Линктер

жума, 19-июль, 2019 Бишкек убактысы 01:22

Саясат

Мамыркулова: тилдин кадыры үчүн күрөшө берем

Канышай Мамыркулова

Журналист, жарандык активист Канышай Мамыркулова Бишкектин мэри Азиз Суракматовдун кыргыз тилин билүү деңгээлин аныктаган жараянга нааразы болууда.

Анын Бишкектин район аралык сотуна жазган доо арызы артка кайтарылды. Буга чейин Биринчи май райондук соту да арызды алган эмес. Ал ушул маселеде "Азаттык" радиосуна ой бөлүштү.

“Азаттык”: Канышай Мамыркулованы мурда журналист катары тааныйт элек. Анан блогер болуп чыга келдиңиз. Акыркы кездери активистке айландыңыз.

Мамыркулова: Мен дээримен эле активистмин. Бирок жалпыга маалымдоо каражаттарында эмгектенип жүрүп, журналистиканын чек арасынан чыкпаганга мажбур болчумун. Мен иштеген “Сентябрь” телеканалы мурдагы бийликтин тушунда жабылбадыбы. Ошондон соң үйдө отуруп, башты өйдө көтөрүп, маселелерге терең карап, социалдык, укуктук көйгөйлөрдү козгой баштадым. Бир жагынан “Сентябрь” каналы сот аркылуу жабылып, экинчи жагынан саламаттыгыма байланыштуу азыр жумушсуз эле жүрөм.

“Азаттык”: Буга чейин “Фейсбукта” кыска саясий шакабаларды жазып жүрдүңүз эле. Акыркы кездери Бишкектин мэри Азиз Суракматовдун кызматка келишине, кыргыз тилин билүү деңгээлине байланыштуу нааразылыктарды айтып келатасыз. Ал тургай соттошууга да бел байладыңыз.

"Мама тил, папа мекен"

"Мама тил, папа мекен"

Кыргыз тили жөнүндө кыйнаган ойлор. Эне тилибиздин акыбалы жылдан-жылга оорлошуп баратканын, ага себеп болуп жаткан башкы жагдайларды белгилүү экономист Сапар Орозбаков кезектеги ой-толгоосунда кеңири талдоого алат.

Мамыркулова: Кыргыз тили мен үчүн, сиз үчүн же кайсы бир топ үчүн керек эмес. Ал жалпыбыздыкы. Мени кейиткени, тил маселеси мамлекеттик машинанын куралы болуп кетти. Тилдин кадыры мамлекеттик деңгээлде тепселип отурса, андан ары сөз кылбай эле коёлу. Анда 23-сентябрды Мамлекеттик тил күнү деп белгилөөнүн эмне кажети бар? Ага моралдык укугубуз барбы? Ушул суроолордон улам нааразылык билдирип келатам.

“Азаттык”: Ошол эле кезде тилчилер, мамлекеттик ишмерлер бул маселеге байланыштуу үн каткан жок. Жалгыз гана Мамыркулова күйүп-бышып аткандай...

Мамыркулова: Тилдин кайсы бир саясий топтун кызыкчылыгы үчүн курал болуп жатканына кейип турам. 2017-жылы өкмөттүн №490 токтомуна кол коюлган. Ал кезде азыркы президент Сооронбай Жээнбеков премьер-министр болчу. Ошол токтомдун негизинде “Мамлекеттик жана муниципалдык кызмат орундарына талапкерлигин койгон жана кызматты ээлеп турган адамдар үчүн мамлекеттик тилди билүү деңгээли жөнүндө” жобо иштелип чыккан. Ошол жобого ылайык, былтыркы президенттик шайлоодо тил сынагы өткөн. Токтомдун негизинде “Кыргызтест” түзүлгөн. Эмне үчүн ал эреже шаар мэрин шайлоодо колдонулбайт? Мэр кызматы президенттик кызматтан өйдө турабы?

Ош шаардык мэрин шайлоодо деле ушундай болду. Талапкерлердин мамлекеттик тилди билүү деңгээлин аныктоодо “Кыргызтест” эрежелери колдонулбай, жети кишиден турган топ эле сынактан өткөрүп койбодубу. Анда эмнеге “Кыргызтест” түзүлдү? Тилчи-профессорлордон турган топ "мэр тилди билет" деп тыянак чыгарып коюшту. Андай кылууга акысы жок. Токтом аткарылбаган соң алардын корутундусу да мыйзамсыз.

“Азаттык”: Суракматов “эл”, “шаар” деген сөздөрдү туура эмес жазганына нааразы болуп келатасыз. Бул кырдаалга жооптуу катары өкмөттүн, Мамлекеттик тил комиссиясынын, Борбордук шайлоо комиссиясынын, "Кыргызтест" мекемесинин жоопкерчилигин кароону жана мэрге талапкердин тил сынагынын жыйынтыгын мыйзамсыз деп таанууну өтүнүп, сотко кайрылдыңыз. Бирок арызыңызды Биринчи май райондук соту да, Район аралык сот да артка кайтарды.

Мамыркулова: 2017-жылдагы Жарандык-процессуалдык кодексти шылтоо кылып, Биринчи май райондук соту Район аралык сотко түрттү. Шайлоого байланыштуу ишти алар карайт деп айтышты. Бирок өкмөттүн токтому аткарылбаганынын өзү шалаакылык, арызымды алышы керек болчу. Макул деп 17-августта Район аралык сотко кайрылдым. Булар болсо “сиздин маселени алгач Борбордук шайлоо комиссиясы караш керек” дейт. Ошол Борбордук шайлоо комиссиясына баш ийген Аймактык шайлоо комиссиясы өзү ката кетирип атса, мен алардын ишине нааразы болуп даттансам, кайра өздөрүнө каратууга кандай зарылчылык бар?

Шаардык кеңеш мэр шайлап жатканда Канышай Мамыркулова баш болгон активисттер мэриянын жанына нааразылык акциясына чыгышкан.
Шаардык кеңеш мэр шайлап жатканда Канышай Мамыркулова баш болгон активисттер мэриянын жанына нааразылык акциясына чыгышкан.

“Азаттык”: Бишкек мэрин шайлоо шаардык кеңештеги КСДП фракциясынын гана чечими менен ишке ашып жатат деген нааразылыкты да айтып жүрөсүз. Сот арызыңызды албады. Мындан улам сиз бул маселени аягына чыгарууга өзүңүзгө канчалык ишенесиз?

Мамыркулова: Мындай мамиледен улам мен кайрыла турган кийинки инстанциялар да арызды четке кагышы мүмкүн. Эгерде мен олигарх, мансапта отурган адам болсом, маселе мен тарапка чечилмек. Бирок мен укукту талашам. Юрист болбосом дагы маселенин төркүнүн түшүнүп турам. Токтайым Үмөталиева, Самат Алиев сыяктуу адамдар кеп-кеңеш берип, колдоп атышат. Бирок мен юристтерге акча бере албайм. Жумушум жок, анан кайдан юрист жалдайм?

Мен көздөгөн максатыма жетпешим мүмкүн. Кимдин пайдасына чечилерине да көзүм жетет. Бирок биз мындай мамилени токтотушубуз керек. Пикирибизди айтып, жок дегенде каршылык билдирип турушубуз кажет. Тилдин кадыры үчүн күрөшө берем.

“Азаттык”: Тилге байланыштуу маселе көтөрүп жатасыз. Бул ашкере улутчулдукпу же эмне?

Мамыркулова: Менин аракетимди радикал улутчулдук деп кабыл албооңуздарды суранам. Мэр болуп шайланган Азиз Суракматовду да жек көрбөйм, жеке өчүм да жок. Тилдин укуктук маселесин гана көтөрүп жатам. Радикал маанай - башкаларды кыргызча сүйлөөгө мажбурлоо. Мен болсо мамлекеттик тилге мамлекеттик деңгээлде жасалган мыйзамсыз мамилеге нааразы болуп жатам.

Редакциядан: Быйыл 26-июлда мэр кызматына талапкерлердин мамлекеттик тилди билүү деңгээлин аныкташ үчүн комиссия түзүлгөн. 31-июлда Бишкек шаардык кеңешинде жалгыз талапкер Азиз Суракматов сынактан өтүп, комиссия бир добуштан "ал кыргыз тилин билет” деген чечим чыгарган. Бирок анын "эл", "шаар" деген сөздөрдү ката жазганы тууралуу маалымат Интернетке тараган.

8-августта мэр шайлоо атаандашсыз өтүп, шаардык кеңештин көпчүлүк добушу менен Суракматов кызматка келген. Аны бул кызматка КСДП фракциясы сунуштаган.

Активисттер шайлоо күнү нааразылык акциясына чыгышкан.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Апта: Жээнбеков аймактарда, тажик-өзбек ымаласы

Президент Сооронбай Жээнбеков Ноокендеги жолугушууда.

Узап бараткан аптанын урунттуу окуяларына сереп.

Президент Сооронбай Жээнбеков бул аптада Ош жана Жалал-Абад облустарында иш сапары менен болду. Мамлекет башчысы аймактарда жергиликтүү актив жана коомчулуктун өкүлдөрү менен жолугушуп, андагы көйгөйлүү маселелерге көңүл бурду. Президент жергиликтүү бийликтин ишмердиги коюлган талаптарга шайкеш келиши керектигин белгиледи.

Мамлекет башчысы Сооронбай Жээнбеков жакында коррупцияга каршы күрөш борбордон аймактарга жетээрин айтып, элден пара алууга кынык алган жана казынага кол салган жергиликтүү жетекчилерди эскертти:

- Бул жерде Базар-Коргон, Ноокен, Майлы-Суунун "каймактары" - райондор, шаарлар менен облустун жетекчилери отурасыңар. Силер да эми өзүңөрдөн баштагыла. Коррупция жогору жакта гана эмес, бул жакта да толтура экенин билебиз. Ачык айтсам, схемалар бул жакта да бар. Бул жакка да жетебиз. Мен тутумдашкан, тамырлашкан коррупция боюча фактыларды изилдеп таап, чара көрүү боюнча тапшырма бердим. Райондорго чейин келебиз. Райондук ЗАГС, мамкаттоо, архитектура, укук коргоо органдары эмне иш менен алек болуп жатасыңар? Билбей калат деп ойлобогула, биз баарын билебиз. Ошон үчүн "эсиңер барда этегиңерди жыйгыла".

Жолугушууга кире албай калган аялдар.
Жолугушууга кире албай калган аялдар.

Ошол эле кезде Кочкор-Атада президент менен жолугушууга айрым жарандар кире албай калганы жана жыйынга катышууга аракет жасаган учурда милиция аларды кармап, сот аларга акчалай айып салганы белгилүү болгон. Президент менен Кочкор-Ата шаарынын 470 орундуу маданият үйүндө өткөн жолугушууга Ноокен, Базар-Коргон жана Майлуу-Суу шаарынын тургундары чакырылган. Бирок ар бир айыл өкмөткө бөлүнгөн 23 орун муниципалдык жана жетекчилик кызматкерлерден арткан эмес.

Тизмеге кирип, бирок келбей калгандардын ордуна жыйынга киргизүүнү талап кылган беш аялдын бири Бурулкан Ибрагимова жергиликтүү милиция күч колдонгонун айткан болчу:

- 14-августта президенттин Кочкор-Ата шаарында эл менен жолугушаарын угуп, райондук администрацияга жана Сакалды айыл өкмөтүнө кайрылганбыз. Айыл өкмөт башчысы тизме толуп калганын, жолугушууга барса болоорун бизге оозеки эскерткен. Президенттин жолугушуусуна тизмеде жоктугубуз үчүн киргизилген жокпуз. Коопсуздук кызматынан келбеген адамдардын ордуна киргизүүнү өтүндүк. Алар ага макулдук берген жок. Айрым жергиликтүү бийлик башчылары бизди бул жерден алып кетүүнү милицияга табыштады. Биз өз алдыбызча кетүүгө макул болдук. Артка бараткан жолдо, милиция унаа менен келип кармап кетти.

Ноокен районунун акими Эркинбек Маматаев президент менен жолугушууга кире албай калган жарандардын маселеси чечилгенин белгиледи. Эркинбек Маматаев 18-август күнү тараптар жолугушуп, өз ара түшүнбөстүк жөнгө салынганын айтты:

- Алардын айыл аймагынын башчысына бир аз таарынычы бар экен. Ортодогу түшүнбөстүк маселесин териштирип, жеринде чечтик. Анан айыл аймагынын башчысын, чогуу келген аксакалдар болуп биригип, аталган жарандарыбыз менен жараштырып, бата кылдык. Тараптар өз ара тил табышышты. Ал адамдар 14-август аларга тизмеде башка орун жоктугу тууралуу эскертилгенин, бирок жолугушуу стадиондо өтөт деген жаңылыш кабардан улам ал жыйынга келип калышканын айтып түшүндүрүштү.

Президент менен жолугушууга катышкандар.
Президент менен жолугушууга катышкандар.

Жалал-Абад облустук ички иштер башкармалыгы милиционерлер аталган беш аял ызы-чуу чыгарып, жыйынга күчкө салып кирүүгө аракет жасаган кезде кармалганы боюнча түшүндүрмө берген. "Алар коомдук тартипти бузганы үчүн Кочкор-Ата аймактык милиция бөлүмүнө жеткирилип, түшүндүрүү иштери жүргүзүлгөн жана ашыкча мыйзамсыз күч колдонулган эмес", - деп айтылат расмий маалыматта.

Саясат талдоочу Алмазбек Акматалиев президент менен жолугушууга келип, бирок айыпка жыгылган жарандарга карата жергиликтүү милициянын мамилесин бийликтин беделине көлөкө түшүрө турган көрүнүш катары баалады:

- Жергиликтүү бийлик азыркы учурдагы аткаруу бийлигиндеги эң эле алсыз анан жаңыча өзгөрө албай жаткан бийлик бутактарынын бири болуп калды. Азыр мезгил өзгөрүп, талап өзгөрүп жатса да, ага карабай эле азыркы учурдагы жергиликтүү бийликтин өкүлдөрү мурдагыдай эле эскиче иштегенге үйрөнүп алышкан. Азыркы жергиликтүү бийлик абдан чоң өзгөрүүгө муктаж. Айыл аймактарынын башчылары менен акимдерге абдан чоң талап коюлушу керек. Ал жерде мүмкүн ошол беш аял менен анча-мынча кайым айтышуу болсо керек. Анан эле жергиликтүү милиция аларды кармай салып, сотко алып бара калса, тез арада аларды айыпка жыга салгандай чечим чыгарып берген соту да даяр экен. Эгерде криминалга каршы мына ушундай аракет кылышса мен абдан кубаттайт элем. Бирок алардын алы беш аялга жетип жатпайбы. Бирок президентке жолугабыз деп келген жарандарыбыз да бардык маселени президентке жеткирүүнүн зарылдыгы жоктугун, аны ошол жердеги жергиликтүү бийлик өзү эле чечүүгө милдеттүү экенин дагы түшүнүшсө жакшы болот эле.

Кочкор-Атадагы окуяга байланыштуу социалдык тармактарда президенттин аймактардагы жолугушууларына мамлекеттик, муниципалдык кызматкерлер жана атайын чакырылган адамдар гана киргизилип, ачуу сын-пикир айткысы келген жарандарга жол берилген жок деген пикирлер айтылды.

Жарандык активист Айгүл Нуркамилова президент аймактарды кыдырууда карапайым тургундар менен түздөн түз ачык жолугушууга барып, жасалмалуулуктан алыс болушу керек деп эсептейт. Анын айтымында, президент менен жолугуша тургандардын тизмеси алдын ала даярдалган:

- Мындан он беш күндөй мурун эле кимдер президент менен жолугушууга келе турганын аныктап, алдын ала эле тизмелерди такташкан экен. Негизи эки райондун жана бир шаардын тургундары менен 400 орундуу кичи залда жолугушуу уюштуруу туура эмес. Өлкө башчысы ар бир тургундун үнүн угуш үчүн чоң стадионду тандашы керек болчу.

Бирок президенттик аппараттын маалымат саясаты бөлүмүнүн башчысы Толгонай Стамалиева мамлекет башчысы жер-жерлерде атайын даярдалган адамдар менен гана жолугушуп, элдин чыныгы көйгөйүн уга алган жок деген сынды жокко чыгарды. Анын айтымында, президент аймактарды кыдыруу учурунда жергиликтүү жетекчилерге мактап-жактагандарды гана чогултуп, жыйындарды жасалма түрдө уюштурууга каршы экенин эскерткен. Президент эгерде кайсы бир жетекчинин мына ошондой жасалмалуулукка жол бергени аныкталса, аларга чара көрүлө турганын айтып, аларды калктын калың катмары менен байланышты чыңдоого үндөгөн.

Толгонай Стамалиева.
Толгонай Стамалиева.

Толгонай Стамалиева Кочкор-Атадагы жолугушууга киргизилбей калган беш жарандын маселеси териштириле турганын айтты. Ал ошол эле кезде президент менен жолугушууда айрым жарандардын ачуу чындыкты айтууга мүмкүнчүлүгү болгонун мисал келтирди:

- Беш жараныбыздын президент менен жолугушууга кире албай, жергиликтүү кызматкерлердин калпыстык кетиргенин кийин угуп, аны өкүнүү менен кабыл алдык. Бирок коомчулук өкүлдөрү менен жолугушуу жасалма мүнөздө уюштурулду деген сөздү так кесе жокко чыгарабыз. Анткени мамлекет башчысы менен болгон жолугушууда өз арыз-армандарын айткан, элдин көйгөйүн көтөргөн ачуу сөздөр дайыма болот. Мисалы, Кочкор-Атада болгон жолугушууда биздин бир жараныбыз жергиликтүү аткаминерлерге, бийликке карата нааразычылыгы боюнча президентке кайрылуу жасады. Ал конкреттүү ысымдарды атады. Жолугушуу жасалма түрдө өтсө же кандайдыр бир кысымдар болсо, ишенич болбосо анда ал жараныбыз ошондой ачык кайрылуу менен чыга алмак эмес. Ошондуктан президент ал жарандын арызын кабыл алып, аны текшертип, маселени жеке көзөмөлүнө алаарын айтты.

