Линктер

жума, 19-июль, 2019 Бишкек убактысы 01:17

Саясат

Шайлоо алдындагы шашылыш демилге

Иллюстрациялык сүрөт.

Кыргызстанда Жогорку Кеңештин депутаттарын партиялык тизменин негизинде шайлоо системасын реформалоо демилгеси көтөрүлдү.

Парламентте бул боюнча эки депутаттык топ партиялардын депутаттыкка талапкерлерди көрсөтүүнүн тартибин караган эки башка мыйзам долбоорун иштеп чыгып, коомдук талкууга даярдады.

Биринчисинде бирдиктүү шайлоо округунун принцибинде партияга жана анын тизмесиндеги ар бир талапкерге добуш берүү сунушталса, экинчисинде өлкөнү 13 шайлоо округуна бөлүп, партиялар талапкерлерин аймактык өкүлчүлүктүн негизинде көрсөтүү тартиби каралган.

Коммунист менен демократтын сунушу

Жогорку Кеңештин депутаттары Исхак Масалиев менен Жанарбек Акаев иштеп чыккан мыйзам долбоору парламенттик шайлоону партияга гана эмес, партиялык тизмедеги ар бир талапкер үчүн добуш берүү эрежеси менен өткөрүүнү көздөйт. Бул преференциалдык шайлоо ыкмасы деп аталып, пропорционалдык-партиялык жана мажоритардык-көп мандаттуу шайлоо системаларынын айрым артыкчылыктарын ичине камтыйт. Мында азыркыдай эле бирдиктүү жалпы республикалык округдан талапкерлер көрсөтүлүп, партиялык тизмедеги иретине карабастан, алган добушуна жараша депутаттык мандат алуу мүмкүнчүлүгү каралган.

Мыйзам долбоорун иштеп чыккан депутаттардын бири Исхак Масалиев шайлоочуга партиялык тизмедеги талапкерди кошо тандоо мүмкүнчүлүгү бар экенин айтты:

Исхак Масалиев
Исхак Масалиев

- Келаткан парламенттик шайлоодо бул эрежени киргизүүгө бир аз техникалык жактан убакыт кетиши мүмкүн. Бирок биздин шайлоочулар шайлоо бекетине барып, кайсы бир партияны тандап эле калбастан, анын партиялык тизмесиндеги конкреттүү талапкерге добушун берет. Шайлоочу добуш берүү учурунда конкреттүү адамга ишеним көргөзүп жатканын билиши керек. Ошондо аталган партияга ким кандай добуш алып келгени так болуп, кийин добуштарды эсептеп чыгарууда жана депутаттык мандат тапшырууда талаш-тартыш болбойт. Саясатчы болуп, мыйзам чыгаруу иши менен алектене турган адам өлкөгө таанымал болушу шарт.

Буга чейин бул шайлоо ыкмасынын кемчилиги катары шайлоочулар үчүн партияны жана андагы талапкерлерди тандоонун татаалдагы белгиленген. Анткени мыйзам долбоорун талкуулоодо кагаз бюллетенге партияларды жана талапкерлердин тизмелерин киргизүүнүн ыңгайсыздыгы боюнча маселе келип чыккан. Бирок мыйзам демилгечилери эл аралык уюмдардын көмөгү менен электрондук бюллетендерди киргизүү мүмкүнчүлүгү бар экенин сунушташкан.

Депутат Жанарбек Акаев бул ыкма талапкерди партиялык тизмеге киргизүү аркылуу ага мандат сатууга чек коё турганын белгиледи:

Жанарбек Акаев
Жанарбек Акаев

- Азыркы шайлоо мыйзамы боюнча депутат боло турган талапкерди "тизмеде ордуң №5 же №10 болосуң" деп партия лидери тандайт. Биз сунуштаган долбоордо партияны жана партия көрсөткөн тизмедеги талапкерди да шайлоочулар өздөрү тандап, добуш беришет. Депутаттыкка талапкер 500-600 миң доллар акчасын партия лидерине берип коюп, "чыйт" түкүрүп жата албайт. Бул мыйзам талапкерди эл менен тыгыз иштөөгө мажбурлайт. Эл менен иштеше албаса, элге жек көрүндү болгон талапкер болсо, анда партиялык тизмеден ылдый сүрүлүп кала берет. Жигердүү талапкерлер партиялык тизмеде канчанчы орунда турганына карабастан жакшы добуш алса, анда ал алдыга чыгып, депутаттык мандат алууга мүмкүнчүлүк болот.

Атаандаш мыйзам долбоору

Ошол эле кезде вице-спикер Мирлан Бакиров баштаган парламенттин 16 депутаты демилгечи болгон шайлоо мыйзамдарына өзгөртүү киргизүү боюнча мыйзам долбоору коомдук талкууга коюлду. Анда да партиялык шайлоо принциби сакталып, бирок партиялык тизмени түзүүдө аймактык өкүлчүлүк эске алынган.

Мыйзам долбооруна ылайык, парламенттик шайлоодо өлкө он үч округга бөлүнүп, ар бир партия ошол округдардан талапкерлерин көрсөтөт. Демилгечи тарап парламент элдик өкүлчүлүктүн органы болгондуктан анда аймактардын өкүлдөрү толук көргөзүлүшү керек деген жүйөнү келтирди.

Бул мыйзам долбоорунун авторлорунун бири, депутат Улукбек Ормонов алар сунуштаган мыйзам долбоорунун айырмачылыгы тууралуу буларга токтолду:

- Партияга жана талапкерге бирдей добуш берүү болсун деген сунушка бардыгы эле каршы болуп жаткандыктан, анда биз парламенттик шайлоодо 13 шайлоо округун түзүп, ар бир партия ошол аймактарда ондон депутаттык орун боло турган болсо, өзүнүн партиялык тизмесин түзүп, ар бир партия ондон талапкер көрсөтө алат деген ченемди сунуштап чыктык. Бул эми партиялык эле шайлоо. Бирок талапкерлер элге жакын болсун деген ойдо, аймактык кызыкчылыкты эске алып, ушул ыкманы иштеп чыгып, киргиздик.

