Линктер

жума, 19-июль, 2019 Бишкек убактысы 01:50

Саясат

Дыйкандарды кыйнаган ЕАЭБ

Дыйкандарды кыйнаган ЕАЭБ
please wait

No media source currently available

0:00 0:44:31 0:00

Ханойдо Трамп менен Кимдин саммити башталды

АКШнын президенти Дональд Трамп менен Түндүк Кореянын лидери Ким Чен Ын. 27-февраль, 2019-жыл.

АКШнын президенти Дональд Трамп менен Түндүк Кореянын лидери Ким Чен Ын Вьетнамдын борбору Ханой шаарында жолугушту.

Эки лидер 20 мүнөтчө көзмө-көз сүйлөшкөндөн кийин делегациялар менен кошо сый тамакка отурушту. Эл аралык коомчулук Вьетнам саммити Вашингтон менен Пхеньяндын ортосундагы 70 жылдан ашуун созулган касташууну токтотуп, туңгуюктан чыгууга көмөктөшөт деп үмүттөнүп турат.

Дональд Трамп менен Ким Чен Ын Ханойдогу 118 жыл мурун курулган тарыхый «Метрополь» мейманканасында жолугушту. Бул жерде саммиттин кадырлуу меймандарын тосууга камылга кызуу жүргөн.

Cүйлөшүүнүн алдында лидерлер кол алышып учурашып, эки мамлекеттин желектеринин алдында сүрөткө түштү. Трамп журналисттерге сүйлөшүүлөр «өтө жемиштүү» өтөрүн айтты. «Биздин көздөгөнүбүз - маанилүү бир жыйынтыкка жетишүү», - деди америкалык лидер.

«Мен мурда эле айтып жүргөндөй, Түндүк Кореянын экономикалык кудурети жогору жана чексиз. Мыкты лидер катары өз өлкөңүздүн келечеги кең экенин көрсөтүп жатасыз. Мен ошого жетишүүңөрдү көргүм келет жана көмөктөшкүм келет. Биз ал үчүн жардам беребиз», - деди Трамп лидер түндүк кореялык лидерге кайрылып.

Ким Чен Ын да жолугушуу ийгиликтүү өтөт деген ишеним турганын билдирип, бул жолу «жалпыбыз кубаттай турган натыйжага жетебиз» деди.

«Былтыр июнда Сингапурда жолукканыбыздан бери 261 күн өттү. Бул учурда ургаалдуу иштер жасалды жана ошол эле маалда чыдамкайлык талап кылынды. Эми мына бүгүнкүдөй бет маңдай отуруп, ийгиликке жетебиз. Мен ага болгон күчүмдү жумшайм» - деди Ким Чен Ын.

Ак үйдүн маалыматына караганда, бейшембиде эки лидер бир катар сүйлөшүүлөрдү жүргүзөт.

АКШнын президенти Дональд Трамп менен Түндүк Кореянын лидери Ким Чен Ын cегиз ай мурун жолуккан Сингапурдагы саммиттен бери өзөктүк куралды жок кылууда алгылыктуу жылыш болгон жок. Пхеньяндын өзөктүк куралдан арылышы жана ага каршы эл аралык санкциялардын жоюлушу ушу тапта туңгуюк бойдон турат.

Кошмо Штаттардын президенти түндүк кореялык лидер менен жеке дипломатиялык байланыш түзө алганын сыймыктануу менен жарыялаган.

Былтыр 12-июнда Синагпурда Трамп менен Ким Чен Ын кол койгон документте Вашингтон «коопсуздук кепилдиктерин», ал эми Пхеньян «Корей жарым аралын өзөктүк куралдан толук арылтууга» убада берген.

Анда АКШ менен Түндүк Корея «жаңы мамиле» курууну, «жаңы тарыхты» баштоону көздөгөнү, саммиттин жыйынтыгын ишке ашыруу үчүн сүйлөшүүлөр улантылары белгиленген.

Түндүк жана Түштүк Кореяны алакасы жакшыра баштаганы менен 65 жыл мурда токтогон корей согушуна акыркы чекит коюла элек. Бул согушта АКШ Түштүк Кореяны колдогон.

Вашингтон менен Пхеньян Вьетнамдагы саммитте эки тарап тең так аткарыла турган иштерди макулдашуу зарыл экенин түшүнөт.

Америкалык чалгын кызматтары Ким Чен Ын өзөктүк куралдан толук баш тартарына ишенишпейт. Ал эми Бириккен Улуттар Уюмунун адистери Түндүк Кореяда адам укуктарынын абалы оңолбогонун белгилеп жатышат.

Трамп болсо Пхеньян 2017-жылдын этегинен тартып өзөктүк жана ракеталык сыноолорун токтотконун, ал анын эмгеги экенин жүйө келтирип жүрөт. Америкалык лидер Конгресстеги жылдык кайрылуусунда «эгер мен АКШнын президенти болуп шайланбасам, биз Түндүк Корея менен кан майданга кирмекпиз» деп айтты.

Эки лидер тең Ханой шаарына 26-февралда барышты. Трамп «Нойбай» эл аралык аэропортуна түн ортосунда учуп келди. АКШнын президенти аны тосуп алган калың эле ыраазычылыгын билдирип, «Твиттердеги» баракчасына «Ханойдо көрсөткөн меймандостугуңар үчүн рахмат» деп жазды.

Ким Чен Ын Вьетнамга эки күн жол жүрүп, чопкутталган поездде келди. Лаңшон провинциясындагы Доңдаң бекетинде кадырлуу мейманды ардактуу кароол тосуп алып, андан соң Ким Чен Ын машине менен Ханойго жетти. Аны Вьетнамга карындашы жана жакын саясий кеңешчиси Ким Ё Чжон коштоп келди.

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Эгембердиев: жетекчини жергиликтүү эл шайлашы керек

Жээнбеков: элет менен байланыш начар

Жээнбеков: элет менен байланыш начар
please wait

No media source currently available

0:00 0:01:04 0:00

Президент жергиликтүү бийликти сындады

Мамлекет башчы Сооронбай Жээнбеков аймактарды комплекстүү өнүктүрүү боюнча системалуу жана бирдиктүү саясат жок деп эсептейт. Ал мындай пикирин Бишкекте өтүп жаткан «Аймактарды өнүктүрүү боюнча улуттук диалог» аттуу жыйында билдирди.

Президент Сооронбай Жээнбеков аймактарды өнүктүрүүгө багытталган форумда жер-жерлерде ишкерликке мурда-кийин бут тосуп келаткан маселелерди бирден санап өттү. Мисалы, ал жаңы ишкана ачуудагы түйшүк, ыксыз текшерүүлөр, айылдагы инфраструктура, инвестор менен элдин ортосундагы түшүнбөстүк сыяктуу жагдайларды жөнгө салууда ырааттуу саясат жок экенин билдирди:

- Биринчиден, бүгүнкү күндө аймактарды комплекстүү өнүктүрүү боюнча системалуу жана бирдиктүү саясат жок. Мамлекеттик жана райондук органдардын ортосунда өз ара тыгыз аракеттенүү байкалбайт. Көпчүлүк министрлер жер-жердеги кыйынчылыктарды билбейт, элет менен байланышы начар. Алардын жергиликтүү эл менен жолугуп, элеттин көйгөйүн талкуулаган тажрыйбасы жок. Кээ бир учурда жеринде чечилчү маселелер борбордук бийликтин деӊгээлине негизсиз көтөрүлөт. Мен аймактарда эл менен жолукканда алар көтөргөн маселелердин көпчүлүгү - жергиликтүү бийлик чече турган көйгөйлөр. Эмнеге элибиз жергиликтүү деңгээлде чечилчү маселени борбордук бийликке айтууга мажбур болот? Мына ушул жагдайды талдаш керек. Аким институтун бекемдөө боюнча жумушчу топ иштеп жатат, мыйзамдарга өзгөртүү киргизүү процессин тездетүү зарыл.

Жээнбеков: элет менен байланыш начар
please wait

No media source currently available

0:00 0:01:04 0:00

Президент сын-пикир менен катар акыркы бир жылда аймактардын өнүгүшүн колдоо үчүн бийлик бир топ иштерди аткарганын айтып өттү. Буга мисал катары ал айыл чарба өндүрүмүн кайра иштетүүдөгү жеңилдиктер, арзан насыя, текшерүүлөргө киргизилген мораторий, казынадан өзүнчө берене менен бөлүнгөн 2 млрд. сом каражат тууралуу кеп кылды.

Жыйында «Шоро» компаниясын түптөгөндөрдүн бири, ишкер Жумадил Эгембердиев президентке жолуга албай жүргөнүн билдирди. Ал аймактарды өнүктүрүү жергиликтүү жетекчилерден көз каранды экенин, бирок алар эски көз караштан арыла албай жатканын ачык сындады:

- Аймактарды кантип өнүктүрөбүз? Сунушумду кабыл аласызбы-жокпу, командаңыз менен ойлонуп көрүңүз. Ошол жердеги жетекчини жергиликтүү эл шайлашы керек. Себеби, бүгүнкү күндө сиздин акимдериңиз, губернаторуңуз «ичип жээр» маанайы менен иштеп жатат. Сизге «сонун болуп атат» деген отчетторду берет. Ал эми чынында андай эмес.

Бийлик аймактарды өнүктүрүү саясатын жүргүзүү аракетин баштаганына 1,5 жылга жакындады. 2018-жылы дагы ушул сыяктуу жыйындар өтүп, ар кандай программалар кабыл алынып, айылдарда ишканалар ачылып, жүздөгөн жумуш орундары түзүлөрү кеп болгон. Бирок «өткөн жыл көрнөк-жарнактар, жер-жерлердеги жыйындар менен эле чектелди» деп сындагандар арбын. Азыр да аймактарды өнүктүрүү боюнча бул форум дыйкандар айыл чарбасында көп өстүргөн картөшкөсүн сата албай, кампаларда чирип жаткан учурга туш келди.

Быйыл чыгымга учураган көлдүк Канат аттуу фермер эки жылдан бери өкмөттөн реалдуу жардам болбой жатканына нааразы болду:

- Айыл өкмөттөр өзүнчө өнүгүп жатат окшойт. Бирок дыйкандарда өнүгүү болгон жок. Күйүүчү майды, үрөндү өзүбүз алдырып жатабыз. Былтыр чыгымга учурадык. Өзүбүз эле оокат кылып келатабыз.

Анткен менен экономист Эрлан Камаловдун пикиринде, бийлик аймактарга көңүл буруп, жок дегенде андагы маселелерди күн тартибине алып чыгып жатканын «музду эритүү» аракети деп бааласак болот. Бирок коомчулук азыр бийликтен батыл аракеттерди күтүп жатат.

- Аймактарды өнүктүрүү программаларында каржы булактары белгисиз болуп жатат, - деди ал. - Эми негизги тармак болуп жаткандан кийин каржылоонун көбү ушул тармакка кетиши керек эле. Азыр чакан жана орто бизнести насыялоо деген деңгээлден чыга албай жатпайбызбы.

Президент Сооронбай Жээнбеков өкмөт, жергиликтүү бийлик өкүлдөрү, эл аралык донорлор катышып жаткан эки күндүк жыйында аймактарды өнүктүрүүгө тоскоол болгон бардык маселелер айтылып, чечүү жолдору иштелип чыгыш керек экенин айтты.

Жыйында сөз болгон аймактарды өнүктүрүү боюнча бийликтин айрым пландарын белгилеп өтсөк, айылдардагы ирригациялык программага ылайык, 2026-жылы 65 миң гектардан ашык сугат жерлери өздөштүрүлөт. Жаңы чарбалар, ишканалар пайда болуп, 240 миңден ашык иш орундары түзүлүшү күтүлүүдө. Ошондой эле аймактарда ички жолдорду оңдоо жакын арада башталат. Бир катар талдоочулар мындай пландардын ишке ашуу мөөнөтү узарган сайын бийликке болгон ишеним азая берерин эске салып жүрүшөт.

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

ЖЭБ соту: зыян боюнча талаш

Бишкек Жылуулук электр борбору.

Бишкек Жылуулук электр борборун (ЖЭБ) модернизациялоодогу коррупцияга айыпталгандардын жактоочулары «ЖЭБди модернизация кылууда мамлекетке 111 миллион доллар зыян келтирилген» деген эксперттердин корутундусунан күмөн санап жатышат.

Кыргызстан социал-демократиялык партиясы (КСДП) «экспертиза зыяндын көлөмүн так аныктаган эмес» деп жатат. Ошол эле учурда энергетика тармагы боюнча айрым адистердин эсебинде ЖЭБди модернизациялоодо мамлекетке келтирилген зыян 111 миллион доллардан да ашып түшүшү мүмкүн.

Бишкек ЖЭБин модернизациялоодогу коррупция үчүн айыпталгандардын иши боюнча баштапкы соттук угуу уланды. 27-февралдагы жараянда сот жактоочулардын ишти кайра прокуратурага жөнөтүү тууралуу өтүнүчүн канааттандырган жок.

Мурдагы премьер-министр Сапар Исаковдун жактоочусу Замир Жоошев Башкы прокуратуранын айыптоо корутундусуна макул эмес. Жоошев анда айыпталуучулар менен алардын жактоочуларынын жүйөлөрү тиркелбей калганын билдирди. Ушундан улам сотко ишти кайра прокуратурага жиберүү тууралуу өтүнүч берилип, ал канааттандырылган жок.

Адвокат ошондой эле «ЖЭБди модернизациялоодо мамлекет 111 миллион доллар зыян тарткан» деген экспертизанын корутундусун да далилдердин катарынан алып салыш керек деп эсептей турганын айтты:

Замир Жоошев.
Замир Жоошев.

- Сотко экспертизанын корутундусун жокко чыгаруу боюнча өтүнүч келтирилди. Ушундан кийин айыпталып жаткандардын бирөө «эксперттер «ЖЭБди модернизациялоодо 111 миллион доллар зыян келтирилди» деп жыйынтык чыгарышты. Бирок ал каражат кандай саналганы боюнча кагаздар тергелген иште жок» деди. Биз ал сумма каяктан келип чыкканын түшүнүшүбүз керек да. Ал кагаздар болсо жок. Мына ушул Башкы прокуратуранын айыптоо корутундусун жокко чыгарууга дагы бир себеп болуп жатат.

Башкы прокурор Өткүрбек Жамшитов 14-февралда Жогорку Кеңеште Бишкек ЖЭБин модернизациялоого кеткен Кытай насыясынан мамлекет 111 миллион доллар зыян тартканы тергөөдө аныкталганын жарыялаган.

Ал экспертизанын жыйынтыктарына таянып, жабдуунун жана курулуштун чыгымдарын эң жогорку баалар менен эсептеп чыкканда ЖЭБди модернизациялоо 275 миллион долларды гана түзгөнүн айткан. Жамшитов бул долбоор 2010-жылдын башында Дүйнөлүк банктын эсеби боюнча 150 миллион долларга бааланганын эске салган.

КСДПнын расмий өкүлү Кундуз Жолдубаева Бишкек ЖЭБи коңшу өлкөлөрдө салынган жана жаңыртылган жылуулук электр борборлоруна салыштырмалуу арзан бүткөнүн айтып, ага кеткен каражатты эсептеген экспертизанын жыйынтыгынан күмөн санады:

Кундуз Жолдубаева.
Кундуз Жолдубаева.

- Башкы прокурор да, тергөө тобу да «ЖЭБди модернизациялоодо келтирилген зыяндын суммасы - 111 миллион доллар» деп айтты. Алар 111 миллион долларды каяктан алышты? Эксперттик топтун чыгарган бүтүмүн биздин эксперттер да алып, карап чыгышты. Алар совет бийлигинин убагында болгон эсептөөлөрдү эле чаптап жатышат. «Бул иште Сапар Исаков коррупциялык схемаларды ойлоп таап, ошонун башында турган» деп Сапар Исаковду чоң эле мафиянын башчысы катары көрсөтүп жатышат.

ЖЭБди модернизациялоо боюнча козголгон негизги кылмыш иши менен Башкы прокуратура эки жума мурун таанышып чыгып, сотко өткөргөн. Прокуратура анда тергөөдө коюлган айыптарды өзгөртүүсүз бекиткен. Ага ылайык, «Коррупция» жана «Кызмат абалынан кыянаттык менен пайдалануу» беренелери менен сегиз кишиге айып коюлган.

Алар: мурдагы премьер-министрлер Сапар Исаков менен Жантөрө Сатыбалдиев, мурдагы энергетика министри Осмонбек Артыкбаев, «Улуттук энергохолдинг» компаниясынын мурдагы төрагасы Айбек Калиев, анын ошол кездеги орун басары Жолдошбек Назаров, «Электр станциялары» ишканасынын мурдагы жетекчиси Салайдин Авазов жана ЖЭБди модернизациялоо долбоорунун мурдагы аткаруучу директору Темирлан Бримкулов. Булар учурда камакта отурат. Андан тышкары айыпталгандардын арасында мурдагы финансы министри Ольга Лаврова да бар. Ал камакка алынган эмес.