Ок жеген жабырлануучунун арызы

Президентке арызданган жаран Базар-Коргон райондук мамлекеттик каттоо бөлүмүнүн мурдагы кызматкери болуп чыкты. Ал залда 2015-жылы өзүнүн иш бөлмөсүндө ага бир нече ирет ок чыгарган мурдагы жетекчиси, учурдагы Базар-Коргон айыл аймагынын башчысы отурганын айтты. Бул жаран президентке кылмыш иш соттон мыйзамсыз кыскарып, тескерисинче кийин ал кылмышка шектүү адам айыл аймагын башкарууга келген жагдай тууралуу арызданды.

Кылмышка барган адамдын жетекчи кызматка келишине өбөлгө түзгөн соттун жана аткаруу бийлигинин өкүлдөрү да президент менен жолугушууда отурганын айткан жабырлануучу мамлекет башчысынан чара көрүүнү суранды:

- Мени аткан ошол канкор азыр бул жерде залда отурат. Ал Базар-Коргон айыл аймагынын башчысы болуп бир жылдан бери иштеп жүрөт. Элди шылдыңдап, 38 миңден ашуун калкты башкарууга ошону айыл өкмөтүнүн башчысы кылып алып келип коюшту. Биздин буга чейин жазбаган жерибиз, ар кимге арызданып, барбаган жерибиз калбады. Биздин күнүбүз ушинтип адам өлтүрүүгө аракет жасаган адамга калдыбы? Биздин өлкө эмне криминалдардын өлкөсүбү? Бизде башчылыкка татыктуу адам калбай калганбы? Азыр бул жерде залда аны актап, бошотуп жиберген Султанканов Бакыт деген сот отурат. Ал муну мунапыс менен бошоткон. Экөө мага эки жактан туруп, азыр шылдыңдап күлүп жатышат. Акыры биздин өлкөдө чындык барбы?

Өзбек-тажик мамилеси жаңы деңгээлге чыкты

Тажикстандын президенти Эмомали Рахмон туура 20 жылдан кийин Өзбекстанга расмий сапар менен барды. Ислам Каримовдун тушунда Тажикстан менен Өзбекстандын мамилеси начарлап кеткен болчу. Эми ошол жоготууну толуктоо үчүн тараптар Стратегиялык келишимге кол коюп, өз ара кызматташуунун жаңы багыттарын аныкташты.

Өнөктөштүктү көздөгөн кошуналардын жаңы саясаты бир топ жылдан бери сууп калган өз ара алаканы гана калыбына келтирбестен, өз ара пайдалуу кызматташтыкты ичине камтый турганы белгиленди. Анда өндүрүш, чек ара, билим берүү, айыл чарба, маданият жана башка тармактар боюнча өз ара кызматташтыкты камтыган 27 документке кол коюлду.

Андан тышкары Өзбекстандын Сурхандарыя жана Тажикстандын Хатлон, Өзбекстандын Самарканд жана Тажикстандын Согди облустарынын ортосунда өз ара соода-экономикалык, илимий-техникалык жана маданий-гуманитардык келишимдерге кол коюлду. Мындай алака Борбор Азиядагы кошуналар арасындагы ири дипломатиялык жетишкендик катары кабыл алынды.

Өзбек президенти Шавкат Мирзиеёв эки ортодо саясий ишеним жогорулап, кыска убакытта көптөгөн жылдар чечилбей келген маселелер жөнгө салына баштаганын айткан:

- Биздин кызматташтыгыбыздын жаңы этабын күбөлөгөн Стратегиялык өнөктөштүк келишимине кол коюлду. Ага кол коюп жатканда мен сыймыктанып, толкундап турдум. Биз кошунабыз, эң жакын кошунабыз, бирок бул жылдары бизде стратегиялык өнөктөштүк болгон эмес. Бүгүн биздин алдыбызда соода-экономикалык, транспорттук-коммуникациялык дараметти толук ишке ашыруу жана маданий-гуманитардык кызматташтыкты күчөтүү үчүн чоң мүмкүнчүлүктөр ачылып жатат. Биз бул сапар чыны менен тарыхый болуп калышын, ал эми биздин макулдашуулар элибизге узак жылдар бою кызмат кылышын каалайбыз.

Тажикстандын президенти Эмомали Рахмон өз сөзүндө Мирзиёевдин Дүйшөмбүгө болгон мамлекеттик сапарын эске салып, ал "биздин өлкөлөрдүн ортосундагы мамилелерди калыбына келтирип, ар кайсы багытта кызматташтыктын өнүгүшүнө дем берди" деди. Тажик президенти Шавкат Мирзиёевдин бийликке келиши менен Өзбекстанда чоң өзгөрүүлөр болуп жатканын да кошумчалады.

Эмомали Рахмон эки тараптуу кабыл алынган чечимдердин мааниси олуттуу экенин белгиледи:

- Биз тарыхый жактан мааниси терең чечимдерди кабыл алдык. Бул чечимдер тажик-өзбек мамилесинин жаңы бийиктикке көтөрүлүп, жаңы сапатка жана форматка өтүүсүн шарттайт. Бүгүн кол коюлган документтер топтому биздин көп кырдуу кызматташтыгыбыздагы келишимдик-укуктук базаны бир кыйла кеңейтет. Анын ичинде эң негизгиси катары Стратегиялык кызматташтык жөнүндө келишимди айтсак болот.

Өзбекстан менен Тажикстан терроризмге, экстремизге, эл аралык кылмыштуулукка каршы туруу жана укук коргоо органдарынын өз ара кызматташтыгын күчөтүү боюнча дагы макулдашууга жетишкен. Жолугушууда айтылгандай, эки өлкөнүн соода жүгүртүүсү быйыл былтыркыга салыштырмалуу 35 пайызга көбөйгөн.

Тажикстан менен Өзбекстандын соода жүгүртүүсү 2015-жылы 12 млн. долларды гана түзсө, 2017-жылы 126 млн. долларга жеткен. Эки мамлекеттин башчылары соода жүгүртүүнүн көлөмүн 500 млн. долларга жеткирүүгө ниеттенип жатышканын билдиришкен. Буга чейин Өзбекстан Кыргызстан менен дагы мамилесин оңдоп, эки тараптуу бир катар келишимдерге кол коюлган болчу.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Пашинян: коррупция менен күрөш токтобойт

Пашинян: коррупция менен күрөш токтобойт
please wait

No media source currently available

0:00 0:01:00 0:00

Никол Пашиняндын 100 күнү

Никол Пашиняндын 100 күнү
please wait

No media source currently available

0:00 0:15:42 0:00

Акеров: Камактагы саясатчылардын ишин дыкат кароо керек

Акеров: Камактагы саясатчылардын ишин дыкат кароо керек
please wait

No media source currently available

0:00 0:05:32 0:00
Түз линк

Камактагы саясатчылар сот чечимин ала элек

Жогорку соттун алдында саясатчылардын тарапкерлери пикет өткөрүүдө. 4-июнь, 2018-жыл.

Саясий туткундарды коргоо комитети "Бийликти күч менен басып алууга аракет кылган" деп соттолгон саясатчылар Жогорку соттун чечимин ала албай жатканын билдирди. Жогорку инстанция муну чечим чыгарган судьялар эмгек өргүүсүндө жүргөнү менен түшүндүрүп жатат.

Камактагы Бектур Асановдун, Кубанычбек Кадыровдун, Эрнест Карыбековдун жана Дастан Сарыгуловдун иши жогорку инстанцияда быйыл 7-июнда каралган жана Сарыгуловдон башкасынын баарынын жаза мөөнөтү азайган.

Мурдагы президент Алмазбек Атамбаевдин тушунда камалган саясатчылар жана алардын жакындары, Жогорку Кеңештин айрым депутаттары сот чечимдерин кайра кароону, териштирүүнү, тергөөдөгү алар мыйзам бузулду деп эсептеген учурлар боюнча атайын комиссия түзүп, иликтөөнү талап кылып келет.

Саясий туткундарды коргоо комитети камактагы саясатчылар Бектур Асанов менен Кубанычбек Кадыровго байланыштуу билдирүү таратты. Анда экөө УКМКнын тергөө абагында отургандагы күн-айларын кошкондо берилген жаза мөөнөтүнүн тең жарымынын, тактап айтканда, төрт жыл, төрт айын өтөп бүткөнү, ушундан улам алар мөөнөтүнөн мурда шарттуу бошотулушу керек экендиги, бирок Жогорку сот эки айдан бери чечимди бербей жатканы айтылат.

Камактагы саясатчылардын адвокаты Данияр Мамановдун "Азаттыкка" айтканы боюнча, чечим колдоруна тие элек болгонуна байланыштуу мөөнөтүнөн мурда шарттуу бошотуу жагы каралбай турат:

- Жогорку сот өз чечимин жарыялагандан кийин аны он күндүн ичинде эле бериши керек болчу. Ушул күнгө чейин бизге чечимди бербей жатышат. Эсенканов деген судья экен, "ал сыртка чыгып кетти, башка өлкөгө кетти, анын колу жок бербей жатабыз" дешет. Эки-үч жолу бардым, телефон чалдым, ушул күнгө чейин берише элек. №27 түрмө аларды мөөнөтүнөн мурда шарттуу бошотуу тууралуу комиссияга өздөрү сунуш киргизмек. Мөөнөтү келгенине байланыштуу буларды жатак абакка чыгарыш үчүн булар соттун өкүмүн күтүп жатышкан. Комиссия муну соттун өкүмү жок карай албайт. Ошондуктан өкүмдүн берилишин сурап жатышат.

Кубанычбек Кадыров, Эрнест Карыбеков жана Бектур Асанов.
Кубанычбек Кадыров, Эрнест Карыбеков жана Бектур Асанов.

Жогорку соттун басма сөз кызматы муну чечим чыгарган судьялар эмгек өргүүсүндө болгону менен түшүндүрдү жана тиешелүү кагаздарды даярдоо кечигип жатканын кабарлады.

Аты аталган төрт саясатчы 2016-жылы март айында "бийликти басып алууга аракеттенген” деген айып менен камакка алынган.

Жогорку сот алардын ишин 7-июнда карап, күнөөлүү деп тапкан, бирок жаза мөөнөттөрүн азайткан. Ага ылайык, Асанов менен Кадыров сегиз жылга, Эрнест Карыбеков 14 жылга кесилген. Мурдагы мамлекеттик катчы Дастан Сарыгуловду төрт жылга шарттуу түрдө эркинен ажыратуу боюнча буга чейинки чечим өзгөрүүсүз калган. Шаардык сот болсо Асанов менен Кадыровду 12 жылга, ал эми Карыбековду 20 жылга эркинен ажыраткан.

Табылды Акеров: Камактагы саясатчылардын ишин дыкат кароо керек

Акеров: Камактагы саясатчылардын ишин дыкат кароо керек
please wait

No media source currently available

0:00 0:05:32 0:00
Түз линк

Соттолгондор күнөөсү жоктугун, аларга кылмыш иши саясий негизде козголгонун айтып келет.

16-августта Бектур Асанов менен Кубанычбек Кадыров ачкачылык кармай баштаганы маалым болду. Бул тууралуу "Азаттыкка" Жаза аткаруу мамлекеттик кызматынын басма сөз борборунун башчысынын милдетин убактылуу аткаруучу Толубай Закишев кабарлады.

Закишевдин айтымында, саясатчылар Жогорку соттун өкүмүн дээрлик эки жарым айдан бери ала албай жатканын белгилешкен.

- Соттолуучулар Кадыров жана Асанов бүгүн 17:20да тамактан баш тарта турганын белгилеп, арыз жазышты. Бирок суу иче беришет. Алар Жогорку соттун өкүмү менен тааныша албай жаткан себептен ушундай кадамга барып жатышканын белгилешкен. Соттун өкүмү бизге келе элек, келсе эле тааныштырабыз.

Саясий серепчи Алмазбек Акматалиев мурдагы бийликтин тушунда камалган айрым саясатчылардын жагдайына көңүл буруу керек деп эсептейт. Анын пикиринде, "бийликти күч менен басып алууга аракет кылган" деген айып далилденген жок:

Алмазбек Акматалиев.
Алмазбек Акматалиев.

- "Саясий куугунтук" деп Бекболот Талгарбеков, Бектур Асановдордун ишин белгилесе болот. Эч бир далил болгон эмес. Бир да киши аянтка чыккан эмес. Бир да курал-жарак табылган эмес. Эч бир далил жок. УКМК "андай кылбайлыбы, мындай кылбайлыбы" деген сөздөрүн жазып алып, куру жалаа менен эле 14 жылга кесип койду. Азыркы жаңы бийлик буга калыс мамиле кылышы керек. Маселе аларды бошотууда же бошотпоодо эмес. Сот кайра карап, эгер далилдери чын эле жүйөлүү болсо анда калтырышы керек, эгер саясий кызыкчылыктан улам чечим чыккан болсо - анда алар бошотулсун. Азыр эми укук коргоо органдарында өзгөрүү болуп жатпайбы. Мага азыр чындык, мыйзамдуулукка кичине болсо да жол ачылып жаткандай сезилет. Бул жерде мыйзамдуулук болушу керек.

Жарандык активист Айбек Мырза "саясий өңүтү бар" деген иштерди караган тергөөчүлөрдүн жоопкерчилигине токтолду:

Айбек Мырза мэр шайлоого каршы акцияда. 8-август, 2018-жыл.
Айбек Мырза мэр шайлоого каршы акцияда. 8-август, 2018-жыл.

- Эгер тергөөчүлөрдүн иш-аракетине укуктук баа берилип, прокуратурага чакырылса, балким алар буйрук кимден, кантип түшкөнүн айтып беришмек. Тергөөчүлөрдүн жоопкерчилиги бул ишти кайра карап чыгууга жаңы жагдай болушу да мүмкүн. Мисалы, журналист Элнура Алканова боюнча ушундай болбодубу. Ага кылмыш ишин козгогон тергөөчүлөрдүн өзүнө кылмыш иши козголду да! Атамбаевдин доорундагы саясий куугунтукта, ЖМКнын оозун басуудагы тергөөчүлөр жазаланса, кийин кандай гана саясий куугунтук, саясий буйрук болсо да анда тергөөчүлөр ыплас саясий буюртмаларды аткаруудан калышмак.

Мурдагы бийлик аттары аталган саясатчыларды бул иште күнөөсү далилденген деп эсептегенин жашырган эмес. 2016-жылы 14-майда мурдагы президент Алмазбек Атамбаев ага чейин 12-май күнү камакка алынган “Элдик парламент” уюмунун мүчөлөрүн сындап, мындан ары бийликти күч менен басып алуу аракеттери аёосуз жазаланарын эскерткен:

Алмазбек Атамбаев.
Алмазбек Атамбаев.

- Өлкө элинин эмес, өз айылынан керектүү добуш алууга көзү жетпегендер бүгүн бийликти күч менен басып алууну көздөп жатышат. Баягы эле баатыр энелерди алдыга салып, аларды пайдаланып, бийликти талашканы турушат. Биз сыйлаган энелер чыккынчылардын саясий куралына айланып калбасын деп айтып жатам. Мындан ары бийликти күч менен басып алуу аракеттери аёосуз жазаланат. Антпесе булар эсирип кетишти. Буларды абак аябай сагынып, күтүп жаткан.

Кийин камактагы саясатчылардын маселеси Жогорку Кеңеште да сөз болгон, айрым депутаттар алар менен түрмөгө барып жолугуп чыгышкан. Жазында он эки депутаттан куралган “Парламентаризм үчүн” клубунун мүчөлөрү соттолгон, камалган саясатчылардын туугандары, адвокаттары менен жолуккан. Анда сот чечимдерин кайра кароо, териштирүү, тергөө маалындагы мыйзам бузууну атайын комиссия түзүп, иликтөө жөнүндө сунуштар айтылган.

Саясий туткундарды коргоо комитетинин маалыматына ылайык, бир катар күчтөр "саясий негизде куугунтукталган" деп эсептеген адамдардын саны 30дан ашты.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Шайлоо мыйзамдары жакшырабы?

Шайлоо мыйзамдары жакшырабы?
please wait

No media source currently available

0:00 0:24:12 0:00
Түз линк

Капчыктуунун багын ачкан шайлоолор

Шайлоо участкасы.

Кыргыз Республикасын туруктуу өнүктүрүү боюнча улуттук кеңеште 2020-жылга чейинки шайлоо мыйзамдарын өркүндөтүүнүн стратегиясы жактырылды.

Бул документ кандай укуктук актыларды ичине камтыйт? Негизги өзгөрүүлөрдүн өзөгү эмнеде? Шайлоо мыйзамдарынын стратегиясы парламенттик башкарууну тереңдетет десек болобу? “Арай көз чарай” берүүсүндө ушул тууралуу кеп кылдык.

Талкууга Жогорку Кеңештин депутаты Исхак Масалиев, Борбордук шайлоо комиссиясынын төрагасынын орун басары Абдыжапар Бекматов жана юрист Ахунбай Кошой катышты.

“Азаттык”: Абдыжапар мырза, кечээ Улуттук кеңеште 2020-жылга чейин шайлоо мыйзамдарын өркүндөтүүнүн стратегиясын кабыл алуунун максаты эмнеде болду? Анын өзөгүндөгү негизги багыттар кайсы?

Абдыжапар Бекматов.
Абдыжапар Бекматов.

Абдыжапар Бекматов: Акыркы эки-үч жылда Кыргызстандагы шайлоо системасы жакшы деңгээлге чыгып калганы дүйнөлүк коомчулукка белгилүү.

Биздин максат - ошол жетишкендикти токтотпой, акыркы технологиялык, инновациялык мүмкүнчүлүктөрдү пайдаланып, таза шайлоо өткөрүү. Ошол негизде президенттин жарлыгы менен стратегияны иштеп чыгуу боюнча жумушчу топ түзүлгөн. Ал жумушчу топ алты айда бир нече багыттарда иш алып барды. Айталы, жергиликтүү кеңештер боюнча, жергиликтүү өз алдынча башкаруу боюнча, ошондой эле Жогорку Кеңешке жана президенттик шайлоо боюнча бир топ мыйзамдарга өзгөртүүлөрдү киргизүү, нормаларды даярдоо, жаңы технология менен шайлоо өткөрүүнү өркүндөтүү жагынан сунуштарды даярдады.

