Линктер

бейшемби, 18-июль, 2019 Бишкек убактысы 07:29

Саясат

Кытай министри “Данакер” орденин алды

Кытай министри “Данакер” орденин алды
please wait

No media source currently available

0:00 0:01:32 0:00

Президент Атамбаев Кытайга барды

Президент Атамбаев Кытайга барды
please wait

No media source currently available

0:00 0:00:51 0:00

Президенттин Кытай сапары

Кыргыз-кытай алакасына быйыл 25 жыл толду.

Президент Алмазбек Атамбаевдин Кытайга болгон сапары эки өлкө ортосундагы дипломатиялык алака түзүлгөнүнүн 25 жылдыгына туура келди.

Сапар алкагында кыргыз президентти Кытайдын төрагасы Си Цзинпин менен жолугуп, эки өлкө ортосундагы кызматташтыкты талкуулайт. Президенттик аппараттын маалымат-саясат бөлүмүнүн жетекчиси Алмаз Үсөнов:

- Кытайдын төрагасы Си Цзинпин менен жолугат. Мамлекет башчылары кыргыз-кытай мамилелеринин олуттуу маселелерин өнүктүрүү жана эки тараптын кызыкчылыктарына тиешелүү эл аралык жана аймактык маселелерди талкуулайт.

Эки өлкө алакасынын чейрек кылым тарыхында Кыргызстан Кытайдан алган түз инвестициянын көлөмү 1,2 млрд доллардан ашты.

Өлкөнүн “Датка-Кемин”, Бишкек-Торугарт жана Ош-Эркеч-Там автожолун оңдоо, түндүк-түштүгүн бириктирген жаңы жол, кен, кайра иштетүү тармагындагы чакан ишканалар сыяктуу стратегиялык долбоорлорго ири каражат салды. Эки өлкө ортосунда эки жүздөн ашык мамлекеттик жана өкмөттөр аралык документке кол коюлган. Тышкы иштер министрлигинин басма сөз кызматкери Айымкан Кулукеева:

- Негизги документ катары эки өлкө 2002-жылы кол коюлган “Достук жана жакын кошуналык кызматташтык” келишиминин негизинде иштейбиз. Ошондой эле 2013-жылы кол коюлган “стратегиялык шериктештикти орнотуу жана тереңдетүү” боюнча декларациянын негизинде кызматташып келебиз.

Президент Атамбаев Кытайга барды
please wait

No media source currently available

0:00 0:00:51 0:00

​Темир жол үчүн бардыбы?

Айрым эксперттер президент Атамбаевдин сапарынын өзөгүн Кытай-Кыргызстан-Өзбекстан-Иран темир жолунун курулушу боюнча сүйлөшүүлөр түзөт деп болжошууда.

Президент Атамбаев аны Иран президенти Хасан Роуханинин Кыргызстандагы сапарыны учурунда бышыктаган:

- Биздин кызыкчылыктарды бириктирген Кытай-Кыргызстан-Өзбекстан-Иран темир жолунун курулушу. Кошумчалай кетсем, Өзбекстан, Кытайга барчу сапарымда сүйлөшүүчү негизги маселелерге темир жол курулушу кирет.

Атамбаевдин Өзбекстанга иш сапарында расмий Ташкент да Кытай-Кыргызстан-Өзбекстан темир жолун куруу боюнча кыргыз тараптын позициясын колдогону белгилүү.

Ошентсе да жергиликтүү эксперттер темир жол долбоору боюнча муз ордунан козголду деп айтууга эртелик кылат дешет. Анткени, бул долбоордо төрт мамлекеттин ар биринин өз кызыкчылыгы бар. Аны менен катар темир жолдун багыты, каржы маселеси жана жолдун эни боюнча так пикир жок.

Аталган темир жолду куруу көп жылдан бери сөз болуп келет. 2013-жылы президент Атамбаев бул жолдун Кыргызстанга пайдасы жок экенин билдирип, бирок кийин ал пикиринен баш тарткан. Мурдагы тышкы иштер министри Аликбек Жекшенкулов кыргыз бийлигинин темир жол куруу боюнча акыркы аракеттерине мындай баа берди:

- Долбоор Акаевдин убагынан бери келатат. Ал кездеги план боюнча темир жол Кытай-Кыргызстан-Өзбекстанга салынмак. Өткөндө Бишкекке келгенде деле Иран президенти бул маселе боюнча ачык пикирин билдирген жок. Бул жерде чоң көйгөй бар. Мисалы, Кыргызстандын курабыз деп айтып, кайра курбайбыз дегенин кытай жетекчилиги кандай кабыл алат? Бул долбоор Акаев, Бакиев убагында эмнеге башталган жок? Өзбекстандын мурдагы президенти буга каршы же макул деген пикирин билдирген эмес.

Кытай Кыргызстандын негизги соода өнөктөштөрүнүн бири. 2015-жылы эки өлкөнүн соода жүгүртүүсүнүн көлөмү 1,1 миллиард долларды түзгөн. Кыргызстан Кытайдан товар ташып, сыртка сатып ортомчулук соодасын жакшы өздөштүрө алды. Бирок, айрым серепчилер дагы деле Кыргызстан экономикасы күчтүү коңшунун соода мүмкүнчүлүктөрүн жакшы пайдалана албай жатат деген пикирде. Ошондой эле Кытайдан өндүрүшкө инвестиция тартууда чабалдык кылууда.

- Илгертеден сооданын көзү болгон Улуу Жибек жолу толук пайдаланылбай турат. Ошондой Кытай менен чектеш жолдор деле ошондой абалда. Аба жана башка жолдорду айтпай эле коеюн. Негедир биз жаныбыздагы чоң рынакты пайдала албай турабыз,- дейт экономист Эмил Үмөталиев.

Кытай жеке эле Кыргызстанга эмес, Борбор Азияга ири долбоорлорго каржы бөлөт. Кытай аймакта экономикалык таасиринин күчөтүп, анан саясий басым жасоого алып барат деп кооптонгон божомолун айткан серепчилер бар.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Трамп БУУну реформалагысы келет

Дональд Трамп

АКШнын шайланган президенти Дональд Трамп кызматка киришкенден кийин Бириккен Улуттар Уюмунда реформалар жана өзгөрүүлөр жасалышын талап кылаарын анын басма сөз катчысы билдирди.

Кошмо Штаттардын жаңы администрациясынын Бириккен Улуттар Уюмуна карата саясаты мурдагы калыптан башкача болоорун соңку кабарлар ишара кылууда. Эки жумадан кийин президенттик кызматка кирише турган Дональд Трамп БУУда реформаларды жана өзгөрүүлөрдү талап кылаарын анын басма сөз катчысы Шон Спайсер билдирип чыкты. Анын айтымында, Трамп АКШнын уюмга бөлгөн каражаттарынын натыйжалуу колдонулушун каалайт.

Америка дүйнөлүк уюмга эң көп акча берген өлкө. Уюмдун бюджетинин 22 пайызы же 5,4 миллиард доллар АКШдан келет. Ошондой эле Америка БУУнун тынчтыкты сактоочуларына бөлүнгөн каражаттын 28 пайызын же 7,9 миллиард долларын берет.

Буга чейин Израилдин Иордан дарыясынын батыш жээгинде жөөт конуштарын кеңейтиши сыяктуу маселелер боюнча БУУда талаш жаралып, айрым республикачыл президенттер дүйнөлүк уюмду каржылоону токтотуп коебуз деп коркуткан учурлар болгон.

Трамп 23-декабрда Израилди жөөт конуштарын кеңейтүүнү токтотууга чакырган резолюция үчүн БУУну кескин сындап чыккан. Ал кызматка киришкенден кийин “жагдай башкача болот” деп убада берген. Уюмдун натыйжалуулугун буга чейин да бир нече жолу сынга алган Трамп бул темага өткөн аптада Флоридада да токтолгон эле:

- Бириккен Улуттар Уюмунун укмуштуудай потенциалы бар. Бирок ал потенциалды колдоно албай жатат. БУУ маселени чечкенин качан көрдүңөр эле? Жок, чечкен эмес. Алар маселеге себепкер болушат.

Трамп бул сөзүнөн кийин: “Улуттар уюму эл чогулуп сүйлөшкөн жана жакшы убакыт өткөргөн гана клуб. Бул өтө өкүнүчтүү”,-деген оюн Твиттерге жазган.

БУУнун жаңы баш катчысы Антониу Гутерреш Трамптын жазганына жооп кылып, уюмдун потенциалы чоң деген ойго кошулаарын, бул мүмкүнчүлүктү чындыкка айлантууну өз милдети катары көрөөрүн айткан. Гутерреш кызматтагы алгачкы күнүндө (3-январда) БУУнун кызматкерлерине жана дипломаттарга кайрылып, уюм кыйын учурду башынан өткөрүп жатканын, колдоо керектигин айткан:

БУУнун жаңы Баш катчысы Антониу Гутерреш
БУУнун жаңы Баш катчысы Антониу Гутерреш

- Улуттар уюмунун ролунан күмөн санагандар көп. Менимче, уюм катары жасаган иштерибиз жана жетишкендиктерибиз үчүн сыймыктанганыбыз маанилүү. Ошол эле учурда БУУнун өнүгүү системасын уюмга мүчө мамлекеттер сурангандай кылып реформалоо үчүн аракет кылышыбыз керек.

Баш катчы кызматтагы экинчи күнүндө болсо Дональд Трампка телефон чалып, АКШ менен БУУнун ортосундагы кызматташтыкты талкуулаганы белгилүү болду. Уюм бул сүйлөшүү өтө позитивдүү манайда өткөнүн кабарлады.

Деген менен айрым америкалык маалымат каражаттары республикачыл конгрессмендер АКШнын Улуттар уюмуна бөлгөн каражатын азайтуучу мыйзамды даярдап жатканын жазып чыгышты.

Кантсе да АКШнын БУУ тууралуу анык позициясы Дональд Трамп 20-январда кызматка расмий киришкенден кийин белгилүү болот. 193 мамлекет мүчө болгон дүйнөлүк уюмдун жаңы баш катчысынын күн тартибинде АКШнын жаңы президенти менен тил табышуу маселеси турат.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Шаардык кеңеш ишкерлерден куралды

Бишкек

Бишкек шаардык кеңеш мэр шайлоого камынып жатат. Шайлоо 11-январда өтөт жана учурдагы мэр Албек Ибраимов дагы бир мөөнөткө шайланат деген божомол бар.

Ал арада шаардык кеңештин жаңы курамы талкуу жаратты. Депутаттардын дээрлик басымдуу бөлүгү ишкер болгондуктан шаардын өнүгүүсүн эмес, өз бизнестерин ойлогон адамдар келди деген өңдүү пикирлер басымдуулук кылат.

Бишкек шаардык кеңештеги коалициялык көпчүлүк Социал-демократтар, “Республика – Ата Журт” жана “Кыргызстан” фракцияларынан куралды. Башкаруучу коалиция шаар башчылыгына азыркы мэр Албек Ибраимовду сунуштады. Оппозициялык азчылыкта калган “Өнүгүү-Прогресс” фракциясы болсо бул кызматка Жогорку Кеңештин мурдагы депутаты Нурдин Абдылдаевдин талапкерлигин көрсөттү.

Ал арада Бишкек шаардык кеңештин жаңы курамы бир катар талкууларды жаратып жатат. “Өнүгүү-Прогресс” фракциясынын лидери Таалайбек Сариев буларды айтты:

- Мурдагы шайланган депутаттардын 15и кайра шайланып келдик, ошондо 30 пайызын түзөт. Калган 60 пайыздан көбү жаңы шайланды, басымдуу бөлүгү жаштар. Улгайган адамдар азыраак, эки-үчөө эле бар. Эми жакшы эле болот болушу керек. Баары тең тажрыйбалуу, иштеп жүргөн, шаарда өсүп-чоңойгон, шаардын абалын билген жигиттер экен.

Алмаз Кененбаев шаардык кеңештин буга чейинки чакырылышында да Социал-демократтар фракциясын жетектеген. Анын баамында, жаңы депутаттарды мезгил сынамакчы:

- Мен азырынча баары менен жакындан тааныша элекмин. Эми кандай болсо да аларды шаар тургундары шайлашты да. Алар өздөрүнүн программалары менен келишти. Ишенимге ээ болуп, добуш алып келгенден кийин эми калганын ишинен көрөбүз да. Шаардыктар да баа беришет. Калганын убакыт көрсөтөт. Буга чейин башталып, аягына чыкпай калган маселелер бар болчу, ошолорду бүтүрүш керек. Шаарды жашылдандыруу, башкы планы, деталдуу пландаштыруу өңдүү маселелер бар.

Тамырлашкан тууганчылык

Эми шаардык кеңештин курамы тууралуу кененирээк сөз кылалы. Социал-демократтар фракциясына 45 орундан 15 мандат тийди. Депутат болгондордун арасында жашы 80ге таяп калган Эмил Шүкүров менен Лев Васильев бар. Калгандары ири курулуш компаниялардын жетекчилери, ишкерлер, белгилүү бизнесмендер жана алардын туугандары.

Шайлоо: тизмени кимдер баштады?

Шайлоо: тизмени кимдер баштады?

14-ноябрда Бишкек шаардык кеңешке шайлоого катышып жаткан партиялардын тизмеси жарыяланды.

Депутаттардын арасынан “Елизавета” жана “Имарат Строй” деп аталган эки ири курулуш компаниясынын жетекчилери Нуржан Тынымсейитова менен Даниярбек Иманалиевди көрүүгө болот.

Ишкер, парламенттин мурдагы депутаты Аскар Салымбековдун бир тууган агасы, экс-депутат Мамытбай Салымбековдун уулу Жумабек Салымбеков ушул партиянын тизмеси менен экинчи жолу депутат болду. Маркум мамлекеттик ишмер Турдакун Усубалиевдин небереси Эрмек Усубалиев да Социал-демократтар фракциясынан депутат болду.

“Республика-Ата Журт” фракциясында дагы ишкерлер, ири курулуш компанияларды жетекчилери көп. Мисалы, бул партиянын тизмеси менен экинчи ирет шайланып келген Гүлнара Молдобаева “Бишкеккурулуш” фирмасын жетектейт. Фракцияда Курманбек Бакиев президент болуп турганда анын аппаратын башкарган Үсөн Сыдыковдун небереси, Жогорку Кеңештин ушул фракциядан депутат болгон Бактыбек Сыдыковдун уулу Алымбек Бактыбеков бар. Эң жаш депутат дагы “Республика-Ата Журттан” болду. 23 жаштагы Темирлан Токтобеков тууралуу "Дипломатиялык академияны бүткөн" дегенден башка маалымат такыр жок. Ал Жогорку Кеңештеги "Республика - Ата Журт" фракциясынын депутаты Алиярбек Абжалиевдин уулу.

“Өнүгүү-Прогресс” фракциясында дагы Жогорку Кеңештин депутаттарынын тууган-уруктарынан депутат болгондор бар. Мисалы, парламенттеги “Өнүгүү-Прогресс” фракциясынын депутаты Камчыбек Жолдошбаевдин бир тууган иниси Таалайбек Сариев менен анын кызы, “Беш-Сары” базарынын директору Наргиза Жолдошбаева шаардык кеңешке ушул партиядан депутат болду.

Шаардык кеңеште “Мекеним Кыргызстан” фракциясына жети орун тийди. Мандат алып депутат болгондордун дээрлик баарынын аты-жөнү коомчулукка белгисиз. Алардын баарынын жаш курактары отуздун тегерегинде жана ири курулуш компанияларга тиешеси бар адамдар.

Мурунку ички иштер министри Молдомуса Конгантиевдин бир тууган агасы, мурдагы баш прокурор Камбаралы Конгантиевдин уулу Кубанычбек Конгантиев "Кыргызстан" партиясынын тизмеси менен депутат болду. Ал буга чейин “Республика” партиясынан шайланган эле. Бул фракциядан депутат болгондордун арасында Бишкек шаарынын мурдагы мэри, Кыргыз-орус фондунун башчысы Кубанычбек Кулматовдун мурдагы аялы Наталья Кулматова бар. Андан сырткары “Аю курулуш” компаниясынын жетекчилеринин бири Жолдошбек Жунушов да депутат болду.

Калаа көйгөйү кимге калды?

Жарандык активист Калича Умуралиева шаардык кеңеш ишкерлерден, ири курулуш компаниялардын жетекчилеринен куралганын сынга алды:

- Мисалы, “Мекеним Кыргызстан” партиясынын тизмесин карасам, жалаң эле курулуш компаниялар уюшуп алышыптыр. Курулуш компаниялар шаарды кандай абалга жеткиргенин биз көрүп жатабыз. Булар жыргатпайт. Алар өздөрүнүн кызыкчылыгын, жер маселесин чечүү үчүн шаардык кеңешке келип жатышат. Себеби шаарда жер деле калбай калды. Башка партиялардын тизмесинде деле бизнесмендер, курулушчулар бар. Негизи шаардык кеңеште ишкерлер болбошу керек. Бизнеси жок, шаардын проблемаларын билген адамдар келиши керек эле. Бирок мындай адамдар аз.

Мындай пикирге Социал-демократтар партиясынын мүчөсү Ренат Самудинов дагы кошулат:

- Бишкек шаардык кеңешке көбүнчө бизнесмендер умтулат. Алар өздөрүнүн бизнесин коргош үчүн ушундай кылышат. Ошондуктан укканыма караганда бул жолку шайлоодо бир мандаттын баасы 200 миң долларга чейин жетти. Шайланып келген депутаттардын буга чейин коомго кандайдыр бир иштерди жасап, аралашып жүргөн болсок анда унчукпайт элек. Бирок андай эмес да. Аты-жөнү белгисиз адамдар депутат болгону чынында туура эмес. Анткени ишкер күнү-түнү, жатса-турса дагы жалаң гана акча, пайда табууну ойлогон адамдар да. Анан алар бийликке келсе деле ошону ойлошот да.

Бишкек шаарынын мэрин шайлоо 11-январда болот. 2010-жылдагы апрель окуясынан бери шаар башчысы үч жолу, шаардык кеңеш эки ирет алмашты.

PS: "Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Стамбул: теракт жасаган адамда кыргыз паспорту болгонбу?

Түрк полиция кызматкери.

Улуттук коопсуздук мамлекеттик комитети Стамбулда 39 адамдын өмүрүн алган террордук чабуулга кыргызстандык жарандын катышы боюнча текшерүү баштады. Бул тууралуу мекеменин расмий өкүлү Рахат Сулайманов “Азаттыкка” билдирди.

Ал коопсуздук комитети Түркиянын атайын кызматтарына расмий кайрылуу жолдоп, учурда тыгыз байланышта иш жүргүзүлүп жатканын айтты.

Ошондой эле Сулайманов Стамбулдагы кол салууга шектүү колдонду делген паспорт боюнча текшерүү жүрүп жатканын кошумчалады.

Терактты уюштурууга шектелген адам.
Терактты уюштурууга шектелген адам.

Стамбулдагы кол салууга шектүү делген адамдын Кыргызстандын жаранынын паспортун колдонду деген маалыматты Мамлекеттик каттоо кызматы да текшерүүдө. Бул тууралуу аталган кызматтын жетекчиси Тайырбек Сарпашев "Азаттыкка" билдирди. Сарпашевдин айтымында, учурда маалымат каражаттарына жарыяланган паспорттун үлгүсү боюнча иликтөө иштери башталды.

