Линктер

бейшемби, 18-июль, 2019 Бишкек убактысы 00:28

Саясат

"Ачык" өткөн акыйкатчы шайлоо

Акыйкатчыга берилген добуштарды эсептөө. 30-декабрь, 2015-жыл

Парламент депутаттары Кыргызстандын акыйкатчысы кызматына Кубат Оторбаевдин талапкерлигин көпчүлүк добуш менен колдоп берди.

КСДП жана “Кыргызстан” фракциялары тарабынан көрсөтүлгөн Кубат Оторбаев кайсы тарапта арыз-даттануулар көп болсо, ишти ошол жактан баштарын билдирди. Ал ортодо оппозиция тарабынан көрсөтүлгөн талапкерлер шайлоонун таза өтпөгөнүн айтып, бийликтин акыйкатчысы чындык менен иштерине ишенбей турушат.

Талапкерлер тескери качты

Декабрь айында экинчи ирет акыйкатчыны шайлоо үчүн чогулган парламент тажрыйбалуу болуп калганы дароо билинди. Бул саам түнгө чейин добуш бербестен, ишти шар баштап, түшкү танаписке чейин талапкерлердин программаларын угуп, түштөн кийин дароо шайлоого киришти.

Талапкерлер демекчи алгач күндүн башында жети талапкер катталганы менен көп узабай төртөө өз талапкерлигин алып салышты. Айрымдары добушун башка талапкерге берүүгө үндөсө, кээ бирлери алдын ала таза шайлоо болбосун жүйө келтиришти. Талапкерлигин алып салган Мавлян Аскарбеков акыйкатчыга добуш берүү партиялык кызыкчылыктын негизинде жүрүп жатканына нааразы.

Мавлян Аскарбеков
Мавлян Аскарбеков

- Бул жерде карапайым элдин же мамлекеттин кызыкчылыгы эмес, фракция кызыкчылыктары алдыга коюлуп, шайлоо ошол жол менен өткөнү жатат. Мына ошол себептен мен өз талапкерлигимден аргасыздан баш тарттым.

Төрт адам өзүнүн талапкерлигин алып салган соң, коалициядагы “Кыргызстан” жана КСДП фракциясы тарабынан сунушталган талапкер Кубат Оторбаевдин жеңишке мүмкүнчүлүгү жогорулап жатты. Жашыруун добуш берүүнүн жыйынтыгында Кубат Оторбаев 63 добуш алып акыйкатчы кызматына шайланды. Калган талапкерлер Рита Карасартова менен Алишер Мамасалиев 26дан добуш алды.

Жабык добуш берүү кантип “ачылды”?

Акыйкатчыны шайлоо убагында жашыруун добуш берүү болгонуна карабай, бюллетендерди көзөмөлдөөгө алган учурлар байкалды. КСДП, “Кыргызстан” жана “Республика - Ата Журт” фракциясынан депутаттар Мээрбек Мискенбаев, Азизбек Турсунбаев, Мирлан Жээнчороев, Акылбек Жамангулов ар бир бюллетендеги добуш берүүлөрдү байкоого алып жатышты. Добуш берген депутаттар өз ыктыяры менен бюллетендерди көрсөтүп, андан кийин гана урнага салып жатышты. Бирок эл өкүлү Жанар Акаев кайсы бир талапкерге добуш берүү тапшырмасы болбогонун “Азаттыкка” билдирсе, депутат Мыктыбек Абдылдаев бул көрүнүштү "ар бир фракциянын өзүнүн абийирине коюу керек", - деди.

Жабык добуш берүү кантип “ачылды”?
please wait

No media source currently available

0:00 0:02:00 0:00

Оппозиция болсо акыйкатчы кызматындагы адам көз карандысыз, бийликтин адамы болбошу керектигин айтып кала беришти.

Оппозициялык фракциядан көрсөтүлүп, бирок жетиштүү добуш албай калган талапкер Рита Карасартова бийлик укук коргоо жаатындагы адамды азчылыкка берүүнү ыраа көрбөгөнүн айтууда. Карасартова мыйзам бузуулар бийликтеги адамдар тарабынан болгон учурда, омбудсмен кара кылды как жарып иштеп берет дегенди элестете албай жатат.

Рита Карасартова
Рита Карасартова

- Бийлик укук коргоо жаатында да өзүбүздүн кишибиз болуш керек дегендин максатына жетти. Негизи адамдардын укуктары бийлик бар жерде бузуларын унутпасак. Мамлекеттик структурадан ыдык көргөн же милициядан тепки жеген адам арыз менен кайрылганда, күч органдарына тайманбай айтып, анын укугун коргоп берген адам болушу керек. Бирок өзү бийликчил акыйкатчы болсо кантип анан бийликтегилерди сындай алат?

Оторбаев: эл үчүн иштейм

Акыйкатчы болуп шайланган Кубат Оторбаев “Азаттыкка” берген маегинде, бийликтин камчысын чаппай, мыйзам бузуулар, кыйноо, зордук-зомбулук тууралуу ачык айтып, бектен да, хандан да кайра тартпай кызмат кыларына ишендирип өттү.

Кубат Оторбаев
Кубат Оторбаев

- Талапкер кайсы фракциядан көрсөтүлгөнү маселе эмес. Омбудсмен шайланган күндөн тартып жалпы өлкөдөгү адамдардын укугун коргойт. Мамлекеттик органдар, аткаминерлер тарабынан туура эмес кабыл алынган чечимдерден улам укук бузулуп жатат. Ошондуктан каалайбызбы, каалабайбызбы акыйкатчы өзүнүн калыс сөзүн айтышы керек. Бирөөгө жаман, бирине жакшы көрүнөсүң. Бирок бул жумуш.

please wait

No media source currently available

0:00 0:05:02 0:00
Түз линк

Жаңы акыйкатчы алдыда кайсы багытта арыздар көп келип түшсө, ошол тармакта ишти күчөтөрүн, республикада кабыл алынган чечимдер боюнча анализ жүргүзүү зарылдыгын белгилөөдө. Бейөкмөт уюмдарды “чет элдик агенттерге” теңөө мыйзам долбоору боюнча үн кошкон Оторбаев, бардык органдарга сырттан келген каражаттардын ачыктыгын колдой турганын, бирок бул кылдат каралчу маселе экенин кошумчалады.

43 жаштагы Кубат Оторбаев 1994-жылы журналисттик ишмердигин баштаган. 2000-2001-жылдары Согушту жана тынчтыкты чагылдыруу институтунун (IWPR) Бишкек бөлүмүндө кабарчы, 2002-жылдын январынан тарта “Азаттыкта” кабарчы, андан соң интернет редактор болуп иштеген.

2005-жылдын мартынан 2010-жылдын апрель айына чейин “Азаттыктын” Бишкек бюросунун - “Азаттык Медиа” мекемесин жетектеген. 2010-жылдын апрель айынан 2014-жылдын август айына чейин Коомдук телерадиоберүү корпорациясынын башкы директору болуп эмгектенген.

Жабык добуш берүү кантип “ачылды”?

Жабык добуш берүү кантип “ачылды”?
please wait

No media source currently available

0:00 0:02:00 0:00

Акыйкатчы Кубат Оторбаевдин таржымалы

Кубат Оторбаев ант берүүдө

Жогорку Кеңеш акыйкатчы кызматына 63 добуш менен Кубат Оторбаевди шайлады.

Кубат Оторбаев 43 жашта. Ал Нарын облусунун Казыбек айылында туулган. Кыргыз улуттук университетинин журналистика факультетин аяктап, 1994-жылдан тартып журналисттик ишмердигин баштаган. “Асаба” гезитинде кабарчы, баш редактордун орун басары, “Кыргыз руху” гезитинин баш редактору болуп иштеген.

2000-2001-жылдары Согушту жана тынчтыкты чагылдыруу институтунун (IWPR) Бишкек бөлүмүндө кабарчы, 2002-жылдын январынан тартып “Азаттыкта” кабарчы, андан соң интернет редактор болуп иштеди.

2005-жылдын мартынан 2010-жылдын апрель айына чейин “Азаттыктын” Бишкек бюросунун - “Азаттык Медиа” мекемесин жетектеген. 2010-жылдын апрель айынан 2014-жылдын август айына чейин Коомдук телерадиоберүү корпорациясынын башкы директору болуп эмгектенген.

Жаңы шайланган акыйкатчы Кубат Оторбаев "Азаттыкка" курган маегинде кайсы багытта арыздар көп келип түшсө ошол тармакта ишти күчөтөрүн, республикада кабыл алынган чечимдер боюнча анализдер жүргүзүү зарылдыгын белгиледи.

- Акыйкатчы жалпы Кыргызстандагы жарандардын укугун коргой турган адам. Укук кайсы жерде бузулуп жатат? Мамлекеттик органдар, чиновниктер кабыл алган чечимдер тарабынан бузулуп жатат. Ошондуктан каалайсыңбы, жокпу акыйкатчы калыс сөзүн айтыш керек. Бул жумуш адамдардын укуктары менен эркиндиктерин чектеген, аны бузган мыйзам бузуулар, кыйноо, зордук-зомбулук тууралуу ачык айтып бектен да, хандан да кайра тартпай кызмат кыла турган жумуш.

Бейөкмөт уюмдарды “чет элдик агенттерге” теңөө мыйзам долбоору тууралуу пикирин билдирген Оторбаев, бардык органдарга сырттан келген каражаттардын ачыктыгын колдой турганын, бирок бул кылдат каралчу маселе экенин кошумчалады.

Жабык добуш берүү кантип “ачылды”?
please wait

No media source currently available

0:00 0:02:00 0:00

Акыйкатчы болууга жалпысынан 36 талапкер арыз берген. Алардын ичинен фракция жана тиешелүү комитет жети кишини тандап алган. Кубат Оторбаевди акыйкатчы кызматына КСДП фракциясы көрсөткөн.

Ал эми “Республика-Ата-Журт” Рита Карасартованы, "Кыргызстан" фракциясы Нуркамил Мадалиевди, “Ата Мекен” Мавлян Аскарбеков менен Толкун Исаковду, “Бир Бол” фракциясы Абдыжапар Бекматовду, “Өнүгүү-Прогресс” - Алишер Мамасалиевди көрсөтүшкөн.

Апта: Осол кылган Орусия, опузалаган “Центерра”

Узап бараткан аптада өкмөт Кумтөр боюнча сүйлөшүүлөрдөн чыкканын жарыялады. ГЭСтерди куруу боюнча келишимди Орусия аткарбагандыктан Кыргызстан андан чыгары маалымдалды.

Атамбаевдин аргасыз кадамы...

24-декабрда президент Алмазбек Атамбаев жылдын жыйынтыгы боюнча маалымат жыйынын өткөрдү. Анда бир катар олуттуу маселелер боюнча маалымат берилди.

Алардын эң орчундуусу - Кыргызстандын 2012-жылы сентябрь айында орус президенти Владимир Путиндин Бишкекке сапары учурунда кол коюлган энергетикалык келишимдерден чыгары тууралуу маалымат болду.

Ал келишимдерге ылайык, Орусия Камбар-Ата-1 ГЭСин жана Жогорку Нарында төрт чакан жана орто ГЭСти куруш керек эле. Бирок келишимге кол коюлгандан бери үч жылдан ашып баратса да көзгө көрүнөрлүк эч нерсе жасалган эмес. Ал эми Камбар-Ата-1 ГЭСинин техникалык-экономикалык негиздемесине 15 млн. доллар бөлүү жөнүндөгү баштапкы иштердин дайыны белгисиз.

Алмазбек Атамбаев келишимдерден чыгуу чечими жеңил болбогонун билдирди:​

ГЭСтер курулчу жердин бир бөлүгү
ГЭСтер курулчу жердин бир бөлүгү

- Биз бул маселе боюнча быйылкы жылы көп жолу сүйлөштүк. Мен үчүн да жеңил эмес. Жаңы инвесторду издөө үчүн дагы бир жактарга барып, кимдир бирөөлөрдү көндүрүш керек. Бул жерде баары чечилген эле. "Русгидронун" башында Дод турган мезгилде бир иштер жасалып жаткан. Мен дагы реалистмин. Бул иш эки-үч, мүмкүн беш-он жылга токтоп калат. Орус тараптын жүйөлөрүн уктум. Алар тынымсыз жаңы себептерди таап чыгууда. Ал түгөнбөйт.

Кыргызстан бул келишимден чыккандан кийин жаңы инвестор издөөгө туура келерин президент белгиледи.

Эгерде Жогорку Нарындагы чакан жана орто ГЭСтерди куруу үчүн инвестор издөө жана табуу кайсы бир деңгээлде жеңил жана тобокелсиз болсо, Кыргызстандын энергетикалык тартыштыгын чечүүгө жөндөмдүү болгон ири Камбар-Ата-1 ГЭСине инвестор табуу да, тартуу да жеңил эмес. Биринчиден, долбоорго көп каражат талап кылынат. Экинчиден, геосаясий мүшкүлү бар. Белгилүү болгондой, Өзбекстан бул ГЭСтин курулушуна каршы.

Жаңы инвестор ким болот?

Жаңы инвестор дегенде биринчи кезекте Кытай көз алдыбызга тартылат. Кытайда акча жана тийиштүү технология бар. Бирок Кытай Өзбекстан менен мамилесин тобокелге салып, бул долбоорго кирише алабы? Маселе ушунда жатат.

Андан сырткары мындай ири долбоорду аткарууда Кыргызстандын ишенимдүү өнөк боло аларына Бээжинде күмөн болушу мүмкүн. Ага Кытай-Кыргызстан-Өзбекстан темир жолу боюнча азыркы кыргыз бийлигинин каршы-терши чечимдери негиз болот. Андан сырткары Сары-Жаз бассейинин өздөштүрүү боюнча Кыргызстан Кытайдын сунуштарын сумсайткан жайы бар.

Алмазбек Атамбаев акыркы кезде айланчыктаган араб инвесторлорунда акча бар. Бирок аларда технология жана саясий эрк, жөндөм болгону шек жаратат.

Ошондуктан Камбар-Ата-1 үчүн Орусия идеалдуу инвестор эле. Ал Ташкендин тилин табууга, керек болсо тизгинин тартууга жөндөмдүү болуп, эң башкысы регион мамлекеттеринин кызыкчылыктарын балансташтырууга дараметтүү болчу.

ГЭСтердин курулбай калышынын кесепети

ГЭСтердин курулбай калышы Кыргызстанда энергетикалык кризистин учугун дагы узартат. Экономикалык өсүш үчүн зарыл болуп жаткан энергетикалык тартыштыкты жоюунун келечеги дагы белгисиз мөөнөттөргө жылат. Албетте өкмөт Кара-Кечеде жана башка жерлерде көмүр менен иштөөчү ТЭЦтерди курарын айтып жатат. Бирок ал кымбаттыгы, экологияны бузганы менен ылайыксыз.

Алмазбек Атамбаев маалымат жыйыны маалында
Алмазбек Атамбаев маалымат жыйыны маалында

Орусия үчүн келишимди аткарбоо репутациялык жактан зыяндуу. Өзгөчө Кыргызстан калкынын алдында. Ошондуктан Орусиянын элчиси Андрей Крутько жана президент Владимир Путиндин маалымат катчысы Дмитрий Песков Алмазбек Атамбаевдин билдирүүсүнө реакция жасап, азырынча так чечим кабыл алына элек дегендей жооткотууда.

Энергетика боюнча эксперт Жаныбек Оморов Кыргызстан Орусия менен энергетикалык келишимдерди түзүүдө катачылыктарга жол берген дейт:

- Эми Орусияга ишенип келдик. Аларга саясий жагынан да, экономикалык жактан да таянып, ошолор курат деген ишеним менен келдик. Ошонун негизинде келишим түзгөндө да экономикалык жоопкерчилик жазылбай калган. Эл аралык принциптердин негизинде алар куруудан баш тартса, чыгымдарга эки тарап кандай жооптуу болот деген пункттар болгон эмес.

Жаныбек Оморов ГЭСтерди куруу үчүн ачык эл аралык конкурс жарыялап, ага мамлекеттер эле эмес, жеке ишкерлердин катышуусуна да жол берилиш керектигин кошумчалады.

Рогун ГЭСи
Рогун ГЭСи

Кыргызстан менен Орусия 2012-жылы жетишкен келишим Кыргызстан үчүн ыңгайсыз экени ошол кезде эле айтылган. Анткени келишимге ылайык Орусия курула турган ГЭСтердин 50% түбөлүк ээлик кылмак. Маселен, Иран Тажикстанда ГЭС куруп, ал өзүн актаганга чейин Тегерандын ээлигинде болору келишилген. Ошондуктан Орусия менен келишимдин бузулушу Бишкек үчүн ушул жагынан пайдалуу болушу да ыктымал.

Орусиянын ГЭСтерди курбай калуу себебине келе турган болсок, президент Алмазбек Атамбаев аны Орусиядагы экономикалык кризис менен байланыштырды. Чындыгында Орусияда экономикалык каатчылык жана санкцияга байланыштуу сырттан насыя тартууда оорчулук бар. Бирок 350 млрд. доллар валюталык резерви, технология жана башка мүмкүнчүлүгү бар Москва долбоорду аткарууга дарамети жетиштүү эле деген пикирлер бар.

Москва Бишкекти эле эмес, Тажикстанды да ушундай абалда калтырган. Тажикстан мындай шартта Рогун ГЭСин өзү курууга киришкени маалым.