Анын негизинде жумушчу топ стратегиянын долбоорун иштеп чыгып, Улуттук кеңешке сунуш кылган. Ошол документ кечээ Улуттук кеңеште жактырылып, кабыл алынды. Бизде көп жылдан бери эле шайлоочулардын тизмеси өзүнчө маселе болуп келет.

Мисалы, расмий статистикада 18 жаштан улуу адамдардын саны 3 миллион 900 миң болсо, шайлоочулардын тизмесинде 3 миллион 100 миң болуп, ортодо 800 миң адам шайлоого катыша албай жүрөт.

Анын көп себептери бар экенине карабай биз бул маселени чечишибиз керек. Чет өлкөлөрдө жашаган мекендештерибиз 30-40 жерде эле добуш беришет. Бир миллиондон ашык биздин жарандар үчүн бул сандар жетишсиз, аларды да көбөйтүү маселеси турат. Чет өлкөлөрдө жашаган биздин жарандардын конституциялык укуктарын коргоо боюнча сунуштар даярдалды. Бул жумушчу топ беш кичи топторго бөлүнүп, аймактарды кыдырып чыгышты, облустардын борборлорунда коомчулуктун, партиялардын өкүлдөрү, жергиликтүү кеңештердин депутаттары менен жолугушууларды өткөрүштү. Алардан түшкөн сунуш-пикирлер эске алынды, андан кийин гана Улуттук кеңешке берилди.

“Азаттык”: Исхак мырза, шайлоо мыйзамдарын өркүндөтүү стратегиясын ишке ашырууда Жогорку Кеңештин орду чоң деп ойлойбуз. "Депутаттар бул документти иштеп чыгууга кандай салым кошту, төркүнү менен таанышпы?" деген суроолор жаралууда…

Исхак Масалиев.
Исхак Масалиев.

Исхак Масалиев: Мен аталган жумушчу топтун иштеп чыккан стратегиясы менен тааныш эмесмин. Канткен күндө да шайлоо мыйзамдарына өзгөртүүлөрдү киргизген – бул Жогорку Кеңеш. Бул документти иштеп чыгууда эмне үчүн Жогорку Кеңеш сыртта калганы боюнча маалыматым жок. Эң негизгиси - биз Конституцияга кайрылышыбыз керек. Бизде депутаттар партиялык тизме менен шайланышат, ал жерде да маселе жаралып келет. Жогорку Кеңештин жалпы сапаты жөнүндө сөз көп. Тизме боюнча депутат болуп алып, өз милдеттерин аткарбай жүргөн эл өкүлдөрү боюнча сын көп айтылууда. Мүмкүн бир мандаттуу округдарга кайтып келебизби деп ойлойм. Депутаттардын кол тийбестигин алуу боюнча сунуштар айтылууда. Айтор, чече турган маселелер көп.

“Азаттык”: Ахунбай мырза, "шайлоо системасын жакшыртуу" дегенде кайсы мыйзамдарды кабыл алыш керек, кайсыларына алымча-кошумчалар ккиргизилиши зарыл? Айталы, "Жогорку Кеңешке депутаттарды шайлоодо партиялык жана аймактык кызыкчылыктар тең сакталбай калган" деген пикирлер көп эмеспи...

Ахунбай Кошой.
Ахунбай Кошой.

Ахунбай Кошой: Жогоруда Борбордук шайлоо комиссиясынын төрагасынын орун басары "Кыргызстандагы шайлоолорго дүйнө коомчулугу суктанып жатат" деп айтты. Алар биздеги кайсы жетишкендигибизге суктанып жатканын билбейм. Бирок, Кыргызстанда шайлоонун түпкү маңызы - демократиянын принциптери бузулуп жатканын билем. Демократия - бул эл бийлиги. Шайлоодо элдин мүдөөсү чечилип, эл ишенген адамдар депутат болушу керек эле. Иш жүзүндө андай болбой жатпайбы. Партиялык тизмеге кимдер кирип жатат?

Эл мүдөөсүн эмес, өз чөнтөгүн ойлогон олигархтардын тобу кирип жатпайбы! Өз аймагында эл ишенген, ошол чөлкөмдүн көйгөйүн жакшы түшүнгөн, бирок чөнтөгүндө акчасы жок адамды тизмеге киргизишпейт. Депутат болуу - өз байлыгын андан ары көбөйтүүчү мүмкүнчүлүк болуп калды. Парламентте акылы жана кесипкөйлүгү менен жогору турган адамдар отурушу керек эле. Мыйзамдык талаптарды ушул жагынан күчөтүш керек.

Абдыжапар Бекматов: Бизде 15-20 жылдан бери саясий партиялар жөнүндөгү мыйзамга өзгөртүүлөр киргизиле элек. Ал эми шайлоо системабыз бир топ алдыга кетип калды, булардын шайкештигине жетишүүбүз зарыл. Депутаттарды шайлоодо партиялык жана аймактык кызыкчылыкты эске ала турган бир топ сунуштар айтылууда. Мисалы, персонификациялык добуш берүүнү колдонууну сунуш кылгандар бар. "Партиянын өзүнө эмес, тизмедеги адамдарга жеке добуш берилсе" дегендер бар. Тизмеге кирген талапкердин жоопкерчилигин жогорулатуу боюнча пикирлер келип түшүп жатат. Айтор, ушундай ой-пикирлердин баарын чогултуп, мыйзам долбоору катары Жогорку Кеңешке сунуш кылынат.

(Талкуунун толук вариантын ушул жерден угуңуз)

Шайлоо мыйзамдары жакшырабы?
please wait

No media source currently available

0:00 0:24:12 0:00
Түз линк

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Кызыкчылыктар кагылышынын "карааны"

Бишкектин мэриясы жана шаардык кеңеши жайгашкан имарат.

Бишкек шаарынын жаңы мэри Азиз Суракматов өз ишин кадрларды дайындоодон баштады.

Бишкектин жаңы мэри Азиз Суракматов бул кызматка шайланып жатканда анын шаардагы ири курулуш компаниясына тиешеси тууралуу маалымат каражаттарында сөз болуп, кызыкчылыктар кагылышы жөнүндө талкууга жем таштаган. Көп өтпөй баш калаанын жаңы башчысы ага байланышкан дооматтарды четке каккан.

Азиз Суракматов Бишкек шаарынын мэри кызматына 14-августта расмий киришти. Аны жамаатка премьер-министр Мухаммедкалый Абылгазиев өзү тааныштырды. Ошол эле күнү Эркин Исаков вице-мэрлик кызматтан өзү арыз жазып кеткени белгилүү болду. Анын ордуна Суракматов ушул кезге чейин "Тазалык" муниципалдык ишканасынын башкарган Рыспек Сарпашовду койду.

Мэриянын аппаратынын башчылыгына "Аю холдинг" компаниясынын вице-президенти болуп иштеп жүргөн Балбак Түлөбаевди дайындады. Аталган компания шаардагы "майлуу" жерлерде көп кабаттуу үйлөрдү салып, бир катар тармактарда кирешелүү бизнес менен алектенгени менен белгилүү.

Андыктан Балбак Түлөбаевдин келиши кызыкчылыктар кагылышы боюнча социалдык түйүндөрдөгү дооматтарды ого бетер күчөттү.

Азиз Суракматов кадрларды кандай критерий менен тандап жатканы тууралуу расмий түшүндүрмө бере элек.

Балбак Түлөбаев өзү жаңы кызматы тууралуу "Азаттыкка" комментарий берип, сунуш мэр Суракматовдон өзүнөн түшкөнүн айтты:

- Мен "Аю холдинг" компаниясы менен өнөктөштүк келишим түзгөн эмесмин, эч кандай өнөктөш болгон эмесмин. Мен ал жакта менежер катары жалданып иштегем. Өзүңүз билесиз, мен 13 жыл мамлекеттик кызматта иштеп жүрүп, 2010-2013-жылдары "Аят" гезитинде саясий баяндамачы болдум. Ал жакта иштеп жүргөндө "Аю" компаниясынын жетекчиси "бизге келип иштеп бербейсиңби" деп чакырды. Ошол жакка барып иштедим. Азыр турмуш жолумдагы бир барак жабылды десем болот. Бишкек шаарынын мэри мени өзүнүн командасына чакырды, мен ушул жерге келдим. Эми мамлекеттик, муниципалдык кызматкер болгондон кийин жалаң мамлекет үчүн, мэрия үчүн, мага иш берип жаткан мэр үчүн иштейм. Эч кандай кызыкчылыктар кагылышы болбойт. Биз эч кимге тартпайбыз.

Түлөбаев бул кызматка "Кыргызстан" партиясынын төрагасы, "Аю холдинг" ишканасынын төрагасы, коомчулукта "Шаки" деген кыска ат менен таанымал Шаршенбек Абдыкеримовдун жардамы менен келгени тууралуу божомолдорду четке какты:

Салимбай Абдувалиев менен сүрөткө түшкөн адамдар. Сүрөт Балбак Түлөбаевдин "Facebook" баракчасынан алынды.
Салимбай Абдувалиев менен сүрөткө түшкөн адамдар. Сүрөт Балбак Түлөбаевдин "Facebook" баракчасынан алынды.

- Бул жерде Шаршенбек Абдыкеримовдун эч кандай квотасы да, тиешеси да жок. Мени мэр чакырды. Чынында аябай ойлондум, анан мэрге жардам берейин деген чечимге келдим. Шаардыктарга, келечекте балдарыма, тарых алдында салымым болсун деген ниет менен гана ушул жакка келдим. Мен бул жерде илим-, билимим жетишинче катуу иштейм. Жетише албай, иштей албай калсам - анда бул кызматтан кетем. Турмуш өзү көрсөтөт. Азиз экөөбүз башында каршылашканбыз. Экөөбүз 2004-жылы Биринчи май - Түндүк округунан шаардык кеңешке ат салышканбыз. Ал менин саясий атаандашым болгон. Ошол жерден программаларыбызды элге айтып жүргөн кезде таанышканбыз. Мен ал шайлоодо жеңилип калгам. Андан кийин көрүшүп калган жерден учурашып жүрдүк. Жогорку Кеңеште, президенттин иш башкармалыгында иштеп жүргөнүмдө, бизнеске өткөндө, кыскасы ар дайым тааныш болуп, жакшы мамиледе жүрдүк. Үй-бүлөбүз менен катышкандай өтө дос эмеспиз, бири-бирибизге сый-урматыбыз бар. Суракматов мэрликке шайланып жатканда ал тууралуу жакшы пикирлеримди, болгон чындыкты айттым. Анан мага сунуш түштү, мэрияга келүүнү каалаган эмесмин.

Бирок Балбак Түлөбаевдин мындай түшүндүрмөсүнөн шек санагандар да кездешет. Алардын бири, жарандык активист Калича Умуралиева бизнесте ити чөп жеген, кирешеге тунган ири компанияда жетекчилик кызматтардын биринде жүргөн адамдын мэрияга кызматка келиши бизнес менен мамлекеттик кызматтын алака-катышына байланыштуу күдүк ойлорду жаратарын айтты:

Калича Умуралиева.
Калича Умуралиева.

- "Аю" - бул аябай чоң компания. Алар өздөрүнүн адамдарын жалаң эле мэриянын аппаратына алып келген жок. Министр кызматтарына деле өздөрүнүн адамдарын коюп жатат. Экотехинспекцияга да өз кишисин алып келди. Өкмөт биринчиден бизнеске жардам берет, экинчи жактан бизнести көзөмөлдөйт. Өкмөт менен бизнес жуурулушуп кетсе ким кимди көзөмөлдөйт деген маселе чыгат. Балбактын өзү тууралуу жаман оюм жок. Бирок ал 90-жылдардан бери эле бизнесте жүргөн киши. Ошондуктан ал ийгиликтүү ишкер болсо, буга чейин чоң компанияда иштесе, эмнеге бул кызматка келип жатат деп таң калдым. Азыркы кызматында айлык аз да. Ошондуктан бул жерде кандай кызыкчылык бар деген суроо туулат.

"Азаттык" мэриядагы кадрларды дайындоо, алардын тегерегиндеги жагдайлар тууралуу Бишкек шаардык кеңешинин төрагасы Алмаз Кененбаевдин пикирине кызыкты. Ал бардык жоопкерчилик мэр Азиз Суракматовдун өзүндө экенин айтты:

Алмаз Кененбаев.
Алмаз Кененбаев.

- Биз аны шайладык. Жолду ачып бердик. Мэрияга шаарды өнүктүрүүгө салым кошкон кишилер чын ниети менен иштеп, шаар тургундарын ойлогон, шаарга күйгөн, эң негизгиси шаарды сүйгөн адамдар керек. Кадрларды тандоо - мэрдин иши. Кадр маселесине аралашууга биздин укугубуз жок, киришпейбиз. Биз анын өзүнө ишеним көрсөткөндөн кийин, ишти өзү тартып кетиши керек. Кандай кадр болсо да эртең өзү жооп берет. Ар бир мекемеде ушундай болот.

"Кыргызстан" партиясынын Жогорку Кеңеште да, Бишкек шаардык кеңешинде да фракциялары бар жана экөө тең башкаруучу коалицияга кирет. 2015-жылы бул партия биринчи ирет парламенттик шайлоого катышканда "Кыргызстанды" бийликтеги айрым таасирлүү адамдар түзгөнү тууралуу сөздөр чыккан.

Партиянын төрагасы, "Аю холдинг" компаниясынын директору Шаршенбек Абдыкеримов өзбекстандык белгилүү олигарх, "Салимбай байбача" деген каймана ат менен таанымал Салимбай Абдувалиев менен тааныш экенин парламенттеги "Кыргызстан" фракциясынын мурдагы жетекчиси Канатбек Исаев ырастаганы белгилүү.

“Азаттык” Абдыкеримовдун “Аю холдинг” фирмасы Ошто июнь коогасы боюнча айыпталып сыртынан өмүр бою эркинен ажыратылган Иномжан Абдурасуловдуку экени айтылган ишканаларды күмөндүү жагдайларда сатып алганын иликтеп чыккан.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Албек Ибраимов камакта калды

Албек Ибраимов камакта калды
please wait

No media source currently available

0:00 0:01:38 0:00

Түлөбаев: Суракматов атаандашым болчу

Балбак Түлөбаев.

Баш калаага мурдагы курулушчу Азиз Суракматов мэр болуп шайланган соң Бишкек мэриясына аппарат башчылык кызматка "Аю" компаниясынын вице-президенти болуп иштеп жаткан Балбак Түлөбаевди аппарат башчылыгына дайындады. "Азаттык" бул дайындоонун чоо-жайына, кызыкчылыктар кагылышы тууралуу айтылган сөздөрдүн негиздүүлүгүнө кызыгып, мэриянын жаңы аппарат башчысын кепке тартты.

"Азаттык": Сиздин Бишкек мэриясынын аппарат башчысы болуп дайындалганыңыз чынында көпчүлүккө күтүүсүз болду жана кайчы пикир жаратты, талаш-талкууга да кабылды. Сиз буга чейин жетекчилик кызматта иштеген "Аю холдинг" компаниясы шаардагы эң жакшы жерлерде көп батирлүү үйлөрдү курат, бир катар тармактарда бизнес менен алектенет. Ушундан улам сиздин кирешелүү ишкерликтен, ири компаниядан мэрияга келгениңизди кантип түшүнсө болот? Кызыкчылыктар кагылышы тууралуу доомат негиздүүбү?

Балбак Түлөбаев: Мен "Аю холдинг" компаниясы менен эч кандай өнөктөштүк келишим түзгөн эмесмин, эч кандай өнөктөш болгон эмесмин. Мен ал жакта менежер катары жалданып иштегем. Өзүңүз билесиз, 13 жыл мамлекеттик кызматта иштеп жүрүп, 2010-2013-жылдары "Аят" гезитинде саясий баяндамачы болдум. Ал жакта иштеп жүргөндө мени "Аю" компаниясынын жетекчиси "бизге келип иштеп бербейсиңби" деп чакырды. Ошол жакка барып иштедим. Азыр турмуш жолумдагы бир барак жабылды десем болот.

Бишкектин мэриясы.
Бишкектин мэриясы.

Бишкек шаарынын мэри мени өзүнүн командасына чакырды, мен ушул жерге келдим. Эми мамлекеттик кызматкер болгондон кийин, муниципалдык кызматкер болгондон кийин жалаң мамлекет үчүн, мэрия үчүн, мага иш берип жаткан мэр үчүн иштейм. Эч кандай кызыкчылыктар кагылышы болбойт. Биз эч кимге тартпайбыз.

"Азаттык": Сиздин бул кызматка келишиңизге "Аю холдинг" ишканасынын директору Шаршенбек Абдыкеримовдун канчалык салымы бар? Ал жетектеген "Кыргызстан" партиясынын Жогорку Кеңеште, Бишкек шаардык кеңеште фракциялары бар жана алар башкаруучу коалицияга киришет. "Кыргызстандын" өкмөттө, мамлекеттик жана муниципалдык органдарда квоталары бар экени белгилүү эмеспи.

Балбак Түлөбаев: Бул жерде Шаршенбек Абдыкеримовдун эч кандай квотасы да, тийиштиги да жок. Мени мэр чакырды. Чынында аябай ойлондум, анан мэрге жардам берейин деген чечимге келдим. Шаардыктарга, балдарыма, тарых алдында салымым болсун деген ниет менен гана ушул жакка келдим. Мен бул жерде билимим, тажрыйбам жетишинче катуу иштейм. Жетише албай, иштей албай калсам анда кызматтан кетем. Турмуш өзү көрсөтөт.

"Азаттык": Азиз Суракматов менен тааныштыгыңыз тууралуу айтып бересизби? Биринчи жолу качан, кандай жагдай кездешкенсиңер, мамилеңер кандай эле?

Азиз Суракматовдун шайлануу тартибине каршы чыккандардын нааразылык акциясы. 8-август, 2018-жыл.
Азиз Суракматовдун шайлануу тартибине каршы чыккандардын нааразылык акциясы. 8-август, 2018-жыл.

