитардык система үчүн турмушка жарамдуу альтернатива чыга элек.

АКШдагы аскер-деңиз колледжинин Орусия боюнча эксперти, профессор Николас Гвоздевдин пикиринде, мунун натыйжасында белгисиздик күчөдү:

- Жыл аягында бизде анын башталышына караганда көп суроолор калды. Кландар өз ара кармашабы? Тазалоо жүрүп же система толугу менен кайра курулабы? 2013-жылга кирүү менен биз бардык нерсенин башы ачылбай турат деп айттуубуз керек.

Албетте, Путин Орусия саясатындагы эң кубаттуу күч бойдон калууда. Орус мамлекетинин бүткүл күч-кубаты президент катары анын карамагында турат.

Элитадагы ажырым

Бирок 2012-жыл ичиндеги жараяндар өлкөнүн мындан аркы саясий багыты боюнча Путиндин эң жакынкы чөйрөсүндөгү, жалпы эле орус элитасындагы ажырымды кыйла ачыктады.

Маселен өкмөт аппаратынын башчысы Владислав Сурков өңдүү технократтар өзгөрүп бара жаткан коомдун муктаждыктарын канааттандыруу үчүн саясатта жумшактыкты жактаса, Коопсуздук кызматынын Кремлдин администрация башчысы Сергей Иванов, Тергөө комитетинин төрагасы Александр Бастрыкин өңдүү мурдагы ардагерлери оппозицияны күч менен басууга артыкчылык беришет.

Чарбада болсо мурдагы каржы министри Алексей Кудрин, премьер-министрдин орун басары Аркадий Дворкович өңдүү батышчыл экономисттер орус экономикасын диверсифакциялап, мунай-газга көз карандылыктан ажыратууну жактайт.

Бирок алар Путиндин жакын адамы, “Роснефть” компаниясынын жетекчиси Игорь Сечин өңдүүлөрдүн катуу каршылыгына кабылууда.

Британиядагы The Economist журналынын эл аралык маселелер боюнча редактору, Орусия боюнча жакында чыккан китептин автору Эдвард Лукас мындай дейт:

- Путин Орусиядагы саясий турмуштун талашсыз арбитри катары өз ролун жоготуп бара жаткандай. Биз бул көшөгө артында кайнап жаткан интригаларды көрүүдөбүз. Бирок ким кимдин тарабында экени жана бул нерселер эмне үчүн болуп жатканы эч кимге түшүнүксүз.

Нааразылык толкуну

2011-жылдын декабрындагы талаштуу парламенттик шайлоону коштогон нааразылык акцияларынан кийин 2012-жылдын алгачкы жарымында оппозиция коомчулуктун көңүл борборуна чыгып, айрым реформалар үчүн бийликке кысым көргөзө алды.

Путиндин кайра башталган президенттик бийлигине каршы Мосвада нааразылык акциялар жыл боюу өтүп турду.
Путиндин кайра башталган президенттик бийлигине каршы Мосвада нааразылык акциялар жыл боюу өтүп турду.
Натыйжада губернаторлорду шайлоо тартиби калыбына келди. Саясий партияларды каттоо эрежеси жеңилдеди.

Анткен менен Путин май айында президенттик кызматка кайткандан кийин оппозицияны кысмактоо кайра күчөдү.

АКШнын Питтсбург университетиндеги Орусия жана Чыгыш Европа борборунун илимий кызматкери Шон Гиллори мындай дейт:

- Путиндин режими ал өкүм сүргөн 2000-жылдын башынан бери болбогон саясий кыймылга кабылды. Чыныгы оппозицияга карата жооп катаал жана жакшы ойлонулбаган болду.

Орус президенти болсо жакындагы кайрылуусунда азыркы оппозиция тышкы күчтөрдүн мүдөөсүн тейлеп жатканын ишара кылды:

- Биздин ички саясий жараяндарга сырттан кыйыр жана түз кийлигишүү кабыл алынгыс. Саясий ишмердиги үчүн тыштан акча алган, муну менен балким башкалардын улуттук кызыкчылыгын тейлеген ишмер Орусия федерациясында саясатчы боло албайт.

Байкоочулардын баамында, Орусияныкына окшош бийликтер репрессиялар менен гана жашай албайт.

Саясий укугун талап кылган орто тап

Ал туруктуу жана ийгиликтүү болуш үчүн коомдун баш ийүүсүн гана эмес, анын макулдугун алуусу, коркутуу жолу гана эмес, шыктандыруу жолу менен да башкаруу зарыл.

Айрым эксперттердин пикиринде, Кремлдин негизги көйгөйү орус коому абдан тез өнүгүп, саясий тап анын артынан жетишпей калганында.