Фонддун да иши канааттандырбайт

Москва менен Бишкектин ортосунда кыргыз-орус өнүктүрүү фондунун иши боюнча да пикир келишпестиктер жаралгандай. Президент Атамбаев фонд жакын арада натыйжалуу ишке киришпесе, кадрдык чечимдер талап кылынарын айтты. Эки өлкө фонддун уставдык капиталын 500 млн. долларга жеткирип, дагы кошумча 500 млн. доллар насыя тартууну макулдашкан. Ушул күнгө чейин фондго 250 млн. доллар түшкөн.

Кыргызстан президенти фонд аркылуу чакан жана орто ишкерликти сом менен 12%, доллар менен 7% үстөгү менен каржылай баштайт деп үмүт артып жаткан. Бирок фонд үстөгү 12% насыя бөлүп, анын үстүнө ири долбоорлорго көп суммада насыя берүүгө ыктап жатканы маалым. Мына ушул жагдайлар жана фонддун ишинде активдүүлүктүн жоктугу да кыргыз президентин нааразылыгын жараткандай.

"Центерра" да сестентти...

“Балээ жалгыз келбейт” дегендей ГЭСтер көйгөйүнө чейин узак жылдык жаңжалга айланган Кумтөр тарапта да Кыргызстан жоготууларга учурап жатканы маалым болду. Кыргызстан бийлиги жана парламенти Кумтөр боюнча сүйлөшүүлөрдү биринин артынан бирин жүргүзүп, тынымсыз талашып-тартышып жатып, соңунда сүйлөшүүлөрдөн баш тартканын жарыялады.

Кыргызстан сүйлөшүүдөн баш тартардан бир нече күн мурун “Центерра Голд Инк” Кыргызстандын кызыкчылыгына дагы бир сокку уруп, кошумча акция чыгаруу чечимин кабыл алганы маалым болду. “Центерра Голд Инктин” 12 кишиден турган Директорлор кеңешиндеги Кыргызстандын үч өкүлүнүн бири болгон Кылычбек Шакиров кошумча акция чыгаруу “Центеррадагы” Кыргызстандын үлүшүнүн кыскаруусуна алып келерин айтты:

- 4.6 млн. даана акция чыгарабыз деп жатат. Андай болгондо “Кыргызстандын” азыркы 32.75% акциясы 32.1% чейин түшөт. Биз Директорлор кеңешинде үчөөбүз каршы чыгып, “Кыргызалтындын” үлүшү азайбаш керектигин айттык. Бул маалыматты өкмөткө да ошол замат жеткирдик.

Кумтөр кени
Кумтөр кени

Өкмөт башчы Темир Сариев Директолор кеңешиндеги үч өкүлдүн ишине нааразылык билдирди. Бирок азчылыкты түзгөн Кыргызстан өкүлдөрү Директолор кеңешинде чечим кабыл алууга таасир этүүгө эч кандай мүмкүнчүлүгү жок. Анткени үч добуш эч нерсени чечпейт.

“Центерра Голд Инк” мына ошентип кошумча акция чыгарабыз, чатактын баарын эл аралык сотто чечебиз деп опузалап жатканда Темир Сариев канадалыктар менен мурунку сүйлөшүүдөн чыгып, жаңы сүйлөшүүлөр баштарын билдирди:

- Биз ал сүйлөшүүдөн чыктык. Расмий түрдө билдирдик. Бирок жакын арада жаңы сунуш беребиз. Биз экономикалык, экологиялык жагына басым жасашыбыз керек. Мамлекет көбүрөөк пайда ала турган, экологияны сактап кала турган, жаңы технологияны колдонуп, башкаруу системасына толук кандуу кирише ала турган вариантка барабыз деп айтып атабыз.

Ошол эле учурда “Центерра” буга чейин коюлуп келген экология, экономикалык, башкарууда Кыргызстандын талаптарын аткарбай койгонун Темир Сариев мойнуна алды.

Ошондуктан “Центерра” баарын четке кагып жатканда жаңыдан кандай сүйлөшүү болушу мүмкүн деген суроо жаралат. Оппозициялык саясатчы Равшан Жээнбеков жаңы сүйлөшүүлөрдө көзүрлөрдүн баары “Центерранын” колунда болорун айтат:

- Эгерде биз жаңы келишим түзөбүз деп, сүйлөшүүлөрдү баштай турган болсок, биздин абалыбыз мындан дагы начарлайт. Анткени Кумтөр эртең кандайдыр бир себеп менен токтоп кала турган болсо, биздин экономикабызда катастрофалык абал түзүлөт. Анткени Кумтөрдөн биз 6-7 млрд. сомдун деңгээлинде салык түрүндө, дивиденд алабыз. Мына ушулардын баары бизге чоң коркунуч туудурат. Ошондуктан жаны сүйлөшүүлөр бизди эч кандай ийгиликке алып келе албай турганына көзүм жетет.

Равшан Жээнбеков Кумтөр боюнча жаңы сүйлөшүүлөрдү Кыргызстан бийлигинин жана коррупциялашкан адамдардын жаңы оюну болуш мүмкүндүгүн белгиледи.

“Ата Мекен” фракциясынын лидери Өмүрбек Текебаев сүйлөшүүлөрдү убакытты созуу катары баалады:

- Биз бир нече жыл мурун эле улутташтырууга барышыбыз керек эле. “Центерранын” тактикасы баарыбызга белгилүү. Анын сыры ачылган. Эптеп сүйлөшөбүз деп убакытты созууда. Үч жыл созду, дагы үч жыл созсо ал жерде алтын деле калбай калат. Биз өзүбүз үчүн өтө кымбат, маанилүү болгон үч жылды өткөрүп жибердик. Бүгүн да биз макул эмеспиз деп өкмөт менен мышык-чычкан ойноп, созгонго аракет жасоодо.

Кыргызстан эң чоң акционери болгонуна карабай, аны менен эсептешпей, кызыкчылыгын эске албай кошумча акцияларды чыгарып, биздин үлүшүбүздү бир топко азайтып жатышат... Мунун баары “Центерранын” бизге ниети түз эмес экендигинин далили. Алардын “эптеп эски эрежелер менен иштей берсек, бир нече жылдан кийин алтын да калбай калат, Кыргызстан менен ошондо башкача сүйлөшөбүз” деген ниети бар.

Иллюстрация
Иллюстрация

Кыргызстандын келерки жылынын бюджетинин кирешеси 124 млрд. сом деп белгиленген. Анын ичинен 5 млрд. сомдон ашууну Кумтөрдөн түшөт. Чындыгында мамлекет үчүн бул анчалык деле чоң сумма эмес. Анткени Кыргызстан Евразия экономикалык биримдигине киргенден эле салык, бажыдан 5 млрд. сомдон ашуун жоготууда, ал эми Транзиттик борборду чыгарууда мамлекет андан көп өлчөмдөгү жоготууларга барган. Бирок “Центерра” эл аралык сотто кездешебиз деп коркутууда.

Кыргызстандын да сотто экология, келишимдин башынан коррупциялык мүнөздө болгону сыяктуу жүйөлөрү жок эмес. Бирок да кыргыз бийлиги андай тобокелчиликтерден баш тартып, 2009-жылы Курманбек Бакиев учурунда жетишилген келишимди да сактай албай, Кыргызстандын үлүшүн азайтууга барууда. “Мүйүздүү болом деп, кулагынан ажыраптыр” дегендей абал түзүлүүдө.

Ачык калган ажо шайлоо

24-декабрда маалымат жыйынында президент Алмазбек Атамбаев 2017-жылы президенттик мөөнөтү аяктагандан кийин бийликте бир күн да турбасын, аны төрагалык да, өкмөт башчылык да кызыктырбасын, атүгүл мураскерин да даярдабасын билдирди.

Президенттин бул билдирүүсү 2017-жылдагы президенттик шайлоого карата жаңы кырдаалды түзөт. Анткени Алмазбек Атамбаев 6-ноябрда Жогорку Кеңешке кайрылуусунда Европа үлгүсүндөгү таза парламенттик бийлик системасына өтүү жөнүндө сөз кылган эле. Бул 2017-жылдагы президенттик шайлоонун баа-баркын төмөндөтүп жаткан. Себеби таза парламенттик системада президентти парламент шайлап, анын бийлиги өтө эле чектелүү болот.

24-декабрда болсо Алмазбек Атамбаев 2017-жылы боло турган президенттик шайлоо, ал алып келе турган тобокелчиликтер жөнүндө сөз кылгандыктан республиканын таза парламенттик башкаруу системасына өтүүсү арасат экенин көрсөтөт.

Дегеле Конституция качан өзгөртүлөт, ал кандай жол менен ишке ашырылат, бийликте ыйгарым укуктар кандай бөлүштүрүлөт деген суроолор жоопсуз кала берди.

Суу кодекси Кумтөр боюнча сүйлөшүүдө саясий курал болобу?

Давыдов мөңгүсү.

Суу кодекси Кумтөр алтын кенин иштетүү боюнча Кыргызстан менен “Центерранын” ортосунда түзүлгөн кырдаалда саясатка айланды.

Суу кодексин өзгөртүүгө кимдер кызыкдар?

Суу кодексине негизинен мөңгүлүү тоолордо кен казуу ишине тиешеси бар өзгөртүүлөр сунушталган. Кыргыз өкмөтү мурдараак мыйзамга өзгөртүү киргизилбесе Кумтөр кенинин иши үзгүлтүккө учурарын билдирген. Ага ылайык, Суу кодексине өзгөртүү киргизүү менен Кумтөрдөгү Давыдов мөңгүсүн көчүрүү мыйзамдаштырылат. Анткени мөңгү буга чейин эле тоо тектери менен кошо башка жерге ташылып, ал эми көчүрүлгөн мөңгүлөр эрип, жок болуп жаткан.

Ушундан улам Суу кодексине өзгөртүү киргизүү сунушу коомчулукта “коррупциялык максатта жасалып жатат, бул мыйзам менен кыргыз өкмөтү “Центеррага” мөңгүлөрдү бузууга мыйзамдуу түрдө жол ачып берүүдө” деген пикирлерди жараткан. Жарандык активисттер, экологияны коргоочулар депутаттарды, жалпы коомчулукту Суу кодексине өзгөртүү киргизүүгө каршы турууга чакырык жасаган.

Суу кодексин өзгөртүү боюнча маселени мурдагы чакырылыштагы парламент бир нече жолу талкуулап, натыйжада долбоор кайра артка кайтарылган эле.

6-чакырылыштагы парламент кайра шайланып келгенден көп өтпөй Суу кодексине өзгөртүү киргизүү боюнча мыйзам долбоору Жогорку Кеңешке кайрадан сунушталды. 21-декабрда парламенттин Агрардык саясат, суу ресурстары, экология жана регионалдык өнүктүрүү комитети бул маселени карамак. Бирок ошол эле күнү өкмөт депутаттардан Суу кодексин талкуулоону токтото турууну суранып, муну эксперттик топ долбоорду даярдап бүтө электигине негиздеди.

Давыдо мөңгүсү
Давыдо мөңгүсү

Парламенттин акыркы эки чыгарылышындагы депутаты, Суу кодексине өзгөртүү киргизүү, мөңгүлөр боюнча атайын комиссиянын курамында иштеген депутат, учурда Отун-энергетика жана тоо-кен тармактары комитетинин төрагасы Кожобек Рыспаев Суу кодексине өзгөртүү киргизүүгө каршы чыгып келет. “Азаттыкка” курган маегинде депутат мындай пикирин төмөнкүчө негиздеди:

- Мен мөңгүлөрдүн бузулушуна каршымын. Ансыз деле Кумтөр алтын кениндеги Лысый жана Давыдов мөңгүлөрү калган жок. Мен аны өз көзүм менен көрүп келгем. Аны алып, башка жакка ташып коюп жатабыз дешет. Андай деле болгон жок. Лысый менен Давыдовду талкалабаса, алтын алынмак эмес. Бул боюнча эксперттер да өз баасын берип жатышат. Азыр алар иштеп жатышат. Биздин комитет кышкы мезгилде барып, мөңгүнүн азыркы абалын көрүп келели деген оюбуз бар.

“Мөңгүлөрдү коргоо” боюнча жарандык демилгенин башчысы, эколог Динара Кутманова коомчулукту Суу кодексин өзгөртүүгө каршы турууга чакыргандардын бири. Ал аталган мыйзам долбоорунун артында коррупция жатат деп эсептейт:

- Азыр эми Суу кодексине эмнеге өзгөртүү киргизип жатышат? Анткени, мыйзамды өзгөртүп берип, “Центеррага” мөңгүлөрдү талкалоого жол ачып беришет. Жыйырма жылдан бери ансыз деле эч кандай жоопкерчилиги жок иштеп келатышат. Дагы он жыл иштейбиз деп жатышат. Жаңы мыйзам кабыл алынса, экологиялык зыяндарга “Центерра” эмес, Кыргызстан күнөөлүү болуп калат.

Динара Кутманова Кумтөр алтын кенин иштетүү боюнча жүргүзүлгөн бир катар мамлекеттик жана көз карандысыз комиссияларда эксперт катары катышкан.

15 жылда башка мөңгүлөр 10 метрге эрисе, Кумтөрдүн айланасындагы мөңгүлөр 30-40 метрге чейин эриген.

Белгилүү болгондой, 2013-жылы Кумтөр келишими боюнча мамлекеттик комиссия иликтөө жүргүзгөн. Курамына бир катар депутаттар, министрлер, коомдук уюм өкүлдөрү кирген комиссия Кумтөр алтын кенин иштетүү боюнча 2009-жылы түзүлгөн келишим Кыргызстандын кызыкчылыгын коргобой турганын, бир катар мыйзам бузуулар менен түзүлгөнүн аныктаган эле. Андыктан комиссия өкмөткө "Центерра Голд" менен Кумтөргө байланыштуу жаңы келишим боюнча сүйлөшүү баштоону сунуштап, жаңы келишимде экологияга келтирген зыян үчүн компания жылына Кыргызстанга төлөп жаткан 310 миң доллар аздыгын, бул сумманы көтөрүш керектигин, рекультивация иштерин азыркыдай кыргыз тарап эмес, ишкана өзү жүргүзсүн деген талаптар камтылган корутунду чыгарган. Анда салык жана башка төлөмдөр да Кыргызстандын азыркы мыйзамдарынын негизинде жүрүшү керектиги белгиленген болчу.

Динара Кутманова ошол мамлекеттик комиссиянын корутундусу “Центерра” тарабынан аткарылбай, кыргыз өкмөтү аны бекем көзөмөлдөй албай жатканын кошумчалады:

- Ошол корутундуда көп нерсе жазылган. 500 беттен ашык болчу. Мен эксперт катары өзүм жазган корутундуда эле экологияга келтирилген зыяндар, алардын ордун толуктоо тууралуу “Центерраны” милдеттендирген беренелерди жазгам. Ошону өкмөт сайтына ачык жарыялап, анын "Центерра” тарабынан эмнеси аткарылды, кайсынысы аткарылбаганын коомчулукка маалымдап турууга тийиш эле. Бүгүнкү күнгө чейин мунун бирөө да жасалган жок. Албетте, өкмөт текшерип, талап кылбаса, “Центерра” милдеттенмелерин аткарбайт да.

Өкмөт "Центерра" менен башкача сүйлөшөт

22-декабрь күнү өкмөт Канаданын “Центерра Голд Инк” компаниясы менен Кумтөр долбоору боюнча 2014-жылдын 18-январында кабыл алынган келишимди аткаруу боюнча сүйлөшүү процессинен чыгарын жарыялады. 23-декабрда премьер-министр Темир Сариев Жогорку Кеңешке келип, өкмөттүн чечими боюнча маалымат берди. Сариев сүйлөшүүдөн чыгууга сүйлөшүү быйыл апрелден бери жакшы жүрбөй, жыйынтыксыз келатканы себеп болгонун маалымдап, “Центерра” Кумтөрдү иштетүү боюнча алган милдеттенмелерин аткарбай жатканын белгиледи.

Темир Сариев
Темир Сариев

17-декабрда Торонтодо “Центерра Голд Инктин” директорлор кеңеши кезексиз жыйын өткөрүп, анда 4,6 миллион кошумча акция чыгаруу милдетин талкуулаган. Бул тууралуу баса белгилеген Темир Сариев кошумча акция чыгаруу Кыргызстандын “Центеррадагы” үлүшүн азайтарын да айтып кетти:

- 17-декабрда директорлор кеңеши чакырылган. Алдын ала маалыматтарда финансылык туруктуулук жөнүндө маселе каралышы керек болсо, жыйында 4,5 млн. акцияга кошумча эмиссия чыгаруу тууралуу чечим чыгарып койгон. Ал жердеги биздин үч мүчөбүз каршы чыккан. Бирок аларды укпай, көпчүлүк добуш менен чечим кабыл алып койгон. Биз муну угарыбыз менен аларга дароо каршы кат жолдодук. “Кыргызалтын” ишканасы да акционер катары бул чечимге каршы кат жолдоду. Өкмөт дагы акционер катары буга каршы экенибизди билдирип, чечим кабыл алып, Торонтого кат жаздык.