ЖЭБдин айланасындагы иштерди иликтеген депутаттык комиссиянын мүчөсү, депутат Исхак Масалиев сөз болуп жаткан 111 миллион доллар кантип эсептелип чыкканын сот жакшылап териштириш керек деген ойдо.

Исхак Масалиев.
Исхак Масалиев.

- Күнөөлөнүп жаткан адам «ооба, биз 111 миллион доллар зыян келтиргенбиз» деп айтмак беле? Ошондуктан бул ишти сот терең караш керек, - деди Масалиев. - Парламенттен биз деле: «Келтирилген зыянды кантип эсептедиңер?» деп сурап, жооп ала алган жокпуз. «Аны эксперттер эсептешти» деп эле коюшту. Аны кайсы эксперттер эсептеди, кантип эсептеди - белгисиз. Мен кантип эсептелип чыкканы боюнча так жооп алган жокмун. Ошондуктан сот 111 миллион доллар кайдан чыкканын такташ керек. Соттолуучулар деле «111 миллион долларды кантип эсептедиңер?» деп сурайт да.

Энергетика тармагы боюнча адис Расул Умбеталиев ЖЭБди модернизациялоо боюнча айыпталып жаткандардын жактоочуларына кошулбайт. Ал келтирилген чыгымдын суммасы 111 миллион доллардан да ашып кетиши мүмкүн экенин айтты:

Расул Умбеталиев.
Расул Умбеталиев.

- Бул боюнча 30-40 эксперттен турган мамлекеттик атайын техникалык, курулуш экспертизалык топ иштеген. Алар кол коюп беришкен. Эгер туура эмес болсо алар жооп берет. Мен ЖЭБди модернизациялоодон 111 миллион доллар эмес, 170-180 миллион доллар уурдалып кеткенин айтып жатам. Анткени модернизация иштеринде мыйзамдар сакталган эмес. Себеби өкмөт техникалык тапшырма берген эмес, техникалык-экономикалык негиздеме болгон эмес жана тендер өткөн эмес. Ошонун негизинде акча уурдалып кеткен. Башкы прокуратура 111 миллион долларды насыя алынган 2013-жылдагы курс менен эсептеп атат. Ал жылы 1 доллар 48 сом болчу. Ошондуктан «111 миллион доллар зыян келген» деген туура эмес. Анткени аны бүгүнкү курс менен эсептеш керек. Ошондо жалпы зыян 7 млрд. 700 миллион сомду түзөт.

Коомчулукта резонанс жараткан ЖЭБди модернизациялоо иши боюнча баштапкы соттук териштирүү 18-февралда башталган. Ал Жазык-процесстик кодекске ылайык жабык өтүп жатат. Адвокаттар эми соттук жыйын башталганда аны ачык өткөрүүнү талап кылышууда. Ишти Бишкектин Свердлов райондук сотунун судьясы Инара Гилязетдинова карап жатат.

ЖЭБ: Зыяндын суммасы күмөн жаратты
please wait

No media source currently available

0:00 0:02:58 0:00

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Бишкек мэри жетекчи кадрларды алмаштырды

Бишкектин мэриясы.

Бишкек мэриясынын жетекчилик курамында ири кадрдык өзгөрүүлөр болду.

Катары менен үч вице-мэр, бир аким жана айрым шаардык кызматтардын башчылары кызматынан алынып, ордуна жаңы жетекчилер келди. Бишкек мэриясынын коомчулук менен байланыш бөлүмү бул кадрдык жүрүштөрдү шаар мэринин иштин натыйжалуулугун арттырып, жетекчилердин жоопкерчилигин жогорулатуу аракети катары мүнөздөдү. Ошол эле кезде жарандык активисттер кадрдык өзгөрүүлөрдүн чыныгы себептери коомчулукка ачык жарыяланбаганын башкаруу тутумунун саркындысы катары баалашты.

Каз-катар дайындоо

Бишкек мэриясынын шаар курулуш иштерин караган вице-мэри Бакытбек Дүйшөмбиев ордун бошотуп, шаардык суу чарба кызматын жетектөөгө кетти. Анын ордуна мэриянын капиталдык курулуш башкармалыгынын башчысы Уланбек Азыгалиев вице-мэрликке дайындалды. Социалдык тармакты караган вице-мэр Асел Куламбаева кызматынан алынып, ордуна Октябрь районунун акиминин орун басары Татьяна Кузнецова келди. Транспорт тармагын көзөмөлдөгөн вице-мэр Максим Ситников Октябрь районунун акимдигине которулуп, анын ордун мэриянын жер ресурстар башкармалыгын жетектеп келген Азизбек Алымкулов ээледи. Коомдук-мамлекеттик курулуш башкармалыгынын башчысы Нурлан Эшенбаев кызматынан алынып, анын ордуна Октябрь районунун мурдагы акими Ренат Айтымбетов дайындалды. Төртүнчү вице-мэр Рыспек Сарпашев кызмат ордун сактап калды.

Бишкек мэриясынын өкүлү Гуля Алманбетова мэрдин соңку кадрдык жүрүштөрүн шаар жетекчилигинин иштин жыйынтыгын чыгаруу аракети менен байланыштырды:

Гуля Алманбетова.
Гуля Алманбетова.

- Мэр жаңыдан кызматка киришкенде эле өзүнүн ар бир орун басарына жоопкерчиликти бөлүштүрүп, иштин натыйжасын карап, анын жыйынтыгын байкоого алды. Бул киши жарым жыл ичинде кимдин колунан кандай иш келерин байкады окшойт. Ошонун негизинде соңку чечимдерди кабыл алды. Анан калса шаарда, айрыкча жаңы конуштарда орун алган бир катар көйгөйлөр бир топ жылдан бери чечилбей, курч маселеге айланган. Анан барып эле бардык жоопкерчилик мэрдин өзүндө калып, ага доомат койгондор көп болуп жатпайбы. Анын баарын чечкенге жалгыз мэр өзү жетишпейт. Ал эми көйгөйлүү маселелердин көпчүлүгү чечилбей турат. Ушул иштердин жөнгө салып, чечкенге тажрыйбалуу, кесипкөй жана иштин көзүн билген жетекчилер керек.

Бишкек мэриясындагы жетекчилик кызматтан алынгандардын, башка жумушка которулгандардын жана жогорку кызматка дайындалгандардын көпчүлүгүн буга чейин бул системада иштеп келгендер түзөт.

Жаш жетекчилердин толкуну

Бирок алардын арасынан шаар курулуш тармагын кароого жана транспорт тармагын көзөмөлдөөгө келген вице-мэрлер Уланбек Азыгалиев менен Азизбек Алымкулов мэрдин командасындагы эң жаш кадрлар катары мүнөздөлүүдө.

Шаар тургундарынын укугун коргогон, жарандык активист Калича Умуралиева бул эки жетекчиден үмүтү чоң экенин айтып, бирок азыркы башкаруу системасы аларды бузуп салбайбы деп кабатыр болуп турганын билдирди:

Калича Умуралиева.
Калича Умуралиева.

- Уланбек Азыгалиев менен Азизбек Алымкуловдун жетекчилик сапаттарын алар шаардык мэриядагы капиталдык курулуш башкармалыгы менен жер ресурстар башкармалыгын аз убакытта жетектеп турган учурдан бери билип калдык. Мисалы, Азизбек Алымкулов жаңы эле кызматка келип, жер ижараларын инвентаризация кылып, бюджетке акча түшүрүүнү көбөйткөнүн көрдүк. Булар мурдагы жетекчилерден айырмаланып, ачык-айкын жана так иштегенге аракет кылган жигиттер экенин көргөзө алышты. Алар шаардын жетекчи кызматтарына барганына сүйүндүк. Бирок эми биздеги азыркы башкаруу системасы иштеп турганда аларды да ичине сиңирип алып, бузуп коюшпайт бекен деген кооптонуу бар. Жаңы көз караштагы жетекчилер эски системада эми кандай иштейт экен деп турабыз.

Ошол эле кезде Бишкектин айрым тургундары мэриянын жетекчилик курамындагы кадрдык өзгөрүүлөрдүн чыныгы себептери эмнеге ачык жарыяланбаганына түшүнбөй турушат. Алардын айтымында, кызматтан алуунун себептери жана алардын ордуна кызматка келе тургандардын татыктуулугу боюнча маселе ачык коюлганда жоопкерчилик жогору болмок.

Себеби жашырылган кадрдык жүрүштөр

Мисалы жарандык активист Айбек Бузурманкулов кызматын тапшырган айрым жетекчилердин жоопкерчилигин кароо маселесин көтөрдү:

Айбек Бузурманкулов (Айбек Мырза).
Айбек Бузурманкулов (Айбек Мырза).

- Дүйшөмбиевдин кызматтан кеткенин туура эле көрөм. Анткени бул адам вице-мэр болуп тургандан бери шаардагы жер тилкелерин мыйзамсыз берүүгө байланыштуу иштерде анын аты аябай көп аталган. Буга байланыштуу аны кызматтан алуу талабы менен нааразылык акциялары да болгон. Тилекке каршы, ушул күнгө чейин аны кызматтан алууга эч кимдин кызыкчылыгы болбой, ал шаардагы «түшпөс ханга» айланган жайы бар эле. Негизи бул адамды кызматтан алып, кайра башка кызматка которуп жибербей, анын жоопкерчилиги каралышы керек болчу. Негизи кайсы жетекчи эмнеге кызматтан алынганы жана анын ордуна бара жаткан адам эмне себептен ал жакка барууга тандалганы коомчулукка ачык түшүндүргөндө алардын жоопкерчилиги жогоруламак.

Анткен менен Бишкек шаардык мэриясынын өкүлү Гуля Алманбетова 2010-жылдан бери вице-мэрлик кызматта жүргөн жана ага чейин шаардык архитектура башкармалыгын жетектеген Бакытбек Дүйшөмбиевди шаардын суу чарбасын жетектөөгө которууда эч кандай саясат жок экенин айтты:

- Бул кадрдык жүрүштөрдүн негизинде Бакытбек Дүйшөнбиев шаардык суу чарба тармагын жетектөөгө кетти. Анткени ал жакка кесипкөй курулушчу керек болуп жаткан болчу. Ал жакта өндүрүш жана эксплуатация функциясы гана бар болчу. Эми анын функциясын кеңейтиш үчүн ал тармакты жетектөөгө курулушчу керек эле. Ошондуктан ал киши ушул кызматка которулду.

Баш калаа макамындагы Бишкек шаарынын жергиликтүү бюджети 2018-жылдын эсеби боюнча 8 миллиард сомдун айланасында бекитилген. Бишкек мэриясынын өз алдынча башкаруу макамына ылайык, шаардык мектептер менен бала бакчаларды жергиликтүү бюджеттен каржылоого укук алган.

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Абдыгуловду ссуда төлөткөн сын

Толкунбек Абдыгулов.

Улуттук банктын төрагасы Толкунбек Абдыгулов жумушунан берилген беш жарым миллион сомдук турак жай ссудасын толугу менен төлөп бермей болду.

Улуттук банктын төрагасы Толкунбек Абдыгулов башкы банктын аброюна шек келтирбеш үчүн мыйзамдуу алган жеңилдиктеринен өз ыктыяры менен баш тартып жатканын билдирди. Абдыгулов Башкы прокуратура анын ссуда алганын жакшылап иликтеп, мыйзам бузуу таппаганын белгиледи.

- Жакынкы күндөрү ченемдик-укуктук актыларга өзгөртүүлөр киргизилет. Өзгөртүүлөр акчаны төлөп берүүгө мүмкүнчүлүк берет. Бир нерсени түшүнүшүбүз керек. Ссуда берүү - көпчүлүк өлкөлөрдүн борбордук банктарындагы стандарттуу тажрыйба. Көзөмөл органы менен коммерциялык банктардын ортосунда кызыкчылыктар кагылышы болбошу үчүн мыйзам боюнча биздин кызматкерлер башка банктардан ссуда ала албайт. Ушундан улам бул Улуттук банк тарабынан иштелип чыгып, киргизилген, - деди Абдыгулов 26-февралда «Кабар» маалымат агенттигинде өткөн басма сөз жыйынында.

Бир жыл мурун Улуттук банктын төрагасы Толкунбек Абдыгуловго 2015-жылдын июнь айында 5,5 миллион сом ссуда берилгени жана 2017-жылдын 31-октябрында ошол акчанын калган 4 миллион 824 миң сому эсептен чыгарылганы ачыкка чыгып, коомчулуктун кескин сынына кабылган. Дегеле жалпысынан 2000-2018-жылдары Улуттук банк өз кызматкерлерине турак жай маселесин чечиш үчүн өз каражатынан 798 миллион 869 миң сом бөлүп берген, анын 31 миллион 921 миңи эсептен чыгарылган.

Абдыгуловдун ссуда маселеси Жогорку Кеңеште бир нече жолу көтөрүлүп, «укук коргоо органдары тарабынан текшерилиши керек» деген талап айтылган. Жогорку Кеңештин депутаты Абдывахап Нурбаевдин пикиринде, Кыргызстанда айрым жогорку кызмат адамдарына ыксыз жеңилдиктер берилип калган. Эл өкүлү саламаттык сактоо министринин кымбат жол тандабас сатып алышын, башкы банк жетекчилеринин ссуда алышын мисал келтирип, аткаминерлердин жеңилдиктери жоюлушу керек деген пикирин билдирди:

Абдывахап Нурбаев.
Абдывахап Нурбаев.

- Баары бирдей болушу керек. Элдин жашоосу оңолбой, казына бөксөрүп турганда мындай нерселерди жок кылышыбыз керек. Эч бир жетекчинин жеңилдиги болбошу керек эле. Ал тургай биздин «атайын оорукананы» балдар бакчасына өткөрүп берүү зарыл. Жеңилдиктерди совет мезгилинен калган эскирген ыкма дейт элем. Моралдык жактан да эч кандай нормага туура келбейт. Мындайлар кызматтан кетиши керек.

26-февралда депутат Абдывахап Нурбаев мүчө болгон Эл аралык иштер, коргоо жана коопсуздук комитети жыйын өткөрүп, саламаттык сактоо министри Космосбек Чолпонбаевдин кызматтык жоопкерчилигин кароону өкмөткө сунуш кылды. Министрге кымбат баалуу жол тандабас сатылып алынышынын мыйзамдык жагын текшерүү Башкы прокуратурага тапшырылды. Саламаттык сактоо министрлиги үчүн Дүйнөлүк банктын акчасына 82 миң долларлык жол тандабас сатылып алынганы тууралуу маалымат коомчулукка тарап, бул боюнча кызуу талкуу бүтө элек. Ачуу сын-пикирлерден кийин министр Космосбек Чолпонбаев ал автоунаа өкмөттүн гаражына токтотулганын билдирген.

Кыргызстанда ар кандай эл аралык уюмдардын же демөөрчүлөрдүн акчасы менен кеңсесин хан ордосундай жасатып алган айыл өкмөттөрдөн тартып жогорку кызмат адамдарынын жосундары айтылып эле келет. Маселен, байлыгын туугандарына каттатып, мамлекет берген батирде жашаган «квартирант» эл өкүлдөрү, декреттик өргүү алган прокурор аталар, компьютердин зыяны үчүн кенемте талап кылган энергетиктер сыяктуу көрүнүштөр карапайым элди таң калтырган.

Анткен менен «мамлекеттик кызмат адамдарынын материалдык өз алдынчалыгын камсыз кылып, башка топтордун кызыкчылыгынан коргош үчүн аларга ар кандай артыкчылыктар берилиши керек» дегендер да бар. Саясат талдоочу Даниел Кадырбековдун пикиринде, кыргыз аткаминерлери жеңилдиктерди аша чаап колдонуп жаткандыктан коомчулуктун сын-пикири күч болуп турат. Жогорку кызмат адамынын мыйзамдан сырткары эл алдындагы моралдык жоопкерчилиги болууга тийиш.

Даниэл Кадырбеков.
Даниэл Кадырбеков.

- Жеңилдиктер кызмат адамдарынын коомчулук алдында мамлекеттик кызыкчылыгын коргош үчүн берилет, - деди эксперт. - Ал эми бизде көп институттар иштебегендиктен, өздөрүнө ыңгайлуу система куруп алышат. Мындайда жеңилдиктер өзүн актабайт, эч өнүгүү болбойт. Мыйзамдар тандалма жол менен иштеп атпайбы.

Мамлекеттик жеңилдиктер боюнча алгачкы кескин сынга парламент депутаттары кабылган. Кала берсе V чакырылыштагы парламент шайланарда бир топ жарандык активисттер талапкер партияларды депутаттардын артыкчылыктары менен жеңилдиктеринен баш тартууга чакырып, атайын декларацияга кол койдуруп алышкан. Учурдагы парламент үй, кызматтык автоунаа, кошумча жардамчылар сыяктуу чыгымдардан баш тарткан.