Шайлоо системасын өзгөртүү зарылдыгы

Негизинен эки башка мыйзам долбоорун иштеп чыккан депутаттык топтун экөө тең партияларды тандап, тизмедеги талапкерлерге кошо добуш берүү тартибин караган шайлоо ыкмасын сунушташууда. Мыйзам долбоорлору парламенттик шайлоону жалпы республикалык шайлоо округу же аймактык шайлоо округдарга бөлүү тартибинен гана айырмалана турганы көрсөтүлгөн.

Мурдагы акыйкатчы Бакыт Аманбаев кандай болгондо дагы азыркы шайлоо системасы чоң реформага муктаж экени көрүнүп калганын айтты:

Бакыт Аманбаев
Бакыт Аманбаев

- Азыркы шайлоо мыйзамдары байларга гана артыкчылык берип койгон. Ал эми азыр колунда бар байлар кимдер? Алар аткезчилик менен иштеген же кылмыштуу жолдор менен киреше тапкан ишкерлер, уюшкан кылмыштуу топтун өкүлдөрү же бирөөнүн мүлкүн тартып алган рейдерлер. Азыркы шайлоо системасы менен шайлоо болсо, ушул эле адамдар кайра парламентке келишет. Алар шайлоого барышпайт. Алар мандатты сатып алышат. Азыр ушул шайлоо системасын кескин өзгөртүү боюнча кооомдук талап болуп турат. Ошондуктан мыйзам чыгаруучулар ийри отуруп, түз кеңешип бул кемчиликти оңдошу зарыл.

Буга окшош мыйзам долбоорун 2014-жылы Жогорку Кеңештин мурдагы депутаты Өмүрбек Текебаев иштеп чыккан. Анда талапкерлердин партиялык тизмесин аймактык округдар боюнча түзүү жана ар бир талапкерге добуш берүү эрежеси сунушталган.

Жогорку Кеңеш мыйзам долбоорун биринчи окуудан кабыл алып, бирок кийин шайлоонун бул ыкмасы регионализмге алып келет деген шылтоо менен четке кагылган.

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

КСДПдагы чыр, КТРКдагы шайлоо

15-июль, 2017-жыл

Узап бара жаткан жуманын урунттуу окуяларына сереп.

Кыргызстандагы Социал-демократтар партиясында ажырым болуп көрбөгөндөй күчөдү. Алар жакында эки башка курултай өткөргөнү жатышат.

Партиянын төрагасы, экс-президент Алмазбек Атамбаев баштаган топ 6-апрелде курултай өтөт деп жарыяласа, партиянын парламенттеги фракция башчысы Иса Өмүркулов жана башка мүчөлөрү курултайды 3-апрелде өткөрүүнү чечкени маалым болду.

- Устав боюнча кезектеги съездди чакыруу туптуура. Кезектеги съездди саясий кеңеш көпчүлүк добуш менен чечет. Ошон үчүн биз ушул жол менен чечтик. Партиянын төрагасы кезексиз съездди чакырганга укугу бар. 3-апрелге баарын чакырам, келип катышсын, ойлорун ошол жерден айтышсын. Өмүркуловгобу же дагы башка бирөөгөбү, сыны болсо толук айтышсын, - деди Иса Өмүркулов ВВСнин кыргыз кызматы менен болгон маегинде.

Өмүркулов 3-апрелге белгиленген курултайга 300 делегатка квота берилгенин кошумчалады.

Иса Өмүркуловдун соңку билдирүүсүнө байланыштуу КСДПнын саясий кеңешинин мүчөлөрү, аталган партиянын парламенттеги депутаттары Ирина Карамушкина менен Асел Кодуранова 5-мартта Бишкекте басма сөз жыйынын өткөрүштү. Алардын айтымында, партиянын курултайы 6-апрелге белгиленген. Карамушкина Өмүркуловдун аракети партиянын уставы менен регламентине каршы келерин, ал былтыр эле партиянын катарынан чыгарылганын билдирүүдө:

- Партиянын регламенти менен уставына ылайык, төрага менен анын орун басарлары гана саясий кеңешти жыйнап, курултайдын күнүн, программасын бекитет. Биздин мурунку партиялашыбыз Иса Өмүркулов легитимдүү эмес. Анткени ал партиянын катарынан чыгарылган. Саясий кеңеште Иса Өмүркуловду чыгарып салгандан кийин 35 мүчөсү бар. Азыр ал көптөрүнүн ишеним каты бар экенин, 3-апрелде курултай өткөрүүгө жетишерлик добуш алганын билдирип жатат. Саясий кеңештин жети мүчөсү форумда отурат, үчөө парламентте, төрт мүчөсү жабык жайларда. Алар көпчүлүк добуш алышы мүмкүн эмес. Бул жөн гана коомчулуктун башын айлантуу, партиянын калган бөлүгүн ажыратуу аракети. Бул «Атамбаевсиз КСДП» долбоорунун уландысы. Бийликтин колдоосу болбосо бул долбоор иштебейт эле, Иса Өмүркулов мындай билдирүү таратмак эмес. Ал партиянын уставын бузду.

Өзүн "Кыргызстан социал-демократиялык партиясынын мүчөсүмүн" деп атаган Сагынбек Абдрахманов Бишкекте жана аймактарда "Атамбаевсиз КСДП" деген ураан менен былтыртан бери жыйындарды уюштуруп келе жатат. КСДПнын катчылыгы аталган кыймыл партияны бөлүп-жаруу жана тартып алуу максатында түзүлгөнүн, артында азыркы бийликтин өкүлдөрү турарын жана Абдрахманов партиянын мүчөлүгүнөн чыгарылганын билдирген.