- Азыр бизге маалымат каражаттарына жарыяланган аталган паспорттун үлгүсү келип түштү. Анын негизинде текшерүү башталды. Жыйынтыгы боюнча укук коргоо органдарына маалымат беребиз, - деди Сарпашев.

Сарпашев бул жаатта Түркиянын расмий органдарынан эч кандай кайрылуу болбогонун кошумчалады.

Түнкү клубдагы кол салууда 39 адам набыт болгон.
Түнкү клубдагы кол салууда 39 адам набыт болгон.

Буга чейин түрк маалымат каражаттары кол салууга шектүүнүн кыргыз паспортун колдонуп жүргөнүн жазып чыгышты эле.

Жаңы жыл түнү Стамбулдагы “Рейна” түнкү клубуна куралчан адам кирип келип, туш келди ок чыгара баштаган. Андан 39 адам каза болуп, 70ке жакыны жараат алган. Кол салуу үчүн жоопкерчиликти “Ислам мамлекети” террорчу тобу өзүнө алган.

Түрк бийлиги бул окуяны “теракт” деп атап, кылмышка шектүүнү издеп жатат.

Теракт учурунда өлгөндөр арасында бирден Орусия, Саудия, Канада жарандары, эки Иордания, үчтөн Ирак жана Ливан жарандары, андан сырткары Тунис, Ливия, Индиянын атуулдары, дагы бир израилдик араб, ошондой эле Белгия-Түркия кош жарандуулугу бар бир адам бар экени аныкталды.

Абазов: Бийликке билимдүү жаштар аралашсын

Рафис Абазов

Борбор Азияда билим берүү жана мамлекеттик башкарууну демократиялаштыруу долбоорлорунун жетекчиси, Нью-Йорктогу профессор Рафис Абазовго жанырган жылы аймактык жана глобалдык процесстердин Кыргызстанга таасири кандай болот деген суроону узаттык.

Рафис Абазов: Бул жылы Кыргызстан кандай болот деген суроого жооп издөөдөн мурун бир салыштыруу жасагым келет. Кыргызстан тоо арасындагы көп кырлуу бриллиант. Кыргызстандын өнүгүшүнө көптөгөн факторлор таасир этет, ошол эле маалда кызыктуу позитивдүү иштерди жасоого дагы мүмкүнчүлүктөр арбын.
Баарынан мурда, албетте, глобалдык экономикалык кырдаал Кыргызстанга түздөн-түз таасир этет.

Дүйнөлүк банктын эксперттеринин айткандарына таянсак, быйыл дүйнөдө жагымдуу жыл болот. Айрыкча Кыргызстандын коңшулары Кытайдын экономикасында, кара май жана башка табигый ресурстардын баасы кымбаттагандыктан Орусиянын, Казакстандын экономикасында өнүгүү болот деп болжолдонууда.

Экинчиден, Кыргызстанга глобалдык мамиле кандай болот? Ооба, бир кезде Кыргызстан – демократия аралы, андан соң Кыргызстан – туруктуулуктун борбору сыяктуу дүйнө назарына илинген эле. Эми болсо туризм, экономика өнүгүп, меймандостук арткан арал болот деп ишенип туралы.

Өзбекстан Кыргызстанга кучагын жайды

Өзбекстан Кыргызстанга кучагын жайды
Өзбекстан Кыргызстанга кучагын жайды

Көп жылдык салкын мамиледен кийин Өзбекстан биринчи жолу Кыргызстанга эшигин ачты.

Үчүнчүдөн, саясий кырдаал аздыр-көптүр турукташат. Албетте, регионалдык алкактан карасак, Ооганстан, коңшу Өзбекстан кайсы багытка бет аларынан көз каранды. Эксперттердин баамында, бул жаатта дагы жагымдуу жагдай түзүлөт.

Мына ушул айтылгандардын баары ырааттуу жолго коюлса, 2016-жылга караганда Кыргызстанда экономикалык илгерилөө болот. Менин баамымда, бул жылы белгиленген президенттик шайлоодон кийин өлкөдө туруктуу турмуш өкүм сүрүп, Кыргызстандын бюджетине киреше түшүргөн туристтер көбүрөөк келип, бул жалпы элдин жашоосун жакшыртат.

"Азаттык": Мына сиз жогоруда айткан позитивдүү иштерди жүзөгө ашыруу учун кыргыз өкмөтү, коомчулук эмне иштерди аткарышы керек? Кандай тоскоолдуктар болушу мүмкүн?

Рафис Абазов: Мен декабрдын башында Бишкекте жүрүп президент Атамбаевдин узак сөзүн уктум. Анда президент өзү аткарган иштер, өлкөнүн жетишкендиктери, өкмөттүн милдеттери тууралуу айтты. Ошол айтылгандардын ичинен өтө көңүл бура турган нерсе - Кыргызстандагы инвестициялык климат көңүл жылытарлык эмес. Чакан, кооз, өзгөчө республикага инвестиция тартуу үчүн жаңы технологиялар керек. Абдан позитивдүү ыргактагы ишкердикти жүргүзүү зарыл. Мына учурда бардык коңшу өлкөлөр - Казакстанды караңыздар, Өзбекстан инвестицияга өлкөнү ачууга аракеттенип атат, Тажикстан бул жаатта абдан көп иштерди аткарууда. Кытай Шиңжанды инвестиция тарткан аймакка айлантуу үчүн көп иштерди жасоодо. Кыргыз өкмөтү жагымдуу инвестициялык климатты пайда кылууга өтө алгылыктуу иштерди жасашы керек. Кыргызстанга технология, бизнестин башка түрлөрү боюнча келген инвесторлорду колдоп, коррупциялык бюрократияны жок кылуу абзел.

"Азаттык": Сиз Кыргызстанга алыстан такай көз салып турасыз. Быйыл Кыргызстанда президенттик шайлоо өтөт. Президенттин дарегине айтылып жаткан сын-пикирлерди, кадр саясатындагы өзгөрүүлөрдү эске алганда шайлоо канчалык таза жана адилет өтөт?

Чет жакта билим алган кыргызстандыктар анын ичинде АКШда окугандарга мамлекет кам көрүп, кайра Кыргызстанга кайтып келүүгө кызыктырып, кандайдыр бир кошумча жеңилдиктерди берип көңүл бурушу керек.

Рафис Абазов: Борбор Азиядагы жана башка өнүгүп бараткан өлкөлөрдөгү саясий процесстер жана мамлекеттик башкаруу системасын изилдеген адис катары белгилей кетсем, саясат бул аска-тоо же таш сыяктуу туруктуу нерсе эмес. Саясат өзгөрүп турчу кубулуш. Менин көз карашымда, бул багытта Казакстандын, Грузиянын, Эстониянын тажрыйбасына кылдат көңүл бурулса. Анткени бул үч өлкөдө жаш кадрларга өтө чоң көңүл бурулат. Мен Кыргызстандын мурунку президенти менен жолугушканда казактардын “Болашак” деген программасы сыяктуу программа зарыл экенин айткам.

Чет жакта билим алган кыргызстандыктар анын ичинде АКШда окугандарга мамлекет кам көрүп, кайра Кыргызстанга кайтып келүүгө кызыктырып, кандайдыр бир кошумча жеңилдиктерди берип көңүл бурушу керек. Ооба, мамлекеттик кызматта иштегендердин айлык акысы төмөн бирок, аларды кандайдыр бир материалдык эмес жол менен кызыктырып, мамлекеттик кызматка тартуу керек. Мындай кадрлар эл аралык саясаттагы тенденцияларды билип, мамлекеттик башкаруунун, экономиканы башкаруунун эффективдүүлүгүн жогорулатууда жаңы технологияларды, жаңы ыкмаларды колдонууну билет, эл аралык жакшы тажрыйбасы бар жаш кадрларды аралаштырып, мамлекеттик системага жаңы кан куйгандай, ошону менен катар эле системанын табиятын билген кадрлар менен баланстоо керек. Мына Кыргызстандын мамлекеттик башкаруусуна ушул жетишпейт. Шайлоого чейин мамлекеттик башкаруунун ар кыл баскычына эл аралык тажрыйбасы бар кадрларды аралаштырса алар мамлекеттик башкаруунун мыйзамдуулугуна, системанын ачыктыгына барандуу салым кошмок.

"Азаттык": Борбор Азияны түйшөлткөн дагы бир маселе коопсуздук. Жакынкы Чыгыштагы кырдаалды, "Ислам мамлекети" сыяктуу экстремист топтордун аракетин эске алганда бул жылы коопсуздук маселеси канчалык курч болот?

Кыргызстан үчүн ички ресурс деген жаштар, жакшы билим берүү, инновациялык, экономикалык, социалдык технологияларды колдонуп экономикалык өнүгүүгө жетишүү.

Рафис Абазов: Бул маселенин түйүнүн караганда дагы эле мамлекеттер аралык башкаруунун эффективдүүлүгүнө, тактап айтканда, кызматташуу, координациялоо жана чогуу-чаран аракет көрүүгө барып такалат. Азыр 21-кылым, жагдай башка. 21-кылымда мурдагыдай Корея, Вьетнам согушундагыдай фронт болуп эч ким согушпайт. Азыр Жакынкы Чыгышта Түштүк Азияда башка жерлерде партизандык согуш жүрүүдө. Бул жерде биринчи маселе - өлкөлөрдүн ортосунда интиутивдик координация, мындай көрүнүштөргө кылдат байкоо салган эффективдүү иш жана алдын алуу чаралары жүрүшү керек.

Экинчиден, ар бир мамлекет өз ичинде потенциалдуу кооптуу жерлерди аныктай алса, анда бул маселени чечсе болот. Эгер мурдагыдай бир нерсе болгондон кийин аракет кылган эски ыкма колдонула берсе, алдыда бир топ маселелер жаралышы ыктымал. Эми мен оптимистмин, дүйнөдөгү өлкөлөр бул мага тийбейт деген обочолонгон көз караштан алыс болуп, бири-бири менен кызматташат деп ишенем. Кыргызстан болсо андай кызматташуу аркылуу маселени чечүүгө көмөктөшөт.

"Азаттык": Борбор Азияга анын ичинде Кыргызстанга карата Америка, Орусия, Кытайдын саясаты кандай болот?

Рафиз Абасов: АКШда 20-январда Ак үйгө жаңы администрация келет. Келе турган команда түп-тамырынан бери жаңы ыкманы убада кылууда. Мен кечээ эле америкалык каналдардын биринен бул жылда Кошмо Штаттар Орусия, Кытай менен кандай мамиледе болушу керек деген маселелерди козгогон талкууну көрдүм. Талкууга катышкан келе турган администрациянын өкүлү 2015-2016 жылдагы айрым өнөктөштөр менен болгон конфронтацияны чечүүнүн жолун табуу тууралуу ойлонуу зарылдыгын айтты.

Кыргызстанга таасир эткен үч чоң держава АКШ-Орусия, АКШ-Кытайдын өз ара алакасы жакшырып, атаандашуу эмес кызматташууга өтсө Кыргызстан сыяктуу өнүгүп келе жаткан өлкөлөрдүн туруктуу жана алдыга илгерилеши үчүн ички ресурсун колдонууга мүмкүнчүлүк түзүлмөк. Кыргызстан үчүн ички ресурс деген жаштар, жакшы билим берүү, инновациялык, экономикалык, социалдык технологияларды колдонуп экономикалык өнүгүүгө жетишүү. Алар аркылуу Кыргызстан туруктуулукту кармап, өнүгүүсү илгерилеп, ал болсо жөнөкөй адамдардын, айрыкча жаштардын турмушуна позитивдүү таасир этет.

PS: "Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

“Улутунган” улуттук стратегия

Президенттин каалоосу

Президент Алмазбек Атамбаев 2040-жылга чейинки өлкөнү өнүктүрүү боюнча стратегия жазарын шардана кылды.

Мындан туура төрт жылдай мурун президенттин жеке демилгеси менен 2013-2017-жылдар аралыгына белгиленген улуттук стратегия кабыл алынган.

Документте жакынкы беш жылда 80ге жакын ири инвестициялык долбоорду ишке ашыруу, экономиканы дүркүрөтүп өнүктүрүү, 350 миңдей жаңы жумушчу орун түзүү, жакырчылыкты эки эсе азайтуу өңдүү дымактуу иш-чаралар каралган эле. Эң негизгиси – туруктуулукту камсыз кылуу үчүн өлкөнүн Баш мыйзамы өзгөрбөшү керек деп да белгиленген.

Стратегиядан стратегияга...

Нарын Кыргызстандын жакыр региондордун бири. Мындан төрт жылдай мурда жазылган улуттук стратегия боюнча аймакта бир катар ири энергетикалык долбоорлор ишке ашып, экономика өсүп, жүздөгөн жумушчу орундар түзүлүшү керек эле.

Облустук акимчиликтин өкүлү Элмира Турганбаева 2013-жылдан бери жасалган иштер тууралуу учкай айтып берди:

- Учурда Нарын-Торугарт жолун оңдоо иштери бүттү. Ак-Талаа районундагы Ак-Сай дарыясындагы башкы суу тосмо курулмасын реабилитиациялоо иштери аяктады. Андан сырткары Ат-Башы ГЭСин оңдоо, Жогорку Нарын каскадына төрт ГЭС куруу, Жумгал районунда суу сактагыч куруу, андан сырткары Кара-Кече жылуулук электр станциясынын курулушунун техникалык-экономикалык негиздемесин иштеп чыгуу долбоорлору болчу. Булар ишке аша элек.

Кара-Кечеге кызыккан инвестор жок

Кара-Кечеге кызыккан инвестор жок

Кара-Кече көмүр кенине жылуулук электр борборун куруу долбоору тээ союздун тушунан бери эле көтөрүлүп келе жатканы белгилүү. Мурдагы президенттердин тушунда улам бир коомчулуктун назарына илинип, кайрадан коңулга калтырылып жүргөн бул долбоор өткөн жылы экс-премьер-министр Темир Сариев тарабынан кайра көтөрүлгөн.

Азыр эми Жогорку Нарын каскадындагы төрт ГЭСтин курулушу арсар болуп турат. Ат-Башы ГЭСин оңдоо дагы белгисиз мөөнөткө калды. Кара-Кече жылуулук борборун куруу кандай чечилери белгисиз.

Өкмөт өзүнүн токтому менен Нарында 2017-жылга чейин 26 инвестициялык долбоорду ишке ашыруу тууралуу тапшырма берген эле. Элмира Турганбаева анын төртөө гана ишке ашканын маалымдады:

- Булар мына Нарын шаарындагы Төш-Булак участкасын таза суу менен камсыз кылуу долбоору, Жумгал районундагы Көкөмерен дарыясына көпүрө куруу, ушул райондун Чаек айылында АЗСтин курулушу, Түгөл-Сай айылына таза суу түтүктөрүн орнотуу боюнча иштер жүргүзүлдү. Калган 22 долбоор акча жоктугунан токтоп турат. Бирок эмдиги жылы ушул долбоорлордун баарын ишке ашыруу боюнча болгон аракетибизди жумшайбыз.

Баткендин Кадамжай районунда калкты жер менен камсыз кылуу, жаңы жерлерди өздөштүрүү, ирригациялык системаны жакшыртуу өңдүү орчундуу маселелер бар. Район акими Акрам Мадумаров иштер жасалып жатканын айтып берди. Ага ылайык, ишке ашкан ири долбоорлордун үзүрүн карапайым калк азырынча көрө элек:

- Кудай буюрса, мына быйылкы жылдын аягында Бүргөндү массиви пайдаланууга берилип жатат. Бул курулуштун натыйжасында жалпы 3,5 миң гектар жер өздөштүрүлдү. Ал жерге 700 жана 500 гектарына генплан түзүлүп ал жерге жаңы айылдарды куруу каралган. Бул жерде кыргыз-өзбек чек арасынын бекемделишине шарт түзүлөт, ошондой эле чек ара аймагынын өнүгүшүнө чоң өбөлгө болот. Бизде жер тартыш болгондуктан ички жана сырткы миграциянын деңгээли башка облустарга караганда жогору. Бир эле Бүргөндү массивин өздөштүрүүдөн 20 миңдей адамды жайланыштырып, жакынкы жылдары чоң калктуу аймакка айландырууга мүмкүнчүлүк жаралды. Андан сырткары Кара-Кыштак-Боз каналын куруу 90-жылы эле башталып, эч бүтпөй жатты эле. Мына быйыл анын курулушу аяктап жатат. Натыйжада 500 гектар жер өздөштүрүлөт, элди жайгаштырууга, айыл чарба продукцияларын өндүрүүгө шарт түзүлөт.

Кадамжайга соңку төрт жылда республикалык бюджеттен жана эл аралык донорлордон 1,5 миллард сом келген. Азыр тогуз мектеп курулуп жатат. Төрт жылда 11 бала бакча 33 болуп көбөйдү. Аким Акрам Мадумаров ишбилги адистердин аздыгы өңдүү кемчиликтерге да токтолду:

- Кемчиликтер кээде ушул жеке жетекчинин деңгээлинин жетишпегенине, кадр маселелеринин жакшы чечилбегенине байланыштуу болуп жатат. Биз муну толук моюнубузга алабыз. Айрыкча Баткен облусунда кадр маселеси абдан оор. Бирок ага карабай кичине болсо дагы улуттук стратегиянын алкагында жакшы жылыштар болду деп айтсак болот.

2013-2017-жылдарга белгиленген стратегия ишке ашпай, дээрлик унутта калган чакта Алмазбек Атамбаевдин дагы 2040-жылга чейинки улуттук стратегия жазарын билдиргени күтүүсүз болду. Бул тууралуу мамлекет башчы соңку маалымат жыйында шардана кылды. Төрт жыл мурда жазылган, чоң сөз болгон, дымактуу иш-чаралар камтылган беш жылдык документти учкай гана эстеди, бирок анын жыйынтыгы тууралуу сөз да кылган жок:

Тарых тактыкты сүйөт

Тарых тактыкты сүйөт

Улуу кыргыз каганаты Барсбек өлгөндөн кийин, Х кылымдын 840-жылы пайда болгон. Бул мезгилде кыргыздар Уйгур каганатынын курамынан чыгып, өз алдынча кубаттуу державаны негиздеген.

- Убагында Туруктуу өнүгүү стратегиясы деп жазып жатканда, мунун эмне кереги бар деп баары мени сындады эле. Өлө албай жатып 2017-жылга чейин деп жазып эмне кылабыз дешкен. Мына Кудай буюрса азыр өргүүгө чыгып алып 2040-жылга чейинки стратегияны жазып баштайын деп жатам. 2040-жылы Кыргызстан чоң мааракесин өткөрөт. Кыргыз каганатынын 2200 жылдыгы болот. Мына, шериктеш мамлекеттердин бир тобу жок кезде бизде Сибирден Азияга чейин каганат болгон. Менимче, биздин беш жыл ичинде жетишкендигибиз биз Кудайдын жардамы, элдин ишеничи менен элдин духун ойгото алдык. Ошол эле 1916-жылды бизден башка бул региондо эч ким белгилеген жок.

“Жаратмандыктын беш жылдыгы” кагазда калдыбы?