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Атамбаевдин соту: судья өтүнүчтү четке какты

Атамбаевдин соту: судья өтүнүчтү четке какты
please wait

No media source currently available

0:00 0:02:29 0:00

Казакстандын жаңы өкмөтү ишке кирди

Казакстандын премьер-министри Аскар Мамин парламенттин жыйынында сүйлөп жаткан кези. 25-февраль, 2019-жыл.

Казакстандын жаңы премьер-министри болуп Аскар Мамин дайындалды. Ошондой эле өкмөттүн жарымы алмашып, айрым министрликтердин аталышы өзгөрдү.

Бирок жаңы дайындалган министрлердин дээрлик баары мурдатан эле өкмөттө иштеп келе жаткан адамдар. Талдоочулар өкмөт алмашкан менен өлкөдө топтолуп калган маселелер чечилеринен күмөн санап турушат. Казакстанда өкмөттүн алмашуусу көп балалуу энелердин нааразылыгы күчөгөн учурга туш келди.

Президенти Нурсултан Назарбаев парламенттин дүйшөмбүдөгү жыйынында премьер-министрлик кызматка Аскар Маминдин талапкерлигин көрсөтүп, депутаттар аны колдоп берди. Мажилис депутаты Бейбит Мамраев:

- Өкмөт мүчөлөрү ушул күндөрү болгон өзгөрүштөн өздөрү бир сабак алышы керек. Аскар Маминдин кызматтык жолу ал иштин азаматы экенин көрсөтүп турат, - деди.

53 жаштагы өкмөт башчы Аскар Мамин 21-февралда кызматтан кеткен мурдагы премьер-министр Бакытжан Сагинтаевдин биринчи орун басары болуп иштеген. Өкмөткө келгенге чейин "Казакстан темир жолу" улуттук компаниясын, Астана шаарын, Транспорт жана байланыш министрлигин жетектеген. Казак өкмөтүндө башка да кадрдык өзгөрүүлөр болуп, бир катар министрликтери бириктирилип, аталыштары өзгөртүлдү.

- Элде топтолуп калган маселелерди чечүүгө толук аракет кылат деп айтууга негиз бар. Ага тиешелүү каражаттар да бөлүнүп жатат. Ошол каражаттарды үнөмдөп, максатына ылайык жумшаса, Астанадан бөлүнгөн каражат айылга жетсе, анда абалдын баары оңолот, - деди мажилис депутаты Нуртай Сабильянов.

Өкмөт башчынын орун басарлыгына буга чейин Индустрия жана инфраструктуралык өнүгүү министрлигин жетектеп келген Женис Касымбек дайындалды. Финансы министрлигине Алихан Смаилов башчы болуп келди, ал премьер-министрдин биринчи орун басарынын да кызматын аркалайт. Премьер-министрдин дагы бир орун басарлыгына Гүлшара Абдыкаликова дайындалды. Бердибек Сапарбаев эмгек жана калкты социалдык жактан коргоо министри, Руслан Даленов улуттук экономика министри болду. Индустрия жана инфраструктуралык өнүгүү министрлиги буга чейин вице-премьер болуп иштеп келген Роман Склярга тийди. Аскар Жумагалиев санариптик өнүгүү, коргонуу жана аэрокосмостук өнөр жай министри, Даурен Абаев маалымат жана коомдук өнүгүү министри болду. Абаев буга чейин Маалымат жана коммуникация министрлигин жетектеген. Ал эми жети министр орундарын сактап калды.

Казакстанда өкмөттүн алмашуусу бир катар аймактарда көп балалуу энелердин нааразылыгы токтобой жаткан учурга туш келди. Казакстандык саясатчы Уалихан Кайсаров бийлик бутактары бир адамга кызмат кылып жаткан шартта кандай өкмөт келсе деле өзгөрүү болорун күмөн санап турганын айтты:

- Эгер өкмөт бир адамдын же бир үй-бүлөнүн кызыкчылыгы үчүн эмес, бүтүндөй мамлекеттин жана элдин кызыкчылыгы үчүн иштеши керек деген негизде тандалса, анда бизде өкмөт мүчөлөрү такыр башка адамдар болмок. Анда биздин ички гана эмес, тышкы саясатыбыз да азыркыдан башкача болмок. Элдин турмушу азыркыдан да кыйла өзгөрүлмөк.

Казак президенти Нурсултан Назарбаев 21-февралда Бакытжан Сагинтаев башкарган өкмөттү «экономиканын өнүгүшүн камсыз кыла алган жок, министрлер эл менен иштей албайт» деген сын менен кызматтан кетирген.

Ал «Нур Отан» партиясынын 27-февралда өтө турган курултайында калктын маселелерин чечүүнүн жолдорун жарыяларын, жаңы планда аз камсыз болгон жарандарга социалдык жардамды көбөйтүүгө басым жасалаарын кошумчалады:

- «Нур Отан» партиясынын жакынкы курултайында социалдык колдоону күчөтүү, элдин жашоосун жакшыртуу боюнча бир катар чараларды сунуш кылам. Бул үчүн бюджеттен жана улуттук фонддон аз эмес каражат бөлүнөт. Ал төмөнкү маселелерди чечүүгө жумшалат. Биринчиси - аз камсыз болгондорго социалдык колдоону күчөтүү. Экинчиси - элдин аялуу катмарынын турак жай шарттарын жакшыртуу мүмкүнчүлүктөрүн кеңейтүү. Үчүнчүсү - аймактарды өнүктүрүү саясаты олуттуу өзгөртүлөт.

Казакстанда 1991-жылдан бери өкмөт кеминде 11 жолу алмашты. Советтик доордо өзү да Министрлер кеңешин жетектеген Нурсултан Назарбаев 30 жылга жакын убактан бери президенттик кызматта келатат.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.​

Назарбаеванын Австрияда каткан акчасы

Дарига Назарбаева жана анын мурунку күйөөсү, маркум Рахат Алиев. 4-декабрь, 2005-жыл.

Казакстандын президенти Нурсултан Назарбаевдин тун кызы Дариганын Австриядагы банк эсептеринде бир кезде миллиондогон доллар болгону «Евразия демократиялык демилгелери» жарыялаган кеңири баяндамада айтылат.

Андагы маалыматка караганда, Дарига Назарбаева бул эсептерди мурдагы күйөөсү Рахат Алиев менен жашап жүргөндө ачкан.

Президенттин кызынын эсептери маркум Рахат Алиевдин арам акчаны адалдаштыруу боюнча схемасын иликтөө маалында капысынан ачыкка чыккан.

Баяндамада Дарига Назарбаева Алиев менен кошо Австриядагы банк эсептерин ачууда «Дарига Алиева» деген ысымга берилген паспортту колдонгону айтылат. Ошондой эле ал документтин көчүрмөсү да тиркелген.

Дарига Назарбаева Казакстандагы эң бай адамдардын катарына кирген

«Forbes» журналы 2013-жылы жарыялаган казакстандык байлардын тизмесинде Дарига Назарбаева 595 миллион доллар байлыгы менен 13-орунга илинген. «Евразия демократиялык демилгелери» өз баяндамасында бул байлыктын көпчүлүк бөлүгүн ал мурдагы күйөөсү Рахат Алиев менен чогуу тапканын жазат.

Алиев Казакстандын Коопсуздук комитетинде жана Салык комитетинде жетекчилик кызматтарды ээлеген учурда бир катар ишканаларды мыйзамсыз басып алганы айтылып жүрөт. Оппозициячыл ишмер Серик Медетбековдун айтымында, Алиев башкалардын бизнесин коркутуп-үркүтүү менен тартып алууга көнгөн. Медетбеков өзү да убагында президенттин күйөө баласынын мыйзамсыз аракеттеринен жапа чеккен. Ал телерадикомпаниясын тарттырып жибергенин буга чейин бир катар маалымат каражаттарындагы маектеринде айткан.

«Евразия демократиялык демилгелери» уюму Рахат Алиев жубайы Дарига менен кошо 1998-жылы «Караван» медиакомпаниясын сатып алганы, кийинчерээк өлкөдөгү башкы телеканалдардын бири болгон «Хабар» акционердик коомунун тең кожоюну болгонун жазууда.

Баяндамада жазылгандай, Алиевге «Нурбанктын» акцияларынын жарымы таандык эле. Ал эми анын тун уулу Нурали аталган банктын директорлор кеңешинин мүчөсү болгон. Нурали ал кезде 22 жашта гана болчу.

2007-жылы Рахат Алиев кайнатасы, тагыраагы казак президенти менен чырлашкан соң банктагы акцияларынын көпчүлүгү Даригага жана уулу Нуралиге өткөн. Дарига ошондой эле «Шекер борбору» деп аталган уюмдун акцияларын ээлеп калып, кийин сатып жиберген. Кийин Нурали Алиев 2004-жылы анын президенти болуп калган.

Дарига Назарбаева уулу экөө бүткүл Казакстанда Интернет кызматын көрсөткөн жана кабелдик телекөрсөтүү менен камсыз кылган «Alma TV» телекомпаниясын да сатып алышкан.

Чиеленген банк эсептери

Кийин Рахат Алиев менен президент Назарбаевдин пикир келишпестиги күчөп, ал кайнатасын катуу сынга алганда өлкөдөн чыгып кетүүгө аргасыз болгон. Ошондон кийин ал Дарига менен расмий түрдө ажырашты. Анан албетте, бардык дипломатиялык кызматтан кол жууду.

Рахат Алиев.
Рахат Алиев.

Көп өтпөй казак соту аны адам уурдоо, мамлекетке чыккынчылык кылуу жана төңкөрүш аракети боюнча айыптуу деп таап, 40 жылга эркинен ажыратууга өкүм кылган.

Бирок Рахат Алиевдин Казакстанда кылмышкер болуп табылганы президенттин кызынын мүлкүнө таасирин тийгизген эмес. Тактап айтканда, Алиев менен ажырашкандан кийин деле Дарига Назарбаева мурунку күйөөсүнүн активдеринин ээси бойдон кала берген.

Рахат Алиев Казакстандан чыгып кеткенден кийин ал топтогон байлыктын булактарын иликтөөгө үч мамлекеттин: Австриянын, Германиянын жана Мальтанын укук коргоо органдары киришкен. Ал эми Австриянын бийлиги Рахат Алиевге карата арам акчаны адалдаштыруу боюнча иликтөөсүн 2005-жылы эле, ал Назарбаева менен ажыраша электе баштаган.

Иликтөөлөр бир нече жылга созулган. Кылмышты иликтөө менен алектенген органдар 2007-жылы тиешелүү мекемелерге Алиевдин Австриядагы банк эсептери тууралуу маалымат сурап, кат жөнөтүшкөн.

Ал катка келген жоопто Венадагы «Privatinvest Bank AG» банкында Рахат Алиевдин өзүнө түз же ага байланыштуу 28 эсеп бар экени, анын үчөө Дарига менен кошо 2003-жылы 25-июнда ачылганы белгиленген.

Ошол эле жылы 16-июньда «Kathrein & Co» банкында да жубайлар үч эсеп ачышкан. Ал эсептерде ошол кезде жети миллион доллар жана 946 миң еврого барабар баалуу кагаздар сакталып турган.

Баяндамада «Privatinvest Bank AG» банкында ачылган экөөнүн жалпы эсептерине 2005-жылы 13 миллион евро жана төрт миллиондон ашуун доллар түшкөнү жазылат. Анын авторлору бул эсептердеги акча тууралуу Дарига кабарсыз болсо да анын юридикалык жактан жоопкерчилиги болгонун белгилешет. Анткени казак президентинин кызы эсептерди ачыш үчүн Дарига Алиева деген ысымга берилген паспортту колдонгон.

Баяндаманын авторлору Дарига расмий түрдө күйөөсүнүн фамилиясына эч качан өтпөгөндүктөн, бул паспортту ал мыйзам бузуу менен алганын белгилешет.

55 жаштагы Дарига Назарбаева - азыр Казакстан парламентинин депутаты. Рахат Алиевдин сөөгү 2017-жылы Австриянын Йозефштадт түрмөсүндөгү бир кишилик камерада жаткан жеринен табылган. Ошол кездеги маалыматтарда ал өз жанын кыйган болушу мүмкүн экени айтылган, бирок анын табышмактуу өлүмү боюнча суроолор арбын. Алынган анализдер анын организминде барбитурат дарысы табылганын көрсөткөн.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Бакиевдердин акчасы Кыргызстанга кайтарылабы?

Бакиевдердин акчасы Кыргызстанга кайтарылабы?
please wait

No media source currently available

0:00 0:36:00 0:00

Венесуэлада кризис күчөдү

Армияны көздөй таш ыргыткан нааразы тургун. Венесуэла-Бразилия чек арасы. 23-февраль, 2019-жыл.

Венесуэлада президент Николас Мадурого каршы чыккандар менен өкмөттү колдогон армия өкүлдөрүнүн ортосунда кагылышуу уланып жатат.

Чек аралардагы кагылышуулар

Жалпысынан Венесуэланын Колумбия жана Бразилия менен чектешкен аймактарында болгон кагылышуулар төрт адамдын өмүрүн алып, жарадарлардын саны 300гө жетти.

Курман болгондордун арасында 14 жаштагы өспүрүм да бар экени кабарланды. Мадурого каршы чыккандар аскерлерге жана полиция кызматкерлерин көздөй таш жана башка буюмдарды ыргытышып, ал эми коопсуздук күчтөрү аларга каршы көздөн жаш чыгарчу газ бүркүп, ок атты.

Колумбия менен чек арада жайгашкан Урена жана Сан-Антонио шаарларындагы кагылышууларда гуманитардык жардам алып келаткан эки автоуунаа өрттөлдү. Оппозиция «бул машинелерди Мадуронун тарапташтары өрттөдү» десе, бийлик муну Американын чалгын кызматы уюштурганын айтып чыкты.

Оппозицияны жактаган, түмөндөгөн адамдар чек арадагы аймактарга бир канча күндөн бери Венесуэлага өткөрүлбөй, Колумбияда турган автокербенди өткөрүп алыш үчүн топтолушкан. АКШ жиберген 300 тоннадай жардамды Николас Мадуро өлкөгө киргизүүгө тыюу салган. Ал тургай Колумбия жана Бразилия менен чек араларды да жаптыртып салган. Мадуро жардам деген шылтоо менен Кошмо Штаттар оппозицияга курал-жабдык жөнөтүшү мүмкүн деп эсептейт.

Ал өзүн колдогон Орусия, Кытай жана Түркия сыяктуу гана мамлекеттерден жардам алууга даяр.

Ошентип Гуайдо жана анын тарапташтарынын чек арадагы аскерлер менен сүйлөшүп, Венесуэлага автоунааларды киргизүү аракеттеринен майнап чыккан жок.

Венесуэла менен Колумбиянын чек арасы. 23-февраль, 2019-жыл.
Венесуэла менен Колумбиянын чек арасы. 23-февраль, 2019-жыл.

Мадурого каршы эл аралык кысым

Бул кагылышуулардан кийин Николас Мадурого эл аралык басым күчөдү. Оппозициянын гуманитардык жардамды өлкөгө киргизүү аракети кан төгүүлөр менен коштолгондон кийин Вашингтон «Мадуронун бийликте саналуу эле күнү калганын» эскертти.

Өзүн утурумдук президент деп жарыялап алган оппозиция лидери Хуан Гуайдо эл аралык коомчулукту Венесуэланы «диктатордук режимден арылтуу үчүн бардык чараларды карап көрүүгө» чакырды. Ал мындай билдирүүнү дүйшөмбүдө Латын Америка мамлекеттери жана Канада, жалпысынан 14 мамлекет кирген ЛИМА тобунун жыйынына катышуу үчүн Боготага учар алдында жасады.

Евробиримдик Мадуронун администрациясын жайкын тургундарга каршы ок чыгарганын сынга алды. Бириккен Улуттар Уюмунун баш катчысы Антониу Гуттереш бул окуялар аны «нес кылганын жана адам өлүмүнө кабатыр» экенин белгиледи.

Колумбиянын президенти Иван Дуке анын мамлекетинде өтө турган жыйынга Венесуэланын «мыйзамдуу бийлиги» катышарын билдирди. Ал ошондой эле бул жыйынга АКШнын мамлекеттик катчысы Майк Пенс да келерин кошумчалады.

Оппозиция лидери Хуан Гуайдо. 30-январь, 2019-жыл.
Оппозиция лидери Хуан Гуайдо. 30-январь, 2019-жыл.

АКШнын мамлекеттик катчысы Майк Помпео «Мадуронун бийликтеги күнү саналуу экенин» эскертип, эки өлкөнүн чек арасындагы Мадуронун куралдуу тарапташтарынын аракеттерин айыптады.

Венесуэланын Тышкы иштер министрлиги Помпео өлкөнүн иштерине аскердик жактан кийлигишүү үчүн шылтоо издеп жатканын билдирди.

Ошону менен катар чек арадагы башаламандыктан пайдаланып, Венесуэла армиясынын алтымыштай аскери Колумбияга кире качканы маалым болду.