Бийлик партиясындагы ажырым
please wait

No media source currently available

0:00 0:03:22 0:00

КСДПнын катчылыгынын маалыматына караганда, өлкө боюнча партиянын 50 миңге жакын мүчөсү бар. Экс-президент Алмазбек Атамбаев баштаган партиянын мүчөлөрү 22-февралда "партиялык курулуштун жаңы этабы" башталганын жарыялаган. Атамбаев партия азыр оор учурду баштан кечирип жатканын белгилеп, "бул бир жагынан партиянын тазаланышына шарт түзүп жатат" деген оюн айткан:

​- Атамбаев партияны дайыма эле башкарбайт. Мамлекетти башкаргандай эле бир күнү партияны да өткөрүп беребиз. Мен партияны ким башкарса да партия өзүнүн духун, рухун, жүрөгүн сактап калат деп ишенем. Биздин партия эң кыйын кезде өзүнүн сөзүн айтчу.

КСДП 1994-жылы түптөлгөн жана апрель ыңкылабынан кийин, тактап айтканда 2010-жылдан бери бийликте турат. Өз катарынан эки президент чыгарган. Алмазбек Атамбаев КСДПнын төрагасы болуп туура бир жыл мурун шайланган.

Бийликтеги партиянын ичиндеги бул тиреш эми эмне менен бүтүшү мүмкүн? Жогорку Кеңештин экс-депутаты, саясий талдоочу Алишер Мамасалиев ушул жана башка суроолорго жооп берди.

- Бул талаш эртеби-кечпи сотко такалат. Бир тарап сөзсүз сотко кайрылат. Апрелде эки тарап эки башка курултай өткөргөнү жатат. Май айында бир тарап сотко берет деп ойлойм. Эгер сотко кайрылса, анда сот иши парламенттик шайлоонун үгүт өнөктүгү маалына чейин созулушу мүмкүн. Эгер ошол учурга чейин созулуп кете турган болсо, алардын парламенттик шайлоого катышуу үчүн Борбордук шайлоо комиссиясында катталышында суроо жаралышы да ыктымал. Мындай талаш-тартыштар менен КСДП шайлоого такыр эле катышпай калат го. Атамбаев өзү ушул кырдаалды түшүнүп, кошумча башка да партия түзүүгө аракеттениши мүмкүн. Анткени КСДПда буга чейин шайлоого катышкан бир топ эксперттер бар. Ошондуктан мындай варианттарды да жокко чыгарууга болбойт.

“Азаттык”: Биз учурда мурда-кийин кыргыз саясатында болбогон нерсеге күбө болуп жатабыз. Азыр бийликте турган, өкмөттү кураган партия кайра өзүнө оппозиция болуп жатат. Бул кыргыз саясатынын өзгөчөлүгүбү же кемчилигиби?

- Бул боло турган эле процесстер. Муну “өсүү илдети” деп коёт. Негизи сөзсүз түрдө оппозиция болушу керек. Эгер биздин коомдо оппозиция болбосо, анда кайра эле авторитардык режимге кетебиз. Күчтүү оппозиция, альтернативдүү телеканалдар болсо, бул коомго пайда алып келет. Анткени альтернативдүү саясат, көз караш жаралат. Ошондуктан бул процесстерди мен кемчилик деп айта албайм. Биз аз-аздан кадам шилтеп, алдыга бара жатабыз. Эки-үч шайлоо процесстеринен өтсөк, биз жакшы эле коомдук саясий системаны түзүп алабыз.

Мамасалиев: КСДП талашы сотко жетет
please wait

No media source currently available

0:00 0:05:47 0:00
Түз линк

КТРКга жаңы директор шайланды

6-мартта Коомдук телерадио корпорациясынын жаңы жетекчиси болуп Жайнак Үсөн уулу шайланды. Аны колдоп КТРКнын Байкоочу кеңешинин 15 мүчөсүнүн 13ү добуш берди. Каналдын директорлугуна тандоонун финалдык баскычына сегиз талапкер өткөн. Ал эми жалпысынан бул сынакка 20дай адам катышуу ниетин билдирген. Алардын арасында Ибраим Нуракун уулу, Мирлан Самыйкожо, Замирбек Казакпай уулу, Галина Байтерекова, Жайнак Үсөн уулу, Болотбек Тиллебаев, Адил Турдукулов, Сураган Босумбаев, Мирлан Самыйкожо жана башкалар болду.

Коомдук каналдын башчылыгына шайланган Жайнак Үсөн уулу алдыдагы пландары, аткара турчу иштери тууралуу буларга токтолду:

​- Мени кандай жоопкерчиликтүү иш күтүп турганын азыр сезип жатам. Анткени КТРК корпорациясы - ири ишканалардын бири. Ал көп тармактуу жана эмгек жамааты да көп. Мен өзүмдүн программамды сунуш кылгам. Эми аны ишке ашырганга аракет кылам. Буга чейин топтогон тажрыйбамды, алган билимимди ушул жерге колдоном деп максат коюп турам. Бул коомдук телеканал болгондон кийин эң биринчи коомчулуктун кызыкчылыгын көздөш керек.

КТРКнын директору кантип шайланды?
please wait

No media source currently available

0:00 0:04:47 0:00

Коомдук телерадио корпорациясынын төрт жыл жетектеген Илим Карыпбековдун мөөнөтү 19-мартта бүтөт жана Жайнак Үсөн уулу ошол күнү ишке киришет. Байкоочу кеңештин төрагасы Жыпар Жекшеев "шайлоодо Байкоочу кеңешке бийлик басым кылды" деген сөздөрдү четке какты.

Жайнак Үсөн уулу 2015-жылдан бери саясатчы Өмүрбек Бабановго таандык экендиги айтылып жүргөн НТС телеканалын башкарып келет.

КТРКнын жетекчисине сын жана баа
please wait

No media source currently available

0:00 0:04:54 0:00

КТРКнын башкы директору Байкоочу кеңеш тарабынан төрт жылга шайланат. Мурдагы президент Алмазбек Атамбаевдин учурунда Коомдук канал бийликтин саясий атаандаштарын негизсиз каралаганы үчүн анын жетекчиси Илим Карыпбековго карата көп жыйындарда, анын ичинде парламентте да ачуу сын-пикирлер айтылып келди.