Эми беш жылдык документтин таржымалына кеңири токтололу. 2012-жылдын этегинде президентке караштуу Туруктуу өнүктүрүү боюнча улуттук кеңеш түзүлгөн эле. Кеңеш бир канча жолу жыйынга чогулган жана 2013-жылдын башында беш жылдык Улуттук стратегия кабыл алынган. Анда апрель ыңкылабына чейинки 20 жыл “эптеп жан багуу” режиминдеги жылдар деп аталган, Кыргызстан приоритетсиз өлкө болгон деген баа берилген.

2001-жылдагы “Өнүктүрүүнүн комплекстүү негиздери”, 2003-жылдагы “Кедейликти кыскартуунун улуттук стратегиясы”, 2009-жылдагы “Жаңы экономикалык саясат” деген өңдүү программалар натыйжасыз болгон, коррупциянын, айрым мамлекеттик түзүмдөрдүн криминалдашуусунун айынан максатына жеткен эмес деген сын айтылган. Март ыңкылабына кийин элдин мүдөөсү ишке ашпай, ал апрель окуясына алып келди деген бүтүм чыгарылган.

2013-2017-жылдарга белгиленген улуттук стратегия "алдын ала көрө билүү", деп аталган жана документке ылайык, Кыргызстан 2013-жылдан баштап дүркүрөп өсүп-өнүгө баштамак эле. Алдыда “саясий системасы туруктуу, экономикасы ыкчам өнүгүп бараткан жана калкынын кирешеси дайыма жогорулап жаткан демократиялуу мамлекет катары калыптануу милдети турат” деп жазылган.

Тартыштык 20 миллиард сом болду деп жатышат. Бирок акчаны тигил оюнга, бул иш-чарага деп эле корото беришет. Бизде пландалбаган, туруп-туруп эле пайда боло калган иш-чаралар көп.
Бакыт Рысбаев

Жергиликтүү өз алдынча башкаруу иштери жана этнос аралык мамилелер боюнча мамлекеттик агенттиктин мурдагы жетекчиси Бакыт Рыспаевдин баамында, бул документти ишке ашырууда мурунку каталар кайталанды:

- Улам-улам эле стратегияда каралбаган жактар кошулуп жатып каржылоо өзгөрүп кетет. Эгер каражат менен бекемделбесе, ал иш-чаралардын баары аткарылбай калат. Негизги эле себеби ушул. Мисалы, мына бизде тартыштык 20 миллиард сом болду деп жатышат. Бирок акчаны тигил оюнга, бул иш-чарага деп эле корото беришет. Бизде пландалбаган, туруп-туруп эле пайда боло калган иш-чаралар көп. Ушундай иш-чаралардын айынан көптөн бери пландалган программалар, пландар ишке ашпай калып жатат. Мындай көрүнүш негизи буга чейин эле болуп келген. Биз план менен иштөөгө дагы деле көнө элек окшойбуз.

Стратегияда кыргыз экономикасында бурулуш болот, улуттук көлөмдөгү инвестициялык долбоорлорго негизделген экономиканын форматына өтөт деп көрсөтүлгөн. Жогорку Кеңештеги Социал-демократтар фракциясынын депутаты Абдувахап Нурбаевдин пикиринде, мындай максаттын ишке ашпай жатканын экономикалык каатчылык өңдүү объективдүү себептери бар:

- Биз энергетикалык көз карандысыздыкка жетиштик. Альтернативдүү түндүк-түштүк жолун куруу башталды. Бул ишке ашкан ири долбоорлор. Ооба, миңдеген жумушчу орундар түзүлбөй, экономикабыздын аксашынын объективдүү себептери болду. Биринчиден, биздин эң маанилүү стратегиялык өнөктөштөрүбүз Орусия менен Казакстанда экономикалык каатчылык болду. Анын кесепети бизге дагы тийип күткөн акча келбей калды, акча жүгүртүү азайды. Ишкерлердин иши жакшы илгерилебей калды. Биз ЕАЭБга кирип, биз ушулар менен калабыз деп башка мамлекеттер менен чек арабызды жаап алдык. Эми абалды өзгөртүү үчүн башка жолдорду издешибиз керек. Мына былтыр бизге Европа базарын ачты. Биз 500 миллион калкы бар Европа Биримдигине алты миң товарды бажы төлөмү жок киргизе алабыз. Экономика министрлиги бул тууралуу ишкерлерге толук маалымат бериши керек. Биздин ишкерлерге альтернативдүү жол ачылды. Муну биз колдонушубуз керек.

100 барактан ашык көлөмдөгү Улуттук стратегияга баам таштасак, Кытай-Кыргызстан-Өзбекстан жолун курууга байланышкан иштердин көлөмдүү бөлүгү бүтмөк. Региондордогу учак каттамын уюштуруу боюнча борбор түзүлмөк. Сапаттуу байланыш, интернет жана санариптик телекөрсөтүү Кыргызстандын булуң-бурчуна жетмек. Ички дүң продукциянын өсүү темпи жылына жети пайызды түзмөк жана 2017-жылга чейин 630 миллиард сомго жакындамак. Кыскасы ички дүң продукция эки эсеге көбөймөк.

Беш жыл ичинде 350 миң жаңы жумушчу орун түзүлмөк жана ар бир үй-булөдө эч болбоду дегенде бирден иштеген адам болмок. Орточо эмгек акы 26 миң сомго чейин жетмек. Жакырчылык 12 пайызга кыскармак. Калктын орточо жашоосунун узактыгы 69 жаштан 73кө чейин өсмөк.

Эл аралык “Бизнес жүргүзүү” рейтинги боюнча алдыңкы 30 өлкөнүн катарына кирмек жана экономикалык эркиндик боюнча КМШдагы мамлекеттер арасында лидерге айланмак. Ушул жерден айта кетели, Кыргызстан соңку беш жылда “Бизнес жүргүзүү” рейтинги боюнча 70-орундан 75-орунга жылып, беш көрсөткүч артка кетти.

Стратегияга ылайык, коррупцияга каршы системалуу күрөш жүрмөк жана 2017-жылы паракорчулук менен ийгиликтүү күрөшкөн элүү өлкөнүн тизмесинде болмок. Коррупциянын деңгээлин иликтеген "Транспаренси Интернешнл" уюмунун соңку баасында Кыргызстан 136-орунда турат.

Эгер жашоосу жакшы жакка өзгөрсө, анда мамлекеттин иши дагы ийгиликтүү дегенди билдирет. Биз ушундан улам мамлекет кыйратып атат деп, тилекке каршы, айта албайбыз.
Руслан Акматбек

ЖИА бизнес биримдигинин аткаруучу директору Руслан Акматбек бул дымактуу иш-чаралардын ишке ашпай калган себебин мындайча түшүндүрдү:

- Мээнетибиз стратегия, программа иштеп чыгууга, ошону уюштурууга, өткөрүүгө эле кетип калат. Негизи эле мамлекеттеги башкаруу, болуп аткан жараяндардын басымдуу бөлүгү натыйжага багытталган эмес. Мына, уюшулуп жатат, болуп атат, болгону жатат деген менен эле чектелет. Ал эми кандай натыйжага алып бара жатат деген суроо, тилекке каршы, берилбейт. Андан сырткары бизде башкаруунун, анын натыйжалуулугун, сапатын ченеген объективдүү критерийлер, өлчөмдөр жокко эсе. Мамлекеттик органдар өзүнүн ишин өзү баалайт. Бардык өнүккөн өлкөлөрдө мамлекеттик кызматтын натыйжалуулугу жана натыйжалуу эместигин өлчөгөн бир фактор бар. Бул жөнөкөй, катардагы жарандын жашоосунун өзгөрүшү, жакшыруусу. Эгер жашоосу жакшы жакка өзгөрсө, анда мамлекеттин иши дагы ийгиликтүү дегенди билдирет. Биз ушундан улам мамлекет кыйратып атат деп, тилекке каршы, айта албайбыз. Саясий жана экономикалык институттардын сапатсыздыгы тууралуу сөз кылса болот.

Ушул жерден "Кумтөр" маселесине токтоло кетели. Соңку беш жылда "Кумтөрдүн" айынан эки өкмөт башчы иштен кетти, Жогорку Кеңештин үч депутаты соттолуп да чыкты. Кен чыккан жерде ири митингдер болду, өкмөттүк, депутаттык комиссиялар да түзүлдү, чоң өлчөмдөгү экологиялык доо коюлду. Бирок, маселе чечилген жок. Президент Алмазбек Атамбаев 1-декабрдагы маалымат жыйында эмдиги жылы чечилет деген убада менен гана чектелди. "Центерра" менен теңме-тең сүйлөшүү болот. Референдумдан кийин "Кумтөр" алтын кени боюнча козголгон кылмыш иштеринин мөөнөтү алынгандан кийин жылыш болот, деп ишендирди. Коомчулук болсо Атамбаевдин "Кумтөр" боюнча буга чейин берген убадаларын, алардын баары аткарылбаганын эстеди.

Стратегиянын кыйла бөлүгү айыл чарба маселесине арналган. Кыргызстан азык-түлүк коопсуздугун гана камсыз кылбастан, ошондой эле эл аралык стандарттарга жана талаптарга ылайык экологиялык таза айыл чарба азыктарын жана кайра иштетилген өнөр жай продукцияларын тышкы рынокко ири берүүчү деген статусун өзүнө кайтарып алууга тийиш, деп жазылган.

2017-жылга карата 50 миң гектар жаңы сугат жерлер ишке киргизилмек жана 80 миңге жакын дыйкан чарбалары же 200 миң киши сугат жана ичүүчү суу менен кошумча камсыз болмок. Ошондой эле ирригациялык системаларды калыбына келтирүү жана оңдоо үчүн каражаттар бөлүнүп жана тышкы кредиттер тартылмак. Ошол эле жерлерге суу келип, айдоо аянттары жанданып, ал эми айылдык эмгекчилердин турмушу жакшы жагына кыйла өзгөрмөк. Айыл чарба техникаларын камсыздоо үчүн ийгиликтүү лизинг саясаты жүрмөк, ири үрөн чарба түзүлмөк жана жер семирткич чыгарган завод ачылмак.

ЕАЭБ: аштыгын сата албаган дыйкан арбын

​ЕАЭБ: аштыгын сата албаган дыйкан арбын

Кыргызстан өз продукциясын Евразиялык экономикалык биримдиктин алкагында эмне үчүн эркин сата албай жатат? Кошуна Казакстанга жашылча-жемиш киргизүүгө эмне тоскоол болууда? Орусиядан помидор ташып келүүнүн зарылчылыгы эмнеде?

Айыл чарба адиси Манас Саматов өкмөт дыйкандар менен эсептешпей жатканын белгиледи. Натыйжада алар өз киндигин өзү кесип, тармак сыртта калганын айтты:

- Биз дыйкандарга эркиндик бергиле деп такай айтып келебиз. Анан жеңилдетилген насыя деп туруп максатысыз майда-чүйдө акчаларды бөлүп берүү деле эч кандай натыйжа бербейт. Бул жерде кандай өндүрүш керек, өндүрүштүн кайсы тармагы пайдалуу, кандай кирешелүү өсүмдүктөрдү өстүрүү керек, деген дыйкандарды алга жетелей турган программалар жок. Ушул багыттагы ийгиликтүү долбоорлордун баары жеке демилгелер менен ишке ашкан. Эгерде дыйкандардын потенциалына, каржылык, интеллектуалдык ишмердигине мамлекет салым кошсо, биз көптөгөн ийгиликтерге жетишмек элек.

Укуктук мамлекетти түзүү жана мыйзамдуулукту камсыз кылуу, сот реформасы аяктайт деп жазылган. Бирок президент Алмазбек Атамбаев сот реформасын беш жылда ишке ашыруу акылга сыйбаган нерсе деп атады:

- Акыркы төрт жыл ичинде 400дөн ашык судьяны дайындадым. Ошолордун арасынан бирөө гана иштен алынды. Дагы бирөө балким иштен кетирилет. Мурункулары болсо ар бир экинчиси иштен кеткендей эле болчу. Анткени реформа баары бир жүрүп жатат. Бирок реформа деген бир эле иш эмес да. Реформа жүргүзүү үчүн жаңы мыйзамдарды кабыл алуу керек. Ал мыйзамдарда амнистия деген болбошу керек. Сот реформасы беш жылда бүтөт деген бул, албетте, акылга сыйбас нерсе. Бул реформа дагы 5-10 жыл жүрөт. Анткени ар бир реформа кагазда эмес, адамдын башында башталат.

Баса, Улуттук стратегияда Баш мыйзам тууралуу дагы сөз болгон. Анда Конституциянын жана мыйзамдардын туруктуулугун камсыз кылуу, алардын потенциалын жүзөгө ашыруу керек деп жазылган. "Конституцияга шашылыш өзгөртүүлөрдү киргизүүгө азгырылып кетүү "конституциялык реформалардын" аягы бүтпөс айлампа жолун улантуу тобокелине алып келет" деп белгиленген.

Демек, стратегиянын Баш мыйзамды өзгөртпөш керек деген бөлүгү дагы аткарылбай, баары тескерисине кетти.

PS: "Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Спорт: жетекчи менен машыктыруучунун тиреши

Кыргыз балбаны Жанарбек Кенжеевдин күрөшү. Астана.

Грек-рим күрөшү боюнча улуттук курама команданын башкы машыктыруучусу Канатбек Бегалиев Жаштар иштери, дене тарбия жана спорт мамлекеттик агенттигинин жетекчилигин машыктыруучулардын ишине кийлигишип, басым жасап жатат деп сындап чыкты.

Ал эми агенттиктин директору Канат Аманкулов спорт тармагында көйгөйлүү маселелер арбын экендигин, заманбап өнүгүүнү камсыздай турган реформа башталганын билдирүүдө. Спорт тармагындагы пикир келишпестиктердин чоо-жайы эмнеде?

Бээжин Олимп оюндарынын күмүш байгесинин ээси, Грек-рим күрөшү боюнча улуттук курама команданын башкы машыктыруучусу​ Канатбек Бегалиевдин оюнча, агенттиктин жетекчилиги улуттук курама команданын ички ишине кийлигишип жатат:

- Команданын курамына кийлигишип жатат. Мен кайсы баланы алам, ага киришүүгө акысы жок. Мен күрөш тармагында жүрүп жакшы билем да. Ал өзү күрөш менен машыгып жүрсө унчукпайт элем. Кесиби башка болуп туруп курамга аралашканына жооп кайтардым. Анан машыктыруучулар кудай болуп калды дегени биз тарапка өтө жаман айтылган сөз деп эсептейм. Мындай адилетсиздик боло берсе спорт артка кетет.

Спорт: талаптан мурда шарт керек

Спорт: талаптан мурда шарт керек

Кыргызстан эгемендүүлүктү алган жылдардан бери алты олимпиадага катышып, эки коло, бир күмүш медалдан башка чеке жылытарлык жеңишибиз жок. Биздин спортчулардын Олимпиадада ийгиликке жетпей жатышынын негизги себеби эмнеде?

Ошондой эле Бегалиев спортчуларга мамлекеттик сыйлыктар да адилет берилбей жатат деп, өзүнүн мамлекеттик сыйлык - Ардак грамотага көрсөтүлгөнүнө карабай албай калганын айтты.

Жаңы жыл алдында Жаштар иштери, дене тарбия жана спорт агенттигинин коллегиясында агенттиктин директору Канат Аманкулов айрым улуттук курама командалардын жетекчиликтерине сын айтып өткөн. Анда машыктыруучулардын алдыңкы жылдарга иш планы жок экени белгиленген. Аманкулов жогоруда Бегалиевдин айткан дооматтарын четке какты.

- Мен машыктыруучулардын ички иштерине эч качан кийлигишпейм. Негизи мыйзам боюнча дагы федерациялардын ишине кийлигишүүгө укугум жок. Менин алдыга койгон максатым чоң. Чыдагандар менен иштешебиз, чыдабаса коштошобуз. Себеби ар бир машыктыруучу ой-пикирлерин жазып, багытын аныктап, 2020-жылга бирге саясат жүргүзүшүбүз керек. Биз спортчулардын байге алып келүүсүнө аракет кылабыз. Менин максатым, саясатым дагы ошол эле.

Буга чейин агенттиктин директору Канат Аманкулов спорт тармагында башаламандык бар экенин, мыйзамсыз иштер аныкталып жатканын билдирген эле.

Канат Аманкулов "Азаттыктын" студиясында.
Канат Аманкулов "Азаттыктын" студиясында.

2016-жылдын ноябрь айында Аманкуловдун сынынан кийин оор атлетика федерациясынын башкы машыктыруучусу Үсөнкан Майназаров кызматтан өз каалоосу менен кеткен.

Спорт агентигиндеги ачык сын, кайчы пикирлерди жаңы жетекчинин реформа жасоо аракети деп баалагандар да болууда.

- Спорт тармагында дагы реформа болуш керек. Ар бир жетекчинин өз пландары болот. Менин байкашымча, бул жетекчи пландары менен иштеп жатат. Балким ошол нерселер машыктыруучуларга жакпай жатса керек. Олимп оюндарына улам жаңы пландар, жаңы ыкма менен даярданышыбыз керек. Ушул жагынан пикир келишпестиктер болуп жатышы мүмкүн, - деди Спорттун олимпиада түрлөрү боюнча дирекциясынын мурдагы жетекчиси Төлөсүн Ысыралиев.

Спорттук баяндамачы Кубан Атабековдун пикиринде, спорт тармагында талаш-тартыштардын болуп турганы мыйзам ченемдүү көрүнүш. Бирок, эки адамдын жеке пикир келишпестиктери спорт тармагына терс таасирин тийгизбеши керек.

- Эки жигитти тең жакшы тааныйм. Алар өз ишин мыкты билген жигиттер. Эгер ортодо талаш туудурган маселе болсо ачыкка чыкканы жакшы. Жаап жашырганда маселе чечилбейт. Машыктыруучу жыйынтык көрсөткөнгө, жетекчи реформага жасоого аракет кылып жатат деп эле түшүнөм.

Кыргыз балбаны Арсен Эралиевдин Рио-де-Жанейродогу күрөшү.
Кыргыз балбаны Арсен Эралиевдин Рио-де-Жанейродогу күрөшү.

Бул жааттагы серепчилер өлкөдөгү спорт тармагын кескин реформа кылууга мезгил келгенин белгилешет. Спорт менен криминал аралашып баратканы, тармактагы каржылык алешемдиктер, мелдештерге тааныштар гана тандалат деген сыяктуу кептер айтылып жүрөт.

Былтыр Бразилиянын Рио-де-Жанейро шаарында өткөн Олимпиада оюндарына Кыргызстандан 19 спортчу барып, байгесиз кайтышкан.

Канат Аманкулов Жаштар иштери, дене тарбия жана спорт агенттигине 2016-жылдын июнь айында жетекчи болуп дайындалган.

Президент Салянованын мыйзамын артка кайтарды

Президент Алмазбек Атамбаев коррупция тууралуу билдирген адамдарды коргоо жөнүндөгү мыйзамды Жогорку Кеңешке кайтарды.

Негиздемеде мыйзам долбоору айрым бир карама-каршылыктардан улам кол коюуга мүмкүн эмес экени, кайра толукталып-кошумчаланышы керектиги айтылат.

«Коррупциялык укук бузуулар тууралуу билдирген жактарды коргоо жөнүндөгү» мыйзам долбоорунун негизги автору, “Ата Мекен” фракциясынын депутаты Аида Салянова президенттин жүйөсүнө макул эместигин “Азаттыкка” билдирди.