«Amnesty International» жайкын тургундарга каршы ок атылышын адам укуктарынын олуттуу бузулушу деп баалап, окуяларды сынга алды.

Венесуэланын бийлиги соңку күндөрү курман болгондордун жана жабыркагандардын саны тууралуу расмий маалымат бере элек.

Венесуэладагы кош бийлик

Түштүк Америкадагы бул мамлекетте экономикалык кризис курчуп турат. Өлкөдө тамак-аш, дары-дармек жетишпейт, миллиондогон адамдар коңшу мамлекеттерге жакшы жашоо издеп чыгып кетүүгө аргасыз болушту. Венесуэлада кош бийлик январь айынын соңунда башталган. 23-январда оппозиция лидери, парламент төрагасы, 35 жаштагы Хуан Гуайдо өзүн утурумдук президент катары жарыялап, анын бийлигин АКШ, Канада баш болгон 50дөн ашуун мамлекет тааныган. Орусия, Кытай, Түркия сыяктуу өлкөлөр Николас Мадурону мыйзамдуу президент деп эсептешет.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Уурдалган акчаны кайтаруу тууралуу билдирүү

Уурдалган акчаны кайтаруу тууралуу билдирүү
please wait

No media source currently available

0:00 0:01:58 0:00

Бакиевдин тушунда уурдалган акча кайтарылат

Курманбек Бакиев, Минск, 2-март, 2017-жыл

АКШ Кыргызстанга мурунку президент Курманбек Бакиевдин тушунда чыгарылып кеткен активдерди кайтарып берет.

Буга байланыштуу 25-февралда Бишкекте эки тараптуу билдирүүгө кол коюлду. Документке ылайык, Кыргызстанга АКШдан 4,5 миллион доллардан ашык акча келет.

Эки тараптуу биргелешкен билдирүүгө Кыргызстандын финансы министри Бактыгүл Жээнбаева менен АКШнын мамлекеттик катчысынын жардамчысынын биринчи орун басары, Түштүк жана Борбор Азия боюнча элчи Элис Уэллс кол койду. Буга байланыштуу аталган министрликте журналисттер үчүн брифинг өттү. Анда министр Жээнбаева расмий Вашингтондун кыргыз бийлигинин «жемкорлукка каршы күрөшүү боюнча аракеттерин баалап жана колдоп жатканы кубандырып» жатканын айтты. Ал АКШдан келген акча ириде элдин жашоосун жакшыртууга жумшалат деп ишендирүүгө аракет кылды:

Бактыгүл Жээнбаева.
Бактыгүл Жээнбаева.

- Бул акча элден уурдалганын баса белгилеп кетким келет. Азыркы учурда америкалык кызматташтарыбыздын жардамы менен мыйзамдуу түрдө кайра кайтарып жатабыз. Ошону менен бирге Кыргыз Республикасынын өкмөтү акчаны аны мыйзамдуу ээсине, атап айтканда Кыргызстандын элине кайтарып берүүгө ниеттенүүдө. Аталган иш-чаранын алкагында аймактарды өнүктүрүү максатында социалдык долбоорлор каржыланат. Атап айтканда, таза суу менен камсыз кылуу, жергиликтүү ооруканалардын жабдуусун жакшыртуу, адилеттүүлүктү орнотуу максатында коомдук көзөмөлдү жогорулатуу долбоорлоруна жумшалат. Бул акчанын чыгаша тартиби ачык-айкын болот жана аны пайдаланууда максималдуу натыйжа алыш үчүн бардык аракеттер жумшалат.

Уурдалган акчаны кайтаруу тууралуу билдирүү
please wait

No media source currently available

0:00 0:01:58 0:00

АКШнын мамлекеттик катчысынын жардамчысынын биринчи орун басары, Түштүк жана Борбор Азия боюнча элчи Элис Уэллс мурунку президент Курманбек Бакиевдин жакындарына таандык активдерди кайтаруу иштерин эки тараптуу кызматташтыктын жетишкендиги катары сыпаттады:

- Экс-президент Курманбек Бакиевдин үй-бүлөсү уурдаган 4,6 миллион долларлык активдерди териштирүү жана кайтарып алуу - эки өкмөттүн, атап айтканда, биздин укук коргоо органдарынын көп жылдан бери уланып жаткан кызматташтыгынын туу чокусу болуп саналат. Бул каражаттарды кайтарып алуу - чоң жетишкендик жана биздин эки тараптуу мамилелер үчүн абдан маанилүү учур. АКШ өкмөтү президент Жээнбековдун коррупцияга каршы күрөшүнө колдоо көрсөтөрүн баса белгилейт жана коррупцияга малынган аткаминерлер кыргыз мамлекетинен уурдаган каражаттарды кайтарып берүүгө АКШнын ынтызарлыгын көрсөтөт.

Элис Уэллс Кыргызстандагы сапарынын дагы бир максаты - эки тараптуу жаңы келишим боюнча сүйлөшүү жүргүзүү экенин да кошумчалады.

Биргелешкен билдирүүдө жазылгандай, АКШнын Чыгыш Нью-Йорк аймактык соту Кыргызстандын мурдагы президенти Курманбек Бакиевдин уулунун эң ишенимдүү адамы катары айтылып жүргөн Евгений Гуревичтин «инсайдерлик соода кылган» деген айып менен козголгон кылмыш ишин тергеген. Анын жыйынтыгында 6 миллион долларды конфискациялоо тууралуу өкүм чыккан.

«Конфискация тууралуу буйрукта көрсөтүлгөн каражаттарды Максим Бакиев Кыргыз Республикасынын мамлекеттик органдарынан жана банк мекемелеринен уурдап кеткени жазылган. Конфискация тууралуу буйрукка ылайык, 6 миллион доллардын 4,5 миллиону табылган жана «каражат кыргыз өкмөтүнө кайтарылып берилсин» деп көрсөтүлгөн. Бул каражаттар кыргыз өкмөтүнүн эсебине түшүүгө тийиш. Уурдалган акчанын калганын кайтарыш үчүн кошумча аракеттер пландаштырылган», деп жазылат билдирүүдө.

Бакиевдердин акчасы Кыргызстанга кайтарылабы?
please wait

No media source currently available

0:00 0:36:00 0:00

Былтыр Евгений Гуревич «Азаттык» менен болгон маегинде Бакиевдер өлкөдөн чыгарып кеткен активдерди кайтаруу боюнча кыргыз бийлиги менен кызматташууга даяр экенин айткан.

Жогорку Кеңештеги Эл аралык иштер, коргоо жана коопсуздук комитетинин төрагасынын орун басары, КСДП фракциясынын депутаты Абдывахап Нурбаевдин пикиринде, кыргыз өкмөтү сыртка чыгарылып кеткен акчаны кайтаруу аракетин улантышы керек.

Абдывахап Нурбаев.
Абдывахап Нурбаев.

- АКШ тарап азыркы бийликтин коррупция менен күрөшүнүн жыйынтыгын көрүп, ага канааттанып, өзү да кадам таштап жатат, - деди ал. - Бул эл аралык дипломатия, муну сөзсүз колдонуш керек. Англия жана башка мамлекеттер менен колдонсок да жакшы болот. Биздин тышкы саясаттын көп багыттуу боло баштаганынын биринчи жыйынтыгы деп түшүнсөк болот. Эгер ортодо келишим болсо, экономикалык байланыштар да күчөйт эле. Биз Англиядагы акча боюнча да жардам сурасак болот. Баары бир АКШ менен Англия жакын, дос мамлекет да. Сыртка чыгып кеткен акчаны кайтарып алсак жакшы эле болмок. Кыргызстан кайсы жерде кызыкчылыгы болсо ошол мамлекеттер менен алака-катышты бекемдеши керек.

Саясат таануучу Эмил Жороев АКШнын «Кыргызстандан уурдалды» деген каражатты кайтарууга жардамдашуу аракетин кызматташтыктын жанданышы катары чечмеледи:

Эки тарап сыпайы сүйлөшкөнү менен кызматташтык ордуна келе элек болчу.

- 2015-жылдан баштап эки өлкөнүн ортосундагы мамиле өтө начарлап кеткени баарыбыздын эсибизде. Ошол эле АКШнын аскердик базасы жабылгандан кийинки ар кандай дипломатиялык пикир келишпестиктер, Кыргызстандын негизги келишимди жокко чыгарганы тууралуу баарыбыз билебиз. Эки тарап сыпайы сүйлөшкөнү менен кызматташтык ордуна келе элек болчу. Бул мамилелердин оңолушунун башаты деп койсо да болчудай. Кыргызстанда жаңы бийлик, жаңы президент келгенден бери маанилүү, бийик деңгээлде эки өлкөнүн ортосунда сүйлөшүү жүрө элек эле. Бул президент Жээнбеков жана анын командасы менен тил табышуунун, кызматташуунун башталышы деп карасак болот.

2015-жылы кыргыз өкмөтү АКШ менен 1993-жылы кол коюлган кызматташтык тууралуу келишимди бир тараптуу жокко чыгарган. Мунун айынан эки тараптуу алака-катыш начарлаган. Расмий Бишкек буга чейин Вашингтон менен жаңы келишим даярдалып жатканын да билдирген эле.

Бакиевдин байлыгын Британия текшереби?
please wait

No media source currently available

0:00 0:34:57 0:00

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

ЖЭБдеги жемкордук: жеке жоопкерчиликтин чеги

Бишкек ЖЭБин модернизациялоого байланыштуу кылмыш ишин иликтеген тергөө тобу жоопко тартылып жаткан сегиз жогорку кызмат адамынын  коррупциялык байланыштарды уюштуруудагы жана аткаруудагы жоопкерчилигин аныктаган.

Башкы прокурор Өткүрбек Жамшитов мурдагы премьер-министр Сапар Исаковду бул иштеги коррупцияны уюштуруучу жана башкаруучу катары мүнөздөп, калгандарына коррупцияга шериктештик боюнча айып коюлганын парламентте билдирген.

Кылмыш ишиндеги айыптоо корутундуларында коррупцияга байланыштуу шек саналган жогорку кызмат адамдарынын иш-аракеттери кандайча көрсөтүлгөн?

Максим Бакиев баш тарткан долбоор

Башкы прокурор Өткүрбек Жамшитов Бишкек ЖЭБин жаңылоо долбооруна байланыштуу кылмыш ишин тергөөнүн жыйынтыгы тууралуу баяндамасында мурдагы премьер-министр Сапар Исаковду коррупциялык байланыштарды уюштуруучу жана башкаруучу катары сыпаттады. Исаковдун айыптоо корутундусунда Бишкек ЖЭБин оңдоо боюнча демилге 2009-жылы эле көтөрүлүп, Дүйнөлүк банктын эсеби боюнча долбоор 150 миллион долларга бааланганы көрсөтүлгөн. 2010-жылдын башында ТВЕА компаниясы аны оңдоону 200 миллион долларга аткарууну сунуш кылып, бирок кыргыз тарап андан баш тартканы белгиленген.

Башкы прокурор Өткүрбек Жамшитов Сапар Исаковдун ТВЕА компаниясы менен байланышы ал Максим Бакиев жетектеген агенттикте иштеп турганда эле башталган деп эсептейт.

Өткүрбек Жамшитов.
Өткүрбек Жамшитов.

- Сапар Исаков кызматтык ыйгарым укугунан аша чаап, өкмөттүн укуктарын өзүнө ыйгарып алуу менен долбоорду аткара турган компанияны тандоо, келишимдин баасын аныктоо жана ага кол коюу маселелерин түздөн-түз чечип, аларды ишке ашырууну уюштурганы аныкталып, далилденди. Сапар Исаков мурунтан түзүлгөн туруктуу байланыштарын пайдаланып, ТВЕА компаниясынын 386 миллион долларлык кымбат долбоорун сунуш кылып, анын кызыкчылыгына иштеген. Жетекчиликтин тапшырмасына таянып алып, ал 2010-жылдын башында ТВЕА компаниясы Бишкек ЖЭБин жаңылоону 200 миллион долларга бүтүрүү тууралуу сунушу ошол кезде четке кагылганын билип туруп, дал ушул компания менен келишим түзүүнү уюштуруп, аны ишке ашырган, - деди башкы прокурор.

Кылмыш ишинин материалында 2013-жылдын январь айынын башында президенттик аппараттын тышкы саясат бөлүмүнүн ошол кездеги башчысы Сапар Исаков "Электр станциялары" ишканасынын мурдагы жетекчиси Салайдин Авазов менен анын орун басары Жолдошбек Назаровду иш бөлмөсүнө чакырып, Бишкек ЖЭБин модернизациялоо боюнча Кытайдын ТВЕА компаниясынан жакында коммерциялык сунуш түшөрүн айтканы белгиленген. Андан ары ал планды ишке ашырыш үчүн аталган эки жетекчи менен келишип алып, долбоорду ишке ашырыш үчүн аталган компанияны тандоону колдоо боюнча президенттик аппаратка кат жазууну суранганы көрсөтүлгөн.

Сапар Исаковдун адвокаты Нурбек Токтакунов бул дооматты чындыкка коошпогон жалаа деп эсептейт.

Нурбек Токтакунов.
Нурбек Токтакунов.

- Бул кылмыш ишинде эч кандай далилдер жок, - деди мурдагы премьер-министрдин жактоочусу. - Тергөө органдары Сапар Исаковго жөн эле коррупция боюнча айып коюп, кандайдыр бир уюшкан мафиянын башчысы катары сүрөттөп, далилдери жок эле кине коюп жатышат. Сапар Исаков өз ыйгарым укугунан аша чапкан жери жок. Бул эл аралык келишим болгондуктан Сапар Исаков президенттик аппараттын тышкы саясат бөлүмүнүн башчысы катары чет өлкөлүк элчиликтин өкүлдөрүн кабыл алып, алар менен бул маселе боюнча сүйлөшүү жана ал боюнча мамлекет башчысына кабарлап туруу - анын түздөн-түз милдети болгон. Бул жерде кылмыш жок.

"Бул коррупциялык ишке шериктешкен" деген айып менен мурдагы премьер-министр Жантөрө Сатыбалдиев, мурдагы энергетика министри Осмонбек Артыкбаев, "Улуттук энергохолдинг" компаниясынын мурдагы төрагасы Айбек Калиев, "Электр станциялары" ишканасынын мурдагы жетекчиси Салайдин Авазов жана анын ошол кездеги орун басары Жолдошбек Назаров, ЖЭБди модернизациялоо долбоорунун мурдагы аткаруучу директору Темирлан Бримкулов сот жообуна тартылууда. Айыпталгандардын арасында насыя келишимине кол койгон мурдагы финансы министри Ольга Лаврова да бар. Башкалардан айырмаланып, ага коррупция боюнча эмес, "кызмат абалынан кыянаттык менен пайдаланды" деген айып коюлду.

Ал эми энергетика министринин мурдагы орун басары, кийин министрлик "Улуттук энергохолдинг" болуп түзүлгөндө аны жетектөөгө келген Айбек Калиевге карата айыптоо корутундусунда ал Сапар Исаковдун ишенимдүү адамы катары Салайдин Авазов, Жолдошбек Назаров менен бирге планды ишке ашыруучу топко тартылып, иш алып барганы көрсөтүлгөн.

Адвокат Бактыбек Жумашев өз кардары Айбек Калиев бул долбоорду ишке ашырууда аткаруучу гана болгонун жана жеке өзү чечим кабыл албаганын айтты:

- Мен жактаган Айбек Калиев ага коюлган айыптоого таптакыр макул эмес. Анткени кылмыш ишинин материалдары боюнча бир да чечимди ал жалгыз өзү кабыл алган эмес. Ал өзүнүн кызматтык милдетин гана аткарып, өйдө жактын буйруктары менен иштеп жүргөн. Эгерде ошол буйруктарды аткарбаса, анда ал жумуштан кетмек.

Жоопкерчиликти башкага оодаруу "оюну"

Тергөө материалдарында көрсөтүлгөндөй, "Электр станцияларынын" дарегине ТВЕА компаниясынын жетекчиси Ли Бяньчунун атынан 2013-жылы 30-январда сунуш түшкөн. 31-январда болсо Авазов менен Назаров бул компания менен кызматташтыкты колдоону сурап, тиешелүү министрликтерге көрсөтмө берүү боюнча президенттик аппаратка кат жөнөткөн. Салайдин Авазов тергөөгө берген көрсөтмөсүндө Бишкек ЖЭБин жаңылоо боюнча чечимди ошол кездеги премьер-министр Жантөрө Сатыбалдиевдин буйругу менен түзүлгөн "мекеме аралык комиссия кабыл алган" деп айтып берген.

Жогорку Кеңештин төрагасынын орун басары Аида Касымалиева ТВЕА компаниясы кандайча тандалганы жана анын мекеме аралык комиссия түзүлгөнгө чейин эле чечилип калган көмүскө жагдайларына тергөө кандайча баа бергени тууралуу парламентте маселе көтөргөн болчу:

Аида Касымалиева.
Аида Касымалиева.