Премьер-министр тез аранын ичинде кыргыз тарап өзгөртүүгө барбаса, “Центерранын” кылган иши Кыргызстандын кызыкчылыгына жатпай каларын кошумчалады:

- Булардын негизги максаты – Кумтөрдөгү биздин үлүшүбүздү азайтуу деп түшүндүм. Кошумча акция чыгаруунун кесепетинен биздин үлүшүбүз 0,6% азаят. Мурда 32,7% болсо, азыр 32,1% болуп калат. Биз ошол үчүн каршы чыктык.

23-декабрда болсо “Центерра Голд Инк” компаниясы Кыргызстандын бул чечимине жооп берип, Кумтөр долбооруна байланыштуу маселелердин баары эл аралык арбитраждык сотто каралып, чечилиши керектигин эскертти. Компания өз маалыматында 2009-жылкы инвестициялык макулдашуулардагы милдеттенмелерди да эске салган жана ошондой эле “Центерра” бул документти убагында Кыргызстандын бардык тийиштүү органдары жактырганын белгилеп кеткен.

Кумтөр кени
Кумтөр кени

“Центерранын” кошумча акция чыгаруу дымагынан соң Суу кодексин кароону өкмөт тарабынан убактылуу токтотуу аракети да канадалыктардын Кыргызстандын кызыкчылыгына каршы иштеп жатканынан улам болушу ыктымал деген пикирлер арбыды. Анткени, мурдараак өкмөт тескерисинче Суу кодексине өзгөртүү киргизилбесе, Кумтөрдө алтын казуу токтойт, бул мамлекеттин бюджетине түшүп жаткан каражаттын кескин кыскарышына алып келет деп бекемдеп келген.

Биз жогоруда белгилегендей, учурда Кумтөрдө кен казуу ачык түрүндө жүргүзүлөт, муздарды талкалап, башка жакка жылдыруу менен кен казууга “Центеррага” парламенттин макулдугу менен өкмөт 2015-жылдын аягына чейин уруксат берген. Саналуу күндөрдөн кийин бул мөөнөт аяктайт. Уруксат узартылбаса, 1-январдан тарта кен казуу токтойбу деген суроого “Кумтөр оперейтинг” ишканасынын коомчулук менен байланышуу бөлүмүнүн кызматкери Мирлан Кимсановдун жообу төмөнкүдөй болду:

- "Кумтөр" ишканасы кичинекей агрегат эмес, бир кнопканы басып эле токтотуп койгондой. Токтоткон күндө да, кайра аны ишке киргизүүгө бир топ чаралар, бир топ каражат кетет. Адистер муну жакшы билет. Анткени бул өтө татаал, орчундуу ишкана.

Кумтөрдүн айланасындагы мөңгүлөр бат эрүүдө

Жакынкы күндөрү парламент мөңгүлөрдүн эришине байланыштуу маселени кеңири отурумунда карамакчы. Анткени Суу кодексине өзгөртүү киргизүү менен мөңгүлөрдү мыйзамдуу түрдө бузууга жол берилет деген пикирлер буга чейин да айтылып келген болчу.

Суу кодексине эмнеге өзгөртүү киргизип жатышат? Анткени, мыйзамды өзгөртүп берип, “Центеррага” мөңгүлөрдү талкалоого жол ачып беришет.

Мыйзам долбоорунун авторлору буга жол бербеш үчүн мыйзамга стратегиялык ишканаларга гана тиешелүү деп жазууга макул болушкан, алардын айтуусунда бул аныктама менен мыйзам Кумтөргө гана тиешелүү болуп чыкмакчы. Анткени стратегиялык ишканалардын тизмесинде азырынча Кыргызстанда мөңгүлүү тоолордо иштеген жалгыз гана Кумтөр бар. Мурдараак, Кумтөр алтын кенин иштетүүдөн мөңгүлөргө тийип жаткан зыянды аныктоо үчүн атайын эксперттерден, окумуштуулардан турган өкмөттүк комиссия түзүлүп, аталган комиссия Кумтөр алтын кенин иштетүүдөн өлкөдөгү мөңгүлөр 6% гана жабыркарын аныктаган.

Ал эми эколог Динара Кутманова бул корутунду менен макул эмес. Анын айтуусунда, Европадагы мөңгүлөрдү спутниктен иликтөөчү илимий институт 1998-жылдан 2013-жылга чейинки 15 жылда Давыдов жана Лысый мөңгүлөрү ошол эле аймактагы башка мөңгүлөргө караганда тездик менен эрип жатканын маалымдаган:

- Баш кеңсеси Гренландияда турган илимий институт бизге бул тууралуу сүрөттөрдү да жиберген. Ошол жерден деле көрүнүп турат: Кумтөр кени иштетилген жердеги мөңгү менен андан алыс жайгашкан мөңгүлөрдүн абалы. 15 жылда башка мөңгүлөр 10 метрге эрисе, Кумтөрдүн айланасындагы мөңгүлөр 30-40 метрге чейин эриген. Алтын казуудан мөңгүлөргө зыян келген жок, деген маалыматтар таптакыр туура эмес.

Ошентип, азырынча Суу кодексине өзгөртүү киргизүү боюнча мыйзам долбоорун кароо белгисиз мөөнөткө токтотулду. Айрым эксперттер Суу кодекси Кумтөр алтын кенин иштетүү боюнча Кыргызстан менен “Центерранын” сүйлөшүүсүндө белгилүү деңгээлде кайсы бир тараптын кызыкчылыгы үчүн курал болуп берүүсү ыктымалдыгын да айтышууда.

Акун: Путинди колдош керек

Акун: Путинди колдош керек
please wait

No media source currently available

0:00 0:03:46 0:00

"Таттуу Пашанын" тендер чыры

Павел Десятников

Бишкек шаардык кеңешинин депутаты Павел Десятниковго таандык фирма балдарга берилчү жаңы жылдык белекти даярдоо боюнча тендерден утуп алганы көп суроону жаратты.

Мамлекеттик сатып алуулар департаменти Павел Десятниковду шаардык кеңеште депутат болгонуна байланыштуу тендерге катышууга укугу жок дегенине карабай, Октябрь райондук социалдык өнүктүрүү башкармалыгынын белектерин депутатка таандык “ДОС ЛТД” фирмасы даярдамай болду. Көп жылдан бери кондитердик фирманы жетектеп, коомчулукта "Таттуу Паша" деп таанылган Бишкек шаардык кеңешинин депутаты өзүнүн орду саясый кызмат эмес экенин айтууда.

Павел Десятников учурда Бишкек шаардык кеңешиндеги коммуналдык турак жай чарбасы, отун-энергетика комплекси, транспорт, коммуникация жана инвестиция комиссиясынын төрагасы.

Департаменттин чечими эске алынган жок

Каржы министрлигине караштуу Мамлекеттик сатып алуулар департаменти 24-декабрда Октябрь райондук социалдык өнүктүрүү башкармалыгынын бөбөктөргө деп жаңы жылдык белектерди сатып алуу тендерине карата расмий кат жөнөткөн. Анда тендерде жеңүүчү деп табылган “ДОС ЛТД” компаниясы шаардык кеңештин депутаты, Социал-демократтар фракциясынын мүчөсү Павел Десятниковго таандык экени белгиленип, мыйзам муниципалдык жана саясий кызматтагы адамдарга сынакка катышууга тыюу салары белгиленген.

Каржы министрлигинин жооп каты
Каржы министрлигинин жооп каты

Каржы министрлигинин өкүлү Назар Малаевдин айтымында, мыйзамга ылайык, сатып алуучу компаниянын атүгүл саясый кызматтагылардын туугандары менен да келишим түзүүсүнө тыюу салынат.

- "Мамлекеттик сатып алуулар жөнүндөгү" мыйзамга ылайык, конкурстун катышуучусу саясый кызматтагы же саясый муниципалдык, атайын мамлекеттик кызматты ээлеп турган адам же анын туугандары болсо, сатып алуучу уюм ал ишкана менен келишимди түзө албайт.

Департаменттин сунушуна карабай "Таттуу Пашага" таандык “ДОС ЛТД” жоопкерчилиги чектелүү коому Октябрь райондук социалдык өнүктүрүү башкармалыгы өткөргөн конкурста жеңүүчү болуп табылды. Башкармалыктын башчысы Жаңыл Чоңбагышеванын “Азаттыкка” билдиришинче, “ДОС ЛТД” ар бири 350 сомдон бааланган миңге чукул белекти өспүрүмдөргө даярдамай болду.

- 26-декабрда Улуттук филармонияда балдар үчүн балаты болот. Белектерди ошол жактан тапшырабыз. Баш-аягы 900 бала баратат. Алардын арасында аз камсыз болгон, мектепте мыктылыгы менен өзгөчөлөнгөн, жакшы окуган балдар катышууга укук алышты. Бардыгына тендерден уткан “ДОС ЛТД” компаниясынан белектер берилет.

Ленинден Октябрга

Бул шаардык кеңештин депутаты Павел Десятниковдун фирмасына байланышкан биринчи эле чуу эмес. Былтыр "Таттуу Пашанын" компаниясы Ленин райондук акимчилиги тарабынан өткөрүлгөн эки жарым миллион сомдук тендерде да алдына киши салдырган эмес. Кийинчерээк Ленин райондук прокуратурасы жогорудагыдай жүйө менен тендер мыйзам бузуучулук менен өткөн деп, ишти териштирүүгө алган.

Өткөн иштин чуусунан качып депутаттын “ДОС ЛТД” компаниясы быйыл Ленин району тарабынан өткөргөн белек-бечкектерди даярдоо тендерине катышкан жок. Бирок бул жылы Октябрь районундагы балдарга белектерди камдап жатат. Шаардык кеңештин депутаты Павел Десятников өзүн саясый кызматтагы адам эмес экенин айтууда.

- Шаардык кеңештин токтомуна ылайык, депутаттар арасында эки гана саясий кызматтагы адам бар. Алар: бюджет жана социалдык маселелер боюнча комиссиянын төрагалары. Мен мамлекеттен бир да сом албайм. Менде кызматтык бөлмө же унаа да жок. Мен кадимки эле коомдук ишмермин. Ошондуктан мага коммерциялык иш жүргүзүүгө мыйзам уруксат берет.

Деген менен “Муниципалдык кызмат жөнүндөгү” мыйзамдын 2-беренесинде жергиликтүү кеңештин депутаттары саясый муниципалдык кызматка кирери так жазылган. Мыйзамда шайлоо жолу менен тандалган жетекчилер түздөн-түз саясый кызматкерлер болору да ачык белгиленип турат.

Көнгөн адат калабы?

Коомдук ишмер Өмүрбек Абдрахмановдун ырасташынча, бийликтеги адамдардын өз кызматы жана партиясына таянып, тендерди мыйзамсыз жеңип алган көрүнүштөрү арбын. Ал эми "Таттуу Пашанын" компаниясына байланыштуу тендерде болсо, негизинен акча көбүрөөк үстөмдүк кылганын баамдоого болот дейт ал:

- Бизде мындай көрүнүштөр көп, анын бири -Сарпашевге таандык “Градиент” фирмасын деле карабайсыңарбы. Бул фирма Сарпашев вице-премьер кезде 60тан ашык тендерди утуп алды. Партиянын башындагылар ушундай келишимдерди бурмалап атса, анан Десятниковдуку кеп бекен. Бул жерден тендерди ишеничтүү эле коррупция менен пара берип жеңип алды десек жарашат. Негизи демократиялуу өлкөлөрдө саясый кызматтагылар, депутаттар тендер дегенге жакын жолобошу керек эле.

Жогорку Кеңештин депутаты Мирлан Жээнчороев да депутаттардын өзү иштеген тармактагы тендерге катышуусу моралдык жактан да туура эмес экенин белгиледи.

- Моралдык жактан алганда, өзү башкарган тармакта тендерге катышуу туура эмес көрүнүш. Бул кызыкчылыктар кагылышына алып келип жатат. Анткени эгерде сен шаарда иштесең, жергиликтүү бийликти көзөмөлдөсөң, анан сен көзөмөлдөгөн бийлик органдары сен жетектеген компанияга карата чечимди кабыл алышы көбүрөөк мүмкүн болуп турбайбы.

КСДП фракциясынан шаардык кеңешке депутат болгон Павел Десятниковдун кондитердик азыктарды чыгарууда 17 жылдык тажрыйбасы бар. Ал Кыргызстанда “ДОС ЛТД” ишканасынан тышкары дагы 12 кондитердик компанияга тиешеси бар ишкер.

Ош шаардык кеңешиндеги "оюндар"

Ош шаардык кеңеши.

Ош шаардык кеңешинин 35-сессиясы 25-декабрда экинчи жолу үзгүлтүккө учурады. 24-декабрда бүтчү жыйын депутаттар төраганы шайлай албагандан улам кийинки күнгө калтырылган эле.

Ош шаардык кеңешиндеги көпчүлүк коалиция 25-декабрда да сессияга келбей койду. Натыйжада жылды жыйынтыктай турган көйгөйлөр чечилбей калды. Серепчилер муну келерки шайлоону утурлай башталган саясий оюндардын бири катары сыпаттоодо.

24-декабрга белгиленген сессия башталары менен эле күн тартиби талашка түштү. Президиум алдын ала бекиткен 24 маселе карала электе азчылык коалиция ал тизмеге шаардык кеңештин төрагасын шайлоону да киргизүүнү талап кылды. Ага көпчүлүк коалиция макул болбой, тараптар түштөн кийин жыйналмакчы болушкан. Бирок ага башкаруучу коалициянын депутаттары келбей коюп, жыйын 25-декабрга калтырылган. Бирок бул күнү да көпчүлүктү түзгөн депутаттардын бири да сессияга катышпай койду. Жыйынга болгону 13 депутат келген.

“Улуттар биримдиги” фракциясынын депутаты Каныбек Ормонов буларга токтолду:

- Мыйзам боюнча төрага кеткенден кийин анын орун басары бир ай гана төраганын милдетин аткара алат. Азыркы төрага дээрлик үч ай иштеп койду. Регламентке ылайык, азчылык коалиция төрагалыкка талапкер сунуштай албайбыз. Ошого биз коалициядан бир талапкер сунуштагыла деп талап кылуудабыз. Бул кызматты биз талашып жаткан жокпуз, болгону бул кызматка бирөө мыйзамдуу бекисин деп жатабыз. Анткени биз кабыл ала турган чечимдер, токтомдорубуз мыйзамдуу болушу керек. Бирок булар кечээ да, бүгүн да эч кандай талапкер сунуштай алышкан жок, өздөрү да келбей койду. Төраганын милдетин аткаруучу Арфидин Аланов келип мыйзамсыз түрдө сессияны жаап койду. Натыйжада Ош шаардык кеңешинин бешинчи чакырылышынын 35-сессиясы үзгүлтүккө учурады.

Улан Примов
Улан Примов

Ош шаардык кеңешин буга чейин жетектеген Улан Примов КСДП партиясынын атынан Жогорку Кеңешке депутаттыкка шайланып кеткенине байланыштуу кызмат орду бошогон. Ошондуктан шаардык кеңештин төрагалык милдетин анын орун басары Арфидин Аланов аткарып жатат. Азчылык коалиция өкүлдөрү башкаруучу топ Алановду кайрадан сунуштаса деле шайлап беришерин билдирүүдө.

“Улуттар биримдиги” фракциясынын башка бир депутаты Сонунбек Жунусбаев пикирин мындайча билдирди:

Сонунбек Жунусбаев
Сонунбек Жунусбаев

- Көпчүлүк коалициянын ичинен 3-4 талапкер өздөрүн сунуштайт деп айтылган эле. Бирок аларга борбордук бийликтен телефон чалуулар болуп, “шүк олтур” деп коркутуптур. Атургай башкаруучу топтогу бардык депутаттарды чалып коркутушту деп уктук. Кыскасы бул башкаруучу коалиция борбордук бийликтин оюнчугу эле болуп калды. Сессияга бар десе барат, барба десе калат. Айрымдар болсо алар төрагалык кызматты өз ара бөлүшө албай коюшту деп да айтышты. Эмнеси болсо деле булар бир талапкер сунуштаса, биз шайлап бермекпиз. Анткени милдетин аткаруучу эмес, төрага болуп бекилсе, шаардык кеңешти мэрия да тоготот, биз менен да теңата мамиле кылат. Тилекке каршы, булар талапкер да сунуштай алышкан жок, өздөрү да сессияга келбей койду. Натыйжада бул жактагы 24 маселе, эл көйгөйлөрү чечилмек тургай, каралбай да калып кетти. Суу көйгөйү, “Жапалак” унаа базарынын тарифи, таза суу, ипотекалык үйлөр, кыскасы, толтура көйгөйлөр эртерээк чечилиши керек эле, баары кечикти.

Ош шаардык кеңешиндеги 45 депутаттык орундун 22си азчылыкты түзгөн “Улуттар биримдиги” менен КЭД партияларына тиешелүү. Көпчүлүк коалицияга КСДП, “Республика”, “Ата-Мекен”, “Адилеттүү Кыргызстан”, “Замандаш” фракциялары кирет.