Президенттин негиздемеси

Алмазбек Атамбаев коррупция тууралуу маалымдаган адамдарды коргоо тууралуу мыйзам долбоордогу үч карама-каршылыкты көрсөткөн. Биринчиси – мыйзам жана сот алдында баары тең деген принцип бузулганы айтылат. Тактап айтканда, бул мыйзам долбоору мамлекеттик кызматта иштеген адамдарды гана коргойт, бул чөйрөдө иштебеген, бирок жемкорлук тууралуу маалымдаган адамдар камтылбай калган деп жазылган.

Салыктан качкан “пиво төбөлдөрү”

Салыктан качкан “пиво төбөлдөрү”

Сырттан ташылган жана ичте өндүрүлгөн пивонун көлөмүн көмүскөдөн чыгаруу боюнча өкмөттүн жүйөлөрү парламенттин тиешелүү комитет мүчөлөрүн ынандыра алган жок. Буга чейин депутаттардын же алардын туугандарынын пиво өндүрүүгө же сатууга байланыштуу бизнестери бар экени мамлекеттик кадр кызматынын порталында көрсөтүлгөн.

Экинчиси - документте коррупциялык укук бузуу тууралуу билдирген аткаминерге бир миллион сомго чейин сыйлык берүү каралганы, бирок ал акча кайсы жактан алынары, каржы булагы көрсөтүлбөгөнү белгиленген.

Үчүнчүсү - мындай акчалай сыйлоо тууралуу жобо бир катар мамлекеттик кызматкерлердин башын кошкон жаңы корупциялык айла-амалга жол ачат деп көрсөтүлгөн.

Мыйзам толуктоого муктаж эмеспи?

Президенттин мыйзам долбоору боюнча келтирген негиздемелерине анын негизги автору, “Ата Мекен” фракциясынын депутаты Аида Салянова макул эмес. Эл өкүлүнүн пикиринде, мыйзам долбоорду кайра парламентке жөнөтүүнүн кажети жок болчу:

- Бийликтеги коррупцияны ошол чөйрөдө кошо аралашып жүргөн адамдар айта алат да. Көп адамдар коррупцияга баткан чөйрөгө келгенде аралашып, көнүп кетет. Туура эмес болгон жерлерди келип көрөрү менен ошону айтып чыкканга мүмкүнчүлүгү болсун, мыйзам, мамлекет аларды коргосун, коргоп эле тим болбостон сыйласын деп жазылган. Бул мыйзам долбоору талкууланып жатканда бири-бирине жалаа жапкандар, каралагандар көп болот деген пикирлер болгон. Биз ушундай көрүнүштөр болбосун деп долбоордо мамлекеттик кызматта иштеген гана адамдарды көрсөткөнбүз. Анткени мамлекеттик кызматтагы адамдар жоопкерчилигин сезет, жөндөн-жөн эле каралоого барбайт. Тескерисинче өздөрү жооп берип каларын билет.

Аида Салянова.
Аида Салянова.

Салянова бул мыйзам долбооруна ылайык, каржылоо булагын аныктоо зарыл эмес экенине токтолду. Мыйзам кабыл алынып калса бюджетке жүк келбей, тескерисинче казынаны толтура турган жол-жоболор каралганына көңүл бурду. Жаңы коррупциялык айла-амалдарга жол ачылат деген жүйөнү да четке какты.

“Ата Мекен” фракциясынын дагы бир депутаты Алмамбет Шыкмаматов президенттин бул мыйзамга кол коюудан баш тарткан себебин төмөнкүчө боолголоду:

- Бул мыйзам долбоорго президент чочулабай эле кол коё берсе болмок. Ал өзү коррупция менен аёосуз күрөшөбүз деп демилге көтөргөндөн кийин бул мыйзамды колдон-буттан алып, өзү колдошу керек эле. Бул мыйзамдын автору Салянова болгондуктан, ага президенттин жеке таарынычы бар экенинен улам кол койбой койду го деп боолголоп жатам. Экинчиден, эгер мыйзам иштей баштаса президенттин, өкмөттүн тегерегиндеги коррупционерлер жапа чегип калышы мүмкүн. Ошондон дагы чочулап жатат го.

Жээнчороев: Мыйзам кайра иштелип чыгат

Жогорку Кеңештеги Укук тартиби, кылмыштуулук менен күрөшүү жана коррупцияга каршы аракеттенүү комитетинин төрагасы, “Республика – Ата Журт” фракциясынын депутаты Мирлан Жээнчороев эми бул мыйзам долбоордун макулдашылган вариантын иштеп чыгуу үчүн жумушчу топ түзүлөрүн “Азаттыкка” билдирди:

- Эми президенттин, Жогорку Кеңештин аппараты, ошол мыйзам долбоордун авторлору, биздин комитеттин өкүлдөрү жана башка депутаттар менен биргеликте макулдашуу вариантын иштеп чыгуу боюнча топ түзүлөт. Биз кайра карап чыгабыз. Жоболордун баарын талдайбыз. Кыскасы, мыйзам иштей тургандай кылабыз.

Мирлан Жээнчороев.
Мирлан Жээнчороев.

Жогорку Кеңеш жемкорлукту ашкерелөөгө жол ачкан мыйзам долбоорду өткөн жылдын ноябрь айында кабыл алган. Анын демилгечилери эгер мыйзам күчүнө кирсе, ири коррупциялык айла-амалдардын тамыры кыркылат деп негиздешкен. Жемкорлук фактысы сотто далилденсе, ал тууралуу айтып чыккан аткаминерге өндүрүлгөн акчанын 30 пайызы сыйлык катары берилмек.

Башкы прокуратуранын маалыматына караганда, коррупция боюнча жыл сайын жүздөгөн кылмыш иши козголуп, жүздөгөн мамлекеттик кызматта иштеген адамдарга айып тагылганы менен алардын төрт гана пайызы эркинен ажыратылат, иштердин басымдуу бөлүгү кыскарып кетет.

Элмурза Сатыбалдиев абактан бошоду

Элмурза Сатыбалдиев (солдо), Каныбек Жороев (ортодо) жана башкалар сот залында.

Мурдагы баш прокурор, Апрел окуясы боюнча соттолгон Элмурза Сатыбалдиев абактан мөөнөтүнөн мурда шарттуу түрдө бошотулду.

Маалыматка ылайык, Сатыбалдиев абак мөөнөтүнүн үчтөн экисин өтөп бүткөнү эске алынып, ушундай чечим чыгарылган.

2016-жылдын 31-декабрында Элмурза Сатыбалдиевдин абактан бошотулганы кабарланды. Мындай маалыматты Сатыбалиевдин жакыны Кыялбек Тойчиев “Азаттыкка” тастыктады:

- УКМКнын Тергөө абагында отургандары эсептелип, ушул күнгө туш келиптир. Азыр үйүнө келди…

Сатыбалдиев: Ак үйдөн да, сырттан да ок атылган

2010-жылдын 7-апрелине чейин мурдагы президент Курманбек Бакиевдин укук жана тартип боюнча кеңешчиси, экс-баш прокурор Элмурза Сатыбалдиев “Азаттыкка” маек курду. Сатыбалдиев Апрель окуясы боюнча айыпталып жаткандардын бири.

Азырынча расмий органдар мурдагы баш прокурордун бошотулганы жөнүндө толук маалымат бере элек. Болгону Жаза аткаруу кызматынын басма сөз катчысы Элеонора Сабатарова буларды билдирди:

- Үчтөн эки бөлүгүн толук өтөгөндөн кийин мөөнөтүнөн мурда шарттуу түрдө бошотууга болот. Алар сотко арызданып, сот чечим чыгарса бошоп кетет. Бул такыр бошоду дегенди билдирбейт, шарттуу түрдө бошотулду. Бизде тизмеде турат, өзүнүн процедуралары аткарыла берет. Бул ишти Аламүдүн райондук соту карамак, алар чечим чыгарса бошотулат. Бирок, бизге соттун чечими келе элек.

Сатыбалдиев 2010-жылдагы Апрель окуясына тиешеси бар деп айыпталып камалгандардын ичинен абактан бошотулган алгачкы аткаминер болду окшойт. Ал мурдагы бийлик учурунда баш прокурор, 2010-жылдын 7-апрелине чейин Курманбек Бакиевдин укук жана тартип боюнча кеңешчиси болуп эмгектенген. Сатыбалдиев 2010-жылдагы Апрел окуясы боюнча күнөөлүү деп табылып, 10 жылга эркинен ажыратылган. Ушундай эле мөөнөткө Жогорку Соттун чечими менен мурдагы башкы прокурор Нурлан Турсункулов, президенттик аппараттын мурдагы башчысы Каныбек Жороев жана президенттик катчылыктын экс-башчысы Оксана Малеваная да соттолгон. Турсункулов менен Жороев учурда абакта отурса, Малеванаяга сот өкүмү сыртынан чыгарылып, издөө жарыяланган.

Айрым саясий байкоочулардын божомолунда, Сатыбалдиевдин мөөнөтүнөн мурда бошотулганын эске алганда, Турсункулов менен Жороев да жакында боштондукка чыгышы мүмкүн.

“Мекен шейиттери” коомдук уюмунун өкүлү Нурия Айдабосунова Апрел окуясы боюнча соттолгон жогорку кызмат адамдарына жеңил жаза берилип калган деп эсепетейт.

- “Мекен шейиттери” бул маселени талкуулайбыз го деп турам. Мындай чечимди туура эмес деп кабыл алабыз. Жогорку кызматтагы адамдар өз күнөөсүнө ылайык жазасын алышы керек. Бул кийинки бийликтеги аткаминерлерге сабак болмок. Сатыбалдиевдин кандай адам экенин билбейбиз. Бирок, ошол учурда түздөн-түз президенттин кеңешчиси болуп турган. Эрте чыгарып ийишти. Биз Жогорку соттон баарына 25 жылдан сураганбыз.

Апрел окуясында каза тапкандар.
Апрел окуясында каза тапкандар.

Ал эми Апрел окуясында жабырлануучулардын таламын коргоп келген жактоочу Осунбек Жамансариев сот көрсөткөн жазасын өтөп, мыйзам чегинде абактан боштулгандарга каршы эмес. Бирок, негизги айыпталуучулардын эркиндикте жүргөнүнө нааразы болууда:

- Негизги айыпкерлер жок болуп жатпайбы. Бакиев баш болуп качып жүрөт. Анан экинчи баскычтагы күнөөлүүлөр булар адам өлтүрүүгө түздөн-түз тиешеси жоктор. Бирок, кызмат абалынан ашыкча пайдалгандар деп айыпталып жатышат. Менин жеке пикиримде, канчалык нааразы болбойлу мыйзам чегинде чыкса ага макулмун.

Сатыбалдиев жана бир нече адам Адам укугу боюнча жалпы декларациянын 65 жылдыгына карата берилген мунапыска илинип, бирок Республикалык Аскер соту бул чечимди кийин жокко чыгарган эле.

Жогоруда атап өткөндөрдөн сырткары Апрел окуясына тиешеси бар деп соттолгон аткаминерлерди санасак, мурдагы президент Курманбек Бакиевди 30 жыл, бир тууган иниси, Мамлекеттик күзөт кызматынын мурдагы башчысы Жаныш Бакиевди, ошол кездеги өкмөт башчы Данияр Үсөновду өмүр бою эркинен ажыратуу боюнча сыртынан өкүм чыккан.

Алар 2010-жылы 7-апрелде бийликке нааразы болуп чыккан элге каршы ок чыгарууга буйрук берген деп табылган.

Бийликтен кулатылган Курманбек Бакиев (солдо) иниси Жаныш Бакиев (оңдо) менен апрель окуясынан кийинки митингде. Ош шаары, 15-апрель, 2010
Бийликтен кулатылган Курманбек Бакиев (солдо) иниси Жаныш Бакиев (оңдо) менен апрель окуясынан кийинки митингде. Ош шаары, 15-апрель, 2010

Ошондой эле мурдагы президенттин уулу, УКМК төрагасынын кеңешчиси Марат Бакиев 27 жылга кесилген. Ал эми атайын кызматтын мурдагы төрагасы Мурат Суталинов 20 жылга, Мамлекеттик күзөт кызматынын башчысынын орун басары Нурлан Темирбаев 22 жылга, дагы бир орун басары Данияр Дунганов 25 жылга эркинен ажыратылган.

2010-жылы 7-апрелдеги кандуу калабада 77 адам окко учуп, 300дөн ашык адам жарадар болгон. Кийин жаракат алгандардын арасынан да бир тобу каза болуп, жалпысынан бул окуя токсондон ашык адамдын өмүрүн алган. Бул күнү бийликке каршы чыккан элге Ак үй тараптан ок атылып, окуя Курманбек Бакиевдин бийликтен кулатылышы менен аяктаган.

PS: "Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Төш белги: тендердеги теңсиздик

Төш белгинин үлгүсү

Кыргызстанда жергиликтүү кеңештин депутаттарынын төш белгилерине байланыштуу талаш кызыды.

Мамлекеттик сатып алуулар боюнча доо-арыздарды териштирген мекемелер аралык комиссия биринчи тендердин жыйынтыгын жокко чыгаруу боюнча Борбордук шайлоо комиссиясына сунуш жөнөттү.

Тендерди “Медальер” деп аталган компания утуп алган жана төш белгилерди даярдоого жалпысынан 3,5 миллион сомго жакын акча кетери айтылган.

Мамлекеттик сатып алуулар боюнча арыздарды караган мекемелер аралык комиссияга жеке ишкер Виталий Подстречный кайрылган. Ал арызында ар бир төш белгини 75 сомдон жасап берерин айтса да тендердик комиссия аныкынан алда канча кымбат жасай турган ишкананы тандап алганына арызданган.

Миллионду чапчыган төш белгилер

Миллионду чапчыган төш белгилер

Жергиликтүү кеңештерге шайлана турган депутаттардын алтындын буусуна кармалган төш белгисине жана күбөлүктөрүн жасатууга бюджеттен 6 миллион 300 миң сом сарпталмай болууда.

Мекемелер аралык комиссиянын төрагасы Дайыр Жумабаевдин “Азаттыкка” билдиришинче, текшерүүдө арызданган да, утуп алган да тараптардын төш белгилеринин үлгүлөрү талапка жооп бербей турганы аныкталды. Ошондуктан Борбордук шайлоо комиссиясына биринчи тендердин жыйынтыгын жокко чыгарып, жаңысын жарыялоо тууралуу сунушу жөнөтүлдү:

- Тендерди утуп алган компания жасай турган төш белгилер сатып ала турган уюмдун техникалык талаптарына туура келбейт экен. БШК башында эле төш белгинин узун-туурасы боюнча талаптарды жазыптыр. Утуп алган компания жасай турган төш белги ал талапка жооп бербейт. Арызданган тараптыкы дагы бул талапка туура келбейт экен. Утуп алган компания документтерди жөнөткөндө төш белгинин эскизин дагы тиркебептир. Ошондуктан комиссия ушундай чечим чыгарды.

Тендерди “Медальер” деп аталган ишкана уткан жана төш белгилерди даярдоого 3,5 миллион сомго жакын каражат жумшаганы жаткан. Ошондо ар бир төш белгинин баасы 380 сомдон айланмак.

Борбордук шайлоо комиссиясы тендерге байланыштуу чуу тууралуу расмий түшүндүрмө бере элек. Тендердик комиссиянын төрагасы, БШКнын мүчөсү Кайрат Осмоналиев менен макала даярдалып жаткан маалда байланышууга мүмкүн болгон жок. Ал буга чейин кымбат даярдаган компания тандалды деген дооматтарды четке кагып келген.

БШКнын дагы бир мүчөсү Абдыжапар Бекматов эми жаңы сынак жарыяланышы керектигин билдирди:

- Эгер азыркы тендердик комиссиянын ишинде кынтык табылган болсо жаңы тендердик комиссия түзүлүшү керек. Мындай комиссия, анын курамы БШК жетекчисинин буйругу менен эле түзүлүп аныкталат. Биздин регламент ошондой. Биз жалпысынан 9 миң төш белги заказ бергенбиз. Азыр 7,5 миңге жакын жергиликтүү кеңештин депутаттарына берилет. Калганы эмдиги жылы жазында жана күзүндө өтчү жергиликтүү кеңештердин депутаттарына берилет. Биз ошолордун баарын эске алганбыз.

"Төш белгиден мурда сайтты оңдошсун"

Жергиликтүү кеңештин депутаттарынын төш белгилерине ири суммадагы акча сарпталганы жатканы бир катар нааразылыктарды жараткан. Жогорку Кеңештеги “Республика – Ата Журт” фракциясынын лидери Өмүрбек Бабанов 28-декабрда маалымат жыйында Борбордук шайлоо комиссиясын кымбат төш белги ордуна сайтын оңдосун деп кеңеш берген:

- Айрыкча ушул шайлоодо баарыбыз көрдүк. Мисалы, Бишкекте БШКнын сайты түнкү саат онго чейин добуштарды эсептеп жатты. Бирок саат ондон кийин сайт блокко коюлуп калды. Боршайком 3 миллион сомду депутаттардын төш белгисине короткондон көрө, ошол акчаны сайтына жумшасын.

Кенедей төш белгини жүз сомго жетпеген акчага эле жасаса болот. БШК салык төлөөчүлөрдүн акчасын түбү, эсеби жок акчадай көрбөшү керек. Каражатты сарамжалдуу пайдаланса жакшы болмок.
Чоробек Сааданбек

Жарандык активист, “Биздин мурас” коомдук фондунун жетекчиси Чоробек Сааданбек бюджет тартыштыгы көбөйүп, социалдык маселелер чечилбей жаткан чакта БШК бюджеттин акчасын үнөмдөшү керектигин белгиледи:

- Эми ал төш белгини тагынбай койсо деле болот. Азыр даярдала турган төш белгилер абдан кымбат. Салыштырып деле көрүшпөдүбү, Орусияда биздин акча менен 89 сомдой эле жумшалыптыр. Ал белги ошол адам депутат экенин билдирип туруу максатында эле тагылат да. Анын сөзсүз кымбат болушу зарыл эмес. Бизге канчалык арзан болсо ошончолук жакшы болмок. Анткени анын баарына эле биздин, салык төлөөчүлөрдүн каражаты кетип жатпайбы. Кенедей төш белгини жүз сомго жетпеген акчага эле жасаса болот. БШК салык төлөөчүлөрдүн акчасын түбү, эсеби жок акчадай көрбөшү керек. Каражатты сарамжалдуу пайдаланса жакшы болмок.

БШК жергиликтүү кеңештин депутаттарынын төш белгиси менен күбөлүктөрүнө жалпысынан 6 миллион сомдон ашык акча кетерин маалымдаган.

2012-жылга чейин айылдык жана шаардык кеңештердин депутаттары төш белги менен күбөлүккө кеткен чыгымды өздөрү төлөп келген. Бирок эмнеге Жогорку Кеңештин депутаттарынын мындай чыгымдарын мамлекет төлөйт деген доомат айтылгандан кийин бул эреже өзгөргөн болчу.

Ал арада Бишкек шаардык кеңештин жаңы шайланган депутаттарына мандат тапшырылып, биринчи сессияга чогулушту. Алар төш белги менен күбөлүктөрдү өз каражатына даярдатып алганы белгилүү болду.