Балбак Түлөбаев: Азиз экөөбүз башында каршылашканбыз. Экөөбүз 2004-жылы Биринчи май - Түндүк округунан шаардык кеңешке ат салышкан элек. Ал менин саясий атаандашым болгон.

Ошол жерден таанышып, программаларыбызды элге айтып жүргөндө таанышканбыз. Мен ал шайлоодо жеңилип калгам. Экөөбүз ошол жылдардан бери таанышпыз. Көрүшүп калган жерден учурашып жүрдүк. Мен Жогорку Кеңеште, президенттин иш башкармалыгында иштеп жүргөндө, бизнеске өткөндө, кыскасы ар дайым тааныш болуп, жакшы мамиледе жүрдүк.

Үй-бүлөбүз менен катышкандай өтө дос эмеспиз, бири-бирибизге сый-урматыбыз бар. Ал мэрликке шайланып жатканда ал тууралуу жакшы пикирлеримди, болгон чындыкты айттым. Анан мага сунуш түштү, мен мэрияга келгим деле келген эмес.

"Аюда" долбоорлорум бар болчу, аларды ишке ашырышым керек эле. Бирок мага мамлекеттик кызмат сунушталып жаткандан кийин андан баш тарткым келген жок. Жардам берейин деп чечтим. Бир гана нерсени так айта алам: бул "Аюнун", "Кыргызстан" партиясынын, Абдыкеримовдун квотасы эмес деп Кудай алдында да, мыйзам алдында да айта алам.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Аткаминерлер соцтармакты кандай колдонот?

Коллаж.

Адистер кыргыз аткаминерлери социалдык тармактарды колдонууда дүйнөлүк тенденциядан артта калып жатканын белгилешет.

Парламентте жана өкмөттө эл менен жакын болуунун заманбап ыкмасын тандаган лидерлер аз. Саясатчылардын “Фейсбук”, “Твиттер”, “Инстаграм” сыяктуу түйүндөрдөгү аракети шайлоо учурунда гана күчөйт.

Президент менен премьер-министрдин аккаунттары иштеп жатканы менен көбүнчө пресс-релиз өңдүү супсак маалыматтар гана камтылат. Айрым баракчалардын расмий макамы жок.

Ошол эле маалда өнүккөн өлкөлөрдүн лидерлери социалдык түйүндөрдү эл менен баарлашуу, жасаган иши тууралуу отчет берүү, өз саясатын жайылтуу үчүн оңой курал катары колдонуп жүрүшөт.

Мисалы, АКШнын президенти Дональд Трамп “Твиттердеги” баракчасына күн сайын бир канча билдирүү жазат. Аны эл аралык медиа өкүлдөрү маалымат катары илип алган учурлар арбын.

Канаданын премьер-министри Жастин Трюдо болсо жасаган ишин “Инстаграмда” фото жана видео түрүндө чыгарып, отчет берет.

Армениянын өкмөт башчысы Никол Пашинян “Фейсбуктан” түз байланышка чыгып, элдин арыз-муңун угуп турат.

Орусиянын өкмөт башчысы Дмитрий Медведев соцтармактарды такай колдонот.

Алардын Интернеттеги окурмандарынын саны жана башка мисалдар тууралуу бир аздан кийин сөз кылабыз. Азыр кыргыз саясатчыларынын соцтармактардагы “ишмердигине” көз салып көрөлү.

"Расмий макам" маселеси

Президенттик аппараттын басма сөз кызматынын маалыматына ылайык, өлкө башчысы Сооронбай Жээнбековдун “Фейсбукта” жана “Инстаграмда” баракчасы ачылган. "Фейсбукта" аны 24 миңден ашуун, "Инстаграмда" 102 миңден көбүрөөк адам окуйт.

Бирок издөө функциясына Жээнбековдун аты-жөнүн жазсаңыз бир канча профилдер чыгат. Анын кайсынысы чындап президентке таандык экенин билиш кыйын. Анткени атайын макам алынган эмес. Адатта расмий аккаунттар “көк түстөгү тырмакча” менен белгилениши керек.

"Инстаграмдагы" Жээнбековдун ишмердигин чагылдырып келаткан баракча.
"Инстаграмдагы" Жээнбековдун ишмердигин чагылдырып келаткан баракча.

“Инстаграмда” Жээнбековдуку экени айтылган аккаунт чет элдик саясатчылардын барактарына жазылбаганын көрөсүз. Болгону экс-президент Алмазбек Атамбаевдин баракчасы менен өзүнүн басма сөз катчысынын профилине гана катталган.

Сооронбай Жээнбековдун баскан-турганын жеке сүрөтчүсү Султан Досалиев фото аркылуу чыгарып турат. Анын айрымдары Интернет колдонуучулардын талкуусуна түшүп, толгон-токой комментарийлер жазылат.

Премьер-министр Мухаммедкалый Абылгазиевдин да “Инстаграмда” баракчасы бар. Өкмөт башчынын ишине ал жакта көз салып отургандар 6300дөн ашат. Баракча чынында Абылгазиевдики экенин басма сөз кызматы ырастаганы менен, аккаунт расмий макам алган эмес. Премьер-министр "Инстаграмда" бир гана президент Сооронбай Жээнбековдун барагына жазылганын көрөсүз.

"Инстаграмдагы" Абылгазиевдин ишмердигин чагылдырып келаткан баракча.
"Инстаграмдагы" Абылгазиевдин ишмердигин чагылдырып келаткан баракча.

Президенттин да, өкмөт башчынын да социалдык түйүндөрдөгү баракчаларын басма сөз кызматынын адистери тейлейт. Өздөрү да баш багып турарын басма сөз катчылары билдиришти.

Адатта чет өлкөлүк лидерлер кайсы бир кайгылуу же кубанычтуу окуяда дароо баракчасына пикирин жазып, мамилесин билдирет эмеспи. Кыргызстанда болсо басма сөз кызматы атайын пресс-релиз жөнөтмөйүнчө реакцияны байкаш кыйын.

Парламенттин спикери Дастан Жумабеков социалдык тармактарда дээрлик көрүнбөйт. “Фейсбуктагы” баракчасында акыркы жолу 2017-жылдын 2-ноябрында маданият кызматкерлерин кесиптик майрамы менен куттуктаган тексти жарыяланган. Бирок анын да расмий макамы жок болгондуктан, өзү жазганбы же башкабы, билиш кыйын.

Адистер канааттанбайт

Жарандык активист, пиар-адис Азим Азимов бийлик өкүлдөрү социалдык түйүндөрдү шайлоо учурунда гана бирөөлөрдүн жардамы менен кызуу колдонуп, анан унутуп жатышканын сындады. Ал саясатчылардын басма сөз кызматкерлери чабал иштеп жатат деген ойдо:

Азим Азимов.
Азим Азимов.

- Азыр адамдар узун тексттерди окубайт. Анын ордуна видео көргүсү келет. Видео деле бир мүнөттүн тегерегинде болушу кажет.

Басма сөз катчылары пресс-релиз гана жазбай, интерактив усулдарды колдонушу керек. Элди тарта тургандай кызыктуу кылып жасаш керек. Бул аябай көп убакытты талап кыла турган иш. Бирок заманга жараша иштеп, адистерди жалдашы зарыл. Пресс-релиздин доору эчак өткөн.

Эл аралык “Current time” долбоорунун социалдык медиа боюнча эксперти Толкун Умаралиевдин байкоосунда, өнүккөн мамлекеттерде саясатчылар имиджин бир калыпта сакташ үчүн Интернеттин ролу жогору экенин билишет жана буга олуттуу мамиле кылышат:

Толкун Умаралиев.
Толкун Умаралиев.

- Себеби, элдин көбү социалдык тармакты пайдаланат. Адамдар азыр эртең менен туруп гезит окубайт. Алар “Фейсбук”, “Инстаграм”, “Твиттер” сыяктуу түйүндөрдү карап, маалыматтарды, билдирүүлөрдү окуйт. Чет элдеги саясатчылар бул тенденцияны жакшы түшүнүшөт жана ошол агымда болууга аракет кылышат. Же өздөрү, же пиар-адистердин жардамы менен социалдык медианы жигердүү колдонушат.

Кыргызстандагы саясатчылар деле жылдан жылга социалдык түйүндөрдү колдонууну жакшы өздөштүрүүгө аракет кылып жатышканы байкалууда. Бирок аны өзүнө керек учурда гана иштетишет. Айрыкча шайлоо өнөктүгү маалында жакшы маанай жараткан фото-видеолорун жүктөп же аны башкалар аркылуу жайылтышат.

Чет элдик лидерлердин тажрыйбасы

Кыргыз өкмөтүнүн башчысы менен дээрлик бирдей убакытта иш баштаган Армениянын премьери Никол Пашиняндын "Фейсбуктагы" барагына 530 миңден ашуун киши жазылган.

Пашинян эмне кылса да баракчасы аркылуу ачык айтып турат. Анын "Инстаграм" баракчасында 45 миң көрүүчүсү бар.

Канаданын өкмөт башчысы Жастин Трюдонун "Фейсбуктагы" профилине 6 миллион 300 миңден көп адам жазылса, "Твиттерде" 4 миллиондон ашуун окурманы бар. "Инстаграмына" 2 миллиондон көп адам жазылган. Ал расмий жолугушуулардан тышкары, жөнөкөй эл менен баарлашуусун, дем алган учурларын да жарыялап келет. Эл менен ошол жакта баарлашып, пикирин билдирет.

Мындай мамиле Франциянын президенти Эммануэл Макрондун баракчаларында да байкалат. Аны "Фейсбукта" 2,5 миллион, "Твиттерде" 3 миллиондон ашуун, "Инстаграмда" миллиондондон көп окурманы бар.

АКШнын президенти Дональд Трампты "Фейсбукта" 25 миллионго чукул, "Твиттерде" 53 миллиондон көп, "Инстаграмда" 10 миллиондой киши окуйт. Трамп соцтармак аркылуу дайыма окуяларга пикирин билдирип турат.

Орусиянын премьер-министри Дмитрий Медведевдин "Фейсбугуна" 1,5 миллионго жакын, "Твиттерине" 5 миллиондон ашуун, "ВКонтакте" барагына 2 миллиондон көбүрөөк, "Инстаграмына" 3 миллиондой адам катталган. Ал деле саясий ишмердиктен тышкары, эс алуу учурларын жарыялап келет.

Ирандын лидери Хасан Роуханинин "Твиттерде" эки аккаунту иштейт. Ал биринде перс, экинчисинде англис тилинде билдирүүлөрдү жарыялайт. Эки профилдеги окурмандарынын санын кошкондо 1,5 миллиондон ашат.

Өзбек президенти Шавкат Мирзиёевдин "Фейсбуктагы" барагына 217 миңден ашык адам жазылган. Бирок бул профил расмий маалыматтарды жайылтуучу каражат катары гана колдонулуп келет. Өзбек лидери соцтармак аркылуу эл менен баарлашкан учур байкала элек. Ал эми "Инстаграмда" өзбекче жана англисче өз-өзүнчө расмий аккаунттары бар. Басма сөз кызматы жүргүзгөн бул эки профилге 900 миңдей окурман катталган.

Түркиянын президенти Режеп Тайып Эрдоган бир кезде "Твиттерди" сындап чыкканына карабай, платформада анын саясаты кеңири жайылтылып келатат. Аны 13 миллиондон ашуун адам ээрчийт. "Фейсбукта" болсо 9 миллиондон көп окурман-көрөрманы бар.

Жогоруда мисалга алынган лидерлердин баракчаларынын баарына расмий макам ыйгарылган. "Өзүнүн аккаунтубу же жасалмабы?" деп шек санабайсыз.

Калыстык үчүн белгилей кетсек, кыргыз саясатчыларынын арасынан Жанар Акаев, Дастан Бекешев, Аида Касымалиева, Алмамбет Шыкмаматов, Айнуру Алтыбаева, Жылдыз Мусабекова, Элвира Сурабалдиева, Кенжебек Бокоев ж.б депутаттар Интернетте адамдар менен баарлашып, пикирлерди угуп, аны Жогорку Кеңештин трибунасында айтып турушат.

Бирок алардын аккаунттарында деле расмий макам белгиси жок. Мындай макам мурдагы өкмөт башчылардан Өмүрбек Бабановдун "Фейсбугуна", Темир Сариевдин "Твиттерине" алынган.

Социалдык түйүндөргө карата кенебестик мамиле казак, тажик жана түркмөн бийлик өкүлдөрүндө да кездешет. Макала даярдап жаткан кезде алардын расмий макам ыйгарылган баракчаларын издеп, таба албадык.​

Адистер маалымат күрөшү кызыган азыркы заманда саясатчылар социалдык медиа компаниялардан расмий макам алып иш кылууга кеңеш берет. Ал үчүн ашыкча күч коротуунун кереги жок, болгону социалдык түйүндөгү тийиштүү суроо-талап, эрежелерди аткаруу жетиштүү.

Кыргызстандагы социалдык тармакта “гүлчөтай” өнөкөтү да кеңири жайылганы айтылып жүрөт. Тагыраак айтканда, саясатчылардын өзү жана анын кол алдында иштегендер башка ат менен катталып, жагдайга көз салып, пикир билдирип отурганы жөнүндө кеп-сөздөр бар.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Улуттук стратегиялар талкууда

Бишкектеги "Ала-Арча" мамлекеттик резиденциясында Туруктуу өнүгүү боюнча улуттук кеңештин жыйыны өттү.

Жыйында эки маселе: Кыргызстандын 2040-жылдарга чейинки өнүктүрүү стратегиясы жана 2020-жылга чейин шайлоо мыйзамдарын жакшыртуу стратегиясы каралды.

Жыйында Сооронбай Жээнбеков 2040-жылга чейинки стратегия адам потенциалын өнүктүрүүгө багытталарын билдирди.

- Бул максат үчүн социалдык-экономикалык өнүгүүдөн башка стратегияда соттук, демократиялык жана укуктук багыттарга өзгөчө көңүл бурулду. Эң жакынкы мезгилде аткарууга кирише турган негизги милдетибиз - сот реформасын ишке ашыруу. Соттук иштердин ачык-айкындыгын камсыз кылуу үчүн сот процесстерин заманбап технологиялар менен жабдыйбыз, - деди Жээнбеков.

Жыйынында “Бир Бол” фракциясынын лидери Алтынбек Сулайманов Туруктуу өнүгүү боюнча улуттук стратегияда каралган иш-чараларды ишке ашыруунун каражатын тактоо керек деп билдирди.

"Буга чейинки 2017-жылга чейин өнүгүү стратегиясында каралган бир катар иш-чаралар каражаттын жоктугунан улам ишке ашпай калды", -деди Сулайманов.

Убада берүүдөн мурун аны кайсы каражатка жана кантип ишке ашырса болорун тактап алуу зарыл экенин белгиледи.

Буга чейин июль айында Кыргызстанды 2018-2040-жылдарда туруктуу өнүктүрүү боюнча улуттук стратегиянын жаңы долбоору иштелип чыкканы кабарланган.

7-августта президент Туруктуу өнүктүрүү боюнча улуттук кеңештин курамын өзгөртүү боюнча жарлыкка кол койгон. Жарлыкка ылайык, парламенттеги "Ата Мекен" фракциясынын лидери, депутат Алмамбет Шыкмаматов улуттук кеңештин курамына кошулган.

Спикер, премьер-министр, Жогорку соттун төрайымы, парламенттеги фракция башчылары жана башка 25 кишиден турган кеңешке президент Сооронбай Жээнбеков төрагалык кылат.

Мурдагы президент Алмазбек Атамбаевдин тушунда да өлкөнү 2013-2017-жылдар аралыгында өнүктүрүү боюнча улуттук стратегия иштелип чыккан. Андан кийин 2017-жылдын 15-ноябрында 2040-жылга чейинки туруктуу өнүгүү стратегиясы кабыл алынган. Документ Атамбаевдин жетекчилиги менен даярдалып, алдыдагы 22 жылдагы пландарды камтыганы айтылган.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Көчмөндөр оюндары: көрүнбөгөн демөөрчүлөр

Көчмөндөр оюндары. 2016-жыл

Бүткүл дүйнөлүк үчүнчү көчмөндөр оюндарын өткөрүүгө жумшала турган жалпы бюджет аныктала элек.

Мамлекеттик казынадан бул үчүн 307 миллион сом бөлүнгөн. Бирок азыркы учурда демөөрчүлөрдөн жыйналып жаткан каражаттын өлчөмү азырынча белгисиз. Бул тууралуу Маданият министрлигинде, өкмөткө караштуу Спорт жана дене тарбия агенттигинде жана Көчмөндөр оюндарын өткөрүү боюнча катчылыкта да бирдиктүү маалымат жок экени анык болду.

Коомчулук өкүлдөрү "ыктыярдуу мажбурлоо" жолу менен Көчмөндөр оюндарын өткөрүүгө ишкер чөйрөдөн жана мамлекеттик мекеме-уюмдардан каражат чогултулуп жатканын айтып чыгышты. Бирок Көчмөндөр оюндарын өткөрүү боюнча катчылык муну четке кагып, демөөрчүлүк жардам ыктыярдуу негизде гана жүргүзүлүп жатканын жарыялады.

Маданий иш-чаралардын баасы

Маданият министрлигинин маалыматы боюнча, Бүткүл дүйнөлүк үчүнчү көчмөндөр оюндарынын алкагында өтө турган маданий-массалык иш-чараларга жана этнофестивалга катышуу үчүн 28 өлкөдөн 440тан ашуун өкүлдөр келиши күтүлүүдө.

Маданият министри Султан Жумагулов бул ирет чет элдик өкүлдөр этно-бий, этно-хит жана этно-кийим боюнча эл аралык сынактарга катыша турганын билдирди.

Көчмөндөр оюндарынын ачылышы менен жабылышына театралдаштырылган иш-чаралар даярдалганы белгилүү болду. Мамлекеттик сатып алуу порталында роликтерди даярдоого 3,5 миллион сом, театралдаштырылган оюндар үчүн декорацияга 8,5 миллион сом жана режиссерлор менен актерлор үчүн тиешелүү өнөр акы каралган. Мындан тышкары, сынактардын жеңүүчүлөрү менен катышуучуларына сыйлыктар бекитилген. Көчмөндөр оюндарынын башкы режиссеру Алтынбек Максүтовдун өзүнө эле 700 миң сомдон ашуун өнөр акы төлөнөөрү көрсөтүлгөн.