- 2013-жылы 11-июлда гана мекеме аралык комиссия биринчи жолу жыйын куруп, ТВЕА менен контракттык макулдашуунун долбоорун караган. Бул комиссиянын ишинин жыйынтыгына кандай укуктук баа бердиңер? Анткени бул мекеме аралык комиссия формалдуу түрдө эле түзүлгөнү жана тиешелүү чечимдердин ага чейин эле башка жактан мурда эле кабыл алынып турганы боюнча убактылуу депутаттык комиссия иликтеп жаткан учурда белгилүү болгон. Себеби бул жерде кеп кызматташыбыз, депутат Осмонбек Артыкбаев тууралуу жүрүп жатат. Биз бул жерде маселенин бардыгы мурда эле чечилип калган жана Артыкбаев процедуралык гана маселелерди аткарган деп айтсак болобу?

УКМКнын Бишкек ЖЭБин модернизациялоо долбоорундагы коррупцияны иликтеген тергөө тобунун башчысы Сагындык Самидин уулу мекеме аралык комиссия чечим кабыл алынып калгандан кийин түзүлгөнүн ырастады. Ал бул маселе боюнча чечимдер алгач президенттик аппаратта даярдалып, кабыл алынып, андан соң гана расмий нукка салуу иретинде ылдый түшүрүлүп турганын белгиледи:

- Негизи мекеме аралык комиссиянын мүчөлөрүн сураганыбызда алар жогору жактан контракттык келишимдин даяр долбоору аларга берилгенин айтып, көрсөтмө беришкен. Анан ал келишимдин шарттарын иликтеп, текшерип, талдап чыкканга убакыт берилбегени белгилүү болду. Себеби бул комиссияга болгону үч күн гана мөөнөт берилип, ошол убакыт аралыгында "чечимиңерди чыгарып бергиле" деген талап коюлганы тууралуу комиссия мүчөлөрү түшүндүрмө беришкен. Алар даяр чечимге эле макулдук беришкен. Мурдагы премьер-министр Жантөрө Сатыбалдиев мекеме аралык комиссияны эмне себептен түзгөнү жана анын зарылдыгы да түшүнүксүз. Негизги үч маселе мурда эле президенттик аппаратта чечилип калган. Алар ишти аткара турган компанияны тандоо, келишимдин баасы жана ишти бүтүрүү мөөнөттөрү. Калган иштерди аткаруу жагы андан кийин башка мамлекеттик органдарга тапшырылган.

Атамбаевдин Артыкбаевге берген тапшырмасы

Тергөөнүн материалдарында президенттик аппараттын тышкы саясат бөлүмүнүн мурдагы башчысы Сапар Исаков 2013-жылы 13-майда экс-президент Алмазбек Атамбаевге жазган катында Кытайдын соода өкүлү Цзин Юйлун менен долбоор боюнча жолугушканы көрсөтүлгөн. Анда ал соода өкүлү ТВЕА компаниясы сунуш кылган долбоордун баасын ылдыйлатуу боюнча сүйлөшүү жүргүзүүгө мүмкүнчүлүк бар экенин айтканы жазылган. Ага чейинки сүйлөшүүлөрдө ТВЕА компаниясы долбоорду 396 миллион долларга бүткөрүүнү сунуш кылганы тергөөгө белгилүү болгон. Андан соң ошол кездеги энергетика министри Автандил Калмамбетов кызматтан алынган. 2013-жылы 24-майда ошол кездеги президент Алмазбек Атамбаев Энергетика министрлигине Исаков менен Ахметованын катында айтылган сунушту карап чыгууну тапшырып, көрсөтмө берген.

Башкы прокурор Өткүрбек Жамшитов ошол учурда президенттен келип түшкөн бул көрсөтмө боюнча мындай деди:

- Артыкбаев энергетика министри болуп турганда, ошол кездеги президент Алмазбек Атамбаев анын дарегине "карап көрүп, сунуш киргизгиле" деген виза коюп, кат жолдогон. Мен ошого эле токтолуп жатам. Андан кийин 386 миллион долларга келишим түзүлүп жатат. Ошонун негизинде элдин мойнуна чоң карыз илинерин ал билиши керек эле да. Ал эми ага кайрылган мурдагы президенттин иш-аракетине да кийин укуктук баа берилет. Ага байланыштуу материалдар өзүнчө бөлүнүп коюлду.

Мурдагы мамлекет башчысынын Энергетика министрлигине берген тапшырмасына анын аппаратынын бөлүм башчыларынын жогорудагы "кызматтык" каты тиркелген. Мурдагы президент Алмазбек Атамбаевдин аталган көрсөтмөсү жөнөтүлгөндөн эки күн мурун - 2013-жылдын 22-майында Осмонбек Артыкбаев энергетика министри болуп дайындалган. Артыкбаев өз көрсөтмөсүндө кызматка жаңыдан киришип жаткандыктан президенттин тапшырмасын карап чыгууну ошол кездеги орун басары, кийин министрликтин ордуна түзүлгөн "Улуттук энергохолдингди" жетектөөгө келген Айбек Калиевге тапшырганын билдирген.

Жогорку Кеңештеги "Ата Мекен" фракциясынын депутаты Каныбек Иманалиев Сапар Исаковдун кызматтык каты тиркелген мурдагы президенттин энергетика министрине жазган көрсөтмөсүнө укуктук баа берилиши керек экенин айтты:

- Бул жерде ошол даталарды эле тактап көрсөк, бардыгы айгине болот. 2013-жылы 6-июнда эле бааны өзү бычып, кайсы компания долбоорду аткара турганын аныктап, иштин бардыгын өзү башкарып, чечим кабыл алып жатат. Андан кийин ал Атамбаевге кат жазып жатат. Буга эмнеге укуктук баа бербейсиңер? Анан ошол кездеги президент ошол бөлүм башчысынын берген кызматтык катынын негизинде коюлган тапшырманы өкмөткө табыштабай, түздөн-түз эле энергетика министри Артыкбаевге жөнөтүп, "аткаргыла" деген ишарат кылып жатпайбы. Анан мамлекет башчысы өзү жеке көрсөтмө берип жатса, өзү айтып жатса берген тапшырманы аткарбай көрчү, эмне болор экенсиң... Эмнеге силер ушул өңүттөн баштаган жоксуңар? Биз ошондо калгандарыбыздын баары Атамбаев менен Исаковдун кылмыштуу пландарын билбестен туруп, "мыйзамдаштырып" гана бергенбиз. Ишти экөө эле чечип коюшкан. Калгандарынын баары аткаруучу эле. Азыр камакта отурган сегиз министр пара алган деп айтууга менин оозум барбайт.

Шадиевдин карааны: баа бериле элек версия

Бишкек ЖЭБин модернизациялоо долбоору 2013-2017-жылдарга каралган Туруктуу өнүгүүнүн улуттук стратегиясына киргизилген болчу. Ошондой эле президент жетектеген Коргоо кеңешинин жыйынында Бишкектеги ЖЭБдин абалы талкууланып, аны оңдоого инвестиция тартуу маселеси көтөрүлгөн. Буга байланыштуу макулдашуу парламенттин тиешелүү үч комитетинин кароосунан өткөрүлүп, аны тез арада колдоого алуу жагы каралган.

Мурдагы премьер-министр Жантөрө Сатыбалдиевдин айыптоо корутундусунда келишимдин катаал шарттарына карабай, финансы министрине насыя келишимине кол коюуну табыштаганы көрсөтүлгөн.

Парламент депутаты Кожобек Рыспаев муну коррупциялык байланыштын жыйынтыгы деп баалады:

Кожобек Рыспаев.
Кожобек Рыспаев.

- Өкмөт биз берген эки эскертүүнүн бирин да кийин оңдогон жок. Биз "текшерели" дегенде да Сапар Исаков колу-бутубузду бурап, эч нерсеге жол бербей койду. ТВЕА компаниясын ким алып чыкты? Эмне үчүн анда Аскарбек Шадиевдин башкы эсепчиси ал жакка барып иштеп калган? Бул табышмактуу көмүскө жагдайды тергөөчүнүн көзү эмнеге көрбөйт? Бул ошолордун ортосунда өз ара байланыштар болгон дегенди түшүндүрөт.

Тергөө материалдарында көрсөтүлгөндөй, ТВЕА компаниясы 2011-жылдан тартып жогорку чыңалуудагы электр өткөрүү линияларын оңдоо жана көмөк чордондорун куруу боюнча 208 миллион долларга бааланган долбоорду аткарууга тартылган.

Парламенттеги "Республика - Ата Журт" фракциясынын депутаты Алмазбек Токторов тергөө эмнегедир бул иштеги коррупциялык байланыштардын башатында дагы кимдер турганын ачык атоодон айбыгып жатканын белгиледи:

- Бул көмүскө каржылык схемалардын башында ким турган? Сапар Исаков мүмкүн сүйлөшүүлөрдү жүргүзүп, уюштуруу иштеринин башында турса тургандыр. Бирок бул ишти сырттан карап, буйрук берип турган лидери ким болгон? Ушул суроого жооп издеп көрдүңөрбү? Укуктук баа бере алдыңарбы? "Аткаргыла, буга көңүл бургула" дегендей жогортон көрсөтмөлөр түшкөнүн далилдеген каттар жүрөт. Ачык айтканда бул ишке мурдагы президенттин канчалык тиешеси болгон? АКШга качып кетти деп жаткан Шадиев боюнча айтайын, анын ысымын да мен бул кылмыш иштеринен кезиктире албадым.

Тергөө тобунун жетекчиси Сагындык Самидин уулу бул боюнча тергөө учурунда чогултулган материалдар өзүнчө бөлүнүп алынганын билдирди. Анын айтымында, аталган фактыларга укуктук баа кийин берилет.

- Коюлган айыптоо боюнча мунун уюштуруучу - Сапар Исаков, - деди ал. - Мурдагы мамлекет башчысынын жана башка да кызмат адамдарынын үстүнөн топтолгон материалдар бул кылмыш ишинен бөлүнүп, өзүнчө калтырылды. Буюрса, бул аягына чейин иликтенип, анан ага да укуктук баа берилет. Шадиевдин иши да бөлүнүп коюлган иштердин алкагында тергелип жатат. Шадиевдин үстүнөн андан башка иштер боюнча да материалдар бар. Ошонун баары толук иликтенип, кийин кошумча укуктук баа берилет.

Бишкектин Свердлов райондук сотунда Бишкек ЖЭБин модернизациялоо долбоорундагы коррупциялык кылмыш иши боюнча алдын-ала соттук териштирүү башталды. Анда ишти караган судья мамлекеттик айыптоонун жана адвокаттардын кылмыш ишиндеги калпыстыктарды жоюу же сотко катышууну камсыз кылуу боюнча өтүнүчтөрүн карайт. Соттук жараяндын өзү быйыл 27-февралга дайындалган.

Жемкорлук бетин ачкан ЖЭБ
please wait

No media source currently available

0:00 0:04:45 0:00

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Апта: Саясатташкан картөшкө, Мургабдагы жашыруун база

Бишкектеги "Сары-Өзөн" дыйкан базарындагы картөшкө саткандар. 11-октябрь, 2018-жыл.

Узап бараткан жуманын урунттуу окуяларына сереп.

18-февралда баш калаанын Свердлов райондук сотунда Бишкек Жылуулук электр борборун (ЖЭБ) модернизациялоодогу коррупцияга айыпталгандардын иши боюнча соттук угуу башталды.

Айыпталуучулар: мурдагы премьер-министрлер Сапар Исаков менен Жантөрө Сатыбалдиев, мурдагы энергетика министри Осмонбек Артыкбаев, мурдагы финансы министри Ольга Лаврова, «Улуттук энергохолдинг» компаниясынын мурдагы төрагасы Айбек Калиев, анын ошол кездеги орун басары Жолдошбек Назаров, «Электр станциялары» ишканасынын мурдагы жетекчиси Салайдин Авазов жана ЖЭБди модернизациялоо долбоорунун мурдагы аткаруучу директору Темирлан Бримкулов. Булардын Лавровадан башкасы Улуттук коопсуздук комитетинин тергөө абагында отурушат.

Жемкорлук бетин ачкан ЖЭБ
please wait

No media source currently available

0:00 0:04:45 0:00

Өткөн аптада Башкы прокуратура кылмыш иши менен таанышып чыгып, жогорудагы мурдагы кызматкерлерге тергөөдө коюлган айыптар негиздүү деп тапкан. Аларга “Коррупция” жана “Кызмат абалынан кыянаттык менен пайдалануу” деген беренелер менен айып тагылып жатат. Биринчи соттук жыйын жабык өтүп, ага адвокаттардан башка эч ким кире алган жок.

Мурдагы премьер-министр Сапар Исаковдун адвокаты Нурбек Токтакунов ​"тергөөчүлөр ушуга чейин иш боюнча 54 том чогултту. Чынын айтсам анын баары жөн эле таштанды болуп калды. Эч кандай далилдер жок" - деп билдирди. Ал ошондой эле айыпталуучуларды 20 адвокат коргоп жатканын кошумчалады.

Өткөн аптада башкы прокурор Өткүрбек Жамшитов парламентке келип маалымат бергенде, ЖЭБди модернизациялоого кеткен Кытай насыясынан мамлекет 111 миллион доллар зыян тартканы тергөөдө аныкталганын айтты.

Өткүрбек Жамшитов
Өткүрбек Жамшитов

"Жалпы чыгымдарды 386 миллион долларга жеткириш үчүн курулуш материалдары менен жабдуунун баасын атайылап жогору көргөзүп жазышкан" - деди баш прокурор. Ал "президенттик аппараттын тышкы саясат бөлүмүнүн мурдагы башчысы Сапар Исаков кызматтык ыйгарым укуктарынан аша чаап, өкмөттүн укуктарын өзүнө ыйгарып алуу менен компанияны тандоону, келишимдин баасын бекитүүнү жана кол коюуну уюштурганы аныкталды" - деген тергөөнүн корутундусу менен тааныштырды.

Мурдарак адвокат Токтакунов "ЖЭБди модернизациялоо боюнча чечимди парламент ратификациялап берген" деген жүйөгө таянып, бул маселеде Жогорку Кеңештин жоопкерчилигин козгогон. Ал парламенттин экс-төрагасы Асылбек Жээнбековду жана ошол кездеги тармактык комитеттин төрагаларын жоопкерчиликке тартууну сунуш кылган. ​"Модернизация учурунда өлкөгө канча зыян келсе, ага Жогорку Кеңеш жооп бериши керек. Алар саясий жоопкерчиликти алышы керек" - деген адвокат. Ушул эле маселени Жогорку Кеңештеги КСДП фракциясынын депутаты Ирина Карамушкина парламентте туруп айтты.

ЖЭБди жаңылоого Кытайдан алынган 386 млн. доллар насыянын максаттуу пайдаланылышын иликтеген депутаттык комиссиянын мүчөсү Алмазбек Токторов "​өкмөт ошол учурда долбоордун техникалык-экономикалык негиздемесин көрсөткөн эмес" деп, күнөөнү башка жакка оодарды. "Парламент долбоордун техникалык-экономикалык негиздемесин көрбөй туруп келишимди ратификация кылып бергени үчүн саясий жоопкерчилик алышы мүмкүн. Ал эми кылмыш иши долбоорду аткаргандарга козголот" - деп түшүндүрдү депутат.

Бишкек ЖЭБин жаңылоодогу жемкорлук саясий талашка айланып, бийликтин мыйзам чыгаруу бутагы канчалык өз алдынча чечим кабыл алат деген суроону курчутту. Мамлекеттик ишмер, "легендарлуу парламенттин" төрагасы Медеткан Шеримкулов «Азаттык» менен болгон маегинде ЖЭБдеги коррупция боюнча сот процесси кыргыз бийлиги, сот системасы үчүн "чоң сыноо" деген баасын берди:

Шеримкулов: Бишкек ЖЭБи боюнча сот кыргызга сабак болушу керек
please wait

No media source currently available

0:00 0:07:11 0:00
Түз линк

Эксперттер белгилегендей, бир миллиондон ашуун эл жашаган борбор калаанын ЖЭБин модернизациялоодогу жемкорлук иши мурдагы жана азыркы президенттердин алакасына ажырым салган факторлордун бири болуп калды.

Экс-президент Алмазбек Атамбаев былтыр КСДПнын курултайында сүйлөгөндө Бишкек ЖЭБиндеги кырсыкка Сооронбай Жээнбеков башкарган өкмөттүн тиешеси бар экенин, стратегиялык ишкананы жаңылоого тендер 2016-жылы ал өкмөттү башкарып турганда өткөрүлгөнүн баса белгилеген.

Бишкек ЖЭБин модернизациялоо иши 2014-жылдын апрелинде башталып, 2017-жылы августта аяктаган. Ага кеткен 386 миллион долларды Кытайдын Экспорт-импорт банкы насыя катары берген. Ишти Кытайдын TBEA компаниясы жүргүзгөн.

Астана - Бишкек: Картөшкө саясий куралга айландыбы?