PS: "Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

АКШ-Орусия: Обаманын санкциясы, Путиндин жообу

Путин жана Обама Кытайда Чоң жыйырманын саммитиндк жолуккан кез. 5-сентябрь, 2016-жыл.

АКШнын жаңы санкцияларына “адекваттуу жооп” кайтарыларын убада кылган Орусияда 35 америкалык дипломатты өлкөдөн чыгаруу сунушталып, бирок президент Владимир Путин бул сунушту четке какканын билдирди.

Кызмат мөөнөтү аяктап бара жаткан президент Барак Обаманын администрациясы Орусиянын быйылкы президенттик шайлоо өнөктүгү учурундагы хакерлик чабуулдары жана америкалык дипломаттарга ыдык көргөзүлүшүнө байланыштуу делген жаңы санкцияларын кечээ жарыялган.

Ага ылайык АКШда дипломатиялык макам менен иштеген 35 орусиялык өлкөдөн 72 сааттын ичинде чыгып кетүүсү керек.

Путиндин жообу

Орусия АКШнын жаңы санкцияларына “адекваттуу жооп” кайтарарын Кремлдин өкүлү Дмитрий Песков билдирген. Анын айтымында, Орусиянын президенти Путин аныктоочу жооп чараларында АКШнын санкция киргизген президенти Барак Обаманын кызмат мөөнөтү бир айга жетпеген убакыт ичинде аяктары да эске алынмак:

- Вашингтондогу учурдагы администрациянын аракеттери, тилекке каршы болжоого болбой тургандай. Атүгүл агрессивдүү тышкы саясат деп да айтууга болот. Биз эми үч апта эле иштей турган азыркы администрациянын чечимдери эки гана максатты көздөйт деп эсептейбиз. Бул ансыз деле эң төмөнкү деңгээлде турган орус -америка алакасын биротоло бузуу жана ага катар болочоктогу администрациянын жана АКШда шайланган президенттин тышкы саясий пландарына сокку урууну да көздөгөндөй, - деди орус президентинин басма сөз катчысы Дмитрий Песков.

Айткандай эле Орусия тышкы иштер министри Сергей Лавров 30-декабрда президент Путинге америкалык 35 дипломатты Орусиянын аймагынан чыгаруу сунушталганын билдирди.

Алардын 31и Москвадагы элчиликтин, төртөө Санкт-Петербургдагы башкы консулдуктун кызматкерлери эле.

Лавров кошумчалгандай, америкалык дипломаттарга Москвадан дачаны жана кампаны колдоонууга да тыюу салуу сунушталган.

Бирок Путин тышкы иштер министрлигинин сунушун четке каккандай. Путиндин Кремль тараткан билдирүүсүндө "жооп чараларга укугубузду сактоо менен биз "ашкананын", жоопкерчиликсиз дипломатиянын деңгээлине түшпөйбүз, орус-америка мамилесин калыбына келтирүү боюнча мындан кийинки кадамдарда президент Дональд Трамптын администрациясы жүргүзүүчү саясатка негизденебиз. Америкалык дипломаттар үчүн көйгөй жаратпайбыз, эч кимди чыгарбайбыз ",- деп айтылат.

Мурдараак америкалык СNN телеканалы ошондой жооп чаралардын бири катары Кремль Москвадагы Англо-америкалык мектепти жабууга көрсөтмө бергенин кабарлаган. Ал мектептепке АКШ, Британия, Канада элчиликтериндеги кызматкерлердин, чет өлкөлүктөрдүн, айрым жергиликтүүлөрдүн да балдары барат. Бирок бул маалыматты Орусия тышкы иштер министрлигинин расмий өкүлү Мария Захарова "калп" катары четке какты.


Обаманын айыптоосу, жаңы санкциялары

Президент Барак Обаманын администрациясы 29-декабрда жарыяланган жаңы санкцияларынын алкагында АКШда дипломатиялык макам менен иштеген 35 орусиялыкты чыгарууда. Расмий Вашингтон аларды чалгын агенттери катары аныктаган. АКШ ошондой эле Орусияга эки дачалык комплексин колдонууга тыюу салууда. Мындан сырткары Орусиянын чалгын агенттиги – ГРУ жана Федералдык коопсуздук кызматы - ФСБ менен байланышы бар тогуз жетекчиге жана уюмдарга карата да санкциялар киргизилди.

АКШ чыгарып жаткан орусиялыктардын 31и Вашингтондогу элчиликтин, төртөөсү Сан-Францискодогу консулдуктун кызматкелери.

Орусиянын Вашингтондогу элчилигинин дарбазасы. 29-декабрь, 2016-жыл.
Орусиянын Вашингтондогу элчилигинин дарбазасы. 29-декабрь, 2016-жыл.

Ал эми колдонууга тыюу салынып жаткан дачалык комплекстер, расмий Вашингтондун пикиринде, чалгын жүргүзүү максатында колдонулат.

Обама администрациясынын билдирүүсүндө "Орусиянын АКШнын кызыкчылыктарына зыян келтирип, жүрүм-турумдун таанылган эл аралык нормаларын бузган аракеттеринен баардык америкалыктар тынчыздануусу керектиги" көргөзүлгөн.

Жаңы санкциялар жарыяланар алдында АКШнын Борбордук чалгын кызматы – ЦРУ, Федералдык тергөө бюросу – ФБР жана башка чалгын мекемелери быйылкы шайлоо өнөктүгү учурунда Демократиялык партиянын жана башка расмий өкүлдөрдүн электрондук даректерин хакерлик жол менен бузуп, андагы каттар менен маалыматтарды жарыялоого Орусия өкмөтүнөн эң жогорку деңгээлде көрсөтмө берилген деген бүтүмгө келишкен.

9-декабрда “Вашингтон Пост” гезити АКШнын Борбордук чалгын кызматы орусиялык хакерлердин максаты АКШнын шайлоо системасына болгон ишенимге эле шек келтирүү эмес, Дональд Трамптын президенттикке шайлануусуна жардам берген деген бүтүмгө келгенин жазып чыккан.

Ал эми “Нью-Йорк Таймс” басылмасы АКШнын чалгын мекемелеринин өкүлдөрү орусиялык хакерлер Республикалык партиянын да компьютерлерине да киргенин, бирок зыян тийгизгидей потенциалы бар электрондук каттар менен башка материалдарды жарыялаган эмес деген тыянакка келгенин маалымдаган.

Президент Барак Обама өзү эки апта мурда АКШнын коомдук радиосу менен маегинде буларды айткан болчу:

Обама жана Путин Перунун борбору Лимада жолуккан учур. 20-ноябрь, 2016-жыл.
Обама жана Путин Перунун борбору Лимада жолуккан учур. 20-ноябрь, 2016-жыл.

-Менимче, кайсыл чет өлкөлүк өкмөт болбосун биздин шайлоонун бүтүндүгүнө таасир көргөзүүгө аракеттенгенде чара көрө турганыбызда эч күмөн жок. Анын убактысын жана ордун биз өзүбүз тандайбыз, айрымдары коомчулукка айтылса, айрымдары ачыкталбайт. Бирок, президент Путин бул маселеге карата менен мамилемден жакшы кабардар, себеби муну мен аны менен тикелей сүйлөшкөм.

Обама администрациясынын жаңы санкцияларына тушташ АКШнын Ички коопсуздук боюнча министрлиги Орусиянын хакерлигин деталдаштырган жаңы баяндамасын жарыялашты. Ага ылайык хакерлер бутага штаттардын шайлоо боюнча маалыматтык базасын эле эмес, башка “маанилүү инфраструктураларды” да алышкан.


Трамптын реакциясы

АКШнын шайланган президенти Дональд Трамп азыркы администрациянын Орусиянын хакерлери Демократиялык партиянын компьютерлерин бузуп, анын атаандашы мурдагы мамлекеттик катчы Хиллари Клинтон тууралуу сезимтал маалыматтарды атайлап жарыялаган деген ырастоолоруна утур-утур күмөн саноосун билдирип келген. Атүгүл муну “күлкүлүү” деп атап, демократтардын шайлоодогу жеңилишинен улам актануу аракети катары сыпаттаган.

Трамп 29-декабрдагы билдирүүсүндө азыркы администрациянын Орусияга каршы айыптоолорун келерки аптада америкалык чалгын жамааттын өкүлдөрү менен талкуулай турганын белгиледи.

“Биздин өлкөнүн жана анын улуу элинин кызыкчылыгы үчүн бул кырдаал боюнча жаңы маалыматтарды алуу үчүн келерки аптада чалгын жамааттын лидерлери менен жолугам”, - деп айтылат Трамптын билдирүүсүндө. АКШнын шайланган президенти ошондой эле “өлкө кыйла маанилүү иштер” менен алектенүүсү үчүн алга жылуусу керектигин да кошумчалады. Ал эми Трамптын кеңешчиси Келлиэнн Конуэй СNN телеканалы менен маегинде буларга токтолду:

- Мен сиздерге айтып койоюн атүгүл көпчүлүк маселелер боюнча президент Обамага жантарткандар да ал бүгүн жасагандын себептеринин бири шайланган президент Трампты "бурчка такоо" экенин айтып жатышат. Эгер бул жерде мотивациялык фактор - саясат болсо абдан өкүнүчтүү.

Эми Барак Обама кызмат мөөнөтү аяктаганча Конгресске Орусиянын АКШдагы шайлоо жараянга кибер чабуулдар аркылуу кийлигишүүсү боюнча баяндама тапшырат деп күтүлүүдө.

Конгресстин республикачыл лидерлеринен Эл өкүлдөр палатасынын спикерb Пол Раян, Сенаттагы республикачылардын лидери Митч МакКоннел жаңы санкцияларды жалпысынан колдошту, бирок "кечиккен чара" катары мүнөздөштү.

Ал эми Сенаттагы демократияык азчылыктын лидери Чак Шумер Ак үйдүн аракетин Кремлге "сокку" уруу катары баалады.

Эсенгул: Элита дипломатияны окушу керек

Чынара Эсенгул

Вице-спикер Нурбек Алимбековдун Тайванга талаштуу сапарынын күңгөй-тескейи тууралуу эл аралык мамилелер боюнча эксперт Чынара Эсенгул маек берди.

“Азаттык”: Кыргызстан Тайванды Кытайдын аймагы деп эсептейт. Мындай позицияны карманган өлкөнүн вице-спикеринин Тайванга барышы Кытайды канчалык нааразы кылышы мүмкүн?

Чынара Эсенгул: Кытайдын реакциясы Кыргызстан кандай түшүндүргөнүнө жараша болот. Кыргызстан Кытайдын бүтүндүгүн колдоп, Тайванды өз алдынча мамлекет катары тааныбайбыз деген позицияны 20 жылдан ашык убакыттан бери карманып келе жатат. Алимбеков мырза расмий документтерге кол койгон жокмун десе деле расмий адамдар менен жолукканы үчүн, албетте, бул шек туудурушу мүмкүн. Ошондуктан Кыргызстандын улуттук кызыкчылыктарына шайкеш келбеген визит болгондуктан, аны түшүнгөндүктөн ал адам кызматтан кетип жатат окшойт. Кытай муну протоколдорду жакшы билбегендик себеп болду деп түшүнүү менен эле кабыл алат деп ойлойм.

“Азаттык”: Кытай Тайван маселесине өтө сезимталдык менен мамиле кылаары бышык. Жакында эле АКШнын жаңы шайланган президенти Дональд Трамптын Тайвандын лидеринин телефон чалуусун кабыл алышы Кытайдын нааразылыгын жараткан эле. Вице-спикер Алимбековдун кызматтан кетишине кыргыз тараптын сактанганы себеп болдубу же Кытайдын кайсы бир мааниде кысымыбы?

Алимбековдун талаштуу Тайван сапары

Алимбековдун талаштуу Тайван сапары

Жогорку Кеңештин вице-спикери Нурбек Алимбеков Тайвандагы жеке сапарынан чыккан чуудан улам кызматын тапшырды.

Чынара Эсенгул: Тышкы саясат маселеси Конституцияда так жазылбагандыктан 2012-жылы мыйзам кабыл алынган. Анда бийлик бутактары тышкы саясат багытында бири-бири менен кандай кызматташаары жазылган. Ошондой эле тышкы саясаттагы негизги фигура катары президент аныкталган. Вице-спикер болуп туруп, Кыргызстан Тайванды өз алдынча мамлекет катары тааныбагандыктан, ал жакка сапарга баруу жалпысынан дипломатиянын эрежелерине жарашпайт.

Бул катаны кетиргени үчүн спикердин өзү болобу, президенттик аппараттын тышкы саясат боюнча бөлүмү болобу, алар баары эле “туура эмес кылыпсыңар, чакыруу келсе эле бара бербеш керек” деп түшүндүрүшсө керек. Координациянын жоктугу болуп калды го. Бул жерде Кытай деле басым кылбайт го. Анткени Кытай башынан эле бизге кичинекей мамлекет катары жардам берип, биз аны Орусиядан кийинки эле ири стратегиялык өнөктөш деп эсептеп келебиз. Андыктан түшүнбөстүк болгонун түшүнүү менен эле кабыл алат деп ойлойм.

Кыргызстан Тайванды өз алдынча мамлекет катары тааныбагандыктан, ал жакка сапарга баруу жалпысынан дипломатиянын эрежелерине жарашпайт.

“Азаттык”: Жалпы дипломатиянын эрежелерин карасак, ар бир мамлекеттин тышкы саясатта бир багыты болот жана саясатчылар ал багыттан чыкпашы керек. Кыргызстанда кайсы өлкөгө баруу, кайсы өлкөгө барбоо, ким менен жолугуу, ким менен жолукпоо маселесинен кыргыз саясатчылары канчалык кабардар? Алар канчалык бул эрежелерди карманышат?

Чынара Эсенгул: Тышкы иштер министрлиги саясий элитаны даярдоодо активдүү роль ойноп, мурункудай билимди жогорулатуучу тренингдер, сабактар болсо деген ой бар. Мурда элитаны ар кыл жагынан даярдачу эмес беле. Азыр саясий партиялар бат-баттан бийликке өзгөрүп келип, министрлер алмашып, депутаттар алмашып жатат.

Тайвандын эгемендигин талап кылган митингдер көп болуп турат
Тайвандын эгемендигин талап кылган митингдер көп болуп турат

Мүмкүн ушундай ньюанстарга көңүл бурбаганы үчүн бул жерде Тышкы иштер министрлигинин да жоопкерчилиги бар. Парламент аралык топтор болот. Депутаттардын арасынан мамлекеттерге жооптуу адамдарды коюп коет. Мүмкүн Тайван да активдүү болуп, өзүнчө чакыруу жибергендир. Ал же Тышкы иштер министрлигинен өткөн жок же байкабай калышты.

“Азаттык”: Тайван 1949-жылдагы жарандык согушта Коммунисттер жеңип чыккандан кийин Кытайдан бөлүнүп алган. Тайван лидерлери Кытайдан өз алдынча болууну көздөп келет. Кыргызстандын вице-спикериники сыяктуу визиттер Тайвандын өзү үчүн же Тайвандын лидерлери үчүн канчалык маанилүү?

Чынара Эсенгул: Албетте, Тайван үчүн кичинекей мамлекет болсо анын расмий адамдары келгени абдан маанилүү. Ошол эле азыркы Абхазияны, Косовону мисал келтирсек болот. Мамлекет төрт характеристикадан турат: территория, жашаган эли, легитимдүү бийлик жана эл аралык коомчулуктун таануусу. Ошол эле Косово, Абхазия же Тайванды бир канча эле өлкө тааныган. Алар өздөрүн мамлекет катары санайт.

PS: "Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Нарымбаев мөөнөтүнөн мурда эркиндикке чыкты

Данияр Нарымбаев

Бишкектин 1-Май райондук соту президенттик аппараттын мурдагы жетекчиси Данияр Нарымбаевди мөөнөтүнөн мурда камактан бошотту.

Бишкектин 1-Май райондук соту президенттик аппараттын мурдагы жетекчиси Данияр Нарымбаевди мөөнөтүнөн мурда камактан бошотконун "Азаттыкка" анын жактоочусу Гүлнара Дүйшөнбекова кабарлады. Анын ырасташынча, мындай чечимге Нарымбаевдин абактагы үлгүлүү жүрүш-турушу себеп болгон.

Президенттик аппараттын жетекчиси 2015-жылдын 22-июлунда Улуттук коопсуздук кызматтын тергөө абагына камалган. Тергөө абагындагы бир күн эки күнгө тете деп эсептелгендиктен Нарымбаевдин өтөгөн жаза мөөнөтү эки жыл үч ай деп эсептелинди. Мыйзам боюнча толук жаза өтөшү үчүн дагы тогуз ай отурушу керек эле. Үлгүлүү жүрүш-турушу үчүн эртелеп жазадан бошотуу берилген мөөнөттүн жарымын өтөгөндө каралат.

Экс-аппарат башчы курмандык беле?

“Ата Мекен” фракциясынын лидери Өмүрбек Текебаев Нарымбаев президенттин айланасындагылар уюштурган саясий кутумдун курмандыгы болгонун айтып келет.

- Нарымбаев пара алып жаткан жеринен кармалган жок. Эч кандай далилсиз соттолду. Болгону “эки ай мурда акча бергем” деген бирөөнүн сөзү менен камалды. Эми Нарымбаев да жакшы жигит экен. Болбосо ал ошол акчаны Атамбаевге алып кирип бергем деп койсо болот эле. Аныкы деле ошондо Коркмазовдуку сыяктуу көрсөтмө болуп калмак. Президенттин айланасында бир күчтөр кетсе, экинчиси келип өтө катуу кармаш жүрүп жатат. Ошолордун арасында Нарымбаев теги башка, алар менен табакташ болбогон адам болчу. Муну оңой эле кумандыкка чалып коюшту.

Нарымбаев президенттик аппаратты башкарып турганда ошол кезде абакта отурган Бишкектин экс-мэри Нариман Түлеевдин жакындарынан 200 миң доллар пара талап кылган деген айып менен камалган. Аны менен кошо Жогорку Кеңештин ошол кездеги депутаты Хажимурат Коркмазов дагы камакка алынган.

Тасмада: Нарымбаев 3, Коркмазов 1,5 жылга кесилди

Нарымбаев 3, Коркмазов 1,5 жылга кесилди
please wait

No media source currently available

0:00 0:01:50 0:00

Бишкектин 1-Май райсоту аларга коюлган "коррупция" жана "кызмат абалынан кыянат пайдаланды" деген беренелер боюнча айыптоолорду алып салып, "көз боёмочулук" деген кине менен Нарымбаевди үч жылга, Коркмазовду бир жарым жылга эркинен ажыраткан. 1-Май райондук сотунун бул чечимин Бишкек шаардык соту күчүндө калтырган. Экс-депутат Коркмазов быйыл май айында эле абактан чыккан.

Соттук териштирүүлөрдө Коркмазов Нарымбаев Нариман Түлеевдин мүлктөрүн камактан чыгартуу үчүн анын жакындарынан 200 миң доллар пара талап кылганын, өзү ошол суралган паранын 50 миңин жеткирип берүүдө ортомчу болгонун айткан. Коркмазов мындан тышкары Нарымбаев Түлеевдин соттук ишин оңунан чечип берүү үчүн алгач 50 миң доллардан эки ирет жана 100 миң долларлык үй беришин талап кылган деп сотко көрсөтмө берген.