Маданият министри Султан Жумагулов эл аралык деңгээлдеги маданий-массалык иш-чараларды даярдаш үчүн чоң каражат талап кылынарын айтты:

Султан Жумагулов.
Султан Жумагулов.

- Бүткүл дүйнөлүк үчүнчү көчмөндөр оюндарын өткөрүүгө мамлекеттик бюджеттен каралган каражаттын өлчөмү 307 миллион сомду түзөт. Демөөрчүлөрдүн жардамынын өлчөмү кандай экенин билбейт экенмин. Ал азыркы учурга чейин келип түшүп жатса керек. Аземдин ачылыш-жабылышына 125 миллион сом каралган. Кырчын жайлоосун жасалгалоого 50 миллион сом кетет. Бекитилген бюджеттен чыкпай, иш алып барып жатабыз. "Режиссерлор менен актерлорго укмуштай чоң акча бөлүнөт экен" деген сөз тарап жатыптыр. Эл аралык стандарттан алып караганда анын баары болбогон эле бир тыйын болуп калат. Негизи иш-чарага кеткен жалпы чыгымдын 10 пайызы башкы режиссерго төлөнүшү керек. Бирок биздин режиссер ага барган жок. Бул киши иш-чаранын ачылышы жана жабылышы боюнча бир катар оюндарды коюп, өз командасы менен иштеп жатат.

Спорттук мелдештер

Ошол эле кезде Бүткүл дүйнөлүк көчмөндөр оюндарынын тизмесине кирген отуздан ашуун спорт түрү боюнча мелдештерге катышуу үчүн алтымышка жакын өлкөдөн өкүлдөр келе турганы көрсөтүлгөн.

Буга байланыштуу Чолпон-Атадагы ат майданы даярдалып, Кырчын жайлоосунда конокторду тосуш үчүн VIP- шаарча курулуп жатканы кабарланууда. Мындан сырткары, Кырчын жайлоосунда чыгыш стилинде жасалган этно-базар уюштурула тургандыгы айтылды.

"Прогресс" коомдук фондунун жетекчиси Адил Турдукулов мамлекеттик казынадан сырткары "ыктыярдуу мажбурлоо" менен чогултулган демөөрчүлөрдүн каражатынын саны ачык айтылбай жатканын белгиледи:

Адил Турдукулов.
Адил Турдукулов.

- Тилекке каршы, ошондой практика бар. Чынын айтканда ишкерлерден акча доолап жатышат. Андыктан көптөгөн ишканаларга карата мамлекет тарабынан жогорудагы маселе боюнча салык жүктөлгөн. Бийликтин мажбурлоо жолу менен "ыктыярдуу түрдө" деген негизде акча чогултуп жатканы туура эмес. Азыркы учурда мындай практикадан арылыш керек. Бул жерде жалаң эле жеке менчик иш алып барган ишкерлер эмес, мамлекеттик мекеме-уюмдардын да, кызматкерлердин да айлыктарына чейин кирип кеткен учурлар бар экени бизге белгилүү болду.

Чынында эле бюджеттен бөлүнгөн каражаттан сырткары Көчмөндөр оюндарын уюштурууга жумшалуучу, демөөрчүлүктөн түшкөн каражат тууралуу Маданият министрлигинин, Спорт жана дене-тарбия агенттигинин жана бул боюнча тиешелүү катчылыктын да маалыматы жок болуп чыкты.

Бүткүл дүйнөлүк көчмөндөр оюндарын өткөрүү боюнча катчылыктын жетекчисинин орун басары Айжан Абдесова айрым чыгымдардын өлчөмү тууралуу маалымат берип, демөөрчүлүктөн түшкөн каражаттын өлчөмү боюнча кийинчерээк маалымат таратууга убада берди:

- Көчмөндөр оюндарындагы башкы демөөрчүлөр - "Мегаком" уюк түйүнү менен "Кумтөр" компаниясы. Алардан сырткары башка дагы ишканалар, мекеме-уюмдар демөөрчүлүк кылышты. Бирок демөөрчүлүктөн түшкөн каражаттын жалпы суммасын азырынча айта албайм. Антсе да бардыгы бүткөндө бул боюнча биз сиздерге толук маалымат беребиз.

Коомдук ишмер, мурдагы парламент депутаты Асия Сасыкбаева болсо Бүткүл дүйнөлүк үчүнчү көчмөндөр оюндарын быйыл дагы Кыргызстанда өткөрүүгө тиешелүү шарт жок болчу деп эсептейт:

Асия Сасыкбаева.
Асия Сасыкбаева.

- Спорт тармагына жанагы мелдештерди уюштурууга 128 миллион сом каралган. Кээ бир кембагал, колунда жогураак адамдар кур намыс үчүн банктардан насыя акча алып, эл чакырып, той өткөзүп, өзүнүн кыйын экенин жасалма болсо да билдиргиси келет. Биздин мамлекет деле ошондой абалда турат. Бюджетти олчойгон таңкыстык менен кабыл алып жатабыз.

Анткен менен бул жолу Көчмөндөр оюндары өткөрүлүп, андан соң анын кийинкисин өткөрүү башка өлкөгө бериле турганы белгилүү болду. Ошондой эле бул жолку көчмөндөр оюндарына Түркия, Казакстан, Азербайжан, Түркмөнстан жана Өзбекстан сыяктуу түрк тилдүү өлкөлөрдүн мамлекет башчылары конок катары катышары жарыяланды.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Апта: Курулушчу мэр келди, рублдин куну качты

Бишкек мэриясы.

Бул жумада Бишкек шаары жаңы мэрлүү болду, Ысык-Көлдө төртүнчү "Мекендештер" форуму өттү, АКШ Орусияга жаңы санкция киргизерин жарыялагандан кийин рубль кескин арзандап кетти.

Жаңы мэр, эски доомат

Бишкек шаардык кеңеши 8-августта Азиз Суракматовду Бишкек шаарынын мэри кылып шайлады. Добуш берген 44 депутаттын бирөө гана анын талапкерлигине каршы болду.

Мэр шайлоо айрым жарандык активисттердин, шаардыктардын нааразылыгы менен коштолду. Добуш берген күнү мэриянын алдына 50 чакты адам чогулду жана анда атаандашы жок жалгыз талапкердин көрсөтүлүшүнө сын-доомат, шаардык кеңешти таратуу чакырыгы айтылды.

Жарандык активист Калича Умуралиева Суракматовдун ушул кезге чейин курулуш бизнеси менен алектенип келгенин белгиледи. Мындан улам ал кызмат абалынан пайдаланышы ыктымал деген кооптонуусун билдирди:

- Шаардык кеңеште жалаң курулуш компаниясы барлар отурат. Эми курулушчу мэрди шайлаганы жатышат. Шаардыктар, жөнөкөй жарандар эмне кылышыбыз керек? Борбор калаа бетондолгон "жунглиге" айланды. Мыйзамдарда баары жакшы көрсөтүлгөн. Бирок ал шаардыктар үчүн иштебейт, жашоону жеңилдеткен эч нерсе каралбайт.

Курулуш тармагында үй-бүлөлүк бизнеси бар экени белгилүү 47 жаштагы Азиз Суракматовду мэрликке шаардык кеңештеги көпчүлүк коалиция сунуш кылган. Ал 2008-жылы Бишкек шаардык кеңешине депутат болуп шайланып, төрагалык да кылган. Жогорку Кеңештин 5-чакырылышында "Ата-Журт" партиясынын тизмеси менен депутат болгон.

Жарандык коомдун акциясы. Бишкек. 8-август.
Жарандык коомдун акциясы. Бишкек. 8-август.

Азиз Суракматов негизги көйгөй катары жол, коомдук транспорт, жарыктандыруу өңдүү маселелерди атаган. Мэрияда коррупцияга каршы аёосуз күрөш болот деп убада берген.

- Шаарда 200 чакырым жаңы жол салууга, 400 чакырым эски жолду оңдогонго аракет кылыш керек. Советтер Союзунун убагындагыдай чоң автобустарды алып келүү зарыл. Ошол кезде миң чоң автобус, 400-500 троллейбус бар болчу. Шаарды көбүрөөк жашылдандырууга аракет кылышыбыз зарыл. 45 миң бак-дарак, 15 миңден ашык бадалдарды отургузуу абзел. Шаардын чет жактарын жарыктандырышыбыз керек. Эски шамдарды диоддук шамдарга алмаштыруу менен электр энергиясын 75-80 пайызга үнөмдөй алабыз. Коррупцияга жол бербешибиз керек. Коррупция менен күрөш мэриянын биринчи милдети болот.

Парламенттеги "Республика-Ата Журт" фракциясынын депутаты Мирлан Жээнчороев Суракматовдун мэр катары өзүн көрсөтүүгө 1,5 жылдай гана убактысы бар экенин белгиледи:

- Альтернативдүү шайлоо болсо, программалар атаандашса жакшы болмок. Бүгүнкү күндө бул кызмат чоң оор жүк, милдет, жоопкерчилик. Бул мэрдин мөөнөтү 1,5 жыл, 2020-жылга чейин иштейт. Анткени мыйзамга ылайык, жаңы шаардык кеңеш шайланып келгенден кийин жаңы мэрди шайлоо болот. Ошондо кайра өзү мэр болобу же башка талапкер көрсөтүлөбү, айтор бул кыска мөөнөттөгү иш. Анын талапкерлигин көрсөтүп, жоопкерчилик алган партияларга жообун берет. Мырза Азиз Суракматов ошондой жоопкерчилик бар экенин билип жатат. Анын колдогондор көп болду, ошол колдоо дагы жоопкерчилик болуп эсептелет.

Бишкектин жаңы мэри шайланды
please wait

No media source currently available

0:00 0:04:19 0:00

"Мекендештер": ар бир мигрант инвестор

Ушул жумада Чолпон-Ата шаарында четте иштеп жүргөн журтташтардын башын кошкон IV "Мекендештер" форуму өттү. Иш-чаранын тарыхында биринчи жолу ага президент катышты.

Сооронбай Жээнбеков анда кыргызстандык инвесторлор менен туруктуу иштеген кеӊеш түзүүгө убада берди. Мамлекет мекендештерге дайыма колдоо көрсөтөт деп ишендирди:

Роза Отунбаеванын демилгеси менен уюштурулган форумга биринчи жолу президент Сооронбай Жээнбеков катышты. 8-август, 2018-жыл.
Роза Отунбаеванын демилгеси менен уюштурулган форумга биринчи жолу президент Сооронбай Жээнбеков катышты. 8-август, 2018-жыл.

- Чоң ийгиликтерге жеткен, ири инвестициялык долбоорлорго каражат салсак, инвестицияларды тартып келсек деген мекендештерибиз бар. Алар өздөрү жашап-иштеген өлкөлөрдөн көргөн, үйрөнгөн көптөгөн жакшы иштерди Кыргызстанга алып келип, өлкөбүздүн өнүгүшүнө кызмат кылууда. Мекенчил замандаштарыбызга бирдиктүү платформа, бириктирүүчү аянт керек. Мамлекет менен чогуу иштөө үчүн, мекендеш инвесторлор менен туруктуу мүнөздө иштей турган кеңеш түзсөк, максатка ылайыктуу болот. Бул кеңешти президентке караштуу кылып түзсөм деген оюм бар. Сиздердин артыңарда калдайган элиңер, кызыкчылыгыңарды коргогон мамлекетиңер, ишенимдүү тылыңар бар.

Анткен менен “Кыргызстан - Түркия" достук жана маданият коомунун жетекчиси Айбек Сарыгул буга чейин деле премьер-министрдин деңгээлинде кеңеш түзүлгөнүн, бирок андан майнап чыкпай калганына токтолду. Ал "Мекендештер" форумунда Түркиядагыдай ар кандай жагдайда чет өлкөгө чыгып кеткен жарандарына колдонулчу “Көк карта” же “Мекен кардды” тактап айтканда, жарандыкты убактылуу токтотуп туруу системасын киргизүү демилгесин көтөрдү.

“Кыргызстан - Түркия" достук жана маданият коомунун жетекчиси Айбек Сарыгул
“Кыргызстан - Түркия" достук жана маданият коомунун жетекчиси Айбек Сарыгул

- Мындай форумдун көбүнө катыштык, демдүүсү Роза Отунбаева уюштурган форум болуп жатат. Бул жыйынтыгын берет деген үмүттөбүз. Биз көп эле форумга катышабыз, мекендештер келип, мамлекеттин этегине ыйлап-ыйлап кайра кете беребиз. Андан майнап чыкпайт, үзүрүн көрбөй келебиз. Мамлекет уга турганын угат, эл укчусун угат, болбосо жок. Мындан беш жыл мурда биринчи форумдун негизинде мыйзам кабыл алынган. Бирок ал жетиштүү иштебей калды. 2015-жылы өкмөт башчынын астында Мекендештер кеңеши уюштурулган. Бирок ал иштеген жок. Мен ошол кеңештин мүчөсү элем. Болгону бир гана жолу жолуктук. Кийин шайлоонун алдындагы бир жолугушууда "мамлекет колдоо көрсөтүшү керек" дегендей сөз болду. Мындай форумга биринчи жолу президент катышып жатат. Эгер мамлекет башчы айткандай кеңеш түзүлүп калса, бизди аябай кубандырат. Бул аябай чоң демилге. Экинчиден, "мекен кард" системасын ишке ашыруу болуп жатат. Ал ишке ашып калса биздин сегиз жылдык эмгегибиздин, ар бир форумда сайрап жаткан үнүбүздүн жеткени болот эле.

“Мекен кард” - системасына ылайык, жарандар шайлануу жана шайлоо, мамлекеттик мекемелерде иштөө укугунан ажыратылганы менен калган бардык жарандык укуктары сакталып калат. Эгер туулуп-өскөн жерине кайтып келе турган болсо, жарандыгы эч тоскоолдуксуз калыбына келет.

Форумда четте жүргөн кыргызстандыктар бир катар сунуштарды айтты. Маселен, Москвадагы курулуш компаниясынын жетекчиси Кубанычбек Осмонбеков Орусиянын ири шаарларына Экономика министрлигинин же Инвестицияларды илгерилетүү боюнча агенттиктин өкүлчүлүгүн ачуу зарылдыгын билдирди:

Кубанычбек Осмонбеков.
Кубанычбек Осмонбеков.

- Ар бир мигранттын өзү эле инвестор. Жылына 2,5 млрд. доллар каражат которулуп жатат, ошонун 95 пайызы Орусиядан келет. Эгер Экономика министрлигинин же агенттиктин өздөрүнүн ишкерлик долбоорлору, сунуштары болсо, биз да карап көрөт элек, орус өнөктөштөргө сунуш кылат элек. Андан сырткары салыкты азайтуу болобу, башка колдоо болобу, шарт түзүлсө, Кыргызстанга каражат сала турган мекендештер көп. Азыр деле Кыргызстанга келип иш баштап жатабыз, кыйынчылыктар, тоскоолдуктар жок эмес. Мунун баарын жоюп, чечсе болот. Инвестицияны Орусиядан алып келгенибиз менен катардагы, Кыргызстандагы курулуш компанияларындай эле иштеп жатабыз. "Сыртта иштеген мекендештер экен" деген жеңилдик жок. Мындай айтсак угушпайт, ушундай форумдарда сөзүбүздү жеткирели деп келдик. Биз моралдык колдоого муктажбыз.

Форумдун жыйынтыгында резолюция кабыл алынды. Анда мекендештердин экономиканы өнүктүрүү, билим берүү, балдарды жаштайынан илимге кызыктыруу боюнча иш-аракеттерди баштоо, укуктук жардам берүү маселелерин чечүү, сыртта билим алгандардын билим тажрыйбасын алуу, элчилик, диаспоралардын кызмат көрсөтүүлөрү, бизнес долбоорлор боюнча маалыматтык база түзүү сыяктуу сунуш-пикирлер кошулду.

Буга чейин мындай форум 2012-2014-жылдары Бишкекте, 2016-жылы Ош шаарында өткөн.

Кыргыз армиясындагы чоңсунуу

Өтүп баратканда аптада Бишкектин этегиндеги Кой-Таш аскер бөлүгүндөгү чуулуу жагдай ачыкка чыкты.

"Азаттык" радиосуна Кой-Таш аскер бөлүгүнүн "Ала-Тоо" полигонунда кызмат өтөп жаткан айрым жоокерлердин ата-энелери арыз менен кайрылды. Анда аскер жетекчилери быйыл жазында чакырылган балдарды башка бирөлөргө жалдап бергенин, кара жумушка салганын, ур-токмокко алып мазактап-кордогонун, мыйзамсыз, уставга жат иштерге барганын айтып беришти.

Кыргыз армиясы: талкаланган тагдыр, кыйраган кыял...
please wait

No media source currently available

0:00 0:10:56 0:00

Зордук-зомбулуктан улам жоокерлердин бирөө Бишкектеги республикалык психикалык саламаттык борборуна жатып калганы белгилүү болгон. Жабырлануучулар "тиешелүү органдарга мындан туура эки ай мурда кайрылганбыз, бирок андан майнап чыкпай жатат" дешкен эле.

"Азаттык" бул окуя тууралуу жазып чыккандан кийин Кыргызстандын Куралдуу күчтөрүнүн Башкы штабы Кой-Таш аскер бөлүгүнүн командири Болот Көчкөнов кызматтан алынганын кабарлады. Жоокерлер арызданган үч офицер иштен четтетилгенин билдирди. Президент Сооронбай Жээнбеков Коопсуздук кеңештин катчысы Дамир Сагынбаевге жоокерлерди кордогондорду мыйзам чегинде жоопко тартууну көзөмөлдөөнү тапшырды.

Рубль арзандады, мигрант убайымда...

Ал арада АКШ Орусияга дагы санкция киргизерин жарыялады. Буга ушул жылдын март айында Британияда мурдагы орус тыңчысы Сергей Скрипал менен анын кызы Юлия Скрипалдын "Новичок" химиялык заты менен ууландырылышы негиз болду. Расмий Москва болсо атасы менен кызынын ууланышына катышы жок экенин айтып келет.