19-февралда Казакстан Кыргызстандан жана Өзбекстандан азык-түлүк алып кирүүгө убактылуу тыюу салды. Фитосанитардык чектөөдөн улам кыргызстандык дыйкандар картөшкө, алма, курмасын сата албай убара. Казак бийлиги өз чечимин коңшу өлкөдөн кирген азык-түлүктөн курт чыкканы менен түшүндүрдү. Астананын билдирүүсүндө 2018-жылы жана 2019-жылдын январь-февраль айларында Кыргызстандан ташылган өнүмдөрдөн 500дөн ашуун карантиндик фитосанитардык эреже бузуу катталганы айтылат.​

"Кыргыз ленд" экспортерлор жана импортерлор ассоциациясынын жетекчиси Линара Ниязбекованын белгилешинче, быйыл дыйкандар 200 миң тоннадай картөшкөсүн сата албай калды. Айыл чарба, тамак-аш өнөр жайы жана мелиорация министрлигинин маалыматы боюнча кампада 200 миң тонна эмес, 50 миң тонна картөшкө жатат. Ошондой эле алты миң тоннадай алма сатылбай турат.

Былтыр өлкөдө 84,4 миң гектар жерге картөшкө айдалган. Жалпысынан 1,5 миллион тонна түшүм жыйналган.

Айыл чарба министрлиги Астана мындай чектөөнү "негизсиз киргизди" деп эсептейт. Министрдин орун басары Эркинбек Чудуев Казакстанга жана Евразиялык экономикалык комиссияга кат даярдалып жатканын жума күнү билдирди. ​"Биз ЕАЭБдин толук кандуу мүчөсүбүз. Ал жерде келишимдин 12-тиркемесинин 25-пунктунда "алар сөзсүз түрдө сүйлөшүүгө барыш керек, анан акыркы чараны кабыл алуусу зарыл" деп даана жазылган" - деп, бирдиктүү экономикалык аймактын эрежелерин эске салды.

"Негизинен алар бул маселени саясатка айландырып жатышат, бул туура эмес» - деген Чудуевдин сөзүн министр Нурбек Мурашев жума күнү парламенттеги “Республика - Ата-Журт” фракциясынын жыйынында ырастады.

Министрдин айтканына караганда, Кыргызстан Казакстандын гидропостторго эсептегич коюу тууралуу талабын аткаруудан баш тарткан соң, Астана айрым айыл чарба өндүрүмүнө тыюу салды.

Апта башында Астанадан келген делегация Бишкекте жазгы сугат иштерин талкуулаган. Анда казак тарап агызылган суунун көлөмүн түз режимде көрүп туруу максатында Орто-Токой жана Киров суу сактагычтарына видео көзөмөл орнотууну сунуш кылган. Кыргыз тарап ал сунушка макул болгон эмес. Андан эки күндөн кийин Астана кыргызстандык айрым айыл чарба өндүрүмүн киргизүүгө тыюу салган.

Картөшкө маселеси Жогорку Кеңеште да талкууланып, вице-спикер Мирлан Бакиров өкмөткө ыкчам штаб түзүп, тезинен чара көрүүнү сунуш кылды. "Тез арада коңшулар менен сүйлөшүү жүргүзүп, зарыл болсо өзүбүздүн ички кардарларды – армиядан баштап бала бакчага чейин камсыз кылыш керек. Мамлекет алар үчүн дыйкандардан түз сатып алыш керек. Өкмөт барбы?" - деген суроону койду.

«Күнөсканалар ассоциациясынын» төрагасы Тилек Токтогазиев жалпы эле агрардык тармакты өнүктүрүүнүн, дыйкандардын эмгегин эффективдүү кайтаруунун жолу деп жаңы технологияларды тартууну түшүнөт.

Токтогазиев: Агрардык тармак жаңы технологиясыз телчикпейт
please wait

No media source currently available

0:00 0:03:03 0:00
Түз линк

Кыргызстан Казакстандан сырткары Өзбекстанга, Түркмөнстанга картөшкө экспорттойт. Былтыр 73 өзбек ишканасы Кыргызстандан 145 миң тонна картөшкө сатып алууга ниетин билдирген. Бирок тараптар макулдашууга келе алышкан эмес. "Азаттыктын" өзбек өкмөтүндөгү ишенимдүү булактары “кыргыз картөшкөсү кымбат болгондуктан» өкмөт аралык келишимге кол коюлбай калганын маалымдаган.

"The Washington Post": Мургабда Кытайдын аскер базасы бар

Америкалык басылманын маалыматына караганда, Кытайдын чек ара бекети Мургаб районундагы ооган-тажик чек арасындагы Вахан бекетине чукул жайгашкан. Басылманын Бээжиндеги журналисти Гарри Ших тажик-ооган чек арасына барганда Кытайдын “чакан аскер базасын” да көрүп келген. Ших Мургабдагы базарда кытайлык аскерлерге кезиккен, алардын бири Ма аттуу жоокер үч-төрт жылдан бери Тажикстандын аймагында жүрүшкөнүн айтып берген. Кытайлар Шинжаңдагы аскерлер кийгендей униформачан жүрүшкөн.

Мургаб
Мургаб

Чек ара бекетине кире бериште Кытайдын жана Тажикстандын мамлекеттик белгилери илинип турат. Бирок журналист имарат кимге таандык экенин жана аскердик жайды ким каржыларын тактай алган эмес.

“The Washington Post” жандоочтон тартылган сүрөттү да жарыялады, анда чакан жайда казарма жана окуу аянтчасы бар экени көрүнөт.

Мургабдын тургундарынын айтымында, бул жерде ондогон, жүздөгөн кытайлык аскерлер бар. Алар базардан топоздун этин жана башка азык-түлүк сатып алып турушат. Аскерлерди жергиликтүү тилмеч коштоп жүрөт. Гезит базарда соода кылып жаткан эки кытай аскеринин сүрөтүн макалага кошуп басты.

Азырынча бул маалыматты тажик бийлиги жокко чыгарып, же ырастай элек. Басылманын макаласы журналисттик кылдат иликтөөнүн негизинде сүрөттөр менен кошо жарыяланды. «Азаттыктын» тажик кызматынын редактору Хиромон Бакозода бул суроого келгенде "тажик бийлигинин реакциясы таң калтырганын" айтты. "Адегенде эле биз Тышкы иштер министрлигине, өлкөнүн Чек ара кызматына, Мургабдын жергиликтүү бийлигине кайрылдык. Алардын жообу супсак, дээрлик бирдей болду. Бийликтин жогорку деңгээлинде отургандар маалыматты четке каккан да, ырасташкан да жок" - дейт журналист.

​Бирок акыры Тажикстандын Чек ара кызматында иштеген, атын-жөнүн ачык айтууну туура көрбөгөн эки жооптуу адам Мургабда Кытай менен Тажистандын биргелешкен чек ара штабы бардыгын ырасташкан. Ал эми макалада сөз болгон аскерлер ошол чек ара отрядына карарын айтып беришкен.

Мургабда башка өлкөнүн аскерлери жүргөнүн «Азаттыкка» ырастаган булактар кытайлыктар жуманын белгилүү бир күндөрү базанын сыртына чыгууга укугу бар экенин кошумчалашты. Маалыматка караганда, чек арадагы кытайлык база мындан бир нече жыл мурун түзүлгөн.

Америкалык гезиттин макаласы эки-үч күндөн бери кызуу талкууланып жатканына карабай, коңшу өлкөнүн Чек ара кызматынын башчысы генерал Ражабали Рахмонали журналисттерге “комментарий берилбейт” деп гана жооп кайтарды.

Москвадагы Саясий жана аскердик талдоо институтунун директорунун орун басары Александр Храмчихин 2016-жылы Кытай-Пакистан-Ооганстан-Тажикстан кирген аскердик делген блок түзүлөөрү тууралуу сөз болгонун эске салды. "Андыктан бул төрт өлкөнүн кайсынысында болбосун, Кытайдын аскердик базасынын ачылышы толук мүмкүн эле. Анткени Кытай бул өлкөлөрдө ар тараптуу ишмердик жүргүзөт. Бээжиндин “Бир жол, бир кемер” стратегиясына Борбор Азия да камтылган" - деп чечмеледи москвалык эксперт.

Храмчихиндин пикиринде, Тажикстандын аймагында кытайлык аскерлердин жүргөнү Москва үчүн "жагымсыз кабар". Эгер Шанхай кызматташтык уюмуна (ШКУ) кирген өлкөлөр бул тууралуу мурдатан кабардар болсо, анда эч ким билбегендей түр көрсөтүп коюшу мүмкүн.

Коңшу өлкөнүн аймагында Орусиянын №201 аскердик базасы жайгашкан. Жети миңдей аскер баш калаа Дүйшөмбүдө жана Коргон-Төбөдөгү Москвага караштуу жайларда кызмат өтөшөт.

Тажикстандын Мургаб районунда жашаган элдин 80% кыргыздар. Бул аймакта 14 миңден ашуун эл жашайт.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Шеримкулов: Бишкек ЖЭБи боюнча сот кыргызга сабак болушу керек

Шеримкулов: Бишкек ЖЭБи боюнча сот кыргызга сабак болушу керек
please wait

No media source currently available

0:00 0:07:11 0:00
Түз линк

Кол тийбестик: эки анжы кылган мыйзам

Сооронбай Жээнбековдун инаугурациясында тартылган сүрөт. 2017-жыл

Конституциялык палата менен Жогорку Кеңештин ортосунда экс-президенттердин артыкчылыктарын алып салууга байланыштуу талаш-тартыш күчөдү.

Конституциялык палатанын төрагасы Эркинбек Мамыров киргизилип жаткан өзгөртүүлөр бул мыйзам кабыл алынганга чейин экс-президент макамын алгандарга жайылтылбай турганын кыйытты.

Ал жоопкерчилик менен чектөөнү караган мыйзам артка иштебей турганын айтып, Конституциянын үч беренесин мисал келтирди.

Жогорку Кеңеште экс-президенттердин кол тийбестигин алуу жана анын саясат менен алектенишине чек койгон мыйзам долбоору экинчи окууда жактырылган.

"Мыйзам артына иштебейт"

Конституциялык палатанын төрагасы Эркинбек Мамыров экс-президентти кол тийбестиктен ажыратуу жана анын өзгөчө артыкчылыктарын алып салууга байланыштуу мыйзам кабыл алынып, күчүнө кирсе, ал экс-президент макамын алган мурдагы мамлекет башчыларына иштейби деген журналисттердин суроолоруна жооп берди.

Анда Эркинбек Мамыров мыйзамга өзгөртүү киргизүүдө анын Баш мыйзамдын талаптарына шайкештигине көңүл буруу зарыл экенин белгиледи.

Конституциялык палатанын төрагасы Эркинбек Мамыров жоопкерчиликти күчөткөн жана чектөөлөрдү киргизген мыйзам артка иштебей турганын белгиледи:

- Буга байланыштуу Баш мыйзамдын 6-20-28-беренелери бар. Конституциянын 28-беренесинде жоопкерчиликти күчөтө турган мыйзамдын ченемдери артка иштебейт деп турат. Ал эми Конституциянын 6-беренесинде "жаңы милдеттерди же оорлотуучу жоопкерчиликти белгилөөчү мыйзам же башка ченемдик укуктук актылар өткөн мезгилге карата колдонулбайт" деп турат. Мына ошондуктан бардык мыйзамдар жана мыйзамдык ченемдер Баш мыйзамга шайкеш болушу керек.

Бирок Конституциялык палатанын мурдагы мүчөсү, юрист Клара Сооронкулова Баш мыйзамдын 6-20-28-беренелерин экс-президенттердин чексиз кол тийбестигин сактап калууга укуктук негиз катары кароого болбойт деп эсептейт.

Ошондуктан ал Конституциялык палатанын төрагасы Эркинбек Мамыровдун бул жагдайда жоопкерчиликти караган мыйзамдар артка иштебейт деген түшүндүрмөсүнө макул эмес. Анткени ал Конституциялык палата өзү буга чейин тиешелүү мыйзамдагы экс-президенттин чексиз укугун караган ченемдин Баш мыйзамга каршы келерин тааныган деген пикирде.

Чексиз кол тийбестикти чектөө ченеми

Клара Сооронкулова мыйзамга киргизилип жаткан укуктук ченем, буга чейин чейин экс-президент макамына ээ болгон адамдарга карата кандайча иштей турганы боюнча түшүндүрмө берди:

Клара Сооронкулова
Клара Сооронкулова

​- Мыйзам артка иштебейт деген бул жаңыдан кире турган юридикалык жоопкерчиликке гана. Бул жерде мыйзамдын процедуралык укуктук-ченемдери кабыл алынып, экс-президенттин макамы өзгөртүлүп жатпайбы. Мыйзам артына иштебейт деген принцип жок. Ошондуктан өзгөртүү туура эле.

Анан дагы "Мыйзам ченемдик актылар тууралуу" мыйзамда "мыйзам артка иштебейт, эгерде иштелип чыккан ченемде башкача көрсөтүлбөсө" деген шарт бар. Мыйзамда ошол ченемдин өткөн учурга карата иштөөсүн жанагы процедуралык өзгөртүүлөр киргизилгени менен көрсөтүп коюшат. Бул жерде укуктук ченемди колдонууда эч кандай маселе чыкпайт. "Мыйзам артына иштебейт" деген жүйө болсо, анда эмне экс-президент А.Атамбаев мыйзам процедуралык жактан толук өзгөрсө деле чексиз кол тийбестик укугу менен отура бермек беле. Бул укукка дагы, акылга дагы сыйбайт.

Ал эми мыйзам долбоорунун авторлорунун бири, депутат Курманкул Зулушев экс-президенттин чексиз кол тийбестигин жана өзгөчө артыкчылыктарын караган укуктук ченем 2007-жылы Баш мыйзамга өзгөртүү киргизген учурда эле алып салынганын мисал келтирди.

Бирок буга байланыштуу мыйзам кала берген. Аны Баш мыйзамга шайкеш келтирүү боюнча 2012-2014-жылдары мыйзам долбоорлору сунушталып, бирок орто жолдо кала берген.

Депутат Курманкул Зулушев ошондуктан жаңы мыйзам долбоорунун иштөөсү атайын арткы мөөнөт менен белгиленгенин айткан:

Курманкул Зулушев
Курманкул Зулушев

- "Бул мыйзам 2007-жылдын апрель айынан баштап иштейт" деген ченемди атайын киргизүүнүн себеби 2003-жылы кабыл алынган Баш мыйзамдагы 12-берененин мазмунун ичине камтыган ченем 2007-жылдагы өзгөртүү учурунда толугу менен алынып салынган. Ошондуктан Баш мыйзамды негиз кылып, биз мына ошол арткы мөөнөттү киргиздик. Ал эми мыйзам өзү 2012-жылы алынып салынып, күчүн жоготкон. Эгерде мыйзам өзү Баш мыйзамга каршы келсе жана иш жүзүндө күчүн жоготкон болсо, анан кантип аны шайкеш келтирүү ченемдери артына иштебей калсын? Ошондуктан мыйзам чыгаруу органы анын 2007-жылдан бери колдонулушун белгилеп коюшу керек.

Жогорку Кеңеш "Президенттин ишмердигинин кепилдиктери жөнүндө" мыйзамдагы экс-президенттин чексиз кол тийбестигин караган 12-беренени алып салып, аны мамлекет башчысы кезинде жасаган иштери үчүн кылмыш жообуна тартуунун тартибин аныктаган өзгөртүүлөрдү экинчи окуудан жактырган.

Анда мурдагы мамлекет башчысына айып коюп, жоопко тартууга уруксат берүү үчүн парламент депутаттарынын 3/2 добушу талап кылына турган ченем киргизилди. Ошондой эле экс-президент макамындагы адам мамлекеттик же саясий кызматты ээлөөгө, партиялык ишмердик менен алектенүүгө чек коюлган.

22-февралда болуп өткөн маалымат жыйынында депутат Ирина Карамушкина экс-президент Алмазбек Атамбаев 2020-жылдагы парламенттик шайлоого КСДП партиясынын тизмесин жетектеп бара турганын жарыялады.

Эгерде парламентте талкууланып жаткан мыйзам долбоору кабыл алынса, анда экс-президент Алмазбек Атамбаев макамын жоготуп, кол тийбестиктен ажырашы мүмкүн.

Парламенттин Конституциялык мыйзамдуулук, мамлекеттик түзүлүш комитетинин төрагасы Канатбек Керезбеков бул укуктук ченемге төмөндөгүдөй түшүндүрмө берген:

- Экс-президент эгерде мамлекеттик же саясий кызматка барса, партиянын ишмердиги менен алектенсе, анда ал макамын жоготуп, кол тийбестигинен ажырайт. Эгерде ага аралашпаса, анда анын макамы сакталып кала берет. Бул жерде альтернатива бар. Анын кайсынысын тандайт, экс-президент макамы бар адам өзү билет. Депутат Акылбек Жапаров сунуштаган мына ушундай ченемди биздин комитет колдоп, парламенттин кароосуна алып чыкты.