Коомдук ишмер, мурдагы депутат, учурда жеке телеканалды иштетип келе жаткан Равшан Жээнбеков КТРКнын башчысын шайлоо жараяны, андагы кемчиликтер, коомдук каналдын табияты тууралуу ойлору менен бөлүштү:

- КТРКны шайлоодо коомго алып чыккан процедуралар демократиялуудай, атаандаштыкты киргизип жаткандай, коомго бир жакшы жышаан баштагандай сезилет. Бирок мунун баары жасалма процесстер жана ал коомду алдоо болуп эсептелет. Жасалма атаандаштыктын, жасалма ачыктыктын артында бийликтин эки жүздүүлүгү турат. Анткени алар ошол атаандаштыкка, ачыктыкка жамынып, өздөрү көзөмөлдөгөн күнкарама Байкоочу кеңешти чакырып туруп, кимге добуш берүүнү алдын ала айтып койгон. Балээнин баары ушул жерде жатат.

“Азаттык”: КТРКнын эфиринен Атамбаевдин учурундагыдай журналистиканын стандарттарын сактабай, бийликтин саясий атаандаштарын бир тараптуу каралаган материалдар мындан кийин да берилип калышы мүмкүнбү? Же бул сыяктуу нерселер тарыхта калды, эми болду кайталанбайт деп ишенсе болобу?

- Бийликтеги адамдар алмашса эле мурдагы бекем калыптанган көз караш, бекем калыптанган саясий система жана мамлекетти башкаруу ыкмасы да бир түндө өзгөрүп калат дегенди түшүндүрбөйт. Бизде бийликтеги адамдар өзгөрдү, бирок бийликтин жаратылышы, саясий система жана мамлекетти башкаруу модели эч өзгөргөн жок. КТРКда деле ушундай көрүнүш. Адамдын өзгөргөнү ал маанилүү эмес. КТРКны башкаруу системасы өзгөрбөсө, Байкоочу кеңеш көз карандысыз болбосо, КТРКнын саясаты өзгөрөт деп айтуу акылсыздык болуп калат. Ошондуктан коомдук канал мурда бийликтин куралы катары башка көз караштагы адамдарды, саясий атаандаштарды жамандоого пайдаланылып келсе, ошол саясат толугу менен эле кала берет.

Жээнбеков: КТРКны шайлоодо жасалма атаандаштык болду
please wait

No media source currently available

0:00 0:05:07 0:00
Түз линк

Коомдук биринчи каналдын курамында учурда алты телеканал: «КТРК», «КТРК Музыка», «Маданият-Тарых-Тил», «Баластан», «КТРК Спорт» жана «Ала-Тоо 24» обого чыгууда. Ошондой эле аталган медианын Кыргыз радио бирикмесинде беш радио: «Биринчи радио», «Кыргыз радиосу», «Миң кыял», «Достук», «Балдар FM» радиолору бар. Телеканалга мамлекеттен жылына 400 миллион сомдон ашык каражат бөлүнөт.

Түндүк Корея ракета учурууга камынып жатабы?

Ушул жумада Түндүк Корея курал сынап, ракета учурган жайын калыбына келтире баштаганы тууралуу кабарлар тарады.

Пхеньян ракета учурууга камынып жатышы мүмкүн экенин ишембиде америкалык "National Public Radio" радиостанциясы да маалымдады. Маалымат каражаты космостогу жана жердеги объекттерди сүрөт жана видеого тартуу менен алектенген "DigitalGlobe" компаниясына таандык сүрөттөрдү жарыялаган. Андан адистер Пхеньяндан алыс эмес, Санумдон полигонунда атайын транспорт каражаттары, жүк вагондору жана крандар жүргөнүн байкашкан.

5-мартта Сеулдун “Yonhap” кабарлар агенттиги Түштүк Кореянын Улуттук чалгын кызматынын маалыматына таянып, "Tongchang-ri" полигонунда иш жүрө баштаганын билдирген. Маалыматка караганда, ал жердеги комплекстин чатыры жана эшиктери оңдолуп жатат. Калыбына келтирүү иштери Сохэ космодромунда да жүрүп жатканы айтылууда.

Аталган жайлар былтыркы АКШ жана Түндүк Корея президенттеринин биринчи жолугушуусунан соң бузула баштаганы айтылган болчу.

АКШ президенти Дональд Трамп 6-мартта журналисттердин суроолоруна жооп берип жатып, Түндүк Корея ракета учурган жайын калыбына келтире баштаганы тууралуу маалымат чын болсо, бул анын көңүлүн калтыра турганын билдирди:

​- Эгер чындап эле ушундай болсо, анда менин абдан көңүлүм калат. Бул эми алдын ала гана маалыматтар. Бирок ошондой боло турган болсо, менин Ким Чен Ындан абдан көңүлүм калат. Бирок мен андай эмес деп ойлойм. Көрөбүз эмне болорун.

Ошол эле кезде Дональд Трамп президент Барак Обаманын тушунда АКШ Түндүк Корея менен согуш абалында турса, азыр ортодо диалог бар экенин билдирүүдө.

Айрым америкалык талдоочулар Ким Чен Ын башынан эле АКШ тарапка өзөктүк курал боюнча чындыкка туура келбеген маалыматтарды берип келген деп санашат.

- Бардык далилдер Түндүк Корея биринчи саммиттен бери өзөктүк курал жасоону улантып келгенин көрсөтүп жатат. Болгону алар сыноо өткөргөн эмес, - деди Атлантикалык кеңеш уюмунун илимий кызматкери Роберт Мэннинг.

28-февралда АКШ президенти Дональд Трамп менен Түндүк Кореянын лидери Ким Чен Ындын Вьетнамдын борбору - Ханойдогу экинчи жолугушуусу эч кандай макулдашуусу жок жана күтүлгөндөн эрте аяктаган.

Анда Пхеньян өзүнүн өзөктүк курал жасоо программасын канчалык чектөөгө даяр жана АКШ Түндүк Кореяга салынган экономикалык санкцияларды канчалык алып салат деген маселеден улам орток пикир табылган эмес.