АКШнын Мамлекеттик департаменти жаңы санкциялар 22-августта күчүнө кире турганын билдирди жана анын негизинде Орусияга миллиондогон долларлык товар жөнөтүү токтой турганын айтты.

Маселен, санкция күчүнө кирсе АКШда чыгарылган электроника, газ турбиналарынын кыймылдаткычтары сыяктуу технологиялык жана өндүрүштүк жабдыктар, авиация тармагында колдонулган электрондук буюм-тайымдарды экспорттоого тыюу салынат.

Дональд Трамп менен Владимир Путиндин кездешүүсү, Хельсинки шаары, 16-июль, 2018-жыл.
Дональд Трамп менен Владимир Путиндин кездешүүсү, Хельсинки шаары, 16-июль, 2018-жыл.

Расмий Вашингтон эгер Москва үч ай аралыгында мындан ары химиялык курал колдонбой турганы боюнча кепилдик бербесе, эл аралык инспекторлорду өлкөгө киргизбесе, анда санкциялардын экинчи бөлүгү жарыяланат деп эскертти. Бул этапта орусиялык ири "Аэрофлот" аба компаниясынын АКШга барган каттамдарын токтотуу өндүү чаралар бар.

АКШдагы орус элчилиги АКШнын жаңы чараларын "өтө катаал" деп мүнөздөп, "Скрипалдарды ууландыруу артында Москва турат" деген дооматтар негизсиз экенин билдирди. Элчилик Вашингтон да, Лондон да мындай дооматтарды бышыктаган бир да далил көрсөтө албаганын сынга алды.

- Кандайдыр бир фактылар же далилдер айтылган жок. Биздин тактоочу суроолорубузга АКШ купуялыкты жүйө тутуп, түшүндүрмө берүүдөн баш тартты, - деп айтылат элчиликтин сайтына жарыяланган билдирүүдө.

Эмнеси болсо да АКШнын жаңы санкциялары тууралуу кабардан кийин рублдин наркы кыйла арзандап кетти. Орус биржаларындагы акциялардын баасы төмөндөдү. Орусиянын улуттук валютасы 3,1 пайызга наркын жоготуп, учурда бир доллар 65,55 рублди түзүп жатат. Бул орус валютасынын 2016-жылдын ноябрь айынан берки эң төмөнкү көрсөткүчү. Буга кошумча Москвадагы РТС биржасындагы акциялардын баасы үч пайызга арзандады.

Орусияда миңдеген кыргызстандык жаран иштеп, жашап келет. Кыргызстандык экономист Эркин Абдразаков рублдин арзандашы ириде мигранттарга сокку болорун айтты:

- Негизинен биз Орусиядан күйүүчү майдан сырткары, курулуш материалдарын да алабыз. Бир миллионго жакын жарандарыбыз ошол жакта тиричилик кылат. Рублдин арзандашы биздин мигранттардын тапкан-ташыганынын азайышына алып келет. Ошондой эле банк системасы дагы доллар менен иштөөнү чектей баштайт. Бул албетте чоң таасирин тийгизет. Себеби, Кыргызстандын бардык милдеттенмелери Орусиянын рубли менен эмес АКШ доллары менен эсептелет. Кыргызстандын ичинде деле доллар менен сүйлөшүп калган да.

Экономист Эркин Абдразаков кыргыз мигранттары Орусияда арзан күч болгон көрүнүштөн арылышы керектигине токтолду:

Эркин Абдразаков.
Эркин Абдразаков.

- Мигранттар топтогон каражатын Кыргызстандын өзүнө инвестиция кылып салып, бизнес баштаса түзүгүрөөк болот эле. Биз азырынча Орусиянын экономикасына гана эң арзан инвестиция болуп келе жатабыз. Бул бир жагынан мекенчилдикке деле жатпайт. Өкмөт мигранттардын 2 миллиард доллардан ашык каражат түштү деп айтып келе жатат. Бул өлкөнүн экономикасына түшкөн жок. Мигранттар өз арбайын өзү согуп өзүнүн үй-бүлөсүнө инвестиция кылып жатат. Мамлекеттин жасай турган ишин мигранттар жасап жатат. Ушуну биздин чиновниктер туура түшүнбөй эле, мактанып, мигранттардын жанын карч уруп тапкан акчасын өзүнө ыйгарып алып, эрдик сыяктуу айтып жүрүшөт. Биз бул көрүнүштөн кетпесек болбойт. Мигранттардын тапканын, мүмкүнчүлүгүн Кыргызстандын экономикасы үчүн пайдаланып, аларга ыңгайлуу шарт түзүп бергендин ордуна, форумдарга чогулуп, ал жактан сөз сүйлөө менен гана чектелип жатышат.

Вашингтон буга чейин Орусиянын 2014-жылы Крымды аннексиялап алганына, Украинанын чыгышындагы аракеттерине, 2016-жылы өткөн шайлоого болжолдуу кийлигишүүсүнө байланыштуу Москвага бир нече жолу санкция салган. Апрель айында АКШ орусиялык 24 адамга, анын ичинде кеминде беш миллиардерге, 14 жеке менчик жана мамлекеттик компанияга санкция жарыялаган.​

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Жээнбековдун заманындагы жетекчилер

Сооронбай Жээнбеков парламентте сүйлөп жатат.

Бишкек мэрин шайлоонун айланасындагы талкуу өлкөдөгү кадр саясаты маселесин кайрадан күн тартибине чыгарды.

"Бишкек шаарынын жаңы мэрин шайлоо менен Кыргызстанда мурдагы президенттин бийликтеги таасири толугу менен аяктады" деп бир катар маалымат каражаттары жазып чыгышты. Себеби, ушуну менен өлкөдөгү маанилүү кызматтарды ээлеген адамдар толук алмашты.

Кыргызстандагы акыркы кадрдык жүрүштөр Ош жана Бишкек шаарларынын мэрлерин шайлоо болду. Мыйзамга ылайык, өзгөчө макамга ээ болгон эки шаардын башчыларын жергиликтүү кеңештердин депутаттары сунуш кылып, алардын добуш берүүсү менен шайланды.

Мурдагы президент Алмазбек Атамбаевдин эң жакын үзөңгүлөштөрүнүн бири болгон Албек Ибраимов баш калаанын депутаттарынын ишинеминен чыкканы үчүн кызматтан кетип, анын ордуна коомчулукка мурда саясий жигердүүлүгү менен анча байкалбаган Азиз Суракматов келди. Ал эми мурдагы бийлик Ошто оппозиция болгон Мелис Мырзакматовго теңата күч катары карманган Айтмамат Кадырбаевдин ордуна өкмөттүн бул облустагы мурдагы өкүлү Таалайбек Сарыбашев шайланды.

Шаар башчылары шайлоо аркылуу кызматка келсе да, учурдагы бийликтин кадры катары кабыл алынууда. Ошондуктан акыркы өзгөрүүлөр "Учурдагы бийликтин кадр саясатынын өзгөчөлүгү эмнеде?" деген суроону ортого койду. Бул жагынан талдоочулардын пикири бир кылка эмес.

Айрымдар президент Сооронбай Жээнбековдун кадр саясаты экс-президент Алмазбек Атамбаевдикинен анча айырмаланбай, ишке дайындоодо негизги критерий катары саясий салмак же коом алдындагы харизма эмес, жеке берилгендик жана тил алчаактык болуп жатканын белгилешет. Маселен, Жапониядагы саясат таануучу Даниел Кадырбеков акыркы кадрдык жүрүштөрдөн дал ушул өзгөчөлүктү байкаганын билдирүүдө:

Даниэл Кадырбеков.
Даниэл Кадырбеков.

- Бизде акыркы учурда жетекчилик кызматка куруучуну же ишкерди алып келип коюп жатышканын байкап атабыз. Ал адам өз алдынча демилге менен чыкпай, жогору жак эмне десе ошону гана аткарып отура берет. Бул болсо бийликтин институционалдык жактан өнүгүп, фунционалдык демократияны калыптандырууга жол бербейт. Муну авторитардык бийликтен калган калдыктар катары да сыпаттасак болот. Себеби, мындай кырдаалда өлкөнүн жетекчиси өзүнүн жанына демилгечил, күчтүү кадрларды алып келбейт. Кийин алар өзүнө атаандаш болуп чыкпайбы деп коркушат.

Эксперттин пикиринде, мындай кырдаалга көп жылдан бери калыптанган бийлик системасынын "эски адаттары" таасирин тийгизүүдө.

Жогорку Кеңештин депутаты Абдывахап Нурбаев жаралган кырдаалды кадр тандоодогу ачыктык жана атаандаштык аксап жатканы менен байланыштырат:

Абдывахап Нурбаев.
Абдывахап Нурбаев.

- Маанилүү кызматтарга жетекчилерди тандоодо ачыктыкты камсыз кылып, жарандык коомдун пикирин көбүрөөк укса жакшы болмок. Чынында Бишкек мэрин шайлоодо терс пикирлерге карабай "фракциялар тандады" деп чечим кабыл алуу туура эмес болуп калды деп ойлойм. Негизи эле бул маселелерди элге, коомчулукка салып бербесе сын айтыла берет.

Бирок профессор Алмазбек Акматалиев акыркы кездеги кадрдык жүрүштөр мурдагыдан айырмаланып жатат деген пикирде.

- Биринчиден, мурдатан топтолгон, уюшулган командасынын жоктугунун белгиси болуп жатат. Азыр президент негизги критерий тажрыйбасы менен тазалыгына көңүл буруп жатат окшойт. Балким президент өзү тутунган баалуулуктардын негизинде тандап жатышы мүмкүн. Биз ошондуктан, учурда кызматка барып жаткан кадрлардын кандай иш кыларын күтүшүбүз керек.

Кыргызстанда кадр саясаты бир нече борбордон башкарылат. 2010-жылдан соң өкмөттү парламенттеги коалициялык көпчүлүк курап, министрлерди Жогорку Кеңештеги фракциялар сунуш кылат. Мындан сырткары президент коопсуздук органдарынын жетекчилерин дайындайт.

Бирок ар кандай себептерден улам өлкөдөгү кадрлардын тагдырын чече турган негизги борбор катары бейформал түрдө дагы эле президенттик аппарат аталып жүрөт.

Мурдагы премьер-министр Амангелди Муралиев мамлекеттин жетекчилиги үчүн кадр саясатын жүргүзүүдө өз алдынча демилгеси жок, "берилгендик" деген принциптерди кармануунун кесепети жалпы мамлекетке тиерин белгилейт.

Президент Сооронбай Жээнбеков буга чейин мамлекеттик кызматта кесипкөй, таза жана тажрыйбалуу адистердин жетишсиздиги байкалып жатканын жана кадр саясаты чукул реформага муктаж экенин билдирген:

Сооронбай Жээнбеков.
Сооронбай Жээнбеков.

- Азыр бизде квалификациясы жогорку адистерди мамлекеттик кызматка тартуу зарыл. Мамлекеттик жана муниципалдык органдарга кызматкерлер таза сынак жана ачык атаандаштык аркылуу келиши абзел. Тааныш-билиш же жек-жаат аркылуу кызматка орношууну жоюу - мамлекеттик башкаруудагы реформанын негизги максаты. Мамлекеттик кызматка таза, кесипкөй жана тажрыйбалуу адистердин келиши ушул залда отургандарга көз каранды. Биз кандай кадрларды сунуш кылсак, мамлекеттин өнүгүшүн камсыз кыла турган мамлекеттик кызматтын сапаты да ошондой болот. Кадр маселесине биз абдан аяр мамиле кылышыбыз керек. Жакшы кадрларды сактаганды үйрөнүшүбүз зарыл. Туугандарыбызды, жакындарыбызды же тааныштарыбызды кимдир-бирөөнүн ордуна "коюп бер" дегенди токтотуш керек.

Мындан соң президент Жээнбековдун кадр саясатындагы ротация ишке ашырууну сунуш кылды. Анын алкагында өкмөттүн Ош жана Ысык-Көл облустарындагы өкүлдөрү алмашты.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Жамаачыланган жарандык авиация

Жамаачыланган жарандык авиация
please wait

No media source currently available

0:00 0:26:05 0:00
Түз линк

Суракматов Бишкектин мэри болуп шайланды

Бишкектин жаңы мэри шайланды
please wait

No media source currently available

0:00 0:04:19 0:00

Бишкек шаардык кеңеши Азиз Суракматовду баш калаанын мэри кылып шайлады.

Буга чейинки ишмердиги жана бизнеси талкууга түшкөн жаңы мэрге бир гана депутат каршы болду. Жайкы саясий тыныгуу маалында бир айга жакын коомчулуктун талкуусунда болгон Бишкек шаарынын мэрине добуш берүү тез эле өттү.

Мэриянын имаратына депутаттар чогулганга чейин 50гө жакын жарандык активист, шаар тургундары чогулуп, нааразылык акциясын өткөрүштү. Алар альтернативасыз өтүп жаткан шайлоого жана Суракматовдун талапкерлигине каршы болуп, шаардык кеңештин тарашын талап кылышты.

Акциянын катышуучуларынын бири, жарандык активист Калича Умуралиева буга чейин курулуш бизнеси менен алектенип келген Азиз Суракматов шаар башына келсе мэрдин ыйгарым укуктарын өз кызыкчылыгына колдонушу мүмкүн деп чочулайт:

Калича Умуралиева.
Калича Умуралиева.

- Шаардык кеңеште жалаң курулуш компаниясы барлар отурат. Эми курулушчу мэрди шайлаганы жатышат. Шаардыктар, жөнөкөй жарандар эмне кылышыбыз керек? Шаарыбыз бетондон курулган "жунглиге" айланып калды. Мыйзамдарда баары жакшы көрсөтүлгөн. Бирок шаардыктар үчүн мыйзам аткарылбайт, жашоону жеңилдеткен эч нерсе каралбайт.

Активисттер Бишкек мэриясынын имаратынын тышында акция өткөрүп жатканда кезексиз жыйынга чогулган шаардык кеңештин депутаттары мэрликке көрсөтүлгөн жалгыз талапкер Азиз Суракматовдун программасын жалпы жыйында укпай эле дароо добуш берүүгө өтүштү.

Мындай дароо добуш берүүнү шаардык кеңештеги КСДП фракциясынын депутаты Валентина Лисниченко сунуш кылып, көпчүлүк депутаттар аны колдошту.

Депутаттардын мындай чечимине нааразы болгон "Республика - Ата Журт" фракциясынын мүчөсү Канатбек Музуралиев шаардык кеңеш мэрдин убадаларын албаганына өкүнүч билдирди:

- Жогорку Кеңештин депутаты Рыскелди Момбеков айткандай, "дежүр адамдар" өздөрүн көрсөтүп калууга, жагынып калууга аракет кылып жатышат. Мен мэрге талапкердин программасын эмес, ал киши журналисттер аркылуу шаардыктарга дагы бир жолу убадаларын эскертсеби деп ойлогом. Бирок бул сунушту колдогондор аз болду.

Бир саатка жетпеген мэр шайлоонун натыйжасында добуш берүүгө катышкан 44 депутаттын 43ү Азиз Суракматовду колдоп, бир депутат каршы болду.

Мэр шайлоого каршы активисттердин акциясы. 8-август, 2018-жыл.
Мэр шайлоого каршы активисттердин акциясы. 8-август, 2018-жыл.

​Социалдык тармактарда айрымдар жаңы мэрге каршы чыккан жалгыз депутат - КСДП фракциясынын мүчөсү, "5-каналдын" мурдагы директору Евгения Бердникова экенин жазып чыгышты. Бирок Бердникова бул маалыматты ырастаган жок.

47 жаштагы Азиз Суракматовду мэрлик кызматка шаардык кеңештеги көпчүлүк коалиция сунуш кылган. Мындай чечимди кабыл алган кеңеш жана талапкер шайлоого чейин кескин сын пикирлерге кабылды.

Буга чейин шаардык архитектура башкармалыгында иштеп, Жогорку Кеңеште депутат болгон Азиз Суракматов баш калаада көп кабаттуу имараттарды курган "Елизавета" курулуш компаниясына тиешеси бар экени белгилүү болгон.

Шаардагы активисттер бул көрүнүштү кызыкчылыктардын кагылышын жарата турган жагдай катары баалап, айрымдары талапкерди каттоодон баш тартууну өтүнүп БШКга да кайрылышкан. БШК бул өтүнүчтү четке какты.

Азиз Суракматов буга чейинки ишмердигинин мэрлик кызматка эч кандай зыяны тийбей турганын билдирүүдө. Ал тиешелүү кайрылууну Борбордук шайлоо комиссиясына жибергенин маалымдады:

- Кыргызстандын мыйзамдарына ылайык, кызыкчылыктар кагылышы болбогондой шарт түзөбүз. Мен Борбордук шайлоо комиссиясына кат менен кайрылдым. Мэрликке киришкен соң бардык документтерди мыйзамга ылайык жүргүзөм. Ал эми "Елизавета" курулуш компаниясында буга чейин эле иштебей калгам.

Ошондой эле Суракматов өз ишиндеги негизги максаты катары шаардагы коомдук транспорттук маселелерди чечүүгө аракет кыларын белгиледи:

- Бишкек шаарында Советтер Союзунун учурунда 800дөй автобус, 400дөй тролейбус жүрчү. Ошол убактагыдай сандагы коомдук транспорт жүргүзүүгө аракет кылабыз. Муну бир жыл ичинде кылам деп айта албайм. Бирок сатып алууга аракет кылабыз.

Азиз Суракматов буга чейинки мэрлер сыяктуу камалуудан коркпой турганын кошумчалады. Суракматовго чейинки мэрлер Албек Ибраимов менен Кубанычбек Кулматов "мыйзам бузган" деген шек менен азыр камакта отурушат. Мурдагы президент Алмазбек Атамбаевдин жакын адамы катары айтылып жүргөн Албек Ибраимовду шаардык кеңеш ишеним көрсөтпөө жолу менен 13-июлда кызматтан кетирген эле. Ошондон кийин шаардык кеңеш кийинки мэрликке татыктуу кадрды алып келүүгө убада берген.