Ош шаардык кеңештин төрагасынын милдетин аткаруучу, көпчүлүк коалициянын башчысы Арфидин Аланов мындай дейт:

- Көпчүлүк коалициядан “төрагалыкка талапкерлигимди коем” деген эч ким чыкпай койду. “Сиз өзүңүз эле милдетин аткаруучу болуп, мөөнөттү бүтүрүп коюңуз” деп болбой коюшту. Мен да өз талапкерлигимди коюудан баш тарттым. Анткени, шайлоо болсо, карама-каршылыктар болот, пикир келишпестиктер болот. Төрт жыл жамандык-жакшылыкта чогуу болуп, эми бир-эки ай калганда ызы-чуу болуп, шайлоо өткөрбөй эле коелу деп атышат. Бир чети төрага шайлаштын деле зарылчылыгы жок эле, ал дайындалса, дайындалбаса деле эч нерсе өзгөрбөйт. Ал эми азчылык мага "сиз мыйзамдуу эмессиз, сиз кабыл алган чечимдер мыйзамсыз" деп айып коюп жатат. Кечээ Ош шаарынын прокурору жыйында төраганын милдетин аткаруучунун чечимдери мыйзамдуу деп билдирген.

Алановдун айтуусунда, алар кайрадан президиум чакырып, кийинки сессия мөөнөтүн белгилешет. Бул жолу каралбай калган маселелер эми январь айында чечилиши мүмкүн. Ал жыйында биротоло Ош шаарынын 2016-жылкы бюджети да кабыл алынмакчы.

Шаардык кеңештин мурдагы төрагасын шайлоо да так ушундай эле кутумдар менен коштолгон эле. Анда азчылык коалиция толугу менен сессияга катышпай койгон. Кантсе да депутаттардын бул жолку пикир келишпестиктери Ош шаардык кеңешин шайлоонун алдында болуп олтурат.

Муну серепчи Төлөгөн Келдибаев так ошону утурлаган саясий оюн катары сыпаттоодо:

Төлөгөн Келдибаев
Төлөгөн Келдибаев

- Ош шаардык кеңештин депутаттарын шайлоо өтө кырчылдашкан кармаштар менен өтөт. Өткөнкү Жогорку Кеңешти шайлоодон да курч болушу мүмкүн. Анткени парламенттик шайлоодо партиялар ресурстарын бардык өлкө аймагына тараткан. А бул шайлоодо утуп чыгуу үчүн, алдуусу да, алсызы да, парламентке өткөнү да, өтпөгөнү да күчүнүн баарын Ош шаарына жумшайт. Анткени аймактан таасир талашат. Ошондуктан келерки шайлоо ар кандай окуялар менен коштолуп кетүүсү мүмкүн. Азыр төрагалыкты шайлайбыз, шайлабайбыз деп аткан талашы да так ошол саясий оюндардын башталышынан кабар берет. Дагы бир жагдай, төраганы шайлоо алдын ала күн тартибине кириши керек болчу, БШКнын өкүлдөрү добуш берүүгө катышуу керек болчу. Аларды эске албай эле төраганы шайлайбыз деп жатышканы туура эмес.

Азыр Ош шаардык кеңеши 2012-жылы шайланган. Эл өкүлдөрүнүн иш мөөнөтү 2016-жылдын башында бүтөт. Шаардык кеңешти кайрадан шайлоо күнү так аныкталбаганы менен, ал мыйзамдагы шарттар боюнча марттын аягына же апрелдин башына туура келет.

Грузин премьери күтүүсүз кызматтан кетти

Грузиянын мурдагы премьер-министри Ираклий Гарибашвили.

Кызматынан кеткен Грузиянын премьер-министри Ираклий Гарибашвилинин ордуна тышкы иштер министри Георгий Квирикашвилинин талапкерлиги көрсөтүлдү.

Мындай чечимди парламенттеги башкаруучу коалиция кабыл алганын анын жетекчиси Звиад Квачантирадзе билдирди. Шаршембиде Грузиянын мурдагы премьер-министри Ираклий Гарибашвили күтүүсүздөн кызматтан кетип жатканын жарыялаган.

Ал атайын кайрылуусунда мындай күтүүсүз чечиминин себебин түшүндүрүүдөн баш тартып, өз өлкөсүнө кызматын уланта берерин кошумчалады.

Грузин өкмөтүнүн башына 2013-жылдын ноябрында келген Ираклий Гарибашвилинин башкаруусунда өлкөдө тынчтык жана туруктуулук орногонун белгиледи.

- Мен үчүн ички иштер министри же премьер-министр болуу, дегеле өкмөттө иштөө атайын көздөгөн максатым эмес болчу. Эң негизгиси өз эмгегим аркылуу элиме, жериме кызмат көрсөтүү эле,- деп айтты Гарибашвили кызматынан кетип жатып.

Өкмөт башчы эки жыл аралыгында Грузияда бир топ тарыхый жетишкендер болгонун, эң башкысы Евробиримдик менен ассоциация боюнча макулдашууга кол коюлганын кошумчалады. Бир апта илгерээк Евробиримдик грузин бийликтери жарандарынын Европага визасыз каттоосун ишке ашыруу үчүн зарыл шарттардын баарын аткарганын билдирген.

Еврокомиссиянын визасыз каттамдар боюнча чечими Тбилисиде шаңдуу белгиленди.
Еврокомиссиянын визасыз каттамдар боюнча чечими Тбилисиде шаңдуу белгиленди.

Еврокомиссия 2016-жылдан тарта Грузияны Евробиримдиктин аймагына үч айлык мөөнөткө визасыз кирип чыккан өлкөлөрдүн катарына киргизүүнү Европарламентке сунуштайт. Эгер Брюсселде бардыгы шар өтсө, кийинки жылдын орто ченинде грузиялыктар кыска мөөнөткө Евробиримдиктин аймагына визасыз кирип-чыгуу мүмкүнчүлүгүнө ээ болот.

Грузин оппозициясы Гарибашвилинин күтүүсүз жерден кызматтан кетишин 2016-жылдын октябрь айында өтүүчү парламенттик шайлоого жана бийликтеги парламенттик коалициянын рейтингинин түшүп кеткенине байланыштырууда.

“Грузин кыялы” коалициясынын мүчөлөрү калк арасындагы кадырынын түшүп бара жатканын байкашты. Ал эми шайлоонун үгүт иштерин Гарибашвили менен баштоо бир аз туура эмес болуп калмак” - дейт оппозициялык саясатчы Мамуку Кацитадзе.

33 жаштагы Гарибашвили премьер-министрликке келгенге чейин бир жылдай Грузиянын ички иштер министри болуп иштеген. Ал бул кызматка келгенде миллиардер-саясатчы Бидзина Иванишвилинин ордун алмаштырган.

Гарибашвили саясатка келгенге чейин Иванишвилинин компанияларында иштеп жүргөн. Тактап айтканда Иванишвилиге караштуу “Карта” кайрымдуулук фондун жетектеп, “Карта” банкынын байкоочулар кеңешинин мүчөсү болгон.

Оппозициядагы “Бирдиктүү улуттук кыймылдын” өкүлдөрү Гарибашвили грузин саясатында өз алдынча эмес, Иванишвилинин буйруктарын аткарып жүргөн фигура деп сыпатташат.

Ал эми өкмөт башчылыкка талапкерлиги көрсөтүлүп жаткан Георгий Квирикашвилини ушул жылдын сентябрь айынан бери Грузиянын Тышкы иштер министрлигин жетектейт. Ага чейин үч жыл экономика жана туруктуу өнүгүү министринин кызматын аркалаган.

Жаңы талапкер эми жети күндүн ичинде парламентке өз программасын жана кабинет мүчөлөрүн сунуштап, депуттардын көпчүлүк добушуна ээ болушу кажет.

Өкмөт башчылыкка талапкерлиги көрсөтүлүп жаткан Квирикашвили үй айдан бери Грузиянын Тышкы иштер министрлигин жетектеп келет.
Өкмөт башчылыкка талапкерлиги көрсөтүлүп жаткан Квирикашвили үй айдан бери Грузиянын Тышкы иштер министрлигин жетектеп келет.

Атамбаев: Өзүмө мураскор даярдабайм

Алмазбек Атамбаев маалымат жыйыны учурунда

Мамлекет башчы Алмазбек Атамбаев Орусия-Түркия алакасы, Кумтөр, “Ислам мамлекети” экстремисттик уюмуна каршы күрөш, Орусия убада кылган ГЭСтердин курулушу, ошондой эле жеке жашоосу тууралуу суроолорго жооп берди.

24-декабрдагы жылдык жыйынтыктоочу маалымат жыйынында Алмазбек Атамбаев президент болуп турган төрт жылда жасалган иштер тууралуу кыска маалымат берди. Анын белгилешинче, бул убакыт аралыгында Кыргызстан сырттан 4 млрд. доллар кайтарымсыз грант алган. Булардын ичине карызды кечүү, техникалык жана башка жардамдар да кирет.

Атамбаев: Орусиялык учак боюнча Түркия күнөөсүн мойнуна алышы керек

Журналисттерди кызыктырган суроолордун бири Орусия-Түркия ортосундагы мамиледе Кыргызстандын позициясы болду. Атамбаев Түркиянын орусиялык учакты атып түшүрүү чечими туура эмес болгон деген пикирин айтты.

- Албетте, Орусия учагын атып түшүрүү такыр туура эмес болгон. Биринчиден, Орусия өз учагы Түркиянын чек арасынан өткөн деген маалыматты жокко чыгарып келатат. Чек арадан өткөн учурда да 25 жылдан ашуун убакыттан бери калыптанып келаткан орус-түрк мамилесине ошол 17 секундда сокку уруу чоң жаңылыштык болду. Түрк тарап да бир сыйра ойлонуп, өз күнөөсүн мойнуна алат деп ойлойм. Бул Кыргызстан үчүн да өкүнүчтүү болду. Бул окуядан эки өлкө тең жабыркайт. Мен өзүмдүн оюмду Путин менен да, Эрдоган менен да сүйлөшкөндө айттым.

"Сирияга кеткен эргулдар кайтпаганы жакшы"

“Ислам мамлекети” экстремисттик уюму жана анын Кыргызстанга тийгизген терс таасири тууралуу пикирин билдирген Атамбаев согуштук аракеттер жүрүп жаткан Сирия өңдүү өлкөлөрдө Кыргызстандын гана эмес, кошуна өлкөлөрдүн да жарандары жүргөнүн, бул аймактын чоң көйгөйү экенин белгиледи.

Мамлекет башчы 4-октябрдагы парламенттик шайлоодо добуш берген соң Орусиянын Сириядагы аба чабуулдарын колдой турганын журналисттер алдында ырастаган болчу. Бул пикирин тактап, президент төмөнкүлөргө токтолду:

- Колдойбуз дегенде, албетте, аскерлерди же башкаларды жөнөтпөйбүз. Биз колдогонубуз ошол жерде миңдеген Орусиядан, Өзбекстандан, Кыргызстан, Өзбекстан, Тажикстандан барган эргулдар чогулган. Албетте, ошол жеринен эле жок болсо жакшы да. Менимче, бүт дүйнө биригип "ДАИШти" жок кылса.... Азыр Сирияга кеткендер эмес, кайтып келгендер коркунучтуу болуп атат. Алар чума сыяктуу эле оорулуу болуп калышкан. Ошондуктан террордук аракеттерге кошулууну чечкендер, ошол жолду тандагандар кайра Кыргызстандын жараны боло албайт деп, Башмыйзамга өзгөртүү киргизүүнү сунуштаган элем.

Атамбаев: Сирия кеткендердин кайтпаганы жакшы
please wait

No media source currently available

0:00 0:01:01 0:00

Күттүргөн ГЭСтер

Мындан сырткары Атамбаев Орусия менен буга чейинки түзүлгөн ири келишимдерге токтолуп, Камбар-Ата-1 жана Жогорку Нарын ГЭСтериндеги долбоорлорду Москва ишке ашыра албай турганын билдирди. Муну орус экономикасынын азыркы абалы менен байланыштырды.

- Чынын айтайын, эгер күтө берсек бул долбоорлор бир нече жылдарга токтоп калчудай. Мен Орусиянын президенти Путин менен да, энергетика министри менен да сүйлөштүм. Ал мени туура түшүндү. Биз бул ишти токтотуп коё албайбыз. Биз башка өнөктөш издешибиз керек. Бул жерде саясат жок, орус экономикасынын абалы бул долбоорлорду ишке ашыра албай турганын айтып турат. Бул ГЭСтерге инвестор табылат деп ойлойм.

Жогорку Нарындагы ГЭСтер каскадын куруу боюнча келишимге 2012-жылы кол коюлган. Орусия тараптан каскадды куруудагы Кыргызстандын өнөктөшү “Русгидро” ишканасы ГЭСтердин курулушу беш-алты жылга созулуп, алгачкы гидроагрегат 2016-жылы ишке кирерин маалымдаган. Бирок мурдагы вице-премьер-министр Валерий Диль "Русгидро" компаниясы Жогорку Нарын ГЭСтер каскадында каржылоо планын аткарбай, анын айынан куруу мөөнөтү кечигип жатканын буга чейин эле билдирген.

Атамбаев Кумтөр маселесине да токтолду

Ал эми 22-декабрда кыргыз өкмөтү Кумтөрдө 50/50 үлүштөгү ишкана түзүү боюнча “Центерра” менен сүйлөшүүлөрдү токтотконун жарыялаган.

Журналисттер маалымат жыйынында
Журналисттер маалымат жыйынында

Буга жооп берген “Центерра” Кумтөр долбооруна байланышкан бардык талаштуу маселелер эл аралык арбитраждык сотто каралып, чечилерин эскерткен болчу. Бул боюнча мамлекет башчы Атамбаев “Азаттыктын” суроосуна жооп берип, төмөнкүлөрдү айтты:

- Эки жыл мурда ыңгайлуу шарт болуп турган. Ошондо парламент колдоп койгондо 50/50 шарты менен бүтмөк. Бирок ошондо бүтпөй калганы деле туура болуптур. Анткени азыр алтындын да баасы түштү, анын үстүнө кендин ичиндеги алтындын көлөмү башка деп айтып атышат. Кээ бирлери “Центерраны” айдап жиберип, өзүбүздүн колубузга алалы деп айтып жатышпайбы. Бул туура болбой калат. Бул башында туура эмес башталган. Саясатты токтотуп эле, азыркы кырдаалды, эл аралык арбитражды эске алып, экономикалык жол менен чечиш керек. Артык кылам деп тыртык кылып албайлы.

Президенттик шайлоо

Алмазбек Атамбаевдин президенттик мөөнөтү 2017-жылы бүтөт. Мамлекет башчы кийинки президенттик шайлоо жана Конституциялык реформа туурасында пикирин билдирип, атын атабаганы менен кызуу кандуу жаш жигит президенттикке келип калса жакшы болбостугун эскертти. Ошондой каны кызуу жаштардын артында өткөндү эңсеген күчтөр болуп калыш ыктымалдыгын кыйытып өттү. Мындан улам Конституцияда президент менен өкмөт башчынын ыйгарым укуктары так жазылуусу керектигин баса белгиледи.

- 2011-жылкы президенттик шайлоодо мен 63 пайыздан көп добуш алдым. Ошондо деле 14 пайыз добуш алгандар шайлоо туура эмес болду деп чыгышкан. Ал эми 2017-жылы эки талапкер ортодо аз гана айырма менен добуш алып, талаштын айынан жаңжал чыгышы мүмкүн. Өлкө башына жаш, кызуу кандуу жигит, ал эми өкмөт башына да бир ошондой жашы келип калса, эмне болорун элестетип көргүлөчү. Балким алардын бирөөнүн артында мурдагы учурду кайтарып келүүнү каалаган күчтөр турушу мүмкүн. Бул сыр эмес. Алар миллиондогон каражатты жумшашы мүмкүн. Мен президент катары буга жол бербейм. Ошондуктан Конституцияга өзгөртүү киргизүүнү сунуштап жатам, өзүм үчүн, кресломду сактап калуу үчүн эмес, өлкө тынчтыгы үчүн.

Айрым серепчилер конституциялык реформанын артында бийликти бир колго же бир партияга топтоо аракети турат деп сындап келишет. Бул тууралуу журналисттин суроосуна жооп берип жатып Атамбаев мындай дооматтарды четке какты.

Маалымат жыйыны учурунда
Маалымат жыйыны учурунда

- Эгер бийликти бир партиянын колуна өткөргүм келсе, таза шайлоо өткөрөт белем?! Акаев, Бакиевдердей болуп өткөрүп, КСДП 99% кармап отурмак. Мында 26 пайыз алды. Мен ошон үчүн эки жыл өткөндөн кийин бир күн иштегим келбейт. Балким силердейлерге жакшылап көзү ачылыш үчүн Акаев, Бакиевдей бирөө керек.

Мындан сырткары президент Алмазбек Атамбаев өзүнө мураскор даярдабай тургандыгын билдирди. Ал президентти эл шайлай турганын, шайлоо таза өтөрүн айтты.

- Атамбаев эч кимди мураскор кылып даярдабайт. Президентти эл шайлайт. Анын үстүнө шайлоо таза өтөт. Азыр кимди даярдаба, ага добуш береби же добуштарын сатышабы, билбейм. Азыр башкача болот. Менин бир гана максатым: эч ким өлкөнү ушул жолдон бурбай, өнүгүп-өссө. Азыркыдай электр энергиясын маал-маалы менен өчүргөн жана башка ушундай жагдайлар чечилсе дейм.

Мындан сырткары президент билим берүү, сөз эркиндиги, журналисттер, балдардын укуктары, өкмөттүн кумарканаларды кайра ачуу сунушу, Бишкек мэри Кубанычбек Кулматов тууралуу суроолорго жооп берди. Муну менен катар төө буурчакты жебей турганын, мышыкты жакшы көрөрүн жана Жаңы жылды үй-бүлөсү менен Кыргызстанда тосорун кошумчалады. Президенттиктен кеткен соң китеп окуп, эс аларын, пианинодо ойноону үйрөнүү ниети бар экенин айтты.