Дональд Трамп “Ким Чен Ын көп аймакта өзөктүк куралсыздандыруу иштерин жасоого даяр, бирок АКШ бул иштер башка аймактарда да жасалышын каалайт” деп айткан. Ошондой эле ал Түндүк Корея санкцияларды толук алып салууну талап кылып жатканын, АКШ буга даяр эместигин билдирген.

“Рейтер” кабар агенттигинин корей бөлүмүнүн башчысы Со Юунг Ким кырдаалды мындайча чечмеледи:

- Түндүк Кореянын жападан жалгыз берген убадасы куралдарды сыноону токтотуу болгон. Азыркы учурда Түндүк Корея өзөктүк курал жасоону токтотот деген эч кандай келишим жок. Ал эми алар Ханойдо макулдашууга жетише албай калгандан кийин куралдануу боюнча программасын өз ыктыяры менен токтотууга дем берген жагдайлар аз болушу мүмкүн. Демек, эми бул багытта иш уланып жатканы боюнча көбүрөөк маалыматтарды көрүшүбүз ыктымал.

АКШ БУУнун көп тараптуу жана өзүнүн бир тараптуу экономикалык санкциялары Пхеньян өзөктүк куралдан толук жана биротоло арылганын текшергенде гана жоюлушу керек деп эсептейт.

- Түндүк Кореянын көз карашында алар өз ыктыяры менен Пунгери өзөктүк сыноо полигонун жок кылып, Сохэ космодромун буза баштоо менен өз убадасын аткарып бүттү. Алар азыр АКШ жооп кадамга барган жок деп эсептеп жатышат. Ошондуктан азыр алар эгер макулдашуу болбосо, анда Түндүк Корея курал жасоо программасын улантат деп, АКШга белги берүүгө аракеттенүүдө, - деди “Рейтер” кабар агенттигинин корей бөлүмүнүн башчысы Со Юунг Ким.

Былтыр 12-июнда Сингапурда Трамп менен Ким Чен Ын кол койгон документте Вашингтон "коопсуздук кепилдиктерин", ал эми Пхеньян "Корей жарым аралын өзөктүк куралдан толук арылтууга" убада берген. Бирок андан кийин бул иштерди аткаруу жайлап калды.

Ал эми 2018-жылга чейин Пхеньян ядролук куралдарын үзгүлтүксүз сынап келди.

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Садыр Жапаров апасына топурак салды

Садыр Жапаров апасына топурак салды
please wait

No media source currently available

0:00 0:05:22 0:00

Жергиликтүү кеңештерде аялдар азайды

Жергиликтүү кеңештерде аялдар азайды
please wait

No media source currently available

0:00 0:23:40 0:00
Түз линк

Садыр Жапаров: Адилеттик орноп жатканына ишенем

Садыр Жапаров: Адилеттик орноп жатканына ишенем
please wait

No media source currently available

0:00 0:05:18 0:00

Талгарбеков үч жылдан кийин абактан чыкты

Талгарбеков: Бийлик шарт койбой туруп бошотту
please wait

No media source currently available

0:00 0:17:54 0:00

Мамлекеттик бийликти күч менен басып алууга айыпталып, үч жылдан бери абакта жаткан “Элдик парламент” кыймылынын мүчөсү, мурдагы министр Бекболот Талгарбеков абактан шарттуу түрдө мөөнөтүнөн мурда бошотулду.

2016-жылдын март айынан бери камакта жаткан “Элдик парламент” кыймылынын мүчөсү, мурдагы айыл чарба министри Бекболот Талгарбеков 7-март күнү кечинде абактан бошотулду.

Ал жаза мөөнөтүнүн үчтөн экисин өтөп бүткөнүнө байланыштуу мөөнөтүнөн мурда шарттуу түрдө эркиндикке чыккан.

Жаза аткаруу кызматынын маалымат катчысы Элеонора Сабатарова мындай нормага Талгарбековдун иши туура келгенинин “Азаттык” радиосуна билдирди:

- Бекболот Талгарбековду мөөнөтүнөн мурда шарттуу түрдө чыгаруу боюнча соттун чечими чыккан. Анын негизинде ал 7-мартта түнкү саат 10дордо абактан бошотулду. Буга чейин жаңы кодекстерге ылайык, иши кайра каралып, бир берене боюнча жаза мөөнөтү кыскартылган. Эми калган бөлүгүн шарттуу түрдө өтөшү керек болот.

​Мындан соң эркиндикке чыккан Бекболот Талгарбеков “Азаттыктын” студиясына келип, маек курду.

Талгарбековдун айтымында, өзүнө тагылган мамлекеттик бийликти күч менен басып алуу беренеси боюнча айыпты Жогорку сот жокко чыгаргандан кийин эркиндикке чыгарууга мүмкүнчүлүк ачылган:

- “Элдик парламент” кыймылынын мүчөлөрү Марат Султанов, Төрөбай Колубаев жана мен Молдовановкадагы №27 түзөтүү колониясында жаза мөөнөтүбүздү өтөп жатканбыз. Мурдагы бийлик учурунда Жогорку сотко кайрылган эмеспиз. Себеби, ишеним жок болчу. Ошондуктан, быйыл кайрылганбыз. Жогорку сот мага тагылган эң негизги оор айып Кылмыш кодексиндеги 295-беренени (бийликти күч менен басып алуу) алып салышты. Бирок 299-беренени ( аймак аралык кастыкты козутуу) калтырышты. Бул УКМКнын мурдагы төрагасы Абдил Сегизбаевдин мени абакка камоо боюнча кошумча варианты болчу. Ал айып калды. Бирок бул жерден сот негизги айыпты алуу менен кайсы бир мааниде эрдик көрсөттү деп айтсак болот. Бирок экинчи берене боюнча деле күнөө жок болгонуна карабай толук актай алган жок. Бул компромистик чечим болду окшойт.