Бакыт Рыспаев.
Бакыт Рыспаев.

Эксперт Бакыт Рыспаевдин айтымында, бийлик альтернативасыз шайлоо өткөрүүгө көнүп баратат:

- Эми бул талапкердин шайланары башынан эле белгилүү болгон. Болгону жарандык коом өз үнүн угузууга аракет кылды. Бул кырдаал шаардык кеңештин жалаң бизнестен келген адамдары бийлик көрсөткөн талапкерди колдоого даяр экенин көрсөттү. Атаандаштыгы жок шайлоону "шайлоо" эмес, сылык түрдө "дайындоонун формасы" деп атасак болот.

Суракматовго чейин өткөн айда өлкөнүн түштүк борбору макамы бар Ош шаарынын мэри Таалайбек Сарыбашев да альтернативасыз негизде шайланып келген.

Бишкек мэрин шайлоого каршы өткөн активисттердин акциясынан сүрөт баян. 8-август.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Масалиев, Жумагулов жана Аманбаев...

"Ойчул". Огюст Роден.

Эгемендик жылдары Кыргызстанда башкаруунун өзүнчө мектеби калыптанган жок. Себеби соңку чейрек кылымда облус, район, шаар башчылары түгүл, өкмөт менен министрликтердин жетекчилерин тез-тез алмаштыруу кадимки көрүнүшкө айланган. Совет мезгилиндеги жетекчилердин иш стили кандай эле?

Эгемендик жылдары өлкөнүн биринчи жетекчилери аймакты кыдырып чыкканда аларды жылкы же кой союп сыйлоо, жаңы дайындалган жетекчиге тон кийгизүү жаңылык болбой калган. Былтыр Ош шаарынын ошол кездеги мэри Айтмамат Кадырбаев жаңы курулуштун ордуна барганда астына килем төшөп, көчмө минбар орнотулган. Анан да азыр облустук жана республикалык деңгээлдеги жетекчилердин “ат тезеги кургабай” алмашуусу да кадимки салтка айланган.

Ал эми совет мезгилинде кадрлар жарышка түшчү күлүктөй тапталганын эски заманды көргөн аткаминерлер айтып жүрүшөт. Алардын бири, 83 жаштагы эмгек ардагери, Эмгек кызыл туу орденинин кавалери Асан Жылкыбаев менен Ысык-Көл облусунун акыркы 20 жылындагы үч жетекчиси тууралуу сүйлөштүк.

Абсамат Масалиевдин иштөө стили

Асан карыя кепти обол Абсамат Масалиевден баштады:

- Абсамат Масалиев Ысык-Көлгө обкомдун 1-катчысы болуп барганда иштештик. Мен анда Тоң районунда совхоздун директору, анан колхоздун башкармасы болуп турдум. Ал элден өзгөчө айырмаланган абдан сыпайы, көп сүйлөбөгөн, билимдүү, чогулушту башкара билген, талапты коё билген киши эле. Колдон келе турган иштерди аябай талап кылчу. Доклад окуганда кээ бирөөлөрдөй жарым саат, бир саат созбой, ток этер жерин айткан. Көп эле чарба кыдырды. Күздө биздин Тоң районунда чөп чабык биринчи орунда турат. Чөп чабыкта эл менен сүйлөшүп, ыраазы болуп кетчү. Биздин райкомдун 1-катчысы Бейше Жапаров да кыйын киши.

Масалиев 1979-1985-жылдары Ысык-Көл облусун жетектеген соң Москва аны Кыргызстан КП БКнын 1-катчысы кызматына ылайык табат.

- Абсамат Масалиев шаан-шөкөткө, той-топурга, ашыкча чыгымга аябай каршы турчу. Бир жолу бу кишини Бейше Жапаров түш ченде алып келди. Түштөн кийин райондо пленум болгону жатат. Талаа станында сугатчылар, трактористтер тамак ичип жатышкан. Жармасы бар, чайы бар. Масалиев тооктун сорпосунан ичти. Анан экинчи тамакты алып келди. (Биз үчөөбүз да: А. Масалиев, Б. Жапаров, мен). “Ой, муну аксакалдарга берчи” деди. Алар чөп чаап жүргөн. Ал киши сорпосун жана бир чыныдай карандай чай ичти да “тойдук“ деп кете берди. Атайылап кой союп, ыракаттанган кишилерди жаман көрчү. Угуп жүрдүк: үйүнө кымыз-сымыз алып барган кишилерди уят кылып, акчасын төлөп берип... Биз андайын көргөн жопуз. Бекерден Исхак Раззаковдун тарбиясын албаса керек.

1959-жылы административдик башкарууга сарпталган чыгымдарды азайтуу максатында жоюлган Ысык-Көл облусу 1970-жылы кайра түзүлгөн. 1991-жылы СССР кыйраганча облусту беш киши жетектеген - Арстанбек Дүйшеев (1971-1979), Абсамат Масалиев (1979-1985), Апас Жумагулов (1985-1986), Анатолий Хрестенков (1986-1988), Жумгалбек Аманбаев(1988-1991). Бул кишилердин ысымы, Хрестенковду албаганда, бүгүн да көпчүлүк кыргызстандыктарга белгилүү.

Асан Жылкыбаев эмгек жолун Тоңдун Ак-Терек айылында китепканачы болуп баштаган. Билими - үч жылдык партиялык мектеп жана Айыл чарба институту. Жетекчилик тажрыйбасы: “Ак -Терек” совхозунда комплекстүү бригаданын бригадири, башкы зоотехник, совхоздун директору, Карл Маркс атындагы колхоздун башкармасы. Асан аксакал ардактуу эс алууга Ак-Терек айыл өкмөтүнүн төрагасы болуп жүрүп чыгат.

Белгилүү журналист, жазуучу Мундузбек Тентимишев да жетекчилерге тон кийгизүү, мал союп сыйлоо, килем төшөө ал кезде жок экенине токтолду:

- Андай өнөкөт жок болчу. Мен андайды көрө алган жокмун. Чабандарга барса да, малдын кыгын кечип, кашардын ичине же боз үйдүн же чатырдын ичине кирип... “Нан ооз тийгиле. Айран ичкиле” десе, ичип... Сыйламай кечээ күнкөрсуздук жылдары пайда болбодубу. Мен өзүм көлдүк болгондон кийин Абсамат Масалиевди билем. Юматова деген Жети-Өгүз районундагы “Коммунизм” колхозунун башкармасы капуста талаасына алып барыптыр да. Масалиев талааны аралап, өз колу менен капуста жыйнашат. Анна Тихоновна “Сиздин үйүңүзгө капуста берейин” деп айтса, “Мага берчү капустаңарды бала бакчага берип койгулачы” деп, карапайым жөнөкөйлүгү менен таң калтырган учур болгон. Мунун баары жасалма эмес. Алардын табияты ошондой болгон.

please wait

No media source currently available

0:00 0:12:42 0:00

Апас Жумагуловдун иш стили

Абсамат Масалиев Кыргызстан КП БКнын 1-катчысы же республиканын биринчи жетекчиси болуп кеткенден кийин Ысык-Көл облусун Апас Жумагулов бир жылдай жетектейт. Совет заманында жана төбөлсүздүк жылдары да кыргыз өкмөтүн жетектеп, анан элчилик кызматта жүргөн бул кишинин жетекчилик стилин Асан аксакал мындай мүнөздөдү:

- Апас Жумагулов да аябагандай тажрыйбалуу киши экен. Бизде обкомдун 1-катчысы болуп калды. Ал жалаң контордо отуруп башкарган киши экен. Чарбаларга чыгат аз-аздап. Чарбанын эсеп-кысабын алдырат да өзү талдайт. “Эмне үчүн мындай болуп атат? Эмне үчүн бүтпөй жатат?” деп талапты катуу койчу. Анткени, Апас Жумагулов мурда айыл чарбасында иштеген эмес. Ысык-Көлгө БКда өнөр жайы боюнча катчы болуп жүрүп барды да. Бирок бат эле үйрөндү, айыл чарбасын. Анан Совминди жетектегени кетпедиби. “Эмне болуп атат?” деп ар андай убакта телефон чалып калчу.

Апас Жумагулов Ысык-Көл облусуна башчы болуп келгенге чейин беш жыл Борбордук комитетте өнөр жайы боюнча катчы болуп, алты жыл өнөр жайы жана транспорт бөлүмүн жетектеген.

Журналист Мундузбек Тентимишев, тескерисинче, Апас Жумагуловду иштин натыйжасын биринчи орунга койгон жетекчи катары сыпаттады:

- Жумагулов жаны тынбаган адам болчу. Кабинетинде аз отурчу. Ал киши чогулуштарын өткөрүп, тапшырмаларын берип коюп, күнү-түнү чапкылап жүргөн да. Ысык-Көлдө каналдардын салынышы, малчыларды кашарлар менен камсыздоого (бул ишти Арстанбек Дүйшеев баштаган) көп көңүл бурду. Биздин Улахол совхозуна айына жок дегенде бир-эки жолу келип кетчү. Өкмөттө чогуу иштешип калдым. Ошондо бир-эки күн иштеп, кайра эле кыдырып кетчү. Биринчи кезекте шашылыш чечилчү маселелерди, анан келечекте чечилчү иштерди өзүнчө бөлүп карачу да, бу киши. Иштин натыйжасы биринчи кызыктырчу. Улам эле чапкылап бара бериш же кабинетте отуруш - ал кишиге максат эмес болчу. Иш кандай чечилет? Ушу жагына көңүл бурчу, мен байкашымча.

Мундузбек Тентимишевдин журналисттик эмгеги 2000-жылы Кыргыз Республикасынын президентинин “Алтын калем” сыйлыгы менен бааланган.

Жумгалбек Аманбаевдин өзгөчө касиети

Асан аксакал Ысык-Көл облусун 1988-91-жылдары жетектеген Жумгалбек Аманбаевдин кишинин ичи-коюнуна кирип кетмей өзгөчө касиетин белгиледи:

- Аманбаев облуска Ысык-Көл жана Нарын аймактары бириккен кезде келди. Ал кезде облус борбору Балыкчыда турду. Докладды окуганда кээ бир жерлерине куйкум сөздөрдү кошуп күлдүрчү. Аябагандай чечкиндүү киши... Масалиевге караганда оюн-зоокторду уюштуруп алып жүргөн киши болчу. Бирге иштедик. Элге аябай жакты. Колтуктап эле ичиңдеги сырыңды илгиртпей билип алчу. Теңтуш боло берчү. Абсамат Масалиевге жакындай алчу эмеспиз. Бул киши колтуктап алып эле: “Эмне болуп атасың? Эмне болуп кетти?” деп кирчү.

Мындайда англис философу Френсис Бэкондун “Көйнөк белдин ажарын кандай ачса, манера кишинин адеп-ахлагын ошондой ачып көрсөтөт” деген накыл кеби аргасыз эске келет.

Жумгалбек Аманбаевдин эл менен сүйлөшө билүү өзгөчөлүгү тууралуу Мундузбек Тентимишев мындай бир окуяны айтып берди:

- Эл менен аябай бат тил табышкан, жөнөкөй, кандай мүнөздөгү адамдар болсо да сырын бат тапкан шок адам болгон. Мен таң калган касиет: Жумгалбек Аманбаевге ар кандай кесиптеги, ар кандай курактагы адамдар өзүнөн өзү эле магниттей тартылып турчу. Кабыл алуусуна кирген кандай адам болбосун сөзсүз рахат алып, күлүп, кубанып чыкчу да. Ошонун маселеси чечилбесе да ички дүйнөсүндө жаткан купуя сырын таап, көңүлүн көтөрүп койчу. Аны кишилер жакшы көрүп калчу. Мен мындай касиетти кыргыздардын ичинен өтө эле аз адамдардан учураттым. “Ушу касиетиңизди кимге окшоштурасыз?” деп сурасам: “Мен мүнөзүм жагынан, ачыкты жагынан, тамашакөйлүгүм жагынан Султан Ибраимовго окшошмун” деген. Ыраматылык Султан Ибраимовду көп айтчу да. Эң бир татаал маселелерди күлдүрүп жатып эле чечип салчу. Балыкчыда бир жолу чырак өчүп, газ келбей, орустар арызданып барды. 30-40 адам. 3-кабатта болчу. Жумгалбек Аманбаев тоо тарапты карап тура берди. Анан орустардын баарын чакырып:”Тээтиги тоону көрдүңөрбү?” “Ии, көрдүк. Эмне бар экен? Кар бар бекен?” “Кар бар экен.” “Башка эч нерсе жокпу?” Жок!” “Жок бекен?! Мына ошол тоолордун арасында жөпжөнөкөй чабан кыргыздар силерге мал багып, эч кандай газы жок эле, чырагы (свети) жок эле күн көрүп, тиричилик кылып жатат. Силер айтып жаткан газ, чырак маселесин чечебиз, чечип жатабыз... “Ойлогон ойду кыстаган турмуш жеңет” болуп кээде үзгүлтүккө учуратып калып атат. Чыдай тургула. Тиги кыргыз чабандарды ойлогула” деп... Анан арызданып келген орустар Ж. Аманбаевдин тапкычтыгына, жүйөлүү сөзүнө ыраазы болуп кетишкени эсимде. Бу кишинин жакшы жагы - кимге болсо да жардам көрсөткөнгө аракеттенчү. Таланттуу, жөндөмдүү, ак иштеген кишилерди дайыма көтөрмөлөп турчу. Басынтчу эмес. “Сенин колуңдан баары келет да... Ойлонуп көрчү... Муну чогуу чечели” деп, кишинин шагын сындырчу эмес.

Мундузбек Тентимишев 1988-91-жылдары Ысык-Көл облустук партия комитетинде жана облустук кеңеште иштеген.

Улуу орус акыны Пушкиндин “Тажрыйба - бул катаал жаңылыштыктардын туундусу” деп айтканы бар. Ошого тарыхыбыздагы мыкты деп эсептелген жетекчилердин адеп-ахлагын, тутунган принциптерин, башкаруу стилин билүү аларды жана алар жашаган түзүлүштү идеалдаштыруу эмес. Максат: коомго азыркы жана мурунку жетекчилерди салыштырып көргөнгө мүмкүндүк берүү.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Таштандыга ыргытылган "фракциялар"

Жарандык активисттер 8-августта чогулуп, Бишкек мэрин шайлоо жараянына каршы нааразылык билдиришти.

Бишкектин жаңы мэри шайланды

Бишкектин жаңы мэри шайланды
please wait

No media source currently available

0:00 0:04:19 0:00

Жогорку сот жаңыча иштөөгө убада берди

Жогорку сот.

Жогорку соттун төрайымы Айнаш Токбаева сот тутумун реформалоонун алкагында соттордун өз алдынчалыгын жана айкындуулугун камсыз кылуу аракеттери жүрүп жатканын билдирди.

7-августта журналисттер менен жолугушуу учурунда Айнаш Токбаева "электрондук сот өндүрүшү" долбоорун ишке киргизүүнүн айрым жагдайларын айтып берди.

Анын айтымында, долбоордун алкагында соттук иштерди кароодо иштерди автоматтык түрдө бөлүштүрүү, жараянды уюштурууну техникалык жактан камсыз кылуу жана соттук актыларды Интернет-сайттарга жайгаштыруу сыяктуу иштер аткарылат. Алар чечим кабыл алууга сырттан кийлигишүүнү азайтуу максатын көздөйт. Бирок жарандык активисттер далай жылдардан берки ушундай аракеттерге карабастан жакшы жыйынтык чыкпай келе жатканын айтышууда.

Сот актылары толук жарыяланбады...

Жолугушууда сот тутумунун ачык-айкындуулугун камсыз кылыш үчүн sot.kg жана act.sot.kg интернет-сайттары туруктуу иштеп, сот иштери, соттук жараяндын убактысы, орду тууралуу маалыматтар жана соттук актылар жарыяланып жатканы айтылды. Учурда бул сайтта 100 миңдей соттук актылар жарыяланганы белгиленди. Бул соттук актылар менен ар бир кызыккан тарап таанышууга мүмкүнчүлүгү бар. Бирок айрым журналисттерди алардын арасында коомчулукта бүйүр кызытып, "саясий мүнөздөгү иштер" катары сыпатталган өкүмдөр менен чечимдердин сайттарга жарыяланбай жатканы кызыктырды.

Жогорку соттун төрайымы Айнаш Токбаева соттор жабык каралган иштерден тышкары бардык соттук актыларды коомчулукка жарыялоого милдеттүү экенин айтып, бул жоопкерчиликти жогорулата турганын айтты:

Айнаш Токбаева.
Айнаш Токбаева.

- Жабык соттук жараяндарда каралган иштердин чечимдеринен тышкары, бардык соттук актылар бул сайтка өз убагында жайгаштырылышы керек. Биз азыр ай сайын мониторинг жүргүзүп турабыз. Беш айдын жыйынтыгы боюнча республикада кабыл алынган соттук актылардын 78 пайызы жайгаштырылганы аныкталды. Бирок ошол эле кезде соттук актыларын сайтка жайгаштырбаган 13 судьяга чара көрүү жөнүндө мен жакында тартип комиссиясына сунуш киргиздим. Бул маселе тартип комиссиясында каралып, алар тартип жазасына тартылса, анда соттордун жоопкерчилигин жогорулатууга өбөлгө түзөт.

Мындан тышкары, сот имараттарында жана сот жараяндарын өткөрүү залдарында үн жана видео жазуу тутумун орнотуу иштери жүрүп жатканы айтылды. Мындай долбоорлор Бишкек район аралык сотунда, Свердлов райондук жана Аламүдүн райондук сотторунда сыноодон өтүп жатканы белгилүү болду.

Соттук иштерди бөлүштүрүүнүн жаңы жолу

Жолугушууда автоматташтырылган маалымат тутуму же электрондук сот өндүрүшү жакын арада Бишкек шаарынын биринчи инстанциядагы сотторунун баарына киргизилери айтылды. Бул долбоор сотко арыз түшкөндөн тартып, материалдар архивге кеткенге чейинки документтердин баарын электрондоштурууга багытталган.