Президенттин маалымат жыйынына чет элдик жана жергиликтүү болуп 140тан ашуун маалымат каражаттын өкүлдөрү катышты.

Москва Анкарага каршы “көзүр картасын” көргөздү

Салахиддин Демирташ менен Орусиянын тышкы иштер министри Сергей Лавров. Москва, 23-декабрь, 2015-жыл

Орусия түрк бийлигинин каршылаштарын өзүнө тартып, анын аялуу маселесине ойной баштады.

Буга Кремлдин Түркиядагы күрт оппозициясынын башчысы Салахиддин Демирташты кабыл алышын мисал келтирген түркиялык жана орусиялык басылмалар бул кадам Анкаранын ачуусун келтирди деп жазып чыгышты.

Түркиянын өкмөт башчысы Ахмед Давутоглы күрт оппозициясынын башчысы Демирташтын Москвага сапарын айыптап, алар Түркия менен кимдин проблемасы башталса, дайыма ошолор менен кызматташууну моралдык милдети катары эсептешет деп билдирди.

Айран-таң калтырган саясий жүрүш

Түркиянын басылмалары расмий Москванын 23-декабрда күрт оппозициясынын башчысы Салахиддин Демирташты жогорку деңгээлде кабыл алуусун Кремлдин өчөшкөн саясаты катары жазып чыгышты. Түркиядагы Hurriyet гезити “күрт оппозициясынын башчысы Демирташты Орусиянын тышкы иштер министри Сергей Лавров расмий деңгээлде, чоң сый-урмат менен жогорку бийлик адамы катары кабыл алды” деп жазды. Орусиялык “Коммерсантъ” басылмасы болсо Кремлдин Демирташты ачык кабыл алып, Түркиядагы этникалык күрттөр менен терроризмге каршы күрөшүү жаатында кызматташууну сунуштаганы Анкаранын ачуусун келтирип, адаттан тыш алдастатып койгонуна талдоо жүргүздү. Ошондой эле бул басылма Демирташ бир жыл мурун Москвага жашыруун келип кеткенин белгилеген. Ал кезде Демирташ Эрдогандын атаандашы катары президенттикке ат салышууга даярданып жатканы белгилүү болчу. Президент Режеп Тайып Эрдоган анын Элдик демократиялык партиясы Түркиянын түштүк-чыгышындагы күрт козголоңчуларын тымызын колдойт деп айыптаган эле.

Бул жолу Демирташтын Орусиядагы орус-күрт ишкерлер бирлигинин ачылышына келип, андан соң тышкы иштер министри Сергей Лавров менен жолугушууда орус учагынын атып түшүрүлүшү боюнча Анкараны айыптаган билдирүүсү Кремлге жакын маалымат каражаттарынын баарында кеңири чагылдырылды. Түркиядагы маалымат-талдоо агенттиктери муну менен Москва Анкарага басым көрсөткөн саясий жүрүш жасаганын белгилеп чыгышты.

Кремл күрт сепаратизмин күчөтөбү?

Ошол эле учурда бир катар түрк агенттиктери Москванын бул кадамын Түркиянын ички ишине түздөн-түз кийлигишүү жана андагы күрт маселесине байланыштуу татаал жагдайды атайылап күчөтүү аракети катары сыпатташууда. Буга Орусиянын тышкы иштер министри Сергей Лавровдун жолугушуу учурунда күрт оппозициясы катары таанылган Демирташтын партиясын Түркиядагы негизги саясий күч катары расмий таануусу мисалга алынды.

Орусиянын тышкы иштер министри Сергей Лавров жолугушуу учурунда Түркиядагы күрт оппозициялык партиясына карата жогорку баасын берди:

- Урматтуу Демирташ мырза, сиз менен Түркиянын саясий турмушунда маанилүү роль ойногон Элдик демократиялык партиянын лидери катары Москвада жолугушуп жатканыбызга кубанычтабыз. Сиздердин Түркиядагы маанилүү саясий күч экендигиңиздер болуп өткөн соңку парламенттик шайлоонун жыйынтыгында да ырасталды. Сиздерде Түркиядагы бардык улуттук жана этникалык азчылыктардын укугун коргой турган саясий платформа бар экен. Муну менен сиздер Түркиянын биримдигин камсыздай аласыздар. Биз дайыма мына ошондой турумду колдоп келгенбиз. Сиздин бул сапарыңыз орус-түрк мамилеси жакшы эмес учурду баштан кечирип турган маалга туура келди.

Өз кезегинде бул жолугушууда Салахиддин Демирташ бул жерде түрк бийлигинен жашыра турган эч нерсе жоктугун айтып, болгону Анкара Москва менен мамилесинде кемчилик кетиргенине карабастан, эки тараптуу алаканы оңдоого өбөлгө түзүү зарылдыгын белгилеген. Ал өз сөзүндө Анкаранын тышкы саясатта кетирген кемчилигинен Түркиянын Орусиядагы ишкерлери жабыркабашы керектигин айткан. Буга жооп катары Лавров санкциялар Түркиядагы карапайым элге эмес, расмий Анкарага карата колдонуларын белгилеген. Москванын күрт оппозициясын кабыл алуусу Анкараны аң-таң калтырып, Түркиянын өкмөт башчысы Давутоглы алардын ушундай учурда Орусияга барышы эмнени каңкуулайт деп суроо койуу менен чектелди. Анткен бул жолугушууда Салахиддин Демирташ өзүнүн партиясынын Москвадагы бөлүмүн ачууну да макулдашканын маалымат каражаттары жазып чыгышты.

Атамбаев: Сирия кеткендердин кайтпаганы жакшы

Атамбаев: Сирия кеткендердин кайтпаганы жакшы
please wait

No media source currently available

0:00 0:01:01 0:00

Атамбаев: Орусия ГЭСтерди кура албайт

Алмазбек Атамбаев

Президент Алмазбек Атамбаев бүгүн, 24-декабрда Бишкектеги “Ала-Арча” резиденциясында журналисттерге бир жылдык аткарылган иштер тууралуу маалымат берди.

Бириккен жана бөлүнгөн партиялар

Иллюстрация

4-октябрдагы парламенттик шайлоого «Бүтүн Кыргызстан-Эмгек» деген ат менен биригип катышкан эки саясий партия эми бөлүнүп, өз алдынча кеткенин жарыя кылды.

Кыргызстандагы саясий партиялар кандай максатта биригишет, бат эле ажырашууга эмне себеп болууда. Аймактык же кландык кызыкчылыктар канчалык таасирдүү? Партиялардын идеологиясы баш кошуулардын негизи боло алдыбы? Кыргызстанда көп партиялуулукту калыптандыруу үчүн эмне кылышыбыз керек? "Арай көз чарай" талкуусуна Жогорку Кеңештин "Республика - Ата Журт" фракциясынан депутат Максат Сабиров жана тарых илимдеринин доктору, профессор, саясат таануучу Алыбек Акунов катышты.

“Азаттык”: Алыбек мырза, "Бүтүн Кыргызстан" менен "Эмгек" шайлоонун алдында чоң максаттарды коюп, биригип күрөшкө аттанды эле, Жогорку Кеңеште орун албай калгандан кийин эле ажырашып кетишти, анын негизги себеби эмнеде болду?

Алыбек Акунов: Эки партиянын ажырашып кеткенин партия лидерлери өздөрү да кеңири айтып беришкен. Эң негизги себеби, 2016-жылдагы жергиликтүү кеңештерге боло турган шайлоого ар бир партия өз алдынча чыгуу ниети болуп жатканы менен байланыштырышууда. Андай демилгени партиялардын жаштар канаттары көтөрүп чыгышкан экен. Келерки жылы Бишкек шаардык кеңешине да шайлоо болот, ага ушул таптан даярдануу керектигин белгилешүүдө.

Бул эки партия ылдам эле ажырашып кетти деген сөз анчалык дал келе бербейт. Бириккен партиялар Жогорку Кеңешке өтүп алып, анан ажырашып кетсе башка сөз болмок. Негизги максаты – мыйзамда көрсөтүлгөн босогодон өтүп парламентке келиш керек болчу, ага жете албагандан кийин эми алдыга өз алдынча жылуу керек болууда.

“Азаттык”: Деги бул эки партияны эмне бириктирип турган жана ажыраткан нерсе эмне болду?

Алыбек Акунов: Бириктирип турган нерсе парламентке өтүш керек болчу. Бирөө өлкөнүн түндүгүнөн, экинчиси түштүгүнөн көп добуш алат деген үмүт, ой бар болчу. Электорат муну жакшы түшүнүп турган.

Бирок, бириккендери менен идеологияларында ажырымдар болду. “Эмгек” партиясы парламенттик башкарууну жактаса, “Бүтүн Кыргызстан” партиянын лидери күчтүү президенттик башкарууну самап туруп алды. Мындан башка да бир топ себептери болду. Эксперттер көп ойлорду айтып жатышты. Марага чыгыш үчүн бир аз добуш жетпей калганы факт.

“Азаттык”: Демократиясы өнүккөн өлкөлөрдө саясий партиялардын биригүүсүнүн негизги фактору бул – идеологияларынын жакындыгы же төп келиши. "Республика" "Ата-Журт" партияларынын биригишине идеология эмес, аймактык, кландык кызыкчылыктар алдыңкы орунга чыкканы көбүрөөк айтылат.

Максат Сабиров: Саясий партияларды ирилештирүү боюнча аракеттерди биздин партия баштаган. Мурунку шайлоодо 29 партия катышканы белгилүү, акыркысында 14 партия аттанганы да алга жылуу катары бааласак болот. Партиялык системанын бир жакшы жери түндүк-түштүк маселесин жоюуга негиз түзүп жатпайбы. Биздин максат элди экиге бөлбөй, ынтымакка алып келүү болгон...

“Азаттык”: Учурда «Республика» менен «Ата-Журттун» ортосундагы биригүү канчалык туруктуу, бекем жана келечектүү деп ойлойсуз?

Максат Сабиров: Эми чындыгын айтканда, партиянын пайдубалы керек, туруктуу боло тургандыгын шайлоодо көрсөтпөдүкпү, 29 орун алып, экинчи орунда келиш ошол эки партиянын аракети, эмгеги десек болот.

“Азаттык”: “Ата-Журттун” лидери Кыргызстандан чыгып кетип, чет өлкөдө жашап жатканын партиянын ичиндеги олку-солкулуктардан деп баалап жаткандар бар ...

Максат Сабиров: Камчыбек Ташиев Кыргызстанга, менин элге керегим жок экен, деп таарынып кетиптир, Америкада жашайт экен дешип, жомок кылып айтып жүргөндөр бар. Чындыгында андай эмес. Ар бир адам каалаган жерге барып келүүгө, эс алууга акысы бар. Акыркы эки жылда сүйлөшүүлөр көп болду, алты айда аябай катуу иштедик, ушунун баары оор болду. Мен деле бир ай эс алгым келип жүрөт, тилекке каршы, жумуш көп болууда.

Алыбек Акунов: Кыргызстанда 1917-жылга чейин көп партиялуулук болгон. Кийин коммунисттик партия жалгыз калып, ал бийлеп келди. 1990-жылдан кийин кайрадан көп партиялуулукка негиздер түзүлдү. Биз көп партиялар менен көп партиялуулукту так айырмалап билишибиз керек.

Бизде азыр 200дөн ашык партия бар, ал эми көп партиялуулук өзүнчө система, түзүм, тутум, ал жок бизде. Анын мыйзамдык, укуктук негиздери болуш керек. Акаев заманында эки палаталуулукка өтүп партияларга орундар берилип, кайра жоюлуп калган.

2010-жылдан бери парламенттик башкаруунун элементтери киргенден бери көп партиялуулукка өтүүгө кайрадан негиз түзүлдү. Биз эмне үчүн партиялык тизмеге өттүк? Эл экиге, андан көпкө бөлүнөт экенбиз, биригели, республикага белгилүү адамдар деле бир мандаттуу округдан, өз айылынан депутат болууга умтулат экен деген толгон суроолор жаралган.

Көп партиялуулук болгондо эл бөлүнбөй, аймактардан, башка улуттардан да тизмеге кирсин, деп тилек кылганбыз. Эң негизги көйгөй көп партиялуулуктун философиясы сакталбай жатат. Каалагандай тизме түзмөй, каалаганда өзгөртмөй сыяктуу мыйзамсыз нерселер көп болуп жатпайбы. Бир адамды бир аймакка байлап коюу да мыйзамсыз, ал талапкер республика боюнча добуш топтой алат эле.

“Азаттык”: Азыркы партиялар олигархтардын диктатурасы, азыркы парламентти байлардын клубу деп аташууда... Жогорку Кеңешке эмне үчүн умтулушат?

Максат Сабиров: Анын бир топ себептери бар. Эмне үчүн ишкерлердин көбү Жогорку Кеңешке депутат болгусу келет? Биздин мамлекетте жеке менчикти сактап калуу, коргоо деген система орной элек. Башка мамлекетте бирөөнүн менчигине кол салуу деген жок. Бийлик алмашып кетсе менчигиңди тартып алышы мүмкүн, жок кылышы мүмкүн, ишкерлер ошондон коркуп калышты.

Биздин ишкерлер да акылдуу балдар, санаганды жакшы билишет. Мисалы, бир ишкер өзүнүн районуна барып, 200 миң долларын чачып тийиштүү добуш алып келсе депутат боло тургандыгы көрүнүп калды. Биз ушул системадан чыгышыбыз керек деп партиянын программасында айтып жатабыз. Парламенттик система эмне экенин көбү түшүнө элекпиз.

Алыбек Акунов: Демократиянын эрежесинде утуп келген партиянын лидери өкмөт башчы болуш керек. Бизде жеңген партияда жок адам эле өкмөт башкарып жатпайбы, ал бир дагы партия үчүн жоопкерчилик тартпайт. Көп партиялуулуктун философиясы бузулуп жатат деген ушул. Эгер бул премьер-министр жаман иштесе бийликтеги партия жоопкерчиликти албайт.

Биздин элде көп партиялуулукка нааразы болуп жатыштын негизги себеби анын жоктугуна, түзө албай жатканыбызга байланыштуу. Бизде көп партиялуу система жок, орното элекпиз. Биздин электорат экинчи жолу партияларга добуш беришти. Бир дагы партия жоопкерчиликти алалбай жатпайбы. Демократия жаман деп жатышпайбы, бизде демократия жок, анын шартында жашай элекпиз. Демократияны багыт катары алдык, ал жолго чыктык, бирок максатка, барчу жолго жете элекпиз.

Атамбаев ЖККУнун жыйынына катышууда

Атамбаев ЖККУнун жыйынына катышууда
please wait

No media source currently available

0:00 0:01:25 0:00

Шакабага айланган төө буурчак

Фейсбукта чыккан тамаша сүрөттөрдүн бири

Премьер-министр Темир Сариевдин төө буурчак тууралуу айткандары социалдык тармактарда түрдүү шакаба-тамаша кептерди жаратты.

Өкмөт башчы өткөн аптада кенже курактагы балдарды өнүктүрүү боюнча эл аралык жыйында тамактануу маданиятын өзгөртүп, витаминдүү тамак-ашка басым жасоо керектигин айтып, төө буурчакты мисал келтирген эле.

“Өкмөт башчы Темир Сариев кыргызстандыктарды эт ордуна төө буурчак жегенге өткүлө деп айтты” деген мазмундагы каңшаар кеп төө буурчактын мекени деп эсептелген Таласка да жетти.

Талас районунун Манас айылынын тургуну Төрөбай Көкөбаев төө буурчак айдаганы менен аны тамакка пайдаланбаган жүздөгөн жергиликтүү тургундардын бири:

- Быйыл бир гектар жерге төө буурчак айдагам. Эки тоннага жакын түшүм алдым. Арзандап, 30 сом болуп баратканда эле сатып жибергем. Эми эттин ордуна төө бурчакты кантип жемек элек? Этке көнүп калгандан кийин этсиз тура албайбыз да. Ата-бабабыз жебеген төө буурчакты биз жемек белек? Эми анча-мынча салатка кошуп жейбиз, бирок жалаң төө буурчак менен отурсаң сууктап, оозуңа кара суу келбейби. Бул жакта чынында төө буурчак эле эмес, картошканын өзү деле желбейт.

Темир Сариев төө буурчак тууралуу өткөн аптада Бишкекте кенже курактагы балдарды өнүктүрүү маселелерине арналган жыйында сөз кылган эле. Анда эттин ордуна төө буурчак жегенге үндөгөн деле эмес:

- Дүйнөлүк саламаттык сактоо уюмунун маалыматы боюнча биздин балдарга витамин жетишпейт. Ошол эле учурда өзүбүздө өскөн жашылча-жемиштер чирип жатат. Биз тамактануу маданиятыбызды өзгөртүшүбүз керек. Төө бурчакты алалы. Этке караганда 10 эсе арзан. Бирок биологиялык баалуулугу эт менен бирдей. Бирок биз төө буурчак жебейбиз. Ошондуктан биз балким тамактануу маданиятын өзгөртүп, балдар да, чоңдор да тамшанып жей турган, ошол эле кезде улуттук өзгөчөлүгү бар тамак-аштардын түрүн ойлоп табарбыз. Биз ушул жаатта аракет кылышыбыз керек.