Өзү президент Путиндин алгачкы эки мөөнөтү учурундагы экономикалык өсүш Орусияда ортоңку таптын жаралышына көмөктөшкөн. Алар эми өз саясий укуктарын талап кылып жаткан кез.

Өзүнө ишенген, дүйнөнү көргөн, жакшы кабардар, Интернеттеги социалдык түйүндөр аркылуу бириккен ортоңку тап президент Путиндин “бийлик вертикалын” талашууга даяр турат.

Москвадагы Карнеги корунун талдоочусу Маша Липмандын көз карашында, бул жакын арада эле ишке ашып калуусу мүмкүн:


- Кремль саясий мейкиндикти көзөмөлдөөнү улантууда. Бирок алар жарандык мейкминдикти көзөмөлдөй албайт. Азыркы жарандык ойгонуу артка кайткыс. Кремлдин бул багыттагы саясаты бир жыл мурда пайда болгон жарандык жигерди токтотууга багытталган. Мен бул мүмкүн деп ойлобойм.

Кыргызстан деген кеме каякка баратат?

Кыргызстан деген кеме каякка баратат? 1-бөлүк
please wait

No media source currently available

0:00 0:09:45 0:00

Кыргызстан аттуу кеме чалкыган океанда каякка баратат? Кыргызстан ким менен, саясий жана экономикалык жактан көз карандыcыз мамлекет катары ордун табабы?

Апта башында президент Алмазбек Атамбаев жылды жыйынтыктап, жергиликтүү проблемалардан тарта өлкөнүн эл аралык коомчулуктагы ордуна баасын берди. Ошентип жыл тогошуп жаткан мезгилде Кыргызстан адам укугун жана эркиндигин сыйлаган өлкө катары өнүгүп жатабы, азыркы туруктуулук убактылуу көрүнүшпү же кыйшаюусуз өнүгүүнүн белгисиби, журт башы коомду туура жолго баштап баратабы?

"Азаттыктын" “Ыңгайсыз суроолор” телепрограммасынын бул жолку чыгарылышында ушул суроолордун тегерегинде талкуу жүрдү. Ага Жогорку Кеңештин депутаты Равшан Жээнбеков жана Жогорку Кеңештеги КСДП фракциясынын лидери Чыныбай Турсунбеков катышты.


Кыргызстан деген кеме каякка баратат? 2-бөлүк
please wait

No media source currently available

0:00 0:09:53 0:00


Кыргызстан деген кеме каякка баратат? 3-бөлүк
please wait

No media source currently available

0:00 0:09:34 0:00

Орусия: бала асыроонун "саясий" мааниси

Орусия жетим балдардын саны боюнча дүйнө өлкөлөрүнүн ичинде алдыңкы орундарда турат

Бириккен улуттар уюмунун Балдар кору – ЮНИСЕФ – орус бийликтерине кайрылып, мыйзам чыгаруу ишинде балдардын кызыкчылыгын эске алууну суранды. 26-декабрда Орусияда парламенттин жогорку палатасы – Федерация кеңеши – америкалыктарга орус балдарын асырап алууга тыйуу салган мыйзам долбоорун бир добуштан колдогон.

Орусия муну АКШда Сенат “Магнитский актысын” кабыл алганына жооп деп атаган болчу. Оппозиция азыр орус бийликтерин “балдарды саясий инструмент катары колдонуп жатышат” деп айыптап жатат.

Путиндин бул маселе боюнча позициясы белгилүү. 20-декабрда маалымат жыйынында президент орус депутаттарынын демилгесин колдогон.

"Депутаттардын жообу эмоционалдуу болгонун түшүнүп турам, бирок ал адекваттуу, туура жооп", - деген эле ал.

Президент эмне үчүн муну туура дегенин кеңирирээк түшүндүрдү. "Бизге америкалыктар кандай проблемаларыбыз бар экенин көрсөтүп жатышат. Рахмат! Биз деле аны билебиз. Бирок анын негизинде Орусияга каршы мыйзам кабыл алуу – такыр акылга сыйбаган нерсе! Биз буга аларды түрткөн жокпуз", - деген Путин.

Мамлекет башчысы да, ага чейин премьер-министр Дмитрий Медведев да “Орусияда жетим балдарды орус жарандары өздөрү багып алышы керек, мамлекет бул үчүн аларга жардам берүүгө милдеттүү” деген ойду айтышкан.

Федерация кеңешиндеги добуш берүүдө бир да сенатор талаштуу мыйзамга "каршы" добуш берген жок, 26-декабрь, 2012
Федерация кеңешиндеги добуш берүүдө бир да сенатор талаштуу мыйзамга "каршы" добуш берген жок, 26-декабрь, 2012
"Бизди башка өнүккөн экономикалар менен салыштырганда, бизде жетимдер аябагандай эле көп. Ошондуктан аларды чет өлкөлүктөр багып алышат. Эмне үчүн балдарыбызды өзүбүз багып албайбыз?, - деди 19-декабрда бийликтеги “Бирдиктүү Орусия” партиясынын кезектеги жыйынында Медведев. - Биз баарыбыз бул проблеманы биргеликте чечишибиз керек. Азыр коомубуз дурус эле бутуна туруп калды. Мамлекетте акча да жетишет. Биздин адамдар да балдарды багып алганга, аларга жардам бергенге даяр".