Өз кезинде Данияр Нарымбаев Түлеевдин иши боюнча Коркмазов ага бир нече ирет кайрылганын тастыктап, бирок ал үчүн эч кандай пара албаганын айткан. Ал Коркмазовдун айткандарынын баары жалган деп жокко чыгарган.

Акча менен абактан кутулгандар...

Нарымбаев жаза мөөнөтүнөн мурда бошонгон аткаминерлерден жалгыз эмес. Буга чейин мына ушул чуулуу иштерде баш каарманга айланган Нариман Түлеев 60 млн сом айып пул төлөп эркиндикке чыккан. Буга удаа эле экс-депутат Урмат Аманбаева казынадан уурдады делген 3 миллион сомду кайтарып, абактан кутулган.

Мындан улам азыркы бийлик башкы ураандарынын бирине айланткан коррупцияга каршы күрөш артка кеткенин айткандар көбөйдү. Алардын бири - жемкорлук маселеси боюнча изилдөөлөрдүн автору, эксперт Эркайым Мамбеталиева. Ал коррупция боюнча акулалар боштондукка чыгып, чабактар гана түрмөдө отурганына кейийт.

- Жемкорлукка шектелген жогорку деңгээлдеги аткаминерлер четинен эркиндикке чыгып жатат. Анда Коррупцияга каршы кызмат, ИИМ, прокуратура эмне иш менен алектенет? Алар күчүн мугалимдерден, врачтардан чыгарабы? Коррупцияга каршы күрөш системалуу түрдө жүрүш керек. Азыркы күрөш турмуштук коррупцияга каршы гана багытталып жатат. Тилекке каршы саясий, экономикалык коррупцияга аралашкандар жазасыз калууда.

Атайын иликтөө: чоң жеген “чоңдор”

Атайын иликтөө: чоң жеген “чоңдор”

“Ыңгайсыз суроолор” телеберүүсү бул жолу Кыргызстандагы саясий жана экономикалык коррупциянын абалын иликтөөгө алды.

Анткен менен коомдук ишмер Жыпар Жекшеев камактан бошотулгандар тийиштүү жазасын алышты деп эсептейт. Анын пикиринде азыркы бийлик мурункуларга салыштырмалуу жемкорлукка каршы аёосуз күрөшүп жатат.

- Нарымбаев жаза мөөнөтүнүн көп бөлүгүн абакта өтөдү. Эми коррупцияга каршы күрөш десе эле аягына чейин камоо максат болбош керек. Камалып жатат, кайра чыгып жатышат. Бул деле оңой сокку эмес. Мурдагы президенттер тушунда чоң аткаминерлер камалчу эмес да керек болсо.

Бул ишке президент Алмазбек Атамбаевдин, парламент төрагасы Чыныбай Турсунбековдун да аты аралашкан. Нарымбаев соттук отурумдардын биринде эгер Түлеев кечирим сураса ага президент ырайым болорун айтканын билдирген. Турсунбеков болсо өлкө башчынын макулдугунун негизинде Түлеевдин кызы Назгүл менен болгон сүйлөшүүгө аралашканы сотто белгилүү болгон. Мындан улам айрым байкоочулар аткаминерлерди камоодо же аларды эркиндикке чыгарууда өлкө башчысы түздөн-түз сот ишине кийлигишерин айтып келишет.

Нарымбаев: Атамбаев Түлеев ырайым сураса болорун айткан

Нарымбаев: Атамбаев Түлеев ырайым сураса болорун айткан
please wait

No media source currently available

0:00 0:10:52 0:00

PS: "Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Алимбековдун талаштуу Тайван сапары

Нурбек Алимбеков Тайванда үч жолу болгонун айтты.

Жогорку Кеңештин вице-спикери Нурбек Алимбеков Тайвандагы жеке сапарынан чыккан чуудан улам кызматын тапшырды.

Парламент төрагасы Чыныбай Турсунбеков депутаттардын бул сапары Кыргызстандын Тайван боюнча позициясына каршы келерин билдирди. Алимбеков дагы күнөөнү моюнга алды.

Анткен менен айрым парламент өкүлдөрү Алимбеков Конституцияны өзгөртүүгө каршы добуш бергенин, мындан улам аны жолун таап, бул кызматтан кетиришкенин айтып жатышат.

Жогорку Кеңештин вице-спикери, "Кыргызстан" фракциясынын депутаты Нурбек Алимбеков баштаган төрт депутат: "Кыргызстан" фракциясынын дагы бир депутаты Дастан Жумабеков, "Өнүгүү-Прогресс" фракциясынан Мирлан Бакиров, "Республика-Ата Журттан" Бактыбек Райымкулов Тайванда 16-22-декабрь күндөрү болгон. Депутаттар барып-келген чыгымын чакырган тарап көтөргөнүн айтууда.

"Тышкы саясатты да биле жүрсөк"

Парламент төрагасы Чыныбай Турсунбеков 28-декабрда жалпы сессияда бул сапарды сынга алды. Парламент төрагасынын орун басарынын сапары расмий Бишкектин “Тайван маселеси” боюнча позициясына каршы келерин, ”Кыргызстан менен Кытайдын алака-катышына көлөкө түшүрүшү мүмкүндүгүн эскертти:

- Депутаттардын чет өлкөгө сапары боюнча парламентте, коомчулукта нааразылык айтылып келсе, соңку учурларда эл аралык мамилелерге да көлөкө түшүргөн, нааразылык туудурган кырдаалдар пайда болуп жатат. Биздин айрым депутаттардын Тайванга барып келгени боюнча маселе чыгып жатат. Жакын, стратегиялык мамилелеш кошунабыз Кытай Эл Республикасынын бул өлкө боюнча позициясын жакшы билесиздер. Бирок ошондой позициялар бар экенин эске албаган учурлар мамлекеттер ортосундагы мамилеге да көлөкө түшүп жатат. Чакырган тараптын эсебинен экен деп эле бара бербей, сөзсүз түрдө бардык позицияларды эске алып сапарга чыгып жүрсөңүздөр.

Баарыбыз бизнестен, айылдан келдик, эл аралык саясаттын ичке кылдарын билбейбиз. Кээде бир сөз же туура эмес бир сапар эки өлкөнүн ортосуна көлөкө түшүрүп коюшу мүмкүн. Ошон үчүн ТИМ ошол көрсөтмөнү ар бир депутатка тааныштырса жакшы болот эле.
Каныбек Иманалиев

Кыргыз депутаттарынын Тайвандагы сапары боюнча Кытайдын Кыргызстандагы элчилигинен маалымат келген. Анда Жогорку Кеңештин вице-спикери Нурбек Алимбеков баштаган эл өкүлдөрү быйыл 21-декабрда Тайвандын Мыйзам чыгаруу органынын төрагасы Су Цзячуан менен жолукканы, анда парламенттик ишмердүүлүк, Тайвандагы демократиялык процесстердин өнүгүшү, эки тараптуу кызматташуу өңдүү темаларда пикир алышканы айтылган.

Нурбек Алимбеков вице-спикерлик кызматты тапшырар алдында актанууга аракет кылды. Бул анын жеке, саясатка тиешеси жок сапары болгонун, чыгымдардын баарын чакырган тарап көтөргөнүн билдирди:

- Чын эле биз өткөн жумада жеке чакыруу менен Тайванга барып келгенбиз. Саясий-экономикалык маселелер көтөрүлгөн эмес. Документтерге кол да коюлган жок. Токмокто алты миң балага, ооруканаларга жардам берген ишканалар бар экен. Алар менен таанышуу максатында барганбыз.

Нурбек Алимбековдун баш-аягы Тайванга үч жолу барганы белгилүү болду.

Тайванга барган дагы бир депутат “Өнүгүү-Прогресс” фракциясынын өкүлү Мирлан Бакиров Жогорку Кеңештин депутаттары Тайванга барып эле жүргөнүн эстеди:

- Мындай таанышуу максатындагы сапар 5-чакырылыштагы депутаттарда деле болгон. Балдар фондуна жардам берүү, госпиталын көрүү, медициналык мамилелер, бул жерде ишкерлер менен иштешкен компания бар экен, аны менен таанышуу максатында уюштурулган сапар болду. Расмий документтерге кол коюу, кандайдыр бир ой-пикирди билдирүү болгон жок.

Каныбек Иманалиев
Каныбек Иманалиев

Жогорку Кеңештеги Эл аралык мамилелер, коргонуу жана коопсуздук комитетинин төрага орун басары, “Ата Мекен” фракциясынын депутаты Каныбек Иманалиев дипломаттар эл аралык мамилелер боюнча депутаттарга атайын көрсөтмө бериши керек деп эсептейт:

- Тышкы иштер министрлигинин тигил же бул мамлекет же дүйнөлүк окуяларга Кыргызстандын позициясы боюнча көрсөтмө бар. Бул жашыруун документ. Ошону ТИМ ар бир депутатка кол койдуруп тааныштырып койсо баары белгилүү болуп калат. Баарыбыз бизнестен, айылдан келдик, эл аралык саясаттын ичке кылдарын биле бербейбиз. Кээде бир сөз же туура эмес бир сапар эки өлкөнүн ортосуна көлөкө түшүрүп коюшу мүмкүн. Ошон үчүн ТИМ ошол көрсөтмөнү ар бир депутатка тааныштырса жакшы болмок.

"Тайван тарап күнөөлүү"

Парламенттеги “Республика – Ата Журт” фракциясынан депутат, мурунку тышкы иштер министри Руслан Казакбаев бул чуулуу окуя боюнча Тайван тарапты айыптады:

- Мен Нурбек Алимбеков мырзаны жакшы тааныйм. Бул анын жеке сапары болсо керек. Тайванда жалпыга маалымдоо каражаттары эмне үчүн бул сапарды расмий деп беришкенин билбейм. Саясий жактан алганда тайвандыктар тарабынан этикага жатпаган иш болду.

Кандай болсо да, кыргыз депутаттардын Тайван сапары коомчулукта эл өкүлдөрүнүн сабаты, деңгээли боюнча талкууга жем таштады.

Тайван маселеси Кытай үчүн өтө орчундуу, маанилүү. Тайван менен ким кандай алака кылып жатат, кандай кадамдар жасалып жатат, баарын тыкыр карап турат. Мунун баары Кыргызстандын аброюна шек келтирет. Кыргызстандын эл аралык саясатына ишенбестикти жаратат.
Аликбек Жекшенкулов

Мурунку тышкы иштер министри Аликбек Жекшенкулов муну тышкы саясаттагы алешемдик деп атады жана бул окуя кыргыз парламентине сабак болушу керектигин эскертти:

- Жогорку Кеңештин вице-спикери деген бул саясий фигура. Саясий фигура сыртка чыгып жатканда ТИМ менен, дагы башка атайын кызматтар менен кеңешип чыгышы керек. Тайван маселеси Кытай үчүн өтө орчундуу, маанилүү. Тайван менен ким кандай алака кылып жатат, кандай кадамдар жасалып жатат, баарын тыкыр карап турат. Кыргызстан эле эмес, жакында АКШ президенти Дональд Трамп Тайвандын жетекчилери менен сүйлөшкөндө Кытай катуу реакция кылды. Депутат Нурбек Алимбеков өзүнүн сабатсыздыгын, саясатта быша электигин көрсөттү. Мунун баары Кыргызстандын аброюна шек келтирет. Кыргызстандын эл аралык саясатына ишенбестик жаратат.

Кыргызстан менен Кытай Достук жана кызматташтык келишимине 2002-жылы кол койгон. Расмий Бишкек дүйнөдө бир эле Кытай мамлекети бар экенин, Тайван анын ажырагыс бөлүгү деп тааный турганын айткан. Тайван болсо өзүн Бээжинден көз карандысыз өлкө деп эсептейт.

PS: "Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Борбор Азия: жаңы үмүт, жанданган сыноолор

Борбор Азия: жаңы үмүт, жанданган сыноолор
please wait

No media source currently available

0:00 0:29:12 0:00

Бакыт Төрөбаевдин саясий дымагы

Бакыт Төрөбаев

Соңку учурда бийликке ыктаган айрым маалымат каражаттары Жогорку Кеңештеги “Өнүгүү-Прогресс” фракциясынын төрагасы Бакыт Төрөбаевди сындаган макалаларды жарыялай баштады.

Жарыяланган макалаларда Төрөбаевдин партиясын мурунку президент Курманбек Бакиевдин жакын чөйрөсүндөгү адамдар каржылайт деген жоромолдор айтылат.

Президент Алмазбек Атамбаев кийинки мамлекет башчылыкка Төрөбаев барып калса таң калбай турганын, анткени ал системалуу иш жүргүзүп жатканын айтып өткөн. “Өнүгүү-Прогресс” шаардык кеңештерге шайлоого катышты жана жалпысынан начар эмес добуш жыйнады. Талдоочулар Бакыт Төрөбаевдин саясий баралын ар түрдүүчө баалашат.

“Ак жолдон” кесилген тушоо

Бакыт Төрөбаевдин саясаттагы тушоосу Курманбек Бакиевдин “Ак жол” партиясында кесилген. Ал 2007-2009-жылдары бул партиянын тизмеси менен Жогорку Кеңешке депутат болгон. Парламентте жүргөндө “Ак жол” өлкөдө саясий туруктуулукту орнотту, оппозицияны эл ээрчибейт деген сөздөрдү айтканы белгилүү.

2009-жылдын этегинде өкмөт башчы Данияр Үсөнов менен ачык араздашып кызматтан кеткен Камчыбек Ташиевдин ордуна чукул кырдаалдар министри болуп Төрөбаев күтүүсүз дайындалган. Бул тармакта бир да күн иштебеген, тажрыйбасы жок адамдын мындай секиригин бийликтеги эки ири топтун тиреши, регионалдык фактор менен да байланыштырышкан.

Ал министр болуп жарым жылга жетпеген гана убакыт иштеди. 2010-жылы бийлик күч менен алмашканда чет өлкөгө чыгып кеткен. Бакыт Төрөбаевди “Республика” партиясынын лидери Өмүрбек Бабанов өзү чакырган. Ушул чөйрөнү ичинен билгендердин айтымында, Төрөбаев адеп "коомчулук Бакиев жана анын айланасында жүргөндөрдү кодулап, жерийт" деп санааркап, макул болгон эмес экен. Бирок Бабанов аны бир топ аракет менен көндүргөн.

“Республиканын” тизмесине кирген Төрөбаев “Азаттыкка” берген маектеринин биринде бул партиянын парламентке келишине чоң салым кошконун айткан. Аны менен катар биринчи жолу “Ак жол” партиясынан депутат болгонуна мактанган:

- Анда биз жаштардын атынан келгенбиз. Ошол кезде ушундай сунуш болсо жаштардын баары эле ага макул болмок. Мен өзүм так жүрдүм. Бюджеттин акчасын уурдаган жокмун. Кимдир бирөөнү мажбурлап, анын мүлкүн тартып алган эмесмин. Мен эл алдында тазамын. Эгерде кимде ким мамлекетке зыян келтирсе, аны соттош керек.

2013-жылы Бакыт Төрөбаев баштаган төрт депутат “Республика” фракциясынан бөлүнүп чыгып “Өнүгүү” деген депутаттык топ түзгөн. Андан бир жыл мурун Төрөбаевдин “Өнүгүү” партиясы жергиликтүү кеңештерге шайлоого өз алдынча катышкан.

Бириндеген биригүүлөр...

2013-жылдын этегинде Ош шаарынын мурдагы мэри Мелис Мырзакматов менен ачык жакындаша баштаган. Жыл этегинде Ошто Мырзакматовду колдогон митингде жүздөгөн адамдын алдында эки партия бириге турганы, атайын келишимге кол коюлганы, саясий айдыңда чогуу болуп шайлоого бирге аттанары жарыяланган.

Мырзакматов менен Төрөбаев бири-бирине калпак кийгизип, чепкен жаап айтор бул биригүү чоң шаан-шөкөт менен коштолгон. Андан көп узабай Мырзакматовго кылмыш иши козголуп, төбөсүнөн кара булут айлана баштаганда Төрөбаев үн каткан эмес, экөө эки башка жолго түшкөн.

Төрөбаев 5-чакырылышта депутат болуп турганда коалициялык көпчүлүк, Кумтөр маселесин чече албай жаткан өкмөт боюнча кескин билдирүүлөрдү жасаган.

"Республиканы" парламентке биз алып келгенбиз"

"Республиканы" парламентке биз алып келгенбиз"

"Республиканы" парламентке биз алып келгенбиз"
please wait

No media source currently available

0:00 0:14:44 0:00

"Азаттыктын" эки-бир форматындагы саясий маектин кезектеги коногу "Өнүгүү-Прогресс" саясий партиясынын лидери, Жогорку Кеңешке "Республика" партиясынын тизмеси аркылуу шайланган депутат Бакыт Төрөбаев. Саясатчы кабарчыларыбыз Бурулкан Турдубек кызы менен Айданбек Акмат уулунун суроолоруна жооп берди.

2015-жылкы парламенттик шайлоонун алдында Төрөбаев башка партиялар менен биригүүгө аракет жасаган.

Тактап айтканда, белгилүү ишкер Аскар Салымбековдун “Эмгек” партиясы менен сүйлөшүү жүргүзгөн. Бирок эки ишкер тил табыша албагандыктан бириккен эмес. Экөө эмнеден улам келише албай калганы бүдөмүк бойдон калган.

Шайлоого өз партиясын сүрөп чыгып, 13 мандат алды. Быйыл жазында Асылбек Жээнбеков Жогорку Кеңештин төрагалык кызматынан кеткенде спикерлик орун үчүн талаш чыккан. Ага атаандаш болуп ошол кездеги “Кыргызстан” фракциясынын лидери Канат Исаев чыккан.

Анын фракциялашы Мирлан Бакиров Төрөбаевдин лидерлик сапаттарын мактады:

- Саясаттагы лидерлик касиет, сапат – калыстык жана тазалык. Мындай сапаттар Бакыт Төрөбаевде бар. Партиялашы болобу, жөнөкөй катардагы адам болобу, баарына бирдей мамиле кылганга аракет кылат. Мына ушундай сапаттар жанына команда топтоого, келечекке жол салууга жакшы шарт түзүп, өбөлгө болуп келе жатат.

Конституциялык реформага каршылык

Төрөбаев конституциялык реформаны башында колдогону менен кийин караманча каршы чыкты. Ал парламентте айрыкча Социал-демократтар фракциясынын Баш мыйзамды чукул өзгөртүү демилгесин бир канча жолу айыптады:

- Урматтуу депутаттар, бул жерде жол-жобо бузулуп жатат. Жоопкерчилик бизде болот, анткени биз добуш берип, чечимди биз кабыл алып жатабыз. Эртең буга ким жооп берет? Тарыхта биз калабыз. Силер Конституцияны мыйзам бузуу менен өзгөрткөнсүңөр деп эртең бизден сурап калышы мүмкүн.

Төрөбаев: Эртең жооп берип калабыз
please wait

No media source currently available

0:00 0:06:03 0:00

Бакыт Төрөбаев конституциялык реформа боюнча каршы пикирин байма-бай билдирип жаткан чакта аны президент Атамбаев каарып өткөнү белгилүү.