Жогорку Кеңеш "Президенттин ишмердигинин кепилдиктери жөнүндө" мыйзамды өткөн жумада экинчи окуудан жактырган. Парламенттин регламентине ылайык, мыйзам үчүнчү окуудан кабыл алынса, ал президенттин кол коюусуна жөнөтүлөт.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

КСДПнын жаңылануу аракети

Иллюстрациялык сүрөт.

Кыргызстан социал-демократиялык партиясы (КСДП) жаңылана баштаганын жарыялады. Мунун алдында КСДП төрагасы Алмазбек Атамбаев партиялык ишмердүүлүккө байланыштуу жети комитет жана бир кеңеш түзүү тууралуу жобону бекиткен.

КСДП 22-февралда «Медиа форумда» басма сөз жыйынын өткөрүп, партиянын айланасындагы акыркы окуяларды «партиялык курулуштун жаңы этабы» катары сыпаттады. Башта жыйынга партиянын төрагасынын орун басарлары жана айрым мүчөлөрү катышары кабарланган.

Күтүүсүздөн КСДПнын лидери, экс-президент Алмазбек Атамбаев жыйынды өзү ачып, бирок аягына чейин катышкан жок. Ал партия азыр оор учурду баштан кечирип жатканын айтты. Кыска билдирүүсүндө экс-президент «бул бир жагынан партиянын тазаланышына шарт түзүп жатат» деп, буларга токтолду:

- Атамбаев партияны дайыма эле башкарбайт. Мамлекетти башкаргандай эле бир күнү партияны да өткөрүп беребиз. Мен партияны ким башкарса да партия өзүнүн духун, рухун, жүрөгүн сактап калат деп ишенем. Биздин партия эң кыйын кезде өзүнүн сөзүн айтчу.

​Атамбаев 21-февралда партиялык көзөмөлдү камсыз кыла турган, маалыматтык саясат, шайлоо жана башка иштерди жүргүзгөн жети комитет түзүү тууралуу жобону бекиткен. Ошондой эле бир кеңеш түзүлгөн. КСДПнын расмий өкүлү Кундуз Жолдубаева бул комитеттер партиянын ишин оң жолго саларына ишенет.

- Бул органдар партиянын ар дайым иштей турчу органы болуп эсептелет, - деди ал. - Ага башка партияда мүчө болбогон күчтүү эксперттер, адистер жана жарандар кире алат. КСДП жаңы идеяларга, жаңы жүздөргө ачык. Эски партиялаштар менен партиянын жаңы мүчөлөрү биригип, жаңы форматтагы партияны курабыз деп жатабыз. Ушуга белсенип, реформаны баштадык. Алмазбек Атамбаевдин да бирден-бир максаты - партияны жаңылоо, жаңы форматтагы партияны түзүү, ага жаңы жүздөрдү алып келип, партияны жакшы колго өткөрүп берүү.

КСДПнын катчылыгынын маалыматына караганда, өлкө боюнча партиянын 50 миңге жакын мүчөсү бар. Учурда анын 1000ге жакыны партиялык билеттерин жаңыртты. КСДПнын төрагасынын орун басары, депутат Ирина Карамушкина партиянынын катарында калгысы келгендер жаңы партбилет алышы керек экенин белгиледи. Эми ушул жылдын апрель айында партиянын кезектеги 18-съездин өткөрүп, партиянын жаңы уставын кабыл алганы жатат.

«Атамбаевсиз КСДП» жыйынын уюштуруп келаткан Сагынбек Абдрахманов Атамбаевдин акыркы билдирүүсү боюнча ой бөлүштү:

Сагынбек Абдрахманов.
Сагынбек Абдрахманов.

- Биз түндүктө, түштүктө жана башка жер-жерлерде да чоң-чоң конференцияларды өткөрдүк. Ушундан улам анын (ред: Атамбаевдин) айласы кетип «мен партияны өткөрүп берем» деп калп айтып жатат. Анын партияны өткөрүп берүү тууралуу эч кандай ою жок болчу. Ал эми «Атамбаев партиянын башында туруп партияны тазалайбыз» дегенине ишенич жок. Андан тышкары съездди чакырганы да легитимдүү эмес. Себеби саясий кеңештин съездин 6-апрелде өткөрөлү деген чечими да легитимдүү эмес. Анткени саясий кеңештин кворуму болгон эмес.

Өзүн КСДПнын мүчөсү деп эсептеген Сагынбек Абдрахманов экс-президент Алмазбек Атамбаев «КСДПны жеке менчигине айлантып, партиянын түптөлүшүнө салым кошкон эски партиялаштарын четке сүрүп койгонун» билдирип келе жатат. Ал партиянын кезексиз съездин чакыруу боюнча да демилге көтөрүп чыккан. КСДП муну партияны тартып алуу аракети катары баалап жүрөт.

Жогорку Кеңештеги КСДП фракциясынын ичинде да ажырым бар экени белгилүү. Бул мурдагы премьер-министр Сапар Исаковго парламентте ишенбестик көрсөтүүдө жана мурдагы башкы прокурор Индира Жолдубаеваны кызматтан алууда ачык эле билинген.

2018-жылдын октябрь айында партиянын саясий кеңеши Иса Өмүркуловду «партиянын максаттарына жана уставына каршы иштеди» деген негизде аны партиянын катарынан чыгарган. Саясат талдоочулар КСДПнын айланасындагы акыркы окуяларга «партиядагы кризис» деп баа беришкен.

Парламентке КСДП фракциясында ажырымдын арааны чоң экенин Жогорку Кеңештеги КСДП фракциясынын депутаты Асел Кодуранова да жашырбайт.

КСДПнын дагы бир депутаты Ирина Карамушина КСДПчы депутаттар Алмазбек Атамбаевди жана Сооронбай Жээнбековду колдогондор болуп эки жаатка бөлүнүп калганын айтып, Атамбаев тараптагыларга кысым болуп жатканын билдирди:

Ирина Карамушкина.
Ирина Карамушкина.

- Атамбаев менен калып, анын тарабында тургандар басымды сезип жатабыз. Жакында эле Мурадыл Ганыевич «менин туугандарымды УКМК, Эсеп палатасы, Финансы полициясы текшерип жатат, мен чарчадым» деп айтты. Бул Атамбаевдин позициясын колдогондорго басым кылуунун эң жакшы жолу. Биз азчылыкпыз. Анткени көбүнүн бизнеси болгону үчүн ачык айтып чыгуудан коркот.

КСДП - 2010-жылдан бери бийликте турган, өз катарынан эки президент чыгарган ири партия. Ал 1994-жылы түзүлгөн жана ушул тушта мүчөлөрү, Жогорку Кеңеште жана жергиликтүү кеңештерде эң көп депутаттары бар партия болуп эсептелет. Мурдагы президент Алмазбек Атамбаев КСДПнын төрагасы болуп былтыр март айында кайра шайланган.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Атамбаев: КСДПны бир күнү өткөрүп берем

Атамбаев: КСДПны бир күнү өткөрүп берем
please wait

No media source currently available

0:00 0:02:39 0:00

Ипподром чыры, Мергенбаевдин арызы

Эркинбек Мергенбаев.

Чолпон-Атадагы ат майданды куруу боюнча камалган ишкер Эркинбек Мергенбаев өлкө жетекчилигине кайрылды.

Кыргыз бийлиги Көчмөндөр оюндарын эми аймактарда өткөрүүгө белсенип турганы менен, алгачкы Көчмөндөр оюндарындагы чырга чекит коюла элек.

2014-жылы бул оюндарды өткөрүү алдында Чолпон-Атадагы ат майданды кыска убакытта кайрадан курган «Темир Канат» ишканасынын абактагы директору Эркинбек Мергенбаев өлкө президенти баш болгон жетекчилерге кайрылды. Кайрылууда учурда Бишкектеги №47 абакта кармалып турган ишкер өзүнө карата мыйзамсыз айыптар коюлуп, иш калыс тергелбей жатканын айтууда.

Мергенбаевдин маалыматы боюнча, Ички иштер министрлигинин Тергөө башкармалыгы ага карата козголгон кылмыш ишинин алкагында дагы алты эпизод боюнча жаңы айып койгон.

Анда ишкер Кылмыш-жаза кодексинин «Ишенип берилген мүлктү ыйгарып алуу же коротуу», «Алдамчылык», «Мыйзамсыз ишкердик», «Коммерциялык же башка уюмдарда ыйгарым укуктарды кыянаттык менен пайдалануу», «Кылмышка аракеттенүү» беренелери боюнча шек саналууда. Бирок Эркинбек Мергенбаев бул тагылган эпизоддорго эч кандай тиешеси жок экенин айтып, ошол кездеги жогорку кызматтагы аткаминерлердин мыйзамсыз иштерин ага илүүгө аракет кылып жатышканын айтууда.

Ишкер алгач ага карата эки айып коюлуп жатса, калыстык издеп прокуратурага, парламентке кайрылган соң жаңы айыптар кошулуп жатканын белгилейт. Ал ошондой эле ат майдандагы айрым кемчиликтер үчүн жооптуу деп эсептеген мурдагы премьер-министр Сапар Исаков, мурдагы вице-премьер-министр Тайырбек Сарпашев баштаган адамдардын жоопкерчилигин кароого ишти караган тергөөчүлөрдүн кызыкчылыгы болбой жатканын кошумчалаган. Буга байланыштуу Эркинбек Мергенбаев президент Сооронбай Жээнбеков кайрылып, бул ишти өз көзөмөлүнө алууга жана тергөөнү УКМКга өткөрүп берүүнү суранууда. Бул кайрылууга президенттин аппараты жооп бере элек.

Ишкердин жубайы Айнур Мергенбаеванын айтымында, күйөөсүнүн ден соолугу абдан начарлап, абакта оор шартта кармалып турат.

- Күйөөмдү акыркы беш жылдан бери кыйнап эле келатышат, - деди жубайы. - Ал абакта отуруп, жатак абакка чыккан. Ошол маалда, тагыраагы 2015-жылы ичегисине үч жолу операция жасаткан. Мындан сырткары жүрөгү да оорулуу. Жалган жалаа жабылып, ден соолугун жоготконуна карабай эми дагы жаңы айыптар негизсиз коюлуп жатат.

ИИМ Эркинбек Мергенбаевге тагылган жаңы айыптар боюнча кеңири маалымат бере элек. Министрликтин басма сөз кызматынын өкүлү Карима Жапаркулова иш боюнча тергөө жүрүп жатканын айтуу менен чектелди:

- Бул боюнча тергөө жүрүп жатат. Азырынча сотко жөнөтүлө элек. Иш боюнча жаңы жагдайлар болсо, аны тергеп жаткан тергөөчү менен сүйлөшүп, маалымат берилет.

Эркинбек Мергенбаевдин иши беш жылдан бери уланып келет. Биринчи Көчмөндөр оюндары өткөн соң Чолпон-Атадагы ат майданды тез арада курган «Темир Канат» ишканасынын жетекчисине карата кылмыш иши козголгон. Ал учурда Мергенбаев ошол кездеги президенттик аппараттын жетекчисинин орун басары Сапар Исаков мыйзам бузганын айтып, аны сындап чыккан эле. Буга байланыштуу ишкер кылмыш ишин бийликтин куугунтугу катары мүнөздөгөн.

Бир жыл мурда ошол кездеги өкмөттүн коомчулук жана жалпыга маалымдоо каражаттары менен байланыш бөлүмү «Сапар Исаковдун бул ишке тиешеси жок» деген билдирүү тараткан.

«Иликтөөнүн жүрүшүндө бир нече жолу курулуш-техникалык жана соттук-эсептик экспертизалар жүргүзүлдү. Алардын баары иштин акысы жогорулатылганын көрсөттү. Мындан тышкары Мергенбаев тарабынан ипподромго алынып келген отургучтар Кыргызстандын аймагына бажы көзөмөлүсүз жана төлөмүсүз киргизилгени аныкталды. Премьер-министрдин тергөө менен соттук жараянга кийлигишүүгө укугу жок. Сапар Исаков сотко жана анын андан аркы аракеттерине басым болбошу үчүн чыгарылган чечимге комментарий бербейт», - деп айтылган өкмөттүн билдирүүсүндө.

Кийин бул иш боюнча Мергенбаевди райондук сот актаган эле. Көп өтпөй Бишкек шаардык соту ишкерди алты жылга түзөтүүчү абакка кескен. Бирок ден соолугуна байланыштуу жатак абакка которулган.

Былтыр жыл аягында ИИМ Мергенбаевге карата мурдагы эле ат майдан боюнча экинчи кылмыш ишин козгоп, камакка алган. Ал учурда Мергенбаев мындай аракетти ИИМдеги айрым тергөөчүлөрдүн кеги катары баалашкан. Бул маселе боюнча депутат Жанарбек Акаев ички иштер министрине кайрылып, ишти караган тергөөчү алмашкан болчу.

Эми буга карабай айыпталуучуга карата жаңы айыптардын тагылып жатканын парламент депутаты Жанарбек Акаев куугунтуктун уланышы деп эсептейт.

Жанар Акаев.
Жанар Акаев.

- Эркинбек Мергенбаевге карата күч органдары тарабынан өтө адилетсиз мамиле болуп жатканын байкап жатам. Буга чейин анын ишин караган тергөөчүнү алмаштыруу боюнча кайрылган элем. Себеби ал тергөөчү мурда Сапар Исаков иштеп турганда ишкерге атайлап өчөшүп, кекчил мамиле кылган. Мергенбаев Сапар Исаковго карата ачык сын айтып, айыптап чыккан. Бирок жаңы бийлик алмашканы менен деле күч органдарында жеке өчү бар адамдар өз ишин улантып жатабы деген ойго келесиң. Анткени анын ден соолугу абдан начарлап, үй-бүлөсү менен кошо адилетсиз мамиле болуп жатат. Эгер бул иш боло берсе башка ишкерлерге да коңгуроо болуп, мамлекетке ишкерлер тарабынан эч кандай жардам болбойт.

Ал эми Мергенбаев кайрылуусунда атын атаган мурдагы жетекчилер бул ишке тиешеси жок экенин билдирип жатышат. Буга чейин «Азаттык» мурдагы вице-премьер Тайырбек Сарпашевге бул маселе боюнча кайрылган.

Тайырбек Сарпашев.
Тайырбек Сарпашев.

​​- Менин Мергенбаев тууралуу маалыматым деле жок, - деген эле ал. - Ошол кездеги жагдай эсимде деле жок. Кырдаал ошондой болгон да. Убакыттын аздыгынан ошондой чечим кабыл алынса керек. Биринчи версиясында ат майданды кыска убакыттын ичинде куруш керек болгон. Сатып алуунун жол-жобосу узун да. Анан жайында кабыл алынган, күзүндө ачылышы керек эле. Ошондуктан чечимдер мыйзам чегинде кабыл алынган.

Буга чейин Чолпон-Ата шаарындагы ат майданды курууга байланыштуу Мергенбаевдикинен башка дагы бир кылмыш иши 2018-жылы козголгон. Бул ишти учурда УКМК тергеп жатат.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Жаркееванын иши жети судьяны "ала жатты"

Иллюстрациялык сүрөт.

Башкы прокуратура Бишкек шаардык сотунун жана Жогорку соттун судьяларына кылмыш ишин козгоду.

Жалпысынан жети кишиге «Коррупция» беренеси боюнча айып коюлду. Ушул фактыга байланыштуу былтыр жыл этегинде Бишкек шаарынын Свердлов райондук сотунун мурдагы төрайымы Элвира Жаркеева камакка алынган эле.

Судьяларга козголгон кылмыш ишин Улуттук коопсуздук боюнча мамлекеттик комитеттин (УКМК) Башкы тергөө башкармалыгы тергеп жатат. Атайын кызматтын басма сөз өкүлү Рахат Сулаймановдун «Азаттыкка» билдиргени боюнча, Бишкек шаардык сотунун үч, Жогорку соттун да үч азыркы судьясына жана бир мурдагы судьясына «Коррупция» беренеси менен айып тагылды. Тергөөдө судьялар кылмыштуу топтор менен тымызын келишип алганы, алардын пайдасына чечим чыгарганы аныкталды.

Рахат Сулайманов.
Рахат Сулайманов.

- Бул судьялар чет өлкөлүк инвесторлордун кыймылсыз мүлкүн, жерин рейдерлик жол менен басып алууга тиешеси бар кылмыштуу топтордун кызыкчылыгына мыйзамсыз чечим чыгарган факты аныкталды. Кылмыштуу топтор чет өлкөлүк инвесторлордун мүлкүн, объектилерин мыйзамсыз ээлеп алганы, буга байланыштуу мыйзамсыз сот чечимдери чыкканы такталды, - деди УКМКнын өкүлү.

Атайын кызмат менен башкы көзөмөлдөөчү орган кылмыш иши козголгон судьялардын атын ачыкка чыгара элек. Бирок алар былтыр жыл этегинде камакка алынган Бишкектеги Свердлов райондук сотунун мурдагы төрайымы Элвира Жаркееванын иши менен байланышы бар экени ырасталды.