Темир Сариевдин маалымат катчысы Бакыт Асанов “Азаттыкка” комментарий берип жатып, өкмөт башчынын сөзү атайлап бурмаланып жатканына токтолду:

- Премьер-министр балдарга кам көрүүнү күчөтүү, дегеле жарандардын өз саламаттыгына кам көрүүсүн жакшыртуу максатында витаминдүү тамак-ашка өтүү тууралуу чакырык жасаган. Анда кайсы бир улуттук тамакты алмаштыруу жөнүндө сөз болгон эмес. Колдогу мүмкүнчүлүктү пайдалануу менен жакшы тамактанууга өтүү, тамактануу маданиятын өзгөртүү, рационду дагы жакшыртуу боюнча сөз болгон.

Таластагы төө буурчак
Таластагы төө буурчак

Саясат талдоочу Турат Акимовдун баамында, мындай жагдайга жол берилбеши үчүн жетекчилер сунуш айтуу менен эле чектелбей, аны чечүү, алдыга жылдыруу жолдорун да көрсөтүшү керек. Ал эми төө буурчакты тамакка колдонуу боюнча эң ириде адистердин пикири маанилүү:

- Темир Сариевдин айткандары прагматикалык жактан туура эле. Бизде миңдеген адам түрмөдө отурат, окуучулар, аскерлерибиз бар. Аларды багыш керек. Ошолордун баарына мамлекеттик буйрутма түрүндө тамак-ашына төө буурчакты кошуп туруу боюнча киргизип коюш керек. Бирок мамлекет ошол төө буурчактарды дыйкандардан алабы, алса канчадан алат деген маселе бар. Ушул жактан алып караганда айткандары туура. Бирок төө буурчактын бир кемчилиги бар – аны эркектер көп жегенге болбойт. Мунун баарын кылдат жасаш керек. Бала-чакабыздын баарын төө буурчак жегенге отургузуп койсок кандай болот, ошону да караш керек. Ошон үчүн негизинен импортко эле кеткени жакшы. Биз малдын майындагы, этиндеги протеинге көнгөн элбиз да, мындай протеин азайып калса элибиз оорукчан да болуп калышы мүмкүн. Ошон үчүн муну тыкыр иликтеп туруп сунуштоо керек.

Кыргызстанда буга чейин да өлкө жетекчилердин айрым бир сөздөрү шакабага айланып кеткен учурлар болгон.

Мурдагы президент Курманбек Бакиевдин тезек терүү тууралуу айткандарын коомчулук эмдигиче эсинен чыгара элек.

Жогорку Кеңештин “Бир бол” партиясынын депутаты Акылбек Жапаров вице-премьер-министр болуп турган кезде 2008-жылдары малдын тек-жайын жазуу демилгесин көтөргөндө, келеке катары кабылданып коомчулуктан колдоо тапкан эмес эле.

Сирия боюнча "жол карта" жактырылды

Сирия маселесин талкуулаган тышкы иштер министрлеринин Нью-Йорк жыйыны, 18-декабрь, 2015-жыл.

БУУнун Коопсуздук кеңеши Сирия боюнча резолюцияны жактырды. Беш жылга жакын убактан бери жарандык согуш жүрүп жаткан өлкөдөгү тынчтык жараяндын "жол картасы" катары каралган резолюцияга ылайык өкмөт жана байистүү оппозициячыл топтор сүйлөшүүлөргө макул болушу керек.

БУУнун Коопсуздук кеңеши бир добуштан жактырган резолюцияны АКШ менен Орусия чогуу сунуш кылды.

Анда Коопсуздук кеңеши Сириядагы жарандык согушту токтотуу үчүн президент Башар Асаддын режими менен ага каршы күрөшүп жаткан оппозициячыл топторду январь айында тынчтык сүйлөшүүлөрүн баштоого чакырды.

Эл аралык коомчулук үчүн Сирия боюнча "жол карта" деп саналган документтин маанисин ага добуш берилер алдында АКШ президенти Барак Обама мындайча чечмеледи:

- Сириядагы кыйроону толугу менен жеңүү өтө оор болот, бирок Сирия мамлекетин сактай турган саясий өткөөлдү табуу үчүн мүмкүнчүлүк жаралды. Ок атышууну токтотууга киришүүнү демилгелөө, бул ойдогудай болбосо да, тараптардын баарынын көңүлүн номур биринчи маселеге - “Ислам мамлекети” тобун жана анын аймактагы өнөктөштөрүн талкалоого бурат деген үмүт бар.

Президент Обама Сирияны “Ислам мамлекети” тобунан тазалоо үчүн өлкөдөгү жарандык согуш токтошу керектигин белгиледи.

Асад тууралуу эч нерсе айтылган жок

Сирия боюнча "жол картасын" БУУнун Коопсуздук кеңешине чейин Нью-Йорктогу жыйында 20 өлкөнүн тышкы иштер министрлери талкуулады.
Сирия боюнча "жол картасын" БУУнун Коопсуздук кеңешине чейин Нью-Йорктогу жыйында 20 өлкөнүн тышкы иштер министрлери талкуулады.

БУУнун жаңы резолюциясында Сирия президенти Асаддын болочогу тууралуу эч нерсе айтылган жок. Бирок Батыш менен Орусия бул маселеде эки ача турумда экени маалым.

Асадды колдогон Орусия жана Иран ал бийликте калышы керек десе, АКШ жана анын өнөктөштөрү кетиши керек деп санайт.

Мамлекеттик катчы Жон Керри Коопсуздук кеңешиндеги талкууда төмөнкүлөргө токтолду:

- Президент Асад биздин көз карашта, муну баары бөлүшпөйт, Сирияны колдоо боюнча эл аралык топтогулардын басымдуу көпчүлүгү ал Сирияны бириктирүү, моралдык ишеним жаратуу жана келечекте башкара алуу мүмкүнчүлүгүн жоготту деп санайт.

Жон Керри резолюция кабыл алынгандан кийинки басма сөз жыйында кошумчалагандай, алар режим менен оппозициянын сүйлөшүүсү январь айынын орто ченинде башталат деп күтүшүүдө.

Франциянын тышкы иштер министри Лоран Фабиустун пикиринде, Сирия өкмөтү менен оппозициянын сүйлөшүүсү эгер Асадын бийликтен кетиши боюнча ишенимдүү кепилдик болсо гана ийгилик табат. Колу канга булганган саясатчынын кайрадан шайлоого катышуусу кабыл алынгыс.

Сирия оппозициясынын Стамбулда жайгашкан Улуттук коалициясынын жетекчилиги БУУнун резолюциясында Асад тууралуу эч нерсе айтылбагандыктан, тынчтык сүйлөшүүлөрдүн келечегине күмөн саноо жана өкмөт жана аларды колдогон Орусия козголоңчулардын турумдарына абадан сокку урууну токтотуусу зарылдыгын билдиришти.

Орусиянын тышкы иштер министри Сергей Лавровдун айтымында, Асаддын бийлиги жана оппозиция өткөөл өкмөттү алты айда түзүүгө аракеттениши керек.

Андан кийин жаңы Конституция кабыл алынып, анын негизинде шайлоо өтүшү абзел. Бүткүл саясий жараян 18 ай ичинде ишке аша алат деп болжолдонууда.

Резолюциянын бир добуштан кабыл алынуусу “БУУнун уставынын негизинде кеңири антитеррордук майданды курууга жол ачышы керек”, - деген Лавров өз сөзүндө буларга токтолду:

- Сирия бирдиктүү, светтик, көп диндүү жана көп улуттуу өлкө бойдон калышы зарыл. Калктын бардык топтору үчүн коопсуз жана ыңгайлуу болушу керек. Өз келечегин аныктоого Сирия эли гана укуктуу. Бул сириялыктарга кайсы бир маселелердин чечилишин, анын ичинде президентинин тагдырын сырттан таңуулоо аракеттерине ачык жооп.

БУУдагы резолюциянын кабыл алынышына АКШ менен Орусиянын соңку сүйлөшүүлөрү мүмкүндүк берди.

Өткөн аптада АКШнын мамлекеттик катчысы Жон Керри Москвага келип, президент Путин менен жолугуп кеткен.

Ал жолугушуудан соң Москва жана Вашингтон Сирия боюнча “орток таяныч” таба баштаганы айтылган.

Азери бийлигине каршы санкция сунушталды

Азери полициясы Бакуда нааразылык акциясына чыккандарды кармоодо. 26-январь, 2013-жылы тартылган сүрөт.

АКШда азери бийлигине каршы санкция киргизүү сунуш кылынды. Конгрессте даярдалган мыйзам долбоордо адам укуктарына байланышкан кырдаал абдан начарлаганы үчүн азери бийлик өкүлдөрүнө виза бербөө маселеси каралган. Бул аралыкта Европа кеңеши Азербайжандын Адам укуктары боюнча Европа конвенциясына шайкеш келер-келбесин өз алдынча иликтөөгө киришти.

Аяктаган аптада бир жылдан бери камакта отурган таанымал журналист Хадижа Исмаилова жана башка азери калемгерлердин иши боюнча АКШ Конгрессинде атайын угуу өткөрүлдү.

Конгресстин адам укуктары боюнча эл аралык нормалардын сакталышына байкоо салган органы – Хельсинки комиссиясынын төрагасы Кристофер Смит азер бийликтерине каршы санкция киргизүүнү караган мыйзам долбоорду даярдоо менен сунуш кылып жатканын мына ушул угууда жарыялады:

- Мен мыйзам долбоорун биздин өнөктөшүбүз адам укуктарын бузууга жана катаалдыкка абдан ыктап алганынан, мамилебиздин баркы жана ишеними кетип баратканынан улам киргизем. Ачык айтканда, достор досторго адам укуктарын бузуусуна жол бербейт. Эгер биз өзүбүздү дос деп санасак, биринчилерден болуп муну токтотууга жана басаңдатууга аракеттенишибиз абзел.

Конгрессмен Кристофер Смит кошумчалагандай, Азербайжанда адам укуктары боюнча кырдаалдын “олуттуу начарлашы” расмий Бакунун АКШ жана башка өлкөлөр менен эле мамилесин бузбастан, “мыкты жана жаркын жарандардын түрмөгө салынышы же сүргүнгө мажбурланышы” азери коомунун өзүнө да зыян келтирүүдө.

Андыктан, расмий Бакуга “ачык белги бере турган учур келди”, - деди конгрессмен Смит угууда.

Азербайжан: Хадижага боштондук
please wait

No media source currently available

0:00 0:02:38 0:00

Конгрессмендин айтымында, ал даярдаган мыйзам долбоор Азербайжан өкмөтүнүн жогорку даражалуу кызмат адамдарына жана алардын тикелей үй-бүлө мүчөлөрүнө, журналисттерди, активисттерди, укук коргоочуларды куугунтуктоого катышы бар расмий өкүлдөргө АКШнын визасын бербөөнү карайт.

Президент Илхам Алиевдин өкмөтү, албетте, өз тарабынан өлкөдө эч кандай саясий айыпкер жок деп ырастап келатат. Бирок Норвегия Хельсинки комитети деген бейөкмөт уюм быйыл майда жарыялаган тизмеге караганда, андайлардын саны Азербайжанда 80дин тегерегинде.

Баш кеңсеси Нью-Йоркто жайгашкан “Чек арасыз кабарчылар” уюмунун эсебинде, саясий айыпкерлердин кеминде 12си мыйзамсыз камакка алынган калемгерлер.

Хадижа Исмаилова Бакудагы сотто. 15-октябрь, 2015-жыл.
Хадижа Исмаилова Бакудагы сотто. 15-октябрь, 2015-жыл.

Алардын арасынан “Эркин Европа/Азаттык” радиосу менен кызматташкан иликтөөчү журналист, жети жарым жылга түрмөгө кесилген Хадижа Исмаилова абакта отурганына декабрдын башында туура бир жыл толду.

Журналист камакка алынар алдында Азербайжандын жогорку бийлик эшалондорундагы коррупция, президент Илхам Алиевдин үй-бүлө мүчөлөрүнүн өлкө экономикасынын маанилүү секторлорундагы жана чет өлкөдө кыймылсыз мүлккө салган капиталы боюнча прессада бир нече макалаларды жарыялаган эле.

АКШ Конгрессиндеги угууда адам укугун коргоочу жана медиа активисттер азери бийликтери жарандык коомду басууну тынымсыз улантып жатканына көңүл бурушту:

- Азербайжан дүйнөнүн өзү жайгашкан бөлүгүндө сынчылардын оозун басуунун эң эффективдүү жана эң катаал ыкмасын көргөзүүдө. Ал жерде тынчтыкты гана көздөгөн, жакшы тилектеги оппозиция болсо да келишишпейт. Алар бул адамдарды ооздуктоо үчүн мүмкүн болгон ыкмалардын баарын колдонууда, - деди “Эл аралык мунапыс” уюмунун өкүлү Ти Кумар Конгресстеги угууда.

АКШ Конгрессиндеги угууга тушташ Европа кеңеши Азербайжан Адам укуктары боюнча Европа конвенциясын канчалык сактап жатканы боюнча расмий текшерүү баштады.

Уюмдун башкы катчысы Турбьерн Ягланддын айтымында, иликтөө Адам укуктары боюнча Европа сотунун чечимине ылайык жүргүзүлөт.

Анткени соттун чечиминде Азербайжанда мыйзам тандалма жол менен өзгөчө сынчыл добушту жана сөз эркиндигин басуу үчүн колдонулуп жатканы белгиленген.

Иликтөө жүргүзүү жана азери бийликтеринен түшүндүрмө алуу үчүн Бакуга эми Европа кеңешинин атайын делегациясы бармакчы. Азербайжан бул уюмга 2001-жылы мүчө болгон.

Апта: бүдөмүк бюджет, токтогон темир жол келишими

Темир Сариевдин Кытайга иш сапарынан бир көрүнүш, 16-декабрь

Узап бараткан аптада келерки жылдын бюджети биринчи окууда кабыл алынды. Бийлик башчылары алыскы чет өлкөлөрдө иш сапарлары менен болушту.

Бүдөмүк бюджет...

17-декабрда бир күндүк талкууда Жогорку Кеңеш келерки жылдын бюджетин биринчи окууда кабыл алды. Бюджеттин негизги параметрлери 124 млрд. сом кирешеси, 147 млрд. сомго жакын чыгашасы болуп, 22 млрд. сомдон ашуун тартыштык менен жактырылды.

Оппозициялык “Республика Ата-Журт” жана “Бир бол” фракцияларынын лидерлери Өмүрбек Бабанов жана Алтынбек Сулайманов тартыштыкты кыскартуу талабы менен чыгышты. Бирок добуш берүүдө 84 депутат долбоорду колдоду.

Келерки жылдын бюджети тартыштыгы көптүгү менен эле эмес, салыктарды жыйнай албай калуу коркунучу боюнча дагы чочулоолорду жаратууда.

Бюджеттин кирешеси негизинен салык жана бажы төлөмдөрүнөн жыйналат. Тактап айтканда, 124 млрд. сом кирешенин 93 млрд. сомго жакыны мына ушул эки булактан түшүүгө тийиш. 20 млрд. сомго жакын сумма салыктык эмес кирешелерден түшсө, 11 млрд. сомдон ашуун сумма гранттардын эсебинен келет. Айрым депутаттар 11 млрд. сомду да тартыштык катары санап, бюджеттин чыныгы тартыштыгын 35 млрд. сомго жеткирүүдө.

Финансы министри Адылбек Касымалиев тартыштыкты сырттан алынган насыялар менен жабуу көздөлүп жатканын моюнга алды:

- Ички жана тышкы булактары бар. Булактары болгону үчүн алып келип жатабыз. Тартыштыктын 92% тышкы булактар. Ал мамлекеттик инвестициялык программалардын негизинде тартылат.

Иллюстрация
Иллюстрация

КСДП фракциясынын мүчөсү Иса Өмүркулов бюджетте көрсөтүлгөн өлчөмдө салыктардын жыйналышы реалдуу эместигин айтып, ал өз кезегинде бюджетти аткарууда татаалчылык жаратарын белгиледи. Иса Өмүркулов соода кыскарып жаткан мезгилде Евразия экономикалык биримдигинин алкагында 16 млрд. сомго жакын кошумча нарк салыгын, алыскы чет өлкөлөр менен соодадан 11 млрд. 575 млн. сом кошумча нарк салыгын жыйноо канчалык реалдуу деген маселени койду.

Бирок Бюджет жана финансы комитетинин төрагасы, “Бир бол” фракциясынын өкүлү Аскарбек Шадиев жана төрага Асылбек Жээнбеков бюджетти кабыл алууга басым жасашты.

Аскарбек Шадиев жаңы жылга жаңы бюджет менен кирүү керектигин кошумчалады:

- Жаңы жылга жаңы бюджет менен киришибиз керек. Бюджетти окуйбуз деген кишилерге айтарым, аны карап чыксак болот. Эгерде маселе болсо биздин бөлүмдүн кызматкерлери күнү-түнү ушул жерде жүрөт. Суроо болсо депутаттар менен чогуу отуруп караганга даярмын.