Сирияда согушта өлгөн орус жоокердин үй-бүлөсүн Ысык-Көлдө эс алдырып, ошонун чыгымынын баарын Төрөбаевдер төлөгөн. Мына ушинтип ал Кремлдеги адамдарга жол таап жүрөт. Алмазбек Атамбаев президент болушу мүмкүн деп Бабанов экөөнүн атын бекер атаган жок. Менин баамымда, президент экөөнү кайраштыргысы келип жатат.
Турат Акимов

Сентябрда Бишкекте "Газпром” ишканасы курган спорт комплексинин ачылышында Баш мыйзамды өзгөртүүгө мурунку президент Курманбек Бакиевдин командасында жүргөндөр каршы чыгып жатат, алар мансапкорлор деп айыптаган:

- Азыр бийликти сындап жаткан “Бир Бол” партиясындагы адам учурунда “Ак жол” партиясында кызмат кылып жүрчү. Бизди түндүк-түштүк альтернативдик жолго насыя алып жатканыбызды жылуу үйүндө отуруп алып сындап жатат. Ошол эле учурда башка айдоочулар жүк ташуучу автоунаа менен ашууда жүрөт. Сындагандардын катарында Бакыт Төрөбаев да бар. Булар дагы деле Бакиевдерге кызмат кылып жатат окшойт. Азыр Конституцияны сындап жатат, аларга өлкөнүн жарык болгонунун, жолдордун курулганынын кереги жок. Аларга мандат жана байлык керек.

Ушул ай башында Атамбаевдин Бакыт Төрөбаев тууралуу пикири өзгөргөнү маалым болду. Маалымат жыйында Төрөбаевди ырааттуу саясат жүргүзгөн адамдардын катарына кошкон жана президент болуп калса таң калбай турганын айткан.

Ушул тушта бийликчил жана бийликке ыктаган маалымат каражаттары маал-маалы менен Бакыт Төрөбаевди сындаган макалаларды жарыялап жатат. Анда Төрөбаевдин партиясын мурунку президент Курманбек Бакиевдин чөйрөсүнө жакын адамдар каржылайт деген мазмундагы дооматтар айтылган.

Төрөбаевдин партиясы соңку шаардык кеңештердеги шайлоого катышты жана жакшы эле добуш топтоп, шаардык кеңештин басымдуу бөлүгүнө илине алды. Бишкекте шаардык кеңешке өткөн беш партиянын ичинен үчүнчү болду. Бул партияны “Ата Мекен” фракциясынын лидери Өмүрбек Текебаев өзү колдоп чыкты.

Учурда Бакыт Төрөбаев Өмүрбек Текебаев жана мурунку өкмөт башчы Темир Сариев менен биригиши ыктымал деген жоромол бар.

Президенттикке план

Эксперттер Бакыт Төрөбаевдин саясатчы катары дареметин, чарк-чамасын ар түрдүүчө баалашат.

Бир топ партияга кирип-чыгып жүрүп саясий көз карашы тез эле алмаша берген адам экени анык болуп калды. Ал бийлик менен тымызын иштеген топтун эле адамы. Анын жанындагы, тобундагы адамдардын баары акчалуу, ошол акчасын сактап көбөйтүүгө аракет жасаган балдар.
Турат Акимов

Талдоочу Турат Акимов саясий көз карашы туруктуу эмес экенин жана артында убагында саясатта жүргөн, жооптуу кызматтарды ээлеген адамдар турат деп жоромолдойт:

- Бир топ партияга кирип-чыгып жүрүп саясий көз карашы тез эле алмаша берген адам экени анык болуп калды. Ал бийлик менен тымызын иштеген топтун эле адамы. Анын жанындагы, тобундагы адамдардын баары акчалуу, ошол акчасын сактап көбөйтүүгө аракет жасаган балдар. Ошондуктан саясий көз карашы туруктуу болбой кайсы жакта күч болсо ошол жакка ыктап жүрөт. Бакыт Төрөбаевдин азыр сөзүн айта турган трибунасы, акчасы, тажрыйбасы бар. Президент, анын жакын адамдары менен чабышып, кармаша элек. Бийликтен кысым көрө элек. Өзүн этият алып жүрөт, өздөрүнүн позициясын көрсөткөнгө аракет кылат. Бирок бизде чоң саясатка келүү үчүн административдик ресурстун күчүн, сүрүн сезип-билип туруш керек. Оолугуп эле өзүмдү өзүм билем дей берсе же Урмат Барыктабасовдой болот, же Мырзакматовдун тагдырын кайталайт. Саясий куугунтукка кабылат. Бизде саясий күрөштүн ыкмасы ушундай, муну эске алуу керек.

Бакыт Төрөбаев президенттикке дымагын жашырбайт. Турат Акимов президенттикке түрдүү ыкма менен жол чаап, анын ичинде Кремл менен ымаласын бекемдөөгө аракет жасап жүрөт дейт:

- Москвада мурда Ошто КГБда иштеп кеткен адам менен жолугуп, ошолор менен сүйлөшүп, таасирлүү орус аткаминерлери менен мамиле курганга, колдоосун алганга аракет кылып жүргөнү тууралуу маалыматым бар. Сирияда согушта өлгөн орус жоокердин үй-бүлөсүн Ысык-Көлдө эс алдырып, ошонун чыгымынын баарын Төрөбаевдер төлөгөн. Мына ушинтип ал Кремлдеги адамдарга жол таап жүрөт. Алмазбек Атамбаев мунун баарын билет. Президент болушу мүмкүн деп Бабанов экөөнүн атын бекер атаган жок. Менин баамымда, президент экөөнү кайраштыргысы келип жатат. Эми Төрөбаевди жаман деп айта албайм. Ал жогорку кызматтарды ээлеп, коррупциялык айла-амалдар менен аты чыгып, кайсы бир кылмыштар боюнча айыпталган эмес. Акырын тапталып келе жатат. Акчалуу адам. Мунун атасы чоң саясатчы болгон, маанилүү кызматтарда жүргөн. Кубанычбек Кулматов, Бакыт Төрөбаев дегендер Советтер Союзунун тушунда “эркетайлар” болгон деп айтса болот.

43 жаштагы Бакыт Төрөбаев жогорку билимдүү, 1999-жылы Улуттук университеттин экономика факультетин аяктаган. Ишин 1995-жылы “Жамиля жана К” деп аталган коммерциялык фирмада биштаган. 1998-1999-жылдары дыйкан чарбаны жетектеген. 2000-2007-жылдары “Мариям” ун комбинатын башкарган.

Бакыт Төрөбаев тектүү жерден чыккан. Анын атасы Эргеш Төрөбаев Жогорку Кеңештин бир канча жолку чакырылышынын депутаты болгон. Советтер Союзунун тушунда Жалал-Абад облусунда энергетика тармагында жооптуу кызматтарда иштеген.

2014-жылы Жогорку Кеңештеги “Ар-намыс” партиясы өзүнө тийген Мамлекеттик каттоо кызматынын жетекчиси кызматына Бакыт Төрөбаевдин бир тууган ага Аскар Төрөбаевди сунуштаган. Бул ызы-чуу менен коштолгон, айрым депутаттар Аскар Төрөбаев бул кызматка келүү үчүн депутаттарга ири көлөмдөгү акча таратканын айтып чыгышкан. Натыйжада дайындалбай калган.

PS: "Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Жаңы мыйзамды жамынган кызыкчылык

Ош шаары

Өкмөт токой, жайыт жана турак жай фонддоруна таандык жерлерди пайдалануу шарттарын өзгөртүүнү караган мыйзамды демилгеледи.

Бир топ адистер өкмөт учурдагы мыйзамдардагы чектөөлөрдү алып салуу менен жерди ишкер чөйрөнүн кызыкчылыгына карата пайдаланууга жол ачканы жатат деп тынчсызданышууда. Бул өзгөртүүлөрдүн кээ бир ченемдерине парламенттин тиешелүү комитетинин айрым мүчөлөрү да каршы чыгышты.

Жаңы мыйзам чектөө ченемдерин жокко чыгарат

Өкмөт “Жерди пайдалануу чөйрөсүндө Кыргыз Республикасынын мыйзам актыларына өзгөртүүлөрдү киргизүү жөнүндө” мыйзам долбоорун быйыл күзүндө парламенттин кароосуна жөнөткөн. Буга ылайык, Жер кодексине, Турак жай кодексине, Токой кодексине, Жарандык кодекске, “Жер тилкелерин которуу жөнүндө”, “Жергиликтүү өз алдынча башкаруу жөнүндө” жана “Айыл чарба багытындагы жерлерди башкаруу жөнүндө” өңдүү онго чукул мыйзамдарга өзгөртүүлөр киргизилиши мүмкүн.

Калича Умралиева
Калича Умралиева

Укук коргоочу Калича Умралиева өкмөт өзүнүн токтомун мына ушундай жол менен мыйзамдаштырууга барып жатканын сынга алды:

- Өкмөт буга чейин №756-токтомун бекиткен. Ал токтом азыркы аракеттеги мыйзамдарга каршы келип жаткан. Анан эми мына ошол токтомду оңдоо үчүн мыйзамдарды ага карата шайкеш келтирүү аракети жүрүп жатат. Бул өтө тескери иш болду. Буга чейин мурда парламент көп кабаттуу үйлөрдүн жанындагы жерлерди өздөштүрүүгө чек койгон мыйзам кабыл алган. Азыр эми мына ошол өзгөртүүлөрдүн бири менен аны жокко чыгарганы жатышат.

Токойлорду “тооруган” мыйзам

Бул мыйзам долбоору жайыт жана токой жер аянттарын башка максатта өздөштүрүүгө уруксат берүү тартибин жөнөкөйлөштүрүүнү көздөйт. Ага ылайык, кен байлык чыккан жайыттарды же токойлорду иштетүүгө уруксат берүү укугу жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарына ыйгарылат. Депутаттык жумушчу топтун иликтөөсү боюнча токой аянттарындагы кендерди иштетүүгө эки жүздөн ашуун лицензия берилип кеткен.

Бул мыйзам долбоору өкмөттүн уруксаты жок эле мына ошол токой чарба жетекчилери менен инвесторлордун ортосунда түзүлө турган келишим аркылуу аны өздөштүрүүгө мүмкүнчүлүк берүүнү карап жатат. Мындай болбойт.
Мирлан Бакиров

Парламенттин агрардык саясат, суу ресурстары жана экология боюнча комитетинин мүчөсү, депутат Мирлан Бакиров мында кен казуучу компаниялардын кызыкчылыгы бар экенин жокко чыгарбайт:

- Мен мына ошол сунушталган өзгөртүүлөрдөгү токой фондусуна караштуу жер аянттарын трансформациясы жок эле кен байлыгын казып алуу үчүн иштетүүгө каршымын. Бул мыйзам долбоору өкмөттүн уруксаты жок эле мына ошол токой чарба жетекчилери менен инвесторлордун ортосунда түзүлө турган келишим аркылуу аны өздөштүрүүгө мүмкүнчүлүк берүүнү карап жатат. Мындай болбойт. Жер аянтында чыккан кенди иштетип, аны кайра оңдоп берип, ал жер кайра эле токой чарба багытында кала бериши керек деген жобо талаш-тартыш жаратып жатат. Буга Токой кодекси жол бербейт. Мында чоң карама-каршылыктар бар.

Жер аянттарын “жекеге” алуу планы барбы?

Мындан сырткары Жер кодексине жана Турак-жай кодексине өзгөртүү киргизүүнү караган бул мыйзам долбооруна мамлекеттик жана коомдук кызыкчылык үчүн үйлөрдүн астындагы жер аянттарын алууга уруксат берген жоболор киргизилген. Ошондой эле жер аянттарын бир категориядан экинчисине өткөрүү укугун жергиликтүү кеңештерден алып, аткаруу бийлигине өткөрүү жагы каралган. Буга чейинки жерди пайдалануу тартибин караган мыйзам актыларына ылайык, бул маселе жергиликтүү кеңештердин артыкчылыктуу укугу болуп келген.

Буга эч качан жол бербөө керек. Биздин учурубузда жанагы жерди өздөштүрүүнү чектеген ченемдер бекеринен киргизилген эмес. Мына ушуга окшогон талап-тоноодон коргоо үчүн иштелип чыгып, колдонууга кирген эле.
Алманбет Матубраимов

Жогорку Кеңештин мурдагы төрагасы Алманбет Матубраимов мында жерди жең ичинен соодалоону көздөгөн максат бар экенине токтолду:

- Булар кетердин астында жердин бардыгын трансформациядан өткөрүп же өткөрбөй туруп эле башка бирөөлөрдүн жоопкерчилиги менен аягына чейин эми бүтүрүп салалы деп калышкан турбайбы. Көз боёмочулук аркылуу парламентти убактылуу колдонуп, ошол максатты жүзөгө ашырууга аягына чейин белсенип калышкан окшойт. Муну ишке ашыруу үчүн трансформациялоо укугун дагы башка бир көз каранды жетекчилерге берип жеке кызыкчылыктарын көздөп калышкан экен. Буга эч качан жол бербөө керек. Биздин учурубузда жанагы жерди өздөштүрүүнү чектеген ченемдер бекеринен киргизилген эмес. Мына ушуга окшогон талап-тоноодон коргоо үчүн иштелип чыгып, колдонууга кирген эле. Анан эми ошонун бардыгын булар кайрадан өзгөртүп, жерди жең ичинен сатып, башаламандыкка бара жатышкан тура.

“Жерди пайдалануу чөйрөсүндө Кыргыз Республикасынын мыйзам актыларына өзгөртүүлөрдү киргизүү жөнүндө” мыйзам долбоорунун негиздемесинде өкмөт пайдаланылбай жаткан жер аянттарына инвесторлорду тартуу максаты бар экенин жашырбайт. Бирок андагы экологиялык зыяндын кесепеттери тууралуу сөз жок.

Өкмөт аппараттынын агроөнөржай комплекси боюнча бөлүм башчысы Алмаз Жээналиев жер мыйзамдарына өзгөртүүгө болгон зарылчылыкты төмөндөгүчө негиздеп берди:

- Ал жерде көп ченемдер сунушталып жатат. Алардын бири жер мыйзамдары боюнча кээ бир ыйгарым укуктарды райондук деңгээлге чейин түшүрүп, берүү жагы каралган. Бул боюнча коомдук угуулар болот. Биз өкмөттө эч канчан кандайдыр бир кызыкчылыкты көздөбөйбүз. Анан калса биздин бөлүм Жер кодекси жана Жер ресурстары багытындагы мыйзамга өзгөртүүлөр боюнча гана сунуштарды бергенбиз. Анан биз кен казуу, алтын казып алуу сыяктуу тармактарга байланыштуу ченемдер боюнча эч нерсе дей албайбыз. Себеби алардын бизге тиешеси жок.

Агрардык саясат, суу ресурстары жана экология боюнча комитет бул мыйзам долбоорун биринчи окууда кабыл алып, экинчи окуудан добуш берүүгө жөнөтүүнүн астында кайра артка кайтарган болчу. Аны кайрадан толуктап, коомдук угуудан кийин гана парламенттин кароосуна киргизүү жагы чечилди.

PS: "Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

2016: компроматтар кармашы

“Ыңгайсыз суроолор” телеберүүсү артка кылчайып, жыл ичиндеги урунттуу окуяларды талдоого алды. 2016-жыл эмнеси менен эсте калды?

Маймыл жылы окуяларга мол болду. Ар бирин айтып отурбай орчундууларына гана токтололу.

Жыл башталары менен Орусиянын Жогорку Нарын каскаддарын кура албай турганы анык болду. Кыргыз бийлиги да, эли да бул ГЭСтердин курулушунан көптү күтүп турган.

Ушу күндө орус өкмөтү ГЭСтердин баштапкы курулушуна сарпталды делген 37 млн долларды доолап жатат. Бирок кыргыз өкмөтү да, парламенти да буга макул болбой атайын комиссия түзгөн.

12 кишиден турган депутаттык комиссия курулушка кеткен каражаттар эки-үч эсе кымбат көрсөтүлгөнүн аныктап, тиешелүү органдарга кайрылган. Бирок азырынча жыйынтык жок. Ошентсе да Орусия “РусГидронун” жетекчиси Евгений Додду жемкорлукка айыптап, камакка алган. Ошентип эң ири энергетикалык долбоор ишке ашпай, кыргыз бийлиги алдабай турган инвестор издөө менен алек.

2016-жылдагы чуу жараткан окуялардын бири премьер-министр Темир Сариевдин отставкасы болду. Айрым депутаттар Сариевди Балыкчы-Корумду жолунун курулушунан өөнөп калды деп күнөөлөшкөн. Канат Исаев башында турган депутаттык комиссия жол курулушундагы одоно мыйзам бузууларды жүйө кармап, Темир мырзанын кызматтан кетүүсүн талап кылган. Сариев сүттөн ак экенин айтып, актанганы менен кызматтын тапшырууга мажбур болду. Арадан канча убакыт өтсө да же Сариевдин күнөөсү далилденбейт же жол курулушу толук бүтпөйт.

Маймыл жылындагы саясий жылдызы жангандарды санап болбойт. "Чү" дегенде эле Бишкектин экс-мэри Кубанычбек Кулматов кызматка көтөрүлүп, 15 миң доллар айлык төлөнгөн Кыргыз-орус өнүктүрүү фондуна жетекчи болду. Калаа башчылыгына күтүүсүздөн президент Атамбаевдин жакын адамдарынын бири Албек Ибраимов шайланды. Кыскасы, бул жылы ички иштер министри Улан Исраилов сыяктуу Атамбаевдин жеке ишенимине кирген кадрлардын ити чөп жеди.

2016: Компроматтар кармашы
please wait

No media source currently available

0:00 0:30:04 0:00
PS: "Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Бабанов: президенттик шайлоого катышуумду партия чечет

Бабанов: президенттик шайлоого катышуумду партия чечет
please wait

No media source currently available

0:00 0:01:19 0:00

Кыргызстан-АКШ: кызматташтыкка чейрек кылым

Кыргызстан менен АКШнын ортосунда дипломатиялык байланыш түзүлгөнүнө 25 жыл толду.

1991-жылдын 27-декабрында АКШ Кыргызстандын көз карандысыздыгын биринчилерден болуп таанып, бир жылдан кийин Бишкекте элчилигин ачкан.

Соода-экономикалык, маданий жана коопсуздук жаатында тыгыз кызматташып келген эки өлкө ортосундагы мамиле Эл аралык антитеррордук борбор Бишкектен чыгарылгандан кийин салкындаганы айтылып келатат.

Ар тараптуу көмөк

Эки өлкө дипломатиялык мамилелерди орнотуу жөнүндөгү келишимге 1991-жылы кол коюшкан. Стратегиялык изилдөөлөр боюнча улуттук институттун мурдагы директору, эксперт Талант Султановдун пикиринде, АКШ Кыргызстанга айрыкча демократияны орнотуу, адам укугу жаатында бир топ салым кошту.

- Кыргызстан эгемендүүлүктү алганда АКШ биринчи тааныган өлкө болгон. 25 жылдын ичиндеги мамиледе көп эле жакшы нерселер болду. Эң негизгиси Кыргызстан аймакта демократия, адам укугу боюнча үлгү көрсөтчү өлкөгө айланды. Мында АКШнын салымы чоң.