Бекболот Талгарбеков эркиндикке чыгууга “саясий туткундарды” бошотуу боюнча коомдук пикирдин жана президент Сооронбай Жээнбековдун сот бийлигине талабынын мааниси чоң болду дейт эсептейт.

Бирок аны эркиндикке чыгаруу боюнча бийлик кайндайдыр бир шарт койбогонун кошумчалады.

Эми Талгарбеков шарттуу камактын талаптарын аткарган соң быйылкы жылдын ноябрь айында толугу менен абактан бошотулат.

Мурдагы министр жазадан толугу менен бошотулган соң укуктук негизде өзүн актоо боюнча аракет көрө турганын билдирүүдө.

Анын ичинде мурдагы президент Алмазбек Атамбаевге каршы сотко кайрылууну ойлонуп жатат:

- Атамбаев ошол учурда да, жакында да айтты, булар ФСБнын генералдарын колдонуп, төңкөрүш жасаганы жатат деп. Бул карандай калп. Бул боюнча мен далилдеп берсин деп сөзсүз сотко кайрылам. Бул өзүнүн оюнан чыгарылган нерсе, - деди Талгарбеков.

Бекболот Талгарбеков баштаган “Элдик парламент” деп аталган кыймылдын мүчөлөрү 2016-жылдын май айында камакка алышкан. Аларга карата уюшуп алып, мамлекеттик бийликти басып алууну көздөгөн деген айып тагылган.

2017-жылдын 2-августунда Бишкектин Биринчи май райондук соту "Элдик парламент" оппозициялык кыймылынын мүчөлөрү Бекболот Талгарбеков менен Төрөбай Колубаевге 14 жылдан, Александр Гусевге алты, Тойгонбек Калматовго беш жыл шарттуу түрдө, Марат Султановго 10 жыл жаза мөөнөтүн берген. 2017-жылдын 13-ноябрында Бишкек шаардык соту ушул эле чечимди күчүндө калтырган.

Ал эми быйыл 8-февралда Жогорку сот Талгарбековдун абактагы мөөнөтүн тогуз жылга кыскартып, беш жыл жазасын өтөөгө чечим чыгарган.

Учурда “Элдик парламенттин” мүчөлөрүнөн Төрөбай Колубаев гана абакта жаза мөөнөтүн өтөп жатат.

Аны менен кошо айыпталган Бишкек шаардык сотунун мурдагы судьясы Марат Султанов эки апта мурда шарттуу түрдө абактан бошотулганы белгилүү болду.

Акыркы күндөрү мурдагы бийлик учурунда абакка кесилген бир катар саясатчылар мөөнөтүнөн мурда эркиндикке чыгууда.

Атап айтсак, бийликти күч менен басып алуу аракети үчүн соттолгон саясатчылар Бектур Асанов менен Кубанычбек Кадыров да 12-февралда шарттуу түрдө мөөнөтүнөн мурда абактан бошотулган.

Ошол эле кезде саясий негизде кесилген деген Өмүрбек Текебаев, Садыр Жапаровдун иши азырынча арабөк абалда. Бул эки саясатчынын иши күчүнө кирген жаңы кодекстерге ылайык апрель айында кайра карала турганы белгилүү болду.

Байкоочулар мындай кырдаалды учурдагы жетекчилердин мурдагы бийликтин осол иштери үчүн жоопкерчиликти албоо аракети менен түшүндүрүүдө.

Ошол эле кезде буга чейинки талаштуу чечимдердин фонунда саясий упай топтоо аракети менен түшүндүргөндөр бар.

Эмилбек Каптагаев/
Эмилбек Каптагаев/

Коомдук ишмер Эмилбек Каптагаев “саясий туткун” катары сыпатталып жүргөн адамдардын абактан бошотулу саясий абалга таасирин тийгизерин айтууда:

- Негизинен акыркы чечимдер саясий абалга таасирин тийгизет. Бул коомдогу ички чыңалууну басаңдатат. Кызып турган, кызыл чеке болуп турган абалды жумшартат. Бирок соттор айрым гана маселелер боюнча адилет чечим кабыл албай, жалпы сот реформасы болушу принципиалдуу маселе.

Ал ортодо Кыргызстандагы айрым коомдук уюмдар буга чейин абактан чыккан адамдарды актоо же реабилитациялоо талаптарын көтөрө баштады.

64 жаштагы Бекболот Талгарбеков 2005-жылдагы март ыңкылабына чейин өлкөдөгү эң жогорку кызматтарды ээлеген. Ал мурдагы президент Аскар Акаевдин жакын шакирти катары таанылган Талгарбеков айыл чарба министри, вице-премьер-министр, Жалал-Абад облусунун губернатору катары эмгектенген.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Талгарбеков: Бийлик шарт койбой туруп бошотту

Талгарбеков: Бийлик шарт койбой туруп бошотту
please wait

No media source currently available

0:00 0:17:54 0:00

Матубраимов: Төраганы алмаштыруу - оюн эмес

Матубраимов: Төраганы алмаштыруу - оюн эмес
please wait

No media source currently available

0:00 0:04:51 0:00
Түз линк

Каттагы ката спикерге сын жаадырды

Дастанбек Жумабеков.

Жогорку Кеңештин төрагасы Дастанбек Жумабеков учурда социалдык тармактардын башкы каармандарынын бири болууда.

Премьер-министрге жазылган катасы көп кат чындыгында эле парламент төрагасына таандык экени ырасталгандан бери Дастан Жумабековдун дарегине сын пикир күчөдү. Мындай кырдаалда Жогорку Кеңеште спикерди алмаштыруу боюнча кыймыл жанданганын айрым маалымат агенттиктери жазып чыгышты.