Премьер-министр өзүнүн партиясына бул боюнча атайын долбоор иштеп чыгууну да буйруду. ЮНИСЕФ соңку билдирүүсүндө орус өкмөт башчысынын идеясын колдой турганын, Орусия балдарды социалдык коргоого алуу боюнча өзүнүн системасын иштеп чыгышы зарыл экенин айтты.

Эки ысым

Орусияда Дима Яковлевдин ысмы менен аталып жаткан мыйзамды Мамлекеттик Думанын депутаттары АКШдагы “Магнитский актысына” жооп катары сунуш кылышкан. Кийин Мамдума мыйзамды үч окулушунда тең жактырды. Дима Яковлев деген орусиялык эки жаштагы жетим баланы 2008-жылы америкалык үй-бүлө асырап алган болчу. Бирок аны атасы аптапта машинесинде калтырган бойдон бир нече саатка унутуп калып, бала ысыктан чарчап калган болчу.

Америкалыктарга орус балдарын асырап алууга жол бербеш керек деген чакырыктар ошондон тарта күчөгөнүнө карабай, бул чакырык мыйзам менен бекитилишине жакында АКШда Сенат “Магнитский актысын” кабыл алышы себеп болду.

Орусиялык аудитор Сергей Магнитский айрым компаниялардагы коррупциялык, акча уурдоо схемаларын ачкан. 2009-жылы күзүндө түрмөдөгү табышмактуу жагдайларда көз жумган юристтин өлүмү дүйнөдө кызуу талаш-тартыштарды жаратып, АКШ Магнитскийдин өлүмүнө тиешеси болушу мүмкүн делген чиновниктерге жазаналарды караган “Магнитский актысын” кабыл алды.

"Жаңылыш позиция"

Азыр эми Орусияда ошол актыга жооп иретинде америкалыктарга бала асыроого тыюу салган мыйзамдын демилгечилери “Америкалык сенаторлор соттун чечимин укпай эле, өз алдынча Магнитскийдин өлүмү үчүн ким күнөөлүү экенин аныктай беришет экен” деген таарыныч позицияны карманышууда.

Кечээ Федерация кеңеши “Дима Яковлев” мыйзамын кабыл алгандан кийин кеңештин мүчөсү Руслан Гаттаров журналисттердин суроолоруна жооп берип жатып: ""Дима Яковлев мыйзамы" көптөгөн эл аралык нормаларды бузган “Магнитский актысына” Орусиянын улуттук жообу десек болот. Бул биздин өлкөнүн ошол актыга карата - эң туура жообу", - деди.

Мыйзам долбоору ошентип орус парламентинин эки паталасында тең толугу менен колдоого алынгандан кийин Вашингтондо Мамлекеттик департаменттин расмий өкүлү Петер Веласко “Азаттыкка” телефон аркылуу: "1992-жылдан бери америкалыктар Орусиядан 60 миңден ашуун баланы асырап алышты жана алардын үй-бүлөлүк ыңгайлуу, жакшы шарттарда өсүшүнө мүмкүнчүлүк түзүп беришти. Орус парламенти жактырган мыйзам эми көптөгөн балдарды ошол мүмкүнчүлүктөн куру калтырат, - деди. - Орус депутаттары эки өлкө ортосунда бала асыроого байланыштуу ноябрда күчүнө кирген келишимди ишке ашырууну ойлонбой, анын ордуна мындай кадамга барышканы бизди аябай өкүндүрөт. Жаш балдардын тагдырын саясий мааниден кароо – жаңылыш позиция".

Путин АКШга бала бербейт
please wait

No media source currently available

0:00 0:00:46 0:00

Эми президент Владимир Путин “Дима Яковлев мыйзамына" кол коюшу үчүн ага эки апта берилет. Федерация кеңешиндеги айрым сенаторлордун ишениминде, мыйзам жаңы жылдын биринчи күнүнөн баштап күчүнө кириши мүмкүн.

Сирия: Өткөөл өкмөт курала алабы?

Борбор Дамасктын оппозиция активисттеринин айтымында, аба соккудан талкаланган Сакба чөлкөмү. 26-декабрь, 2012-жыл.

Улуттар уюму менен Араб лигасынын чабарманы кан төгүү уланып жаткан Сириядагы кырдаалды жөнгөрүү боюнча жаңы сунуш менен чыкты. Бирок Лахдар Брахиминин азыркы демилгесин каршылашкан тараптар тегиз кабыл алары арсар болуп турат.