Элвира Жаркеева 2018-жылы декабрда андан эки жыл мурун чыгарган чечимине байланыштуу камакка алынган. Жаркеевага жалпысынан үч кылмыш иши козголгону маалым болгон. Аны кызматынан былтыр август айында президент Сооронбай Жээнбеков Соттор кеңешинин сунушу менен бошоткон. Судья мунун алдында ири өлчөмдөгү акча өндүрүп алуу тууралуу кытай жаранынын арызы боюнча чечим чыгарган. Башкы прокуратура бул арыз мыйзамсыз болгонун, кытайлык жаранга Кыргызстанда «Алдамчылык» беренеси менен кылмыш иши козголуп, издөөдө жүргөнүн билдирген.

«Коомдук талдоо институту» уюму судьяларга байланыштуу жагдайларга мониторинг кылып, Соттор кеңешинин Тартип комиссиянын чечимдерине байкоо жүргүзүп келет. Уюмдун жетекчиси Рита Карасартова Жогорку соттун судьяларына кылмыш ишин козгоо оңой-олтоң эмес экенин белгиледи:

Рита Карасартова.
Рита Карасартова.

- Тергөө Жаркееванын иши боюнча «бул жакта коррупция болгон» деп далилдеди. «Ал чыгарган чечимдин тагдыры эмне болду?» деп жогорку инстанцияларды караса, баары Жаркееванын жазганы менен кеткен окшойт. Жаркееванын изи менен эле башкаларга, Жогорку соттун судьяларына кылмыш ишин козгоп жатышат. Жогорку соттун судьяларына кылмыш ишин козгоо оор. Мыйзамда «жокко чыгарылган чечим боюнча» деп жазылып калган. Ал эми Жогорку соттун чечимдерин эч ким жокко чыгара албайт да. Бул жерде ылдый жактан өйдөгө чыккан учур болуп жатат.

Былтыр июль айында башкы прокурор Жогорку соттун үч судьясына - Арзыбек Акыевге, Качыке Эсенкановго, Каныбек Бокоевге кылмыш ишин козгогон. Аларга «азиз активист Темирлан Ормуков тергөө абагына камалган учурда арызын убагында карабай, эркиндикке болгон конституциялык укугун бузган» деп айып коюлган. Соттор кеңешинин Тартип комиссиясы Арзыбек Акыевге гана сөгүш берүү тууралуу чечим чыгарган.

Жогорку Кеңештеги «Ата Мекен» фракциясынын лидери Алмамбет Шыкмаматов судьяларга козголгон соңку кылмыш ишинин артында мурдагы бийликтин тушунда таасирлүү кызматта турган айрым адамдардын аты аталышы ыктымал экенин билдирди:

Алмамбет Шыкмаматов.
Алмамбет Шыкмаматов.

- Мунун артында көптөгөн аткаминерлер турат. Сотторго козголгон кылмыш иштери Манас Арабаевге барып такалышы мүмкүн. Анткени соттордун үстүндө ошол турган да. Мен муну анын жеке буйругу деп ойлойм. Болбосо соттор өз алдынча муну кылбайт эле. Бишкектеги «Учкун» концернинин жанындагы алты подъездден турган 12 кабат үйдү башка бир ишкерлерге алып берип коюшкан. Бул жерде Абдил Сегизбаевдин, Индира Жолдубаеванын да «кулактары» чыгышы мүмкүн. Анткени алардын ошол үйдө батирлери бар, үлүштөрү бар. Анын баарын терең изилдесе эле чыгат.

Макала жазылып жаткан кезде аты аталган адамдар менен байланышып, комментарий алууга мүмкүн болгон жок. «Азаттык» алардын пикирине орун берүүгө даяр.

Жогорку соттун мурдагы төрагасы, экс-депутат Курманбек Осмонов бир иш боюнча бирдей чечим чыгарган соттун үч инстанциясынын судьяларына кылмыш ишинин козголушу буга чейин дээрлик болбогонун айтты:

Курманбек Осмонов.
Курманбек Осмонов.

- Бишкек шаардык сотунун жана Жогорку соттун судьялары кандайча коррупция кылганын аныктоо чынында кыйыныраак. Азыркы иште «соттун үч инстанциясын тең сатып алып койгон» деген жагдай болуп жатат. Биздин тажрыйбада мындай учур болгон эмес. Соттордун төрагалары көбүрөөк мөөнөткө шайланып, ал соттордун ишине жооп берчү. Ошон үчүн туруксуздук болчу эмес.

Расмий маалымат боюнча, былтыр Соттор кеңешинин Тартип комиссиясынын чечими менен беш судья иштен четтетилген. Дагы тогузу сөгүш, ал эми 20 чактысы эскертүү алган. Жалпысынан беш судьяга кылмыш иши козголгон.

Тактап айтканда, Нарын шаардык сотунун мурдагы судьясы Айнагүл Жоробековага «Кызматтык ыйгарым укуктардан аша чабуу», «Кызмат абалынан кыянаттык менен пайдалануу» жана «Атайылап акыйкатсыз чечим чыгаруу» беренелери менен иш козголгон жана тергелип бүтүп, сотко өткөн.

Соттор кеңешинин Тартип комиссиясы Башкы прокуратурага Чүй облусунун Москва райондук сотунун ошол кездеги судьясы Марлес Феликсти кылмыш жоопкерчилигине тартууга макулдук берген жана ал кызматтан алынган.

Ошондой эле Бишкектеги Ленин райондук сотунун төрагасы Кубанычбек Касымбековго Кылмыш-жаза кодексинин «Кызмат абалынан кыянаттык менен пайдалануу» жана «Атайылап акыйкатсыз чечим чыгаруу» беренелери боюнча кылмыш иши козголгон.

Калган эки судьяга кайсы негизде иш козголгону ачык айтылган эмес.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Молдова: оппозициянын чуулгандуу дооматы

ACUM саясий блогунун лидерлери Майя Санду жана Андрей Нэстасе (ортодо).

Молдовада парламенттик шайлоого саналуу күн калганда оппозициянын эки лидери ууландырылганын айтып чыкты. Алар "бизди өлтүргүсү келет" деп бийликти айыпташты. Молдованын бийликтеги партиясы оппозиционерлердин билдирүүсүн дароо четке какты.

Молдовада "учур чак" деген маанини берген ACUM аттуу саясий блоктун тең төрагалары Майя Санду жана Андрей Нэстасе бейшемби күнү чуулгандуу билдирүү жасашты.

Алар Кишинёвдогу басма сөз жыйынында өздөрүн оор металлдар менен ууландыруу аракети болгонун, муну медициналык анализдер күбөлөп турганын жарыялашты. Бирок оппозиция лидерлери аларды качан, кандай жол менен ууландырышканын билбегенин айтышты.

- Биз дарыланып чыктык. Дарылоо курсу кандагы оор металлдын өлчөмүн азайтууга жардам берди. Бир аз убакыттан кийин да жаңы анализ зыяндуу заттын көлөмү кайра көбөйгөнүн көрсөттү. Дарыгерлер "бирөөлөр кийлигишпегенде мындай уулануу болмок эмес" деп айтышты. Азыркы өкмөттүн "кооптонуу жаратат" деген адамдарга кандай мамиле кыларын эске алганда шектенүү бар. Бул окуяга олуттуу маани берилиши керек, - деди Майя Санду.

ACUM саясий блогунун лидерлери катышкан саясий талкуу, Кишинёв, 25-январь 2019-жыл.
ACUM саясий блогунун лидерлери катышкан саясий талкуу, Кишинёв, 25-январь 2019-жыл.

Европачыл деп мүнөздөлгөн ACUM саясий блогунун тең төрагалары оппозициянын дагы бир нече өкүлүн ууландыруу аракети болгонун айтышып, ал үчүн бийликтеги батышчыл Демократиялык партияны жана анын лидери Владимир Плахотнюкту күнөөлөштү.

- Биз өкмөтүбүздүн кара ниет чабуулунун бутасына кабылдык. Бийлик биздин өлүмүбүздү каалайт. Албетте, алар бизди Орусиядагыдай көчөдө атып сала алышпайт. Бирок бул бандиттер бийликте кала берсе, андай күн да алыс эмес. Алар оор металлдарды колдонуп, биздин саламаттыгыбызга залал келтирди. Ал үчүн сымапты колдонушкан, - деп билдирди саясий бирикменин тең төрагасы Андрей Нэстасе.

Деген менен бийликтеги партия алардын шайлоого үч күн калганда жарыяланган айыптоосун дароо четке какты.

- Тилекке каршы шайлоо өнөктүгү кээде акылга сыйбагандай деңгээлде чектен чыгып кетип жатат. Соңку бир канча күндө түшүнүксүз айыптоолор айтылууда. Алар барган сайын фантастикага окшошуп баратат, - деп билдирди Демократиялык партиянын басма сөз өкүлү Виталий Гамурарь.

Бийликтеги Демократиялык партиянын лидери Владимир Плахотнюк партиялаштарынын алдында сүйлөп жатат, 25-январь 2019-жыл.
Бийликтеги Демократиялык партиянын лидери Владимир Плахотнюк партиялаштарынын алдында сүйлөп жатат, 25-январь 2019-жыл.

Ууландырылганын айткан эки оппозиция лидеринин өз партиялары бар. Бирок алар 24-февралга белгиленген парламенттик шайлоодо бийликтеги Демократиялык партияга жана Орусияга ыктаган Социалисттер партиясына каршы туруу үчүн күчүн бириктиришкен.

ACUM саясий блогу Молдованын демократтарды "коррупцияга баткан" деп сындап, социалисттерге да каршылыгын билдирип келет. Алар парламентке өтүп калышса, жогорудагы эки партия менен коалиция түзбөй турганын айтышууда.

Кантсе да сурамжылоолор парламенттик шайлоодо бир дагы партия алдыга озуп чыга албай турганын көрсөтүүдө. Жекшембидеги добуш берүүдөн кийин саясий чыр-чатак күчөбөйбү деген кооптонуулар да жок эмес. Молдованын Орусияга ыктаган президенти жана Социалисттер партиясынын мурдагы жетекчиси Игорь Додон бул аптада тарапкерлерине кайрылып, эгер Демократиялык партия бийликте түрдүү айла-амал менен калууга аракеттенсе, анда массалык акцияларга чыгуу зарыл экенин айтты.

Кезинде СССРге мүчө болгон Молдова Украина менен Румыниянын ортосундагы Европанын эң жакыр өлкөлөрүнүн бири. 2014-2015-жылдары үч банктан 1 миллиард доллар кымырылып кеткени ачыкка чыккандан бери Молдова саясий кризистен башы чыкпай келет.

Ал жаңжал өлкөдөгү батышчыл күчтөрдүн кадыр-баркына доо кетирип, былтыр Европа парламенти Молдованы "олигархтардын барымтасында калган мамлекет" деп атаган.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Деми сууган декларация өнөктүгү

Иллюстрациялык сүрөт.

Башкы прокуратура мамлекеттик кызматкерлердин декларациясын текшерип бүттү.

Ага ылайык «Мыйзамсыз баюу» беренеси менен эки эле кылмыш иши козголгону маалым болду.

Президент Сооронбай Жээнбеков декларацияларды текшерүү коррупцияга каршы күрөштүн эң маанилүү бөлүгү экенин далай жолу айтып, «эл эсебинен байыгандардын баары ашкереленет» деп убада берген.

Айрым эксперттер Кыргызстанда өмүр бою мамлекеттик кызматта иштеп жүрүп эбегейсиз байыган, мүлкүнүн таржымалы белгисиз аткаминерлер көп экенин айтып, эки эле адам «мыйзамсыз байыган» деп айыпталганын сынга алып жатышат.

Иллюстрациялык сүрөт.
Иллюстрациялык сүрөт.

Кыргызстанда былтыр 50 миңдей мамлекеттик жана муниципалдык кызматкер киреше-чыгашасы тууралуу декларация тапшырган. Мамлекеттик салык кызматынын басма сөз өкүлү Эркин Сазыковдун «Азаттыкка» айтканы боюнча, анын эки миңге жакынынын документи шек жараткан.

- Декларацияларды текшерип жатканда башка органдардан, банктардан да маалымат алынып, аларды декларациядагы маалымат менен салыштырып, туура эмес толтурулган же туура эмес маалымат берген деген шек жараткан мамлекеттик, муниципалдык кызматкерлердин тизмесин тийиштүү укуктук баа бериш үчүн прокуратура органдарына өткөрүп бергенбиз. Ошондой мамлекеттик кызматкерди чакырып, териштирүү иштерин жүргүзүү прокуратура органдарына жүктөлгөн, - деди ал.

Башкы прокуратуранын маалыматына ылайык, жалпысынан 1200дөн ашуун декларация боюнча мыйзам бузуу фактылары аныкталды. Анын жыйынтыгында 174 адам тартиптик, 608 адам административдик жоопкерчиликке тартылды. Ал эми «Мыйзамсыз баюу» жана «Арам акчаны адалдоо» беренеси боюнча эки гана кылмыш иши козголду.

Башкы көзөмөлдөөчү орган буга чейин мурдагы вице-премьер-министрлер Дүйшөнбек Зилалиев менен Аскар Шадиевге ушул беренелер боюнча кылмыш иштери козголгонун маалымдаган. Зилалиев ушу тапта УКМКнын тергөө абагында отурат, ал эми Шадиевге издөө жарыяланган.

Саясат таануучу Эмилбек Жороев Кыргызстанда мамлекеттик кызматта иштеп жүрүп байлык топтогон, мүлкүнүн таржымалы коомчулукка белгисиз аткаминерлер көп экенин эске салды.

Анын пикиринде, «мыйзамсыз байыган» деген айып менен эки гана кылмыш иши козголгону бийликтин коррупцияга каршы күрөш тууралуу убадаларына көлөкө түшүрөт.

Эмил Жороев.
Эмил Жороев.

- Президент коррупцияга каршы күрөштүн жүрүшүндө «декларацияга жараша иштер болот, бир канча иш чыгат, күтө тургула» деп эл алдында айткан болчу, - деди адис. - Ушунча миңдеген аткаминердин арасынан эки эле адам мыйзамсыз байыган деп айтуу аздык кылат. Өмүр бою мамлекеттик кызматта иштеген, бирок өз маянасынан алда канча көп байлыгы бар жетекчилер коомчулукка белгилүү. Декларациялардын негизинде толук талдоо жүргүзүп, мамлекеттик кызматкерлердин мүлкүн иликтеп, каталарды таап, мыйзамсыз байыган фактыларды ашкерелеп, алардын бетин ачпасак - анда коррупция менен кантип күрөшөбүз? Коррупцияга каршы күрөштү жалаң гана бирөө чуркап барып тымызын айта койгондо, акча алып жаткан жеринен кармап алганда гана жүргүзөбүз десе - анда жыйынтык күтпөй деле койсок болот.

​Талдоочу Эркин Абдразаков аткаминерлердин киреше-чыгашасын иликтөөдөн анча майнап чыкпай жатканын мындайча түшүндүрдү:

- «Майлуу-сүттүү», эл тагдырын чече турган кызматтарга көп адамдар байлык топтоону гана көздөп барып жатышат. Канчалык кызматы бийик болсо, ошончолук уурдоого, баюуга мүмкүнчүлүк болот. Жетекчилер «карга карганын көзүн чукубайт» деген гана принцип менен иштешүүдө. Ошондуктан президент айткандарын эч качан ишке ашыра албайт. Укук коргоо органдары кылмыш ишин козгомуш болуп, бири-бирине кайра эле мыйзамсыз баюуга шарт түзүп берип жатышат. «Коррупцияга каршы күрөштү баштадык» дегени менен элге жыйынтыгын көрсөтө албай жатышат. «Баары эле байып жатпайбы» дегендей аткаминерлердин арасында тилектештик пайда болгон.

Президент Сооронбай Жээнбеков декларация туурасында көп сөз кылган. Ал бардык мамлекеттик кызматкерлердин декларацияларын кылдат текшерүүнү, эл эсебинен байыгандарды аныктап чыгууну тапшырган.

Сооронбай Жээнбеков.
Сооронбай Жээнбеков.

- Ар бир министрликте жана мекемеде коррупциялык схемалар барбы-жокпу, ар бир мамкызматкерди жекече текшергиле, - деген эле ал. - Мамлекеттик түзүмдөрдүн, анын ичинде укук коргоо, көзөмөл жана сот органдарынын кызматкерлеринин декларациялары жакшылап текшерилет. Дагы бир жолу кайталайм — коррупцияга каршы күрөш кимдин кандай даражасы бар экенине жана кандай кызматты ээлегенине карабастан катуу жүргүзүлүшү керек.

Буга чейин Жогорку Кеңештин депутаттарынын декларациялары коомчулукта талкууга түшкөн. Документтерге ылайык, колунда бар деген бай адамдардын сап башында тургандардын жашаган үйү, автоунаасы жок болуп чыккан.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Дагы жүктөңүз

XS
SM
MD
LG