Парламенттин айрым депутаттары мындай сөздөр бар экенин ырасташып, бирок конкреттүү кадамдар баштала электигин билдиришти. "Ата Мекен" фракциясынын лидери Алмамбет Шыкмаматов мындай кырдаалга Жумабеков өзү себепчи экенин белгилеп, аны алмаштырууну каалаган күчтөр чыгарын четке каккан жок:

- Ар бир төраганын айланасында мындай маселелер болуп турат. Ошондуктан спикер Дастан Жумабековдун акыркы катасын парламент байкабай коё албайт. Буга байланыштуу анын дарегине пикирлер айтылып жатат. Бирок канчалык деңгээлде ал ишке ашат - бул башка маселе. Себеби алдыда Орусиянын президенти Владимир Путиндин Кыргызстанга сапары белгиленүүдө, өлкөдө саясий стабилдүүлүк болушу керек деген сөздөр айтылып жатат. Ошондуктан бул сөздөр күбүр-шыбыр деңгээлинде эле калып калышы мүмкүн.

Акыркы окуялардан соң төрага Дастан Жумабековдун дарегине парламентте да сын пикир күчөгөнүн депутат Абдывахап Нурбаев танбайт:

- Негизинен каттын аныктыгы ачыкка чыкты. Бул жерде сөзсүз түрдө төраганын моралдык жоопкерчилиги болушу керек. Азырынча ал маселе көтөрүлө элек. Бирок депутаттар көтөрүшү мүмкүн.

Дастанбек Жумабековду коомдук пикирдин бутасына илген окуя төраганын кол тамгасы коюлган, премьер-министр Мухаммедкалый Абылгазиевге багытталган кат Интернетке тарап кеткен соң орун алган. Кат эң жөнөкөй грамматикалык жана стилистикалык эрежелерди сактабай, ката жазылганы көпчүлүктүн көңүлүн бурган. Айрымдар аны жасалма кат катары сыпаттаган эле.

Парламенттин басма сөз кызматы аталган документте чын эле одоно каталар бар экенин мойнуна алган. Мындан соң төраганын иш кагаздарын жүргүзүүгө жооптуу кызматкер - анын кеңешчиси Алмазбек Сабырбеков ээлеген кызматынан бошотулганы кабарланган.

Ибраим Нуракун уулу
Ибраим Нуракун уулу

Жогорку Кеңештин басма сөз кызматынын башчысы Ибраим Нуракун уулу акыркы окуядан парламент жетекчилиги тиешелүү жыйынтык чыгарганын белгилеп, төраганы кызматтан кетирүүгө негиз жок экенин билдирди:

- Азыр төраганы кызматтан кетирүү боюнча маселе козголгон жок. Эми социалдык тармактарда ар кандай пикирлер айтылып жатат. Айрымдар "спикер кызматтан кетсин, парламент тарасын" дешүүдө. Ал пикирлердин баарын биз деле карап, окуп, анализдеп жатабыз. Булардын баарынан сөзсүз түрдө жыйынтык чыгарабыз.

Негизи Дастанбек Жумабековдун дарегине буга чейин деле сын пикирлер айтылып келген. Маселен, буга чейин "Бир бол" фракциясынын лидери Алтынбек Сулайманов менен кайым айтышып, кызматтан кетирүү маселеси көтөрүлгөн. Бирок окуя андан ары өнүккөн эмес.

Эксперттер төраганын тагдыры президентке көз каранды экенин айтышууда. Себеби өлкөдөгү, анын ичинде парламенттеги кадрдык жүрүштөр көбүнчө чечим кабыл алуунун негизги борбору болгон президенттик аппараттын макулдугу менен ишке ашат.

Жогорку Кеңештин мурдагы төрагасы Алмамбет Матубраимов спикерди кайра-кайра алмаштыруу туура эмес экенин "Азаттыкка" берген маегинде айтты.

Матубраимов: Төраганы алмаштыруу - оюн эмес
please wait

No media source currently available

0:00 0:04:51 0:00
Түз линк

Борбор Азиядагы Америка университетинин профессору Эмил Жураевдин баамында, өлкөдөгү эң жогорку жетекчини кайсы бир шылтоо менен алмаштыруу аракети туура эмес:

- Албетте, спикер бул кат боюнча катасы болсо мойнуна алсын, моралдык жоопкерчилик тартсын. Бирок аны шылтоо кылып, жумуштан кетирүү туура эмес. Тарых үчүн деле туура эмес болот. Эгерде жалпы мамлекеттик системаны карай турган болсок, башка жетекчилер арасында деле ушул сыяктуу каталарга жол бергендер көп болушу мүмкүн.

43 жаштагы Дастанбек Жумабеков 2017-жылдын октябрынан бери парламентти жетектеп келет. Ал буга чейин 2010-жылы "Ата Журт" партиясынын, кийин "Кыргызстан" партиясынын тизмеси аркылуу Жогорку Кеңештин депутаттыгына шайланган.

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Аксыга аким тандоо азапка айланды

Аксы.

Аксыда жергиликтүү тургундардын урууга бөлүнүү маселесинен улам аким тандалбай жатат. Бул тууралуу 6-мартта парламенттин трибунасынан биринчи вице-премьер-министр Кубатбек Боронов билдирди.

Кубатбек Боронов Жалал-Абад облусунун Аксы районунда аким тандоодо кыйынчылык жаралып жатканын жазгы талаа иштерине даярдык маселесин талкуулоо учурунда депутаттардын суроолоруна жооп берип жатып билдирди. Анын айтымында, талаш-тартыш көп болуп жатат.

Кубатбек Боронов.
Кубатбек Боронов.

- Аксынын акими боюнча ар кандай сунуш, талаш-тартыш абдан көп, - деди өкмөт өкүлү. - Ачык эле айтып коелу: туура талаш-тартыш гана эмес, элдин арасында уруу-уруу болуп бөлүнгөн да талаш-тартыш болуп жатат. Маалымат келип жатат. Муну ачык айтпаганда кандай болот? Жашырып отура беребизби? Кайсы жерде оорубуз бар экенин айтышыбыз керек да. Бул боюнча чечүүнүн атайын жолдору бар. Эгер аким шайланбай турса, биринчи орун басары милдетин аткара берет. Мында эч кандай маселе жок. Кудай буюрса биз татыктуу акимди дайындайбыз.