Эл аралык чабарман Лахдар Брахими Сириядагы беш күндүк сапарынын соңунан бейшембиде Дамасктан жарыялаган сунушка ылайык, өлкөдө келерки жылы июнда парламенттик шайлоо өтүп, ага чейин “аткаруу бийлигине толук” ээлик кылган өткөөл өкмөт куралышы керек:

- Чечимге сириялыктардын көз карашын жакындатуу аркылуу жетүүгө болот. Эгер сириялыктар муну өздөрү жасай албаса, эл аралык коомчулук, анын коңшулары, калгандар жамандык эмес, жакшылык үчүн жардам берүүсү абзел. Биздин ишенимибизде, быйыл июнда болгон Женева конференциясында бул кризисти алдыдагы бир нече айдын ичинде чечүү үчүн алга жылдыргыдай пландын элементтери жетиштүү эле камтылган.

Брахими Дамасктагы сөзү учурунда Сирияда күтүлгөн өзгөрүүлөр “косметикалык жана үстүрт” болбоосу керектигин, карапайым сириялыктардын мүдөө-максаттарын канааттандыруусу зарылдыгын кошумчалады.

Орусия менен масилет

Эл аралык чабармандын азыркы демилгесине тушташ Сирия бийлигинин башкы өнөгү - Москвага өлкө тышкы иштер министринин орун басары Файсал Махдад келип, орус тышкы саясий мекемесинин башчысы Сергей Лавров менен сүйлөшүүлөрдү жүргүздү.

Айрым баяндамачылар муну Сирия өкмөтүнүн өнөгү Орусия менен БУУ чабарманынын жаңы демилгеси боюнча кеңешип-кептешүүсү катары мүнөздөдү.

Муну орус Тышкы иштер министрлигинин расмий өкүлү Александр Лукашевич да жокко чыгарган жок:

- Мунун баары, албетте, биздин өкмөт менен гана эмес, бардык оппозициялык топтор менен да диалогду күчөтүү боюнча аракеттерибизге шайкеш келет. Албетте биз өкмөт менен бат-бат жана кенен сүйлөшүп турабыз. Бул ошонун бир мисалы. Чынында азыр кан төгүүнү токтотуу боюнча жигердүү, чечкиндүү чаралар талап кылынууда.

Орусия менен сүйлөшүү үчүн ушул ишембиде Москвага БУУ менен Араб лигасынын чабарманы Лахдар Брахими да келген жатат.

Өткөөл өкмөткө ким кирет?

Дамасктагы сапары учурунда президент Асад, анын режими тыюу салбаган үч оппозициячыл топтун өкүлдөрү менен кездешкен Брахими өткөөл өкмөт кимдерден түзүлүүсү керектигинин чоо-жайын ачыктаган жок, жакында АКШ, Орусия өкүлдөрү биргелешкен үчүнчү жыйынга чогуларын белгиледи.

Бирок орус маалымат агенттиктеринин жазганына караганда, Брахминин сунушу боюнча өткөөл өкмөткө алавиттер жана радикал суниттер кирбөөсү керек.

Ал эми президент Башар Асад бийликте 2013-жылдын экинчи жарымына чейин кала алат, бирок 2014-жылдагы президенттик шайлоого катыша албайт.

Өзү президент Асад жана анын бийликтеги жакынкы чөйрөсү Сирияда азчылыкты түзгөн алавиттердин өкүлү. Асадды кулатуу үчүн куралдуу күрөш жүргүзүп жаткан согушкерлердин көпчүлүгү – суниттер.

БУУнун чабарманы эскерген быйыл жайдагы Женева конференциясында Сирияда оппозиция да кошулган улуттук биримдик өкмөтүн түзүү каралган. Бирок Орусиянын каршылыгынан улам ага Асад бийликтен кетиши керек деген талап киргизилген эмес болчу. Планды ишке ашыруу ниетин Асаддын өкмөтү, оппозиция да көргөзгөн эмес.

Эми БУУ чабарманынын өткөөл өкмөткө алавиттер да, радикал суниттер да кирбөөсү керек, президент Асад бери дегенде жарым жыл, бир жыл бийликте турат алат деген сунушу чын чыкса, муну оппозиция кабыл алабы.

Азырынча белгилүүсү Сириянын ыңкылапчыл жана оппозициячыл күчтөрүнүн улуттук коалициясынын лидери Моаз ал-Хатиб президент да, өкмөт да бийликте кала албашын айткан.

Аталган коалицияны буга чейин бир нече өлкө Сирия элинин мыйзамдуу өкүлү катары тааныган.

Дагы жүктөңүз

XS
SM
MD
LG