Бюджет биринчи окулушунда каралган учурда өкмөт башчы Темир Сариев Кытайда сапарда болгондуктан негизги курч жана орчун суроолор вице-премьер-министрлер жана финансы министрине берилип жатты. Өкмөт башчы эми экинчи, үчүнчү окууда каралышына катышуусу күтүлөт. Бирок бюджеттин негизги параметрлери бекитилгендиктен, эми талаш-тартыш мына ошол сумманын алкагында гана болот.

Бекитилген бюджеттин аткарылбашы Кыргызстанда адатка айланган. Ошондуктан жыл ичинде бюджет кырдаалга жараша бир нече жолу өзгөрүшү мүмкүн. Маселен, 2015-жылдын бюджети акыркы жолу жакында эле өзгөртүлүп, тартыштыгы 16 млрд. сом деп бекитилди.

Атамбаев араб өлкөлөрүндө, Сариев Кытайда

Жогорку Кеңештин комитеттеринде жана өзүндө бюджет каралып жатканда премьер-министр Темир Сариев Кытайда болсо, мамлекет башчысы Алмазбек Атамбаев Түркмөнстан, Кувейт жана Катар мамлекеттеринде сапарда болду.

Президент сапар менен барган үч мамлекет тең мунай жана газдын эсебинен эсепсиз байыган өлкөлөр. Президент Атамбаевдин сапарынын максаты да ушул өлкөлөрдөн, өзгөчө Кувейт жана Катардан инвестиция тартууга багытталган.

Атамбаевдин Кувейттеги иш сапарынан бир көрүнүш
Атамбаевдин Кувейттеги иш сапарынан бир көрүнүш

Дегеле, акыркы кезде араб дүйнөсүнөн инвестиция тартуу үчүн бир катар аракеттер жасалып жатат. Бирок анын кайрымы байкалбайт. Анткени Ислам өнүктүрүү банкынын республикадагы айрым долбоорлорду насыялоого катышуусун эске албаганда араб өлкөлөрүнөн көрүнүктүү инвестиция келген жок.

Саясат таануучу Эмил Жороев араб дүйнөсүнөн инвестиция тартуу аракети азырынча майнапсыз калып жатканын тастыктап, алардын өндүрүшкө жогорку технология алып келүүгө чамасы чакталуу экенин белгилейт:

- Президенттик аппараттын эл аралык иштер боюнча бөлүм башчысы Сапар Исаков жакшы сөздөр болгонун айтат. Бирок эч кандай документ, келишимдерге кол коюлган эмес көрүнөт. Анын үстүнө алар жогорку технологиялуу өндүрүш тармагына инвестиция жасай алышпашы мүмкүн. Алар портфелдик инвестор болуп, акчасын эле бериши мүмкүн.

Эмил Жороев ага Кыргызстандын ички базарынын чакталуу экени, ал эми Евразия экономикалык базарынын эми эле ачылып жатышы араб дүйнөсүнөн инвестициянын келбей жатышына себеп болуп жатышы мүмкүндүгүн кошумчалады.

Кытай багыты болсо башкачараак. Чыгыш гигантынан дүйнөлүк гигантка айланып бараткан Кытай Кыргызстандагы негизги инфраструктуралык долбоорлорду каржылап, бийликтин аз болсо да мактануусуна өбөлгө түзүп келатат. Бирок Темир Сариевдин Кытайга сапары натыйжалуу болду дегенге негиз жок. Анткени Алмазбек Атамбаев Кувейтте жүрүп маалымдаган Кытай-Кыргызстан темир жолун кура баштоо боюнча келишимге кол коюлбай калды.

Аргынбек Малабаев
Аргынбек Малабаев

Кыргызстандын транспорт жана коммуникация министри Аргынбек Малабаев келишимге кол коюлбашына анын Кытай тарапта ички жол-жоболордон өтүп бүтпөй калганы себеп болгонун билдирди:

- Кытай тарап макулдашууларды, ички жол-жоболорун аткарыш керек экен. Биз тараптан меморандумду даярдап барганбыз. Менин оюмча, январь айында келишимге кол коёбуз. Ошол мезгилге чейин алар ички жол-жоболорду аткарып бүтөт деп ойлойм.

Аргынбек Малабаевдин айтымында, кыргыз тарап Кытай-Кыргызстан темир жолун Торугарт-Ат-Башы ГЭСи - Макмал-Жалал-Абад багыты боюнча өтүүсүн тандап алды. Бул багыт Ат-Башыдан Балыкчы тарапка темир жол курулууга шарт түзүп, түндүк менен түштүктү темир жол менен байланыштырат. Малабаев Кытай-Кыргызстан темир жолунун баасы эки млрд. доллардан ашарын белгиледи.

Кытай-Кыргызстан-Өзбекстан темир жолун куруудан кыргыз бийлиги 2013-жылы баш тартып, 2015-жылдын башында позициясы өзгөргөнү маалым болгон. Февраль айында Кытайга сапар менен барган ал кездеги Кыргызстандын транспорт жана коммуникация министри Калыкбек Султанов темир жолду куруу боюнча келишимге жетишип келгени кабарланган.

Кытай-Кыргызстан темир жолун курууга кыргыз коомунда каршылык кайсы бир күчтөр тарабынан уюштурулуп, ал "кытайлар Кыргызстанды каптап кетет, кен байлыктарды ээлеп алат" деген жүйөлөр менен коштолгон. Кыргызстандагы эксперттер мындай каршылыкты уюштурууга Орусия жана Казакстан кызыкдар деп боолголошот. Анткени бул өлкөлөр Кытайдын Европага карай багытталган жолу алардын аймагынан өтүүсүнө кызыкдар.

Саясат таануучу Марс Сариев кыргыз бийлигинде Кытай-Кыргызстан-Өзбекстан темир жолу Кыргызстандын кызыкчылыгында экени эми түшүнүү тапты дейт:

- Жаныбызда турган коңшу Казакстан Кытай менен темир жол салуу үчүн Кытайдан эки млрд. доллар алып жатышат. Ошону менен эки багытта жол салып жатышат. Мындай шартта биз такыр эле туңгуюкта, чон жолдун четинде калып жатабыз. Менин оюмча, Кыргызстандын кызыкчылыгын түшүнүп, Кытай менен Европаны байланыштырган жолдун ортосунда болууга аракет жасалууда. Бул жол курулса биз чоң инфраструктуранын ортосунда туруп калабыз.

Жогорку Кеңештин транспорт, коммуникация, архитектура жана курулуш комитетинин төрагасы Иса Өмүркулов Кытай-Кыргызстан темир жолунун мааниси өтө чоң экенин белгилейт:

- Бул долбоор биздин мамлекет үчүн өтө зор мааниге ээ. Себеби транзиттик жолго айланабыз. Транзиттик жолго айлануунун өзү эле мамлекетке көп киреше алып келет. Ошол жолдун боюндагы аймактардын өнүгүүсү үчүн шарт түзүлөт. Экономикага жүз миллиондогон доллар түшөт. Биздин түндүк-түштүктү темир жол менен бириктирүүдө мааниси зор.

Кытай-Кыргызстан темир жолун курууга Кытай тарап каражат бөлөт. Ал эми Кыргызстан өзүнүн жерин курулушка берүү менен катышат.

"Ойгоном" деген оппозиция

Кыргызстан бийлигин оппозиция жаздын же күздүн келиши менен коркутууну адатка айлантып алган. Бул ирет да ошондой маанидеги билдирүүлөр пайда боло баштады. Маселен, 17-декабрда бюджетти талкуулоодо “Республика Ата-Журттун” лидери Өмүрбек Бабанов "жаз келгенде көрөбүз" дегендей өкмөткө сес берди.

Ал эми унутулуп бараткан Улуттук оппозициялык кыймыл практикалык ишин болбосо да риторикасын жандантып, өлкөдөгү кырдаал, маанилүү окуялар боюнча билдирүүлөрүн жарыялай баштады. Маселен, узап бараткан жумада Улуттук оппозициялык кыймыл эки жолу билдирүү менен чыкты. Анын биринде экономикалык кризистен чыгуу үчүн антикризистик программаны иштеп чыгуу талабы өкмөткө коюлса, экинчисинде адам укуктарын жана сөз эркиндигин сактоо талабы коюлду.

Дайырбек Орунбеков, Адилет Айтикеев, Адил Турдукулов
Дайырбек Орунбеков, Адилет Айтикеев, Адил Турдукулов

Маалым болгондой, 17-декабрда журналист Дайыр Орунбеков жана аны коштогон саясатчылар, активисттер өкмөт үйүнүн алдына чогулуп, президент Алмазбек Атамбаевге 12 миң сомду өткөрүп берүүгө аракет жасашкан. Чогулгандарды милиция ошол замат кармап кетип, сот 2 миң сомдон айып пул салып чыгарды. Оппозиция бийликтин бул аракетин сынга алып, айыптады.

Дайыр Орунбеков соттун чечими менен президент Алмазбек Атамбаевдин ар-намысына шек келтирген деп табылып, 2 млн. сом айып пул төлөөгө милдеттендирилген.

Оппозиция өкүлдөрү жана эксперттер ошондой эле өкмөттөн антикризистик программа иштеп чыгуу талабы менен 18-декабрда жыйын курушту. Ага бийлик, Улуттук банктын өкүлдөрү да катышканын билдирген Равшан Жээнбеков жыйындын катышуучулары өкмөттүн антикризистик программасы жок деген жыйынтыкка келгенин айтты:

- Жыйынтыгында ошого келдик. Жакынкы мезгилде экономикада абал оорлойт. Экономикалык кризистен чыгуунун жолун бийлик, өкмөт сунуштай алган жок деген жыйынтыкка келдик.

Адахан Мадумаров
Адахан Мадумаров

Ал эми оппозициялык маанайдагы билдирүүлөр менен көбүрөөк чыга баштаган “Бүтүн Кыргызстан” партиясынын лидери Адахан Мадумаров “Эмгек” партиясы менен ажырашканын билдирди:

- Кечээ саясий кеңештин жыйыны болду. Анда жаштар жергиликтүү кеңештерге шайлоого өзүбүзчө күч болуп баралы деген сунуш менен чыкты. Саясий кеңеш аны колдоду. Ошондуктан жергиликтүү кеңештерге шайлоого “Бүтүн Кыргызстан” өзүнчө, “Эмгек” өзүнчө барат.

Эки партия жаңжалдашпай экиге бөлүнүштү. Бирок эки партиянын мүчөлөрүнүн арасында шайлоонун жыйынтыгы боюнча бири-бирине сын-пикирлер курч болгону маалым. “Бүтүнчүлөр” Аскар Салымбеков үгүт жана шайлоого жетиштүү каржы бөлбөй койду десе, “эмгекчилер” Адахан Мадумаров түштүк региондордон жетиштүү добуш жыйнай алган жок деп кинелегени маалым.

“Бүтүн Кыргызстан” жана “Эмгек” партиясы парламенттик шайлоо алдында биригип, шайлоого бирге барышкан. Бирок 7% босогодон өтө албай калышкан. “Бүтүн Кыргызстандын” лидери аларга берилген добуштар туура саналбай калды деп, шайлоо комиссиясы менен соттошкон. Бирок маселе “Бүтүн Кыргызстандын” пайдасына чечилген эмес.

Таңсыктыгы да, талашы да көп бюджет

Өкмөт келерки жылдын бюджетин 22 млрд. сомдон ашуун тартыштык менен сунуштады.

17-декабрда Жогорку Кеңеш келерки жылдын бюджетин биринчи окууда 83 добуш менен кабыл алды Тактыгынан талашы жана тартыштыгы көп бюджет өнүгүүнүн негизи боло алабы?

АКШнын Федералдык резервдик системасынын үстөк пайызды көтөрүүсү олку-солку болуп турган Кыргызстандын валюта базарындагы абалга кандай таасирин тийгизет? Мына ушул жана башка суроолор “Азаттыктын” “Арай көз, чарай” талкуусуна коюлду. Талкууга Жогорку Кеңештеги “Республика - Ата Журт” оппозициялык фракциянын мүчөсү Максат Сабиров, башкаруучу коалициядагы “Өнүгүү” фракциясынын мүчөсү, Жогорку Кеңештин Агрардык саясат, суу ресурстары жана экология боюнча комитетитинин төрагасы Мирлан Бакиров жана экономика илимдеринин доктору Айылчы Сарыбаев катышты.

“Азаттык”: АКШнын бир каржы министри “Доллар биздин валюта, ал эми проблема силердики” деген экен. Ошонун сыңарындай доллар азыркы кезде башкасын айтпайлы, Кыргызстандын Улуттук банкынын жана өкмөтүнүн чоң проблемасына айланып турат. Мына ушундай туруксуз шартта АКШнын Федералдык резервдик системасы, же бизче айтканда, Улуттук банкы доллардын үстөк пайызын 0,25 пайыздан 0,5% пайызга көтөрдү. Бул доллардын дагы кымбаттоосуна алып келет деген пикирлер бар. Айылчы мырза, АКШнын Федералдык резервдик системасынын чечиминин бизге таасири кандай болот?

А. Сарыбаев: Анын Кыргызстандын валютасына түздөн-түз тиешеси жок. Анткени АКШнын валюта саясатында доллар негизинен Европанын евросуна, Кытайдын юанына, орустардын рублине каршы же болбосо атаандаш катары көтөрүлөт же ылдыйлатылат. Албетте, орустарга же казактарга таасирин тийгизсе, бизге кыйыр түрдө таасири болот. Бирок түз таасири тийбейт. Биздин валюта өзүбүздүн экономикалык абалга жараша болот. Ошондуктан АКШнын валюта саясатын Кыргызстанга түздөн-түз таасири тиет дегенден алысмын.

“Азаттык”: Мирлан мырза, парламентте келерки жылдын бюджетин биринчи окууда кабыл алдыңыздар. Мына ушул АКШнын валюта системасындагы өзгөрүүлөргө өкмөттө, сиздердин башкаруучу коалицияда даярдыктар барбы?

М. Бакиров: Валюта боюнча айта турган болсок, сом күчүн жоготууда. Бюджетте бир доллар 64 сом 80 тыйын менен бекитилип жатат. Бул алдын ала коюлган божомолдор. Ал эми тиги жакта кабыл алынган чечимдер биздин экономикага кандай таасирин тийгизет? Ал маселе боюнча өкмөттүн позициясын сураган жокпуз. Анткени аны эми гана угуп жатабыз.

“Азаттык”: Улуттук банктын төрагасынын маалыматы жакында эле парламентте угулду. Ал жерде улуттук валюта - сомдун курсуна таасир эткен фундаменталдык маселелер чечилмейин, жалаң интервенция менен узак мөөнөткө курсту кармап калуу мүмкүн эместиги айтылды. Анын үстүнө резерв да чексиз эмес. Фундаменталдык маселе катары тышкы соодадагы терс баланс жана бюджеттик тартыштык аталган. Бирок өкмөт келерки жылдын бюджетин 22 млрд. сомдон ашуун тартыштык менен сунуштады. “Республика Ата Журт” фракциясы аны 10 млрд. сомго кыскартууну сунуштады. Эмненин эсебинен кыскартууну көрүп турасыздар, Максат мырза..?

М. Сабиров: Чындыгын айтканда, өкмөт өзүнө абдан чоң жоопкерчиликти алып алды. Бизде 2011-2012-жылдары бюджеттин тартыштыгы 2 млрд. сом эле болчу. Ошондо да катуу талаш-тартышка түшчүбүз. Азыр эми быйылкы жылдын 16 млрд. сом тартыштыгы менен колдоп бергенбиз. Азыр болсо 22 млрд. сом тартыштык дегенде биз өзүбүздүн кирешебизге жараша жашабайлыбы деп жатабыз. Биз 2016-жылга 10 млрд. сомго, андан кийинки жылы 5 млрд. сомго кыскартып, 2018-жылга тартыштыгы жок мамлекет болсок дедик. Биз чыгашаларды оптимизациялоого барышыбыз керек. Өкмөт чиновниктердин санын кыскартууга барышы керек.

Кожошев: Кытай менен визасыз режимди сүйлөшүп жатабыз

please wait

No media source currently available

0:00 0:00:23 0:00
Түз линк

Сирия: тынчтык жараянга кадам ташталабы?

БУУнун Коопсуздук кеңеши.

Сириядагы жарандык согушту токтотуп, саясий жараянды баштоо боюнча жаңы аракеттер бүгүн БУУнун Коопсуздук кеңешинин жыйынында талкууланганы жатат.

Мунун алдында Коопсуздук кеңеши Сирия менен Ирактагы “Ислам мамлекети” тобун каржы булактардан ажыратуу чаралары каралган резолюцияны жактырды. Документти АКШ менен Орусия биргелешип даярдаган.

Коопсуздук кеңешинин 18-декабрдагы отурумуна АКШнын мамлекеттик катчысы Жон Керри өзү төрагалык кылганы жатат.

Кеңештин отурумун утурлай Сирияда ок атышууну токтотууга жана саясий сүйлөшүүлөргө колдоону бекемдөө аракетинде Сирия боюнча эл аралык топтун жыйыны да өткөнү турат.

- Венадан Парижге, Эр-Рияддан - Москвага, бүгүн болсо Нью-Йоркто - конференциялардын үч континентте өтүп жатышы жарандык согуштун беш жылынан жана Сирияда 300 миң адамдын өмүрү кыйылгандан кийин эми өзгөрүү болушу керектигине биз канчалык маани берерибиздин белгиси. Нью-Йоркто биз оппозициянын көз караштарын жана Венадагы саясий тегерек үстөлдө талкуулагандарды бириктирип жатабыз. Бизден талап кылынган эң маанилүү иш бир жагынан Асад режими менен экинчи жагынан оппозициянын куралдуу топторунун ок атышууну токтотутушуна жетишүү боюнча кошумча чаралар , - деди немец тышкы иштер министри Франк Вальтер Штейнмайер Нью-Йорктон кабарчыларга.