АКШ өкмөтү Кыргызстанга экономикалык, социалдык, билим берүү жана коопсуздук багыттары боюнча ар кандай долбоорлор аркылуу көмөктөшүп келет. Кыргызстандын Америка Кошмо Штаттарындагы жана Канададагы элчилигинин расмий сайтындагы маалыматка караганда, 2014-жылы эки өлкөнүн соода жүгүртүүсү 237 миллион долларды түзгөн. Кошмо Штаттар менен Кыргызстандын кызматташтыгынын активдүү учуру 2001-жылдан кийинки мезгилге туура келет.

11-сентябрда АКШда болгон ири терактка байланыштуу терроризмге каршы биргелешкен эл аралык күрөштө расмий Бишкек транзиттик авиабазаны жайгаштырууга уруксат берген. Ижара акыга Кыргызстан жылына 65 миллион доллар алып турган.

Кремлдин карааны

Кыргызстан 13 жылдан кийин каражаттан жана базадан баш тартып, бул келишимди бир тараптуу бузган. Ал эми өткөн жылы июнь айында кыргыз өкмөтү эки өлкөнүн өкмөттөр аралык кызматташуусу тууралуу 1993-жылы кабыл алынган макулдашууну дагы бир тараптуу токтоткон.

Өкмөттүн бул чечими Кыргызстандын соту кылмышкер деп тааныган укук коргоочу Азимжан Аскаровго АКШ өкмөтү тарабынан эл аралык сыйлыктын ыйгарылышына жооп катары бааланып жүрөт.

Бул багытта Кыргызстандын президенти Алмазбек Атамбаев да пикирин ачык айтып, АКШны өлкөнүн ички ишине кийлигишет деп сындап жүргөн жайы бар. Акыркы жолу мындай пикирин 2016-жылдын аягында берген маалымат жыйынында дагы бир жолу кайталады:

- Биз Америка менен атайын мамиле бузалы деген оюбуз жок болчу. Бирок, биз эгемендүү мамлекетпиз. Муну бардык мамлекет түшүнүшү керек. Орусиянын базасын 49 жылдын ордуна 15 кылып койдук. Алар туура түшүндү.

Анткен менен кыргыз өкмөтү токтотуп койгон эки тараптуу келишим кайра жаңыланып, кол коюуга даярдалып жактандыгы айтылып келатат. Бирок качан, кандай жоболор кабыл алынары белгисиз бойдон калууда.

Эксперттер АКШ менен Кыргызстан мамилесинин солгундашына Орусия олуттуу таасирин тийгизгенин айтышат. Укук коргоочу Динара Ошурахунова бул көрүнүш айрыкча Евразия экономикалык биримдигине кирүү жараянынан кийин даана байкала баштады дейт:

- ЕАЭБга киребиз дегенден баштап мамиле сууй баштады. Буга чейин базаны чыгардык. Ал база бюджетке көп акча алып келчү эле. Андан эмнеге баш тартканыбыз түшүнүксүз. Буга Орусия таасир этиши мүмкүн. АКШда жаңы президент шайланды, эми алар артыбыздан ээрчип жүрө бербейт. ЕАЭБ биздин тышкы саясаттагы мүмкүнчүлүктөрүбүздү кыскартты.

Бишкек-Вашингтон: жаңы макулдашууга жол

Бишкек-Вашингтон: жаңы макулдашууга жол

Кыргызстан менен АКШнын ортосунда кызматташуунун жаңы багыттарын караган макулдашуунун долбоору даярдалып жатканы белгилүү болду.

2016-жылы АКШнын мамлекеттик катчысы Жон Керринин Борбор Азиядагы сапарынан кийин C5+1 келишими түзүлгөн. Чөлкөмдөгү беш өлкө менен АКШнын ортосундагы солгун тарткан ымала дал ушул долбоордон улам кайрадан жанданары божомолдонууда.

4-декабрда АКШ менен Кыргызстандын ортосундагы дипломатиялык кызматташтыктын мааракесине арналган жыйында АКШнын Кыргызстандагы элчиси Шейла Гуолтни негизги саясат көз карандысыздыкты бекемдөө экенине токтолду.

- АКШнын Кыргызстанга карата саясаты өлкөнүн көз карандысыздыгын сыйлоого жана аны бекемдөөгө, аймактык бүтүндүгүн сактоого багытталган. Мындай багыттагы саясат чейрек кылымдан, же алгачкы элчилердин бири Маллойдон бери такыр өзгөргөн жок. Биздин максатыбыз өтө жөнөкөй жана бекем. Кыргызстандын ийгилигин гана максат кылабыз.

Америка өз кезегинде Кыргызстан менен ар тараптуу кызматташтыкты өнүктүрүүгө кызыкдар экенин билдирип келет.

PS: "Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

"Ата Мекен" Белизден келген документтерди көрсөттү

"Ата Мекен" партиясынын лидери Өмүрбек Текебаев Белизден келди деп көрсөткөн документтердин сүрөтү.

Жогорку Кеңештеги “Ата Мекен” фракциясынын төрагасы Өмүрбек Текебаев “Белизгейт” боюнча атайын кызматтын колундагы документтер жасалма экени аныкталды деп билдирди.

Ал Борбордук Америкадагы Белиз мамлекетинен муну ырастаган документтер келгенин, бул боюнча атайын юридикалык компания жалдаганын, иликтөө уланып жатканын маалымдады.

УКМК болсо "Текебаев ачууга алдырып жатат" деген мааниде "Азаттыкка" комментарий берди.

Өткөн айда башкы чекист Абдил Сегизбаев Белизден алынды делген документтерди президент Алмазбек Атамбаевге көрсөткөн. Анда парламенттеги “атамекенчи” үч депутат “Мегакомдун” 50 пайыз акциясын сатууга кызыкдар болгон деген мазмундагы маалымат болгон.

Өмүрбек Текебаев 27-декабрда өткөн маалымат жыйында Белизден расмий алынды делген төрт документти көрсөттү. ​“Белизгейт” боюнча дагы бир топ документ келерин, атайын жалданган юридикалык компания иштеп жатканын айтты:

Абдил Сегизбаев жана Өмурбек Текебаев
Абдил Сегизбаев жана Өмурбек Текебаев

- Апостил деген Алмазбек Атамбаевге көрсөтүлгөндөй кызыл-тазыл, көркөмдөлгөн, куттуктоо баракчасы өңдүү кооз кагазга коюлбайт экен. Биз муну кайта-кайта тактап сурадык, бизге дагы Атамбаевдикиндей кооз кагазга басып бергиле десек, жок ушундай кагазга гана басылат дешти. Бул кагаздар расмий келди. Калган далилдер дагы акырындап келет. Анткени президент алган документте колу турган нотариус менен юрист качып жүрөт. Эгер алар өз ыктыяры менен көрсөтмө бербесе, биз алардан сот аркылуу көрсөтмө алабыз.

“Азаттык” бир айдан ашуун убакыт мурда "Белизгейт" боюнча иликтөө жүргүзүп, Wrobel&Co компаниясынын жетекчисинин юридикалык жардамчысы Вианни Солис менен байланышкан.

Вианни Солис: Президентке документ жөнөтүшүбүз мүмкүн эмес
please wait

No media source currently available

0:00 0:03:55 0:00
Түз линк

Жабылган фирманын "тирилиши"

Текебаев "Белизден жаңы алынган документтер буга чейин Улуттук коопсуздук боюнча мамлекеттик комитет жарыялаган документтердин жасалма экенин бышыктады" деп билдирди. Анын айтымында, бул чуулуу ишти Кыргызстандын атайын кызматы менен Белизде көз боёмочулук боюнча айыпталып жабылып калган фирманын кызматкерлери атайын уюштурган:

Белизден алынган жооп

Белизден алынган жооп

Пеннил апостил менен Белиздеги“Wrobel&Co” компаниясынын адвокаты Раян Ж. Вробелдин колун гана тастыктаганын, бирок ал документтердин мазмуну эмне жөнүндө экенин билбей турганын, Кыргызстанга жөнөтүлгөн документтер тууралуу укпаганын "Азаттыкка" билдирди.

- Президент кармаган кагазда “Авалон” деген компаниянын аты көрүнүп турат. Бул компания 2014-жылы 1-январдан тарта жоюлуп, юридикалык компаниялардын тизмесинен чыгарылган экен. Жергиликтүү бийликтер 2012-жылдан баштап ага эскертүү берип, булар шылуундар, акцияларды мыйзамсыз сатышат деп кардарларды маал-маалы менен эскертип келишкен. Бул компания 2014-жылдан бери толугу менен жоюлган. Реестрден чыгат деген адам өлгөндө берилген акты сыяктуу эле. Белиздин мыйзамдарын жакшы билген юридикалык компания бизге бул тизмеден чыккандан кийин таптакыр иш кылганга укугу жок болот деген түшүндүрмө беришти. Алдамчылыкка шектелген компания 2016-жылы 21-октябрда “тирилип” трасттык келишимдин көчүрмөсүн АКШдагы бир фирмага жөнөтөт имиш. Бирок ошол документтер АКШга жетпей, оперативдүү жол менен Сегизбаевдин столуна келип түшөт экен. “Авалон” деген фирма жок, ал көз боёмочу фирма болгон. Анын өз атынан бул жакка документ жөнөткөнгө эч кандай укугу жок.

Парламенттеги "Ата Мекен" фракциясынын лидери атайын кызматка алардан документтеринин көчүрмөсүн сурап кат жөнөткөнүн, бирок атайын кызматтын төрагасы Абдил Сегизбаев ыкчам-иликтөө иштерине байланыштуу деп берүүдөн баш тартканын да эске салды. Текебаев Сегизбаевдин аракетине укуктук баа берүү боюнча Башкы прокуратурага да кайрылган эле.

Текебаев: Белизден расмий документтер келди
please wait

No media source currently available

0:00 0:04:36 0:00

"Текебаев жаалданууда"

УКМК Текебаевдин соңку дооматына жооп кайтарды. Бул мекеменин расмий өкүлү Рахат Сулайманов “Азаттыкка” сүйлөп жатып, “Альфа Телекомдун” айланасында жүрүп жаткан текшерүү Текебаевге оор тийиши мүмкүндүгүн кыйытты:

- "Ата Мекендин” жетекчилигинде жаалданган көрүнүштөр орун алганын байкап турабыз. Учурда “Мегаком” боюнча 2010-2012-жылдарга бардык коррупциялык көрүнүштөрдү текшерүү жүрүп жатат. Ушул иштер жана алдыда ачыкка чыкчу маалыматтар “Ата Мекендин” лидеринин реакциясын жаратып жатат окшойт

Жогорку Кеңештеги Социал-демократтар фракциясынын депутаты Анвар Артыков атайын кызматтын колундагы документтерди жасалма деп айтууга негиз жок дейт:

- Документтерди жасалма деп айтып актанып жатышат да. Менде шек жок. Себеби документтер Белиздин Жогорку Сотунун мөөрү менен келип жатпайбы. Ал бүт дүйнөдө кабыл алына турган, таанылган документтер. Жогорку Соттон келген документтердин жасалма болушунан чоң күмөн бар. Атайын кызмат өзү жасады дегенден алысмын. Эми эч ким күнөөсүн моюнуна албайт да, мага жаза бергиле деп эч ким айтпайт да.

"Белизгейт": аныгы менен арсары

"Белизгейт": аныгы менен арсары

Жогорку Кеңеш УКМК төрагасы Абдил Сегизбаевдин Белизден келди деген документтер боюнча маалыматын териштирди.

Коомчулукка “Белизгейт” деген ат менен таанылган бул окуя өткөн айда башталган. Атайын кызматтын жетекчиси Абдил Сегизбаев Белизден келди деген документтерди Алмазбек Атамбаевге көрсөткөн. Анда Жогорку Кеңештеги “Ата Мекен” фракциясынын лидери Өмүрбек Текебаевдин, депутаттар Аида Салянованын, Алмамбет Шыкмаматовдун паспортундагы маалыматтар көрсөтүлгөн. Анда “Мегаком” компаниясынын 51 пайыз акциясын сатууга кызыкдар болгон деген маалымат жазылган.

Абдил Сегизбаев бул боюнча парламентте маалымат берип жатып Социал-демократтар фракциясынын депутаты Жанар Акаев менен кайым айтыша кеткен. Акаев атайлап каралоонун кесепети оор болорун эскерткен. Башкы чекист Абдил Сегизбаев менен баш прокурор Индира Жолдубаева Белизден келди деген документтерди иликтеп чыгууга убакыт сураган:

- Урматтуу депутаттар, урматтуу эл өкүлдөрү биз сиздерден иликтеп чыкканга мүмкүнчүлүк бергиле деп суранып жатабыз. Иликтөөнүн жыйынтыгын силерге алып келип көрсөтөлү, ошол жерден чечим кабыл алалы. Юридикалык-саясий баа берели. Азыр эми бири-бирибизди күнөөлөгөндөн алыс бололу.

УКМК менен Башкы прокуратура бул документтерди иликтөөгө канча убакыт талап кылынарын маалымдай элек.​

Жогорку Кеңештин мурунку депутаты Алишер Мамасалиевдин баамында, бейтараптуулук үчүн “Белизгейттин” айланасындагы жагдайды депутаттык комиссия иликтеши керек:

- Азыр эки тарап өз маалыматын берип жатат. Мен кимисиники туура экенин айта албайм. Депутаттык комиссия иликтеп-териштирип чыгып өз корутундусун чыгарса, мага ошол ынанымдуу болмок.

Президент Алмазбек Атамбаев эгер Белиз өлкөсүнөн келди деген документтер жасалма болуп чыкса атайын кызматтын төрагасы Абдил Сегизбаевге чара көрүлөрүн эскерткен. Бул “Белизгейтти” иликтөө үчүн мекемелер аралык комиссия дагы түзүлгөн.

PS: "Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Солис: Белизден президентке документ жөнөтүшүбүз мүмкүн эмес

Wrobel&Co компаниясы даярдады делген документтин сүрөтү.

“Ата Мекен” фракциясы Белизде жалдаган юридикалык компания Кыргызстанга келген документтерди күбөлөндүрдү делген Wrobel&Co компаниясын издеп жатат.

Кыргызстандык үч депутат бул компания байланышка чыкпаса, анда Белиздин соту аркылуу көрсөтмө алууну көздөп жатышат. “Азаттык” бир айдан ашуун убакыт мурда "Белизгейт" боюнча иликтөө жүргүзүп, Wrobel&Co компаниясынын жетекчисинин юридикалык жардамчысы Вианни Солис менен байланышкан.

“Азаттык”: Сиздер Кыргызстанга кайсы бир документти жөнөттүңүздөр беле?

Вианни Солис: Жок, биз эч кандай документ жөнөткөн эмеспиз.

“Азаттык”: Кыргызстандын президентинин басма сөз кызматы Белизден келди делген документтердин сүрөттөрүн жарыялаган. Ал документтерде сиздердин компаниянын адвокаты Раян Ж. Вробел койгон колун көрүүгө болот. Анда анын колу бул документтерде кандайча пайда болуп калды?

Вианни Солис
Вианни Солис

Вианни Солис: Биз нотариалдык кызмат көрсөтөбүз. Эгер Вробел мырза кайсы бир документке кол койгон болсо ал күбөлөндүрүү жана апостил коюу үчүн кылган болушу мүмкүн. Бул Вробел мырзанын колу эмне үчүн ал документте турганынын жалгыз гана түшүндүрмөсү. Биз мындай кызматты башка компанияларга сунуштайбыз. Биз документтерди [Кыргызстанга] президентке жөнөтүшүбүз мүмкүн эмес. Нотариалдык кызмат үчүн бизге кайрылган өнөктөштөргө документтерди күбөлөндүрүп беребиз.

“Азаттык”: Раян Вробел Кыргызстанга же “Альфа Телекомго” байланыштуу кандайдыр бир документтерге кол койгонбу же аларды күбөлөндүргөнбү?

Белизден алынган жооп

Белизден алынган жооп

Пеннил апостил менен Белиздеги“Wrobel&Co” компаниясынын адвокаты Раян Ж. Вробелдин колун гана тастыктаганын, бирок ал документтердин мазмуну эмне жөнүндө экенин билбей турганын, Кыргызстанга жөнөтүлгөн документтер тууралуу укпаганын "Азаттыкка" билдирди.

Вианни Солис: Жок, андай документтер тууралуу так билбейбиз. Биз документтер тууралуу маалыматтарды, аларды көчүрмөлөрүн сактабайбыз. Бардык иш документтер алып келинген учурда гана жасалат. Биз аларды салыштырып, толук тартипке ылайык экенин текшеребиз. Вробел мырза нотариус катары аларды күбөлөндүрөт. Андыктан кандай документтер жөнөтүлгөнүн, аны ким жөнөткөнүн айта албайбыз.

“Азаттык”: Буга чейин Avalon Consultants Limited компаниясына байланыштуу кандайдыр бир документтерди күбөлөндүрдүңүздөр беле? Анткени Белизден Кыргызстанга келди делген документтердин арасындагы “Ишеним декларациясында” бул компаниянын аты жүрөт.

Вианни Солис: Андай компания тууралуу бизде эч кандай катталган маалымат жок. Жогоруда айтып кеткендей, биз маалыматтарды жана документтердин көчүрмөлөрүн сактабайбыз. Биз келген документтерди гана күбөлөндүрөбүз.

“Азаттык”: Кыргызстандык үч саясатчыга байланыштуу документтерди күбөлөндүрдүңүздөр беле?

Вианни Солис: Жок, бизде эч кандай документ жок. Биз аларды күбөлөндүргөн болсок да, биз көптөгөн компанияларга нотариалдык кызмат көрсөтөбүз, андыктан маалымат бизде сакталбайт. Биз документтерди гана күбөлөндүрүп, алар мыйзамдуу экенин гана карайбыз.

“Азаттык”: Мыйзамдуу экенин кантип текшересиздер?

Раян Ж. Вробел
Раян Ж. Вробел

Вианни Солис: Бизге оригинал документтер алып келингенин текшеребиз. Документтерге коюлган кол менен паспорттогу колду салыштырабыз. Биз мыйзамдуу эмес документтерди күбөлөндүрбөө үчүн бардык чараларды көрөбүз.

“Азаттык”: Сиздер Кыргызстанга байланыштуу эч бир документти күбөлөндүргөн жокпуз деп жатасыздарбы? Же эстей албайбыз деп айтып жатасызбы?

Вианни Солис: Биз аны кылсак да эстей алмак эмеспиз. Анткени бизде маалыматтар сакталбайт. Вробел мырза документтерди күбөлөндүрүү менен гана алек болот. Андыктан биз аны күбөндүргөнбүз же күбөлөндүргөн эмеспиз деп так кесе айта албайбыз. Эгер бизге документтерди жөнөтсөңүздөр, биз аларга кол койгонубузду же койбогонубузду так айта алабыз.

P.S. Wrobel&Co компаниясынын өкүлү Вианни Солис менен бул интервьюдан кийин “Азаттык” Белизден келди делген документтердин сүрөттөрүн эмейл аркылуу жөнөтүп, документтердин аныктыгын тактап берүүнү өтүнгөн. Бирок Белиздеги бул компания дээрлик бир жарым айдан бери “Азаттыктын” өтүнүчүнө жооп бере элек.

Вианни Солис: Президентке документ жөнөтүшүбүз мүмкүн эмес

Вианни Солис: Президентке документ жөнөтүшүбүз мүмкүн эмес
please wait

No media source currently available

0:00 0:03:55 0:00
Түз линк

Дагы жүктөңүз

XS
SM
MD
LG