Аламүдүн райондук сотунун төрагасы Азамат Узакбаев соттук иштер эми автоматтык түрдө бөлүштүрүлүп, ага таасир этүүчү адам фактору азая турганын айтты:

Ишти кайсы судья карай турганын алдын-ала билүүгө мүмкүн болбойт жана ага таасир этүүгө жол берилбейт.

- Сотко иш кабыл алынган күндөн баштап аны бөлүштүрүү, сот жараянын дайындоо жана сот актысы чыгып, жарыяланып, анан материалдар канцелярияга тапшырылганга чейинки процедуралардын баары ачык-айкын катталып, соттордун өзүн-өзү көзөмөлдөөсүн камсыз кылат. Бул жерде ишти мыйзамда көрсөтүлгөн мөөнөтүндө кароо негизсиз жылдырылса же сот жараяны атайылап создуктурулса, анда анын чыныгы себептери монитордон көрүнүп калат. Азыркы учурда тесттик режимде соттук иштерди автоматтык түрдө бөлүштүрүү сыноодон өткөрүлүп жатат. Ишти кайсы судья карай турганын алдын ала билүүгө мүмкүн болбойт жана ага таасир этүүгө жол берилбейт. Бул жерде соттук иштер соттордун адистешүүсүнө жараша баарына бирдей, туура бөлүштүрүлүшү да маанилүү.

Ордунан жылбай келген демилге

Азыркы убакта Жогорку сотто иштерди автоматтык түрдө бөлүштүрүү тутуму толук ишке киргизилип, ийгиликтүү иштеп жатканы белгиленди. Бул долбоорлорду Европа Биримдиги жана USAID сыяктуу эл аралык донорлор каржылаган.

Бирок бир катар жарандык активисттер сот тутумундагы мындай өзгөрүүлөрдөн жыйынтык чыгаарына ишенишпейт. Жаш саясатчы Мавлян Аскарбеков бул боюнча мындай дейт:

Мавлян Аскарбеков.
Мавлян Аскарбеков.

- "Сот тутумун реформалоо" деген шылтоо менен ага ушул күнгө чейин эбегейсиз чоң каражат коротулду. Анын көпчүлүгү эл аралык донор уюмдардан грант катары берилсе, кайсы бир бөлүгү мамлекеттик казынадан каралган. Азыркы кезде бардык сот имараттарында ал каражатка сатылып алынып, бирок эбак эле иштебеген видео байкагычтар дагы эле илинип турат. Тилекке каршы, бул долбоорлор сот чечимдеринин калыс жана мыйзамдуу чыгышына багытталган эмес. Булар ошолордун жыйынтыгын гана жарыялап, анан толгон-токой семинарларды, конференцияларды өткөрүп, гранттык каражаттарды кумга сиңген суудай эле жок кылып туруп, отчет берип коюшат. Бирок ушул кезге чейин укуктун үстөмдүгү, соттун өз алдынчалыгы боюнча кандайдыр бир жыйынтыкты жеке мен көрө алган жокмун.

Долбоордун башкы максаты катары электрондук сот өндүрүшү сот адилеттигин ишке ашыруунун сапатын жогорулатууга жана иштерди мыйзамда белгиленген мөөнөттө кароого өбөлгө түзөрү белгиленген. Ал бюрократиялык бөгөттөрдү жоюп, сот системасынын ачык-айкындыгын камсыз кылууга багытталган.

Долбоорду иштеп чыккандардын баамында, бул арыз берүүчүлөр менен сот системасында иштегендердин ортосундагы байланышты азайтып, жыйынтыгында ал корруппциялык көрүнүштөрдү азайтышы керек.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

А. Масалиев, А. Жумагулов, Ж. Аманбаев...

please wait

No media source currently available

0:00 0:12:42 0:00

Сапар Исаковдун УКМКга каршы арызы

Сапар Исаков.

Абактагы мурдагы премьер-министр Сапар Исаков Башкы прокуратурага арызданды. Ал Улуттук коопсуздук боюнча мамлекеттик комитеттин (УКМК) тергөөчүлөрү опузалап, адвокаты Нурбек Токтакунов менен кызматташуудан баш тартууга мажбурлап жатканын айткан. Азырынча Башкы прокуратура мурдагы премьердин кайрылуусуна жооп кайтара элек. Бирок буга чейин УКМК Исаковдун айткандарын четке кагып, “жеңил пиар” катары баалаган.

Өткөн айда адвокат Нурбек Токтакунов айтып чыккан тергөө абагындагы кысымды мурдагы премьер-министр Сапар Исаков коомчулукка дагы эскертти. Ал башкы прокурор Өткүрбек Жамшитовго кайрылып, тергөөчүлөргө чара көрүүнү суранды.

Исаковдун кайрылуусу 6-августта башкы прокурорго жөнөтүлгөнүн мурдагы премьер мүчө болгон Кыргызстан социал-демократиялык партиясынын (КСДП) расмий өкүлү Кундуз Жолдубаева "Азаттыкка" айтып берди:

- Сапар Исаков УКМКнын кызматкерлери аны опузалаган фактыны текшерүүнү суранды. Мындан бир нече жума мурда Исаковду "жактоочу Нурбек Токтакуновдун кызматынан баш тарт, болбосо дагы бир кылмыш ишин козгойбуз" деп УКМКнын Илим аттуу кызматкери коркуткан. Бул факт тууралуу ал ошондо эле адвокат аркылуу коомчулукка кабарлаган. Эң кызыгы - бул иштин баары адвокаттын катышуусу жок болуп жатат. Мыйзам боюнча адвокатсыз эч кандай тергөө иштери жүрбөш керек эле. Исаков ушул фактыны текшерип берүүнү өтүнүп, Башкы прокуратурага кайрылды.

Башкы прокуратура Сапар Исаковдун кайрылуусу келип түшкөнүн жана ал жалпы тартипте караларын "Азаттыкка" кабарлады.

Негизи абактагы Исаковду опузалоо аракеттери болуп жатканы тууралуу өткөн айда анын адвокаты Нурбек Токтакунов айтып чыккан. Адвокаттын пикиринде, атайын кызматка анын тергөө тууралуу коомчулукка ачык маалыматты бөлүшкөнү жакпай жатат. Токтакунов тергөөчүлөр Сапар Исаковду аны менен кызматташуудан баш тарттырууга аракеттер болуп жатат деген божомолу менен бөлүштү:

Нурбек Токтакунов.
Нурбек Токтакунов.

- Анткени мен эл алдында ачык, түшүндүрмөлөр менен жарыялап жатпаймынбы. Кандай кыймыл-аракеттер болуп, кайсы мыйзамдар бузулуп жатканы тууралуу тынымсыз маалымат берип жатам. Демек, УКМК дал ушундай ачыктыкты жактырбайт. Алар мурда деле канчалаган адамдарды "коррупцияга каршы күрөш" деп камап, бирок коомчулукка толук маалымат бербей коюшчу.

Токтакунов опузалоо аракети боюнча айтып чыккан маалда УКМК ал маалыматты төгүнгө чыгарган. Комитеттин расмий өкүлү Рахат Сулайманов мындай аракетти "кезектеги жеңил пиар" катары сыпаттаган:

- Бардык тергөө иш-чаралары Кылмыш-процессуалдык кодекстин негизинде жүрүп жатат. Ал эми адвокат Токтакуновдун билдирүүсү карандай калп. Ошондуктан Токтакуновдун бул билдирүүсүн кезектеги жеңил пиар аракети катары баалайбыз.

Сапар Исаковдун кызыкчылыгын сотто үч адвокат коргоп жатат. Анын экөө, Учкун Каримов менен Нурлан Жээналиев - мурдагы прокуратура кызматкерлери. Ал эми үчүнчүсү - "Прецедент" юридикалык мекемесинин директору, укук коргоочу Нурбек Токтакунов Исаковдун иши тууралуу маалымат каражаттарына жана социалдык тармактарга тынымсыз маалымат берип жүрөт.

Конституциялык соттун мурдагы судьясы Клара Сооронкулова дал ушул себепке байланыштуу тергөө Токтакуновго каршы чыгышы мүмкүн экенин четке какпайт:

- Эгерде Исаковго мындай басым болсо - ал мыйзамсыз. Бул эми идеалдуу жагынан караганда. Бирок иш жүзүндө тергөөчүлөрдүн өз ыкмалары бар экенин жана аны колдонорун баарыбыз билебиз. "Эмне үчүн Токтакунов?" дегенде - ал тергөө тууралуу ачык маалыматтарды чыгарып жатпайбы. Негизи эле акыркы учурда саясатчылар дал ушундай милдетти аркалаган адвокаттардын кызматынан пайдаланып жатышат. Мындай көрүнүш Текебаевдин ишинде да болгон.

Ошол эле учурда Сапар Исаковдун акыркы билдирүүсүн күмөн саноо менен кабыл алып, ага ишенбегендер да бар. Маселен, мурдагы акыйкатчы Турсунбек Акун Исаков өзү түзгөн системанын курмандыгы болду деген пикирде:

- Түрмөдө жаткан учурда ага кысым, ыдык көрсөтүүгө каршымын. Бирок мен Сапар Исаковду да, Нурбек Токтакуновду да жакшы билем. Экөө тең пиарды жакшы көрөт. Ошондуктан "коомчулуктун көңүлүн буралы" деп жатабы деген ой кетет. Экинчиден, Атамбаев менен чогуу жүрүп, ушул системаны түзгөндөрдүн бири Сапар өзү болуп жатпайбы.

41 жаштагы Сапар Исаков мурдагы президент Алмазбек Атамбаевдин эң жакын адамдарынын бири болчу. Ал буга чейин президенттик аппараттын жетекчиси, былтыр август айынан быйыл апрелге чейин өлкөнүн өкмөт башчысы болуп эмгектенди. Экс-президент Атамбаев менен азыркы президент Сооронбай Жээнбековдун мамилеси бузулган соң Исаков башкарган өкмөттү парламент ишеним көрсөтпөө аркылуу кызматтан кетирген.

Мындан көп өтпөй Исаков Бишкек жылуулук электр борборун (ЖЭБ) модернизациялоо боюнча козголгон кылмыш ишинин алкагында шектүү катары 5-июнда камакка алынган эле.

31-июлда Бишкектин Биринчи май райондук соту Сапар Исаковдун бөгөт чарасын карап, аны камакта кармоо мөөнөтүн 5-октябрга чейин узартты.

Сот Сапар Исаковду камакта калтырды
please wait

No media source currently available

0:00 0:01:06 0:00

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Өкмөттүн талашка түшкөн сунуштары

Мухаммедкалый Абылгазиев жана Сооронбай Жээнбеков. 25-апрель, 2018-жыл.

Президент Сооронбай Жээнбеков өкмөттү өз демилгелерин элге алдын ала түшүндүрүүнү күчөтүүнү тапшырды. Буга чейин Мухаммедкалый Абылгазиев жетектеген министрлер кабинети көтөргөн бир катар демилгелер коомчулукта кескин сынга кабылган. Эксперттер мындай кырдаалды өкмөттүн ишинин конкреттүү жыйынтыгы көрүнбөй жатканы менен байланыштырат. Бирок өкмөт өкүлдөрү ишинин жыйынтыгы жакын арада сезилерин айтып, жакшы өзгөрүүлөр болоруна убада берип келе жатат.

Өкмөттүн кийинки убакта көтөргөн демилгелери коомчулуктун сынына кабылып жатканы президент Сооронбай Жээнбековдун да көңүлүн бурду. Ал премьер-министр Мухаммедкалый Абылгазиевди кабыл алып жатып, өкмөткө жаңы демилгелери тууралуу элге түшүндүрүү иштерин күчөтүүнү тапшырды.

«Жаңы демилгелер дайыма түшүндүрүү иштерин талап кылат. Анткени жарандар аларды киргизүүнүн зарылдыгы эмнеде экенинен толук кабардар болушу керек», - деп билдирди Жээнбеков.

Президенттин өкмөттүн демилгелери боюнча тынчсызданып жатканынын жөнү бар. Буга чейин Мухаммедкалый Абылгазиев жетектеген өкмөттүн бир нече сунушу коомчулукта нааразылык жараткан.

Мындай маанай Кыргызстанга четтен ташылып келген чөнтөк телефондорго чек арадан 100 сомдон төлөм алуу сунушталгандан кийин башталды.

Маалыматтык технологиялар жана байланыш боюнча мамлекеттик комитет "автор" болгон демилге телефон аткезчилигин тыюу жана коопсуздукту сактоо максатын көздөй тургандыгы айтылган.

Бирок өлкөгө кирген ар бир телефондон төлөм алуу аракетин апрель окуяларынын алдындагы мурдагы бийликтин ар бир телефон чалуу үчүн 60 тыйын алуу аракети менен салыштырып кескин сынга алгандар арбыды.

Бул демилге каршылыкка кабылган соң, ушул тапта бир жаңсыл болбой ара жолдо турат.

Телефон төлөмү боюнча нааразылык бас-бас боло электе премьер-министр Мухаммедкалый Абылгазиевдин ичүүчү сууга тарифти көтөрүүнү карап көрүү тууралуу сунушу сын-пикирлердин жаңы толкунун жаратты.

Ошондой эле өкмөттүн сатыктан түшкөн салыкты беш пайызга көтөрүү боюнча жаңы сунушуна да нааразы болгондор көп.

Өкмөттүн мындай "популярдуу эмес" сунуштарына эмне себеп болуп жатат жана алар эмне максатты көздөйт?

Мурдагы вице-премьер, азыркы депутат Акылбек Жапаров өкмөттүн учурдагы абалын жакшы түшүнөт. Анын пикиринде, казынадагы каражаттын тартыштыгынан улам буга чейин топтолгон маселелерди өкмөт ушундай жол менен чечүүгө аракет кылууда. Бирок депутат өкмөт өз аракеттерин түшүндүрө албай жатканын айтты:

Акылбек Жапаров.
Акылбек Жапаров.

- Баарын эле "эртең, бүрсүгүнү чечебиз" деп отуруп, азыркы учурга кептелдик. Ошондуктан, айрым учурда бул өкмөт терапевт болуп маселелерди оңдоп-түзөөнүн үстүнөн иштей бербей, хирург катары популярдуу эмес кадамга барып, шарт кесип салыш керек. Бирок демилгелеринин баарын эсептеп, жакшылап түшүндүрүш керек болчу. Түшүндүрүү иштери аксаганын байкап жатам. Бул азыркы эле эмес, бардык эле өкмөттөргө тиешелүү.

Ал эми мурдагы премьер-министр Феликс Кулов учурдагы өкмөт терең реформаларды жасоого түшүнүгү жок болгону үчүн ушул сыяктуу демилгелер менен алпурушуп жатат деп эсептейт:

- Учурда өкмөт оор абалга кептелип калды. Мындай кырдаал премьер-министр чечкиндүү түрдө реформаларды жасоого эмес, телефондон 100 сом алуу жана башка майда-чүйдө аракеттер менен алышып жатканынан улам чыгып жатат. Кемчилиги - реформага болгон чечкиндүү кадамынын жоктугу.

Дал ушундай эле пикирге Жаш ишкерлер бирикмесинин башкармалыгынын төрагасы Темирбек Ажыкулов да кошулат. Ишкердин пикиринде, учурдагы өкмөттүн башка тармактардагы ишинин ийгилиги көрүнсө, акыркы демилгелер мынчалык нааразылык жаратмак эмес:

Темирбек Ажыкулов.
Темирбек Ажыкулов.

- Өкмөт өзү деле эмне кыларын билбей жаткандай. Ошол эле “популярдуу эмес” кадамдарга барарда популярдуу иштерди жасашы керек болчу. Мисалы, сатыктан түшкөн салыкты беш пайызга көтөрүүдөн мурун ишкерлерге: "Башка эмне маселеңер бар?" деп кайрылып, көйгөйүн чечип берсе болмок. Андай кылбай туруп, ушундай кадамдарга барганы нааразы кылып жатат.

Ошол эле кезде өкмөт өкүлдөрү ишинин жыйынтыгы жакынкы аралыкта сезилерин айтып, оң өзгөрүүлөр тууралуу убада берип келишет. Маселен, өкмөттүн акыркы жыйынында премьер-министр Мухаммедкалый Абылгазиев өкмөт өз алдына койгон тапшырмаларды аткарып жатканын жана экономикада өсүш болуп жатканын белгиледи:

- 2018-жылдын январь-июнунда ИДПнын көлөмү 213,6 млрд. сомду, өсүш өткөн жылга салыштырмалуу 0,1% түздү. Кумтөр кенин кошпогондо өсүш 2,1% болду. Орточо жылдык инфляция 102,3% түздү. Экономикалык өсүш дээрлик бардык тармактарда байкалат. Айыл чарбасы боюнча аба ырайынын жагымсыз шарттарына жана күйүүчү-майлоочу материалдардын дүйнөдө кымбаттап кеткенине карабастан өсүш 1,6% болду.

Ошол эле учурда айрым эксперттер өкмөттүн дарегине айтылып жаткан сын-пикирлер президентке да тиерин эске салышты. Себеби, азыркы премьер Абылгазиев президент Сооронбай Жээнбековдун ишенимдүү адамы экени белгилүү. Борбор Азиядагы Америка университетинин профессору Эмилбек Жороев президент бул үчүн тынчсызданып жатканын түшүнүү менен кабыл алат:

Эмилбек Жороев.
Эмилбек Жороев.

- Кыргызстанда "парламенттик системага өттүк, премьер-министрди парламент шайлады" деп канча айтпайлы президент - өлкөдөгү эң маанилүү жана акыркы чечим кабыл алуучу фигура. Бийликтин символикалык бардык түйүнү президентке барып такалат. Ошондуктан өкмөттүн аткарып жаткан иштери, кемчилиги боюнча президентке да сөз тийиши мүмкүн.

Өкмөткө канча жылдан бери аткарылбай келген "Коопсуз шаар" долбоорун ишке ашыруу да тапшырылган. Азырынча бул долбоорду аткарууга белсенип, жүзөгө ашырчу компаниялардын арасында сынак жарыяланды. Буга чейинки өкмөттөр ишке ашыра албай келген бул долбоор азыркы министрлер кабинетинин дараметин дагы бир сыйра сыначудай болуп турат.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Дагы жүктөңүз

XS
SM
MD
LG