Баяндамчылар БУУдагы бүгүнкү жыйындын маанисин дагы бир факт арттырып турганына көңүл бурушууда. Сириядагы жаңжал дүйнөдөгү качкындар менен жер которууга мажбур адамдардын санын быйыл жаңы рекорддук деңгээлге, 60 милллион кишиге чыгарды.

Бүгүнкү жыйындын өтүшүнө жол ачуу максатында АКШ мамлекеттик катчысы Жон Керри апта башында Москвага келип, президент Владимир Путин менен сүйлөшүп кеткен эле.

Ал жолугушуудан соң АКШ менен Орусия Сирия боюнча “орток таяныч” таба баштаганы айтылган.

Путин кечээги жылдык басма сөз жыйын учурунда билдиргендей, Керри ага Москвадагы сүйлөшүүдө БУУнун Коопсуздук кеңешинин Сирия боюнча резолюция долбоорун көргөзгөн.

Путиндин айтымында, анын айрым жоболору дагы иштөөнү талап кылганы менен жалпысынан кабыл алына турган сунуштар.

Орус президентинин ишениминде, Керри даярдаган план Сирия президенти Башар Асад үчүн да кабыл алынарлык болуш керек.

Асадын айласын табуу

Путиндин бул сөздөрү Асаддын саясий болочогу боюнча Орусия менен АКШ жана анын өнөктөштөрү ортосундагы узактан берки талашты чечүүнүн түйүнү табылышы мүмкүндүгүн каңкуулоодо.

Керри Путин менен кездешкен учур. 15-декабрь, 2015-жыл.
Керри Путин менен кездешкен учур. 15-декабрь, 2015-жыл.

Жон Керри өзү Москвада болгон учурунда Кошмо Штаттар Сирияда “режим алмаштырууну” көздөбөй турганын, бирок Асад келечекте Сириянын лидери боло албасын айткан.

Бул билдирүү АКШын Асад бийликтен токтоосуз кетиши керек деген узактан берки туруму бир аз жумшарганын ишарасы катары каралууда.

Ак үйдүн өкүлү Жош Эрнест эки күн мурда Вашингтондун Асад жана анын бийликтен кетүү мөөнөтү боюнча турумун мындайча тактады:

- Ал (Жон Керри) Асад өлкөнү башкаруу үчүн легитимдүүлүктү жоготконун ачык айтты. Асад кетиши керек деген биздин турумубуз өзгөргөн жок. Бул маселе Нью-Йорктогу кеңири сүйлөшүүлөрдө каралат. Кошмо Штаттар, эл аралык коомчулуктун калган бөлүгү же Сирия эли үчүн өлкөдөгү баш-алмандык жана кыянатчылык президент Асаддын бийлик мөөнөтү бүтүшү үчүн дагы беш-алты жылга уланышын элестетүү кыйын.

Эл аралык медиада айтылып, жазылып жаткан айрым божомолдорго караганда, АКШ өз тарабынан Асад Сирияда жаңы шайлоого чейин алып баруучу өткөөл мезгилге аралашуусуна, ал эми Орусия Асад өткөөл мезгил бүткөндө кызматтан чегинүүсүнө көнүшү ыктымал.

Дипломаттар өткөн айда Венада макулдашкан план боюнча Асаддын режими жана козголоңчулар алты ай ичинде өткөөл өкмөттү курашы, ал эми бир жарым жыл ичинде улуттук шайлоону өткөрүшү керек.

АКШ дипломаттары Коопсуздук кеңеши бүгүн тынчтык сүйлөшүүлөрүн уюштуруу жана Сирияда ок атышууга жетишүү боюнча аракеттерди колдойт деп үмүттөнүүүдө.

Бирок ок атышуунун токтошу “Ислам мамлекети” тобу көзөмөлдөгөн аймактарды камтыбайт.

ИМдин акчасын азайтуу аргасы

Коопсуздук кеңешине мүчө 15 өлкөнүн каржы министрлери кечээ аталган экстремисттик топту каржы булактардан ажыратуу чараларын күчөтүүнү караган жаңы резолюцияны бир добуштан жактырды.

ИМ тобунун негизги кирешеси кара май соодасынан түшөт.
ИМ тобунун негизги кирешеси кара май соодасынан түшөт.

АКШ менен Орусия биргелешип даярдаган документте быйыл февралда жактырылган резолюциянын талаптары аткарылбаганына тынчсыздануу билдирилди.

Ал резолюцияда “Ислам мамлекети” же “ал-Каидага” байланышы бар “ал-Нусра” тобунан мунай сатып алгандарга каршы санкция киргизилери эскертилген.

Өкмөт Кытай менен визасыз режим киргизеби?

Нарын облусунда жол салып жаткан кытайлар

Өкмөт мүчөсүнүн Кытай менен визасыз режим киргизүү тууралуу айтканы коомчулуктун катуу реакциясын пайда кылды. Экономика министри Арзыбек Кожошев Кытайдагы иш сапарында эгер визасыз режим киргизилсе, Кыргызстанга жыл сайын миллионго жакын турист келиши мүмкүн экенин айткан.

Премьер-министр Сариев баштаган өкмөттүк делегациянын курамына кирген экономика министри Арзыбек Кожошев Кытайдагы иш сапар маалында “Азаттыктын” кабарчысына комментарий берип жатып, Кыргызстан Кытай менен визасыз режимди киргизүү боюнча сүйлөшүүлөрдү жүргүзүп жатканын айткан.

- Бүгүнкү күндө Кыргызстанга 60 мамлекеттин жарандары визасыз кирип чыгууда. Кытай мамлекети менен бул маселе боюнча азыр сүйлөшүүлөр жүрүп жатат. Бирок, өзүңөр билгендей, бул жерде анча-мынча коопсуздуктар бар. Бирок бул маселе да, кудай буйруса, келечекте чечиле турган маселе деп ойлойм, - деди Кожошев.​

please wait

No media source currently available

0:00 0:00:23 0:00
Түз линк

Кожошевдин өкмөттүн атынан айткан мындай билдирүүсү Кыргызстанда кызуу талкууга жем таштады. Бишкекке келген соң министр визасыз режим тууралуу анын сөзүн бурмалап салышкан деп журналисттерге күнөөнү оодарды.

Министрдин сөзүнө улай жарандык активисттер жакынкы өлкөлөрдөн келгендерге ансыз да көзөмөл чабал экенин, ага кошумча коопсуздук маселеси күндөн күнгө курчуп баратканын айтып сындашууда. Кыргызстан жыл сайын чет өлкөлүк жумушчулар үчүн 12 миң квота берет. Расмий маалыматтар боюнча бул квотанын 70% жакынын кытайлык жарандар алат. Миллиарддан ашкан калкы бар коңшу өлкө менен визасыз режимди киргизүүнүн опуртал жактарына токтолгон жарандык активист Мавлян Аскарбеков өкмөт мүчөсүнүн сунушун коопсуздукка коркунуч келтирет деп баалайт:

- Ашып кетсе беш жылдын ичинде миллиондогон кытай жарандары кирип, биздин жарандыкты алышы мүмкүн. Бул коопсуздукка чоң коркунуч келтире турган маселе. Мындай кырдаалга биз караманча каршыбыз. Ал эми Кытай бул маселеге кызыкдар болуп жатат.

Саясат талдоочу Марат Казакпаев Кытай менен визасыз режим орносо, ири өлкөнүн ички коркунчутары Кыргызстанга түздөн-түз таасир этиши мүмкүн деп чочулайт:

- Визаны алып салабыз деген туура эмес. Ал өлкөнүн ичинде тынч эмес, мисалы, уйгур сепартисттери сыяктуу коркунучтар, ар кандай жардыруулар болуп атат. Мындай коркунуч бар.

Министрдин сөзү социалдык тармактарда өтө кызуу талкууланууда. Авазбек Саитмуратов деген колдонуучу “Улуттук коопсуздук деген түшүнүктү ойлонуп да көрбөгөн, 1,5 миллиард калкы менен Кытайдын чоңураак бир айылындай болгон мамлекетибизди ойлобогон, бул алардын максаттарынын бири экендигин билип туруп жасаган бул министр сөрөйдүн, чабал өкмөттүн кылыгын кара! – деп Фейсбукка ачуулана жазса, Искен Афиджанов “Бул аткаминер өзүнүн мындай сунушу менен миллиарддан ашуун калктуу Кытайдын алдында биздин мамлекетти эгемендигинен айрылууга түртүп жатат” деп жазат.

Өкмөт учурдагы экономикалык кыйын кезеңден чыгуунун ар кыл жолун караштырууда. Коррупциянын чеңгээли тамыр жайган өлкөгө ири инвесторлорду тартуу кыйла оор болуп жатканын эл дагы, өкмөт дагы мойнуна алат. Кандай болгон маалда дагы миң жылдан ашуун тарыхы бар мамлекеттин эгемендигин сактоо, улуттун келечеги стратегиялык маселе экенин мамлекеттик жана коомдук ишмер Кемел Ашыралиев белгилейт:

- Албетте, Кытай бизге жардам берип жатат. Бирок аларга карата мындай мамиле кылбаш керек. Алар каптап кетсе кандай болот? Эл арасында нааразычылык күчөп кетет.

Буга чейин Кыргызстандагы кытай жарандарынын мыйзамсыз иштерине каршы бир канча жолу нааразылыктар, митингдер да болгон. Расмий маалыматтарга таянсак, өлкөдө 20 миңге жакын кытай жараны бар. Көз карандысыз байкоочулар иш жүзүндө алардын саны мындан кыйла көп деп белгилешет.

Бир ай мурун өткөн коррупция боюнча координациялык кеңештин жыйынында чет өлкөдөн Кыргызстанга келген мигранттарды кабыл алуудагы коррупциялык схемалар тууралуу да сөз болгон. Анда айрым чет элдиктер Кыргызстанда жүрүүнүн мыйзамсыз жолун тандашары, ага укук коргоо органдары өздөрү кол кабыш кылары сындалган.

Башкы прокуратуранын маалыматы боюнча быйылкы жылдын тогуз айында 160 миң чет өлкөлүккө кыргыз виза берилген. Бирок виза алгандар өз убагында Кыргызстандан чыгып кетип жатканы тууралуу кыргыз бийлигинин ушул күндө статистикасы да, жообу да жок.

Макаланы орус тилинде бул жерден окуй аласыз.

Сариевдин Кытайга расмий сапары

Кытай: Темир жол долбоору боюнча жыйынтык болгон жок

17-декабрда премьер-министр Темир Сариевдин Кытайга төрт күндүк сапары жыйынтыкталды.

Премьер Сариев Шанхай кызматташтык уюмунун өкмөт башчыларынын саммитине катышты, андан кийин кытай тараптын чакыруусу боюнча уюшулган эки күндүк расмий сапарда болду. Жыйынтыгында бир катар документтерге кол коюлду.

ШКУ саммити бекеринен Чжэнчжоуда өткөн жок. Себеби дал ушул шаарды кытай бийлиги келечекте эл аралык деңгээлдеги ири логистикалык борборго айландырууну көздөп жатат. Ал калкы 100 миллион болгон Хэнан провинциясынын борбору.

Саммит жыйынтыгында өкмөт башчылар уюмдун бюджети боюнча отчетторду, пландарды бекитип, эки чечим кабыл алышты. Биринчиси – ШКУнун Өнүктүрүү банкын жана Өнүктүрүү фондун түзүү боюнча ишти улантуу. Экинчиси - уюмга мүчө өлкөлөрдүн компетенттүү органдарынын корголгон маалыматтык-технологиялык системасын түзүүгө каражат бөлүү.

Жыйында сүйлөгөн сөзүндө Темир Сариев көп тараптуу соода-экономикалык кызматташуу программасын ишке ашырууга көмөктөшчү ШКУнун Өнүктүрүү банкы жана Өнүктүрүү фонду тууралуу канча жылдан бери оозеки айтылып, бирок ишке ашпай, алигүнчө ачылбай келатканын белгиледи.

Ошондой эле ШКУнун өкмөт башчылары интернет маселесин талкуулаган жыйын өткөрүштү. Экинчи дүйнөлүк интернет-конференция деп аталган бул иш-чарага, бирок, интернет мыкты өнүккөн АКШ жана Европа мамлекеттеринен лидерлер катышкан жок. Кытай жетекчиси Си Цзинпин анын катышуучуларынын алдында сүйлөп, дүйнө коомчулугун интернетти башкаруу ыкмасы ар бир мамлекетте ар башкача болушу мүмкүн деген фактты таанууга чакырды. Белгилүү болгондой, Кытайда интернет катуу көзөмөлдөнөт, дүйнөдө кеңири жайылган социалдык түйүндөр жана сайттар ал жакта ачылбайт. Бул үчүн кытай бийлиги Батыштын катуу сынына кабылып келатат.

Жыйынга катышкан кыргыз өкмөтүнүн башчысы Темир Сариев Кыргызстан глобалдык интернеттик башкаруу тутумунун демократиялуу, ачык-айкын болушун колдоорун жана бул багытта коопсуздукту камсыз кылууга өз салымын кошоорун айтты.

Ал эми Бээжинде өткөн расмий сапар алкагында жүргүзүлгөн эки тараптуу сүйлөшүүлөрдүн жыйынтыгында билим, маданият тармактарында кызматташтыкты өркүндөтүү, банктык көзөмөл жаатында биргелешип иштөө тууралуу документтерге жана Түркмөнстандан Кыргызстан аркылуу Кытайга газ алып өтүүчү куур боюнча инвестициялык макулдашууга кол коюлду.

Темир Сариев Кытай премьер-министри менен
Темир Сариев Кытай премьер-министри менен

Кытай премьер-министри Ли Кэцян менен жолугушууда Темир Сариев өзүнүн бул расмий сапарын эки өлкөнүн жана элдин ортосундагы кызматташтыктын башкалар үчүн өрнөк болчу мисалы катары баалады:

- Кыргызстан менен Кытайдын ортосундагы достук, жакшы кошуналык мамиле байыртан бери өнүгүп келатат. Биз Кытай менен стратегиялык өнөктөштүккө өзгөчө маани беребиз.

Темир жол боюнча жыйынтык жок

Сапар алкагында кол коюлган куур боюнча макулдашуу Түркмөнстандан Кытайга Кыргызстан аркылуу газ алып өтүүнү карайт. Бул үчүн кытай тарап 1 миллиард 200 миң доллар бөлөт. Экономика министринин энергетика маселелери боюнча орун басары Айбек Калиевдин “Азаттыкка” айтымында, Ош облусу аркылуу 220 чакырым куур өтөт.

- Трасса толук макулдашылды. Чоң-Алай жана Алай райондорунан 18 гектар жер трансформацияланды. Келерки жылдын март-апрел айларында курулуш башталат. Биз транзит үчүн акча алабыз. Жылына 30-36 миллиард куб метр газ өтөт.

Инвестициялык макулдашуу боюнча курулуш иштерине миңге жакын жергиликтүү тургунду тартып, аларды убактылуу иш менен камсыз кылуу каралып жатат.

Темир Сариевдин Бээжин сапарынын алкагында Кытай-Кыргызстан-Өзбекстан темир жолу боюнча да сүйлөшүү өттү, бирок жыйынтык документ кабыл алынган жок. Мунун себеби кытай тараптын ички макулдашуу процесси аяктай электиги менен байланыштырылууда. Бул жол тууралуу да канча жылдан бери айтылып келатканы менен жыйынтык чыга элек. Анын багыты, баасы, шарттары жана стандарты тууралуу орток пикир алигүнчө табыла элек.

Кытай премьер-министри Ли Кэцян ШКУ саммитинде сүйлөп жатып бул боюнча үч тараптуу сүйлөшүүну тез арада баштоо керектигин жана келерки жылдын биринчи жарымында бир жыйынтыкка келүү зарылдыгын айткан болчу.

Кытай Кыргызстандын тышкы соодасында Орусиядан кийинки эле экинчи орунду ээлейт. Эксперттердин пикиринде, реэкспорттон кыргыз тарап мурда жакшы эле пайда көрүп келген. Бирок Кыргызстан Евразия экономикалык биримдигине (ЕАЭБ) кошулгандан бери Кытайдан келүүчү товардын көлөмү кескин азайды. Экономика министри Арзыбек Кожошев муну доллардын кымбаттап кетиши менен байланыштырууда:

​- 25 жылдан бери реэкспорттон биз көп киреше тапчубуз. Азыр Кытайдан импорт 20-30% азайып кетти. Негизги себептердин бири – доллардын кымбатташы жана ЕАЭБге киргенден кийин кээ бир шарттардын өзгөргөнү. Бирок бул маселени ЕАЭБ аркылуу чечебиз деп ойлоп жатабыз.

Темир Сариевдин Кытай сапары маданий программа менен да коштолду. Ал Соншан тоосунун койнундагы айтылуу Шаолинь монастырын барып көрдү жана Бээжинде Элдик баатырлар эстелигине гүлчамбар койду.

Сүрөттөр негизинен өкмөттүн расмий сайтынан алынды

Дагы жүктөңүз

XS
SM
MD
LG