Аксынын акими канчадан бери дайындалбай жатканын парламенттин жыйынында «Республика – Ата Журт» фракциясынын депутаты Үмбөталы Кыдыралиев айтып чыкты.

Өкмөт башчысынын биринчи орун басарынын жогорудагыдай билдирүүсүн ал мамлекеттик түзүлүшкө шек келтирүүчү көрүнүштөрдү моюнга алуу катары баалады:

- «Талаш-тартыш» деген сөз мамлекеттин түзүлүшүнө доо кетирип жатат. Райондо билими жок, ар кандай сөздөрдү баштаган, мамлекетке эч кандай тиешеси жок топтор чуркап, лобби жүргүзүп жатышат. Булар түздөн-түз Конституцияга каршы чыгып, мамлекеттин түзүлүшүнө доо кетирип жатышат.

Аксынын тургуну, Кашка-Суу айылдык кеңешинин депутаты Камчыбек уулу Шекербекке кайрылганыбызда ал азыр район башчысы болууга 20дан ашуун талапкер аракет кылып жатканын, арасынан экөөнүн аты көбүрөөк атала баштаганын билдирди. Бирок ал «райондо бөлүнүп-жарылуу күчтүү» деген сөздөрдү негизсиз катары четке какты:

- «Бул уруудан кызматка дайындалган аким кетиптир, эми тиги уруудан келиши керек экен» деген сөздөрдү элдин арасында мурда Атамбаевдин бийлигинин маалында орноп калган топ бар, ошол таратып жатат. Негизи эл арасында андай бөлүнүү жок. Баары түзүк эле жашап жатат.

Жергиликтүү өз алдынча башкаруу иштери жана улут аралык мамилелер боюнча мамлекеттик агенттиктин мурдагы директору Бакыт Рыспаев аким тандоо укугу азыр бир гана адамдын – премьер-министрдин колунда экенин эске салды:

Бакыт Рыспаев.
Бакыт Рыспаев.

- Акыркы Конституция кабыл алынгандан кийин акимди дайындоо укугу премьер-министрге таандык болуп калды. Эч бир тарап менен кеңешпей эле өзүндөгү адамдардын бирөөнү дайындап кое алат. Мурункудай жергиликтүү кеңештин макулдугу талап кылынбайт, акимди түз эле дайындап коет. Негизи ар бир райондо жергиликтүү саясатты ары-бери кылып турган топтор болот. Бирок ал жалпы райондун эли деп айтканга болбойт. Топтор тирешиши мүмкүн, бирок ал жалпы эл дегенге мен ишенбейм.

3-мартта Бишкекте «Ай тамга Солто» коомунун курултайы өтүп, бул иш-чара эл арасында ар кандай бааланган. Айрым серепчилер ушундан улам мамлекеттик институттар жакшы иштебеген шартта бейформал коомдор күч ала баштайт деген кооптонуусун билдиришкен.

Белгилүү социолог, философия илимдеринин доктору Кусеин Исаев да бөлүнүүнүн аркасы жакшы болбойт деген ойдо.

- Албетте, кыргыздар уруучулук менен өсүп келгенин биз эч убакта тана албайбыз, - деди ал. - Бирок ал өткөн чак. Биз бирдиктүү кыргыз улутун сактап калуу жана бекемдөө маселесин коюшубуз керек. Мурда болгон нерселерди көтөрүп чыгуу - бул өзү кыргыздын тагдырына жана эртеңки жашоосуна карата чыккынчылык.

Быйыл 22-февралда премьер-министр Мухаммедкалый Абылгазиев «жүктөлгөн милдеттерин талаптагыдай аткарбаганы үчүн» деп Тоң, Ак-Суу, Кемин, Аксы, Токтогул, Москва райондорунун башчыларын, жалпысынан алты акимди кызматтан бошоткон.

Төрт районго жаңы башчы коюлду, ал эми Аксы жана Тоң райондорунун акимдери азырынча дайындала элек.

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Коомдук каналга жаңы жетекчи тандалды

КТРКнын директору кантип шайланды?
please wait

No media source currently available

0:00 0:04:47 0:00

Коомдук телерадио корпорациясынын жаңы жетекчиси болуп Жайнак Үсөн уулу шайланды. Ага КТРКнын Байкоочу кеңешинин 15 мүчөсүнүн 13ү добуш берди.

Аталган кеңештин мүчөлөрүнүн көпчүлүгү шайлоо таза өтүп, басым болбогонун айтканы менен айрымдар ар кандай оюндар болгонун билдирип чыгышты.

6-мартта жабык добуш берүүнүн жыйынтыгында Жайнак Үсөн уулу 13, Галина Байтерекова бир, Болотбек Тиллебаев бир добуш алды. Ошентип учурда жеке менчик НТС телеканалын жетектеп турган Жайнак Үсөн уулу КТРКнын башкы директору болуп шайланды.

Ал шайлоонун жыйынтыгы жана коомчулуктагы айрым кеп-сөздөр боюнча «Азаттыктын» суроолоруна жооп берип, КТРКда аткара турчу иштери тууралуу айтып берди:

- Мени кандай жоопкерчиликтүү иш күтүп турганын азыр сезип жатам. Анткени КТРК корпорациясы - ири ишканалардын бири. Ал көп тармактуу жана эмгек жамааты да көп. Мен өзүмдүн программамды сунуш кылгам. Эми аны ишке ашырганга аракет кылам. Буга чейин топтогон тажрыйбамды, алган билимимди ушул жерге колдоном деп максат коюп турам. Бул коомдук телеканал болгондон кийин эң биринчи коомчулуктун кызыкчылыгын көздөш керек.

КТРКнын учурдагы директору Илим Карыпбековдун мөөнөтү 19-мартта бүтөт жана Жайнак Үсөн уулу ошол күнү ишке киришет. КТРКнын Байкоочу кеңешинин төрагасы Жыпар Жекшеев ага чейин Карыпбеков жаңы директорго документтик иштерди өткөрүп берерин билдирди.

КТРКнын директорун шайлоо процессин бир катар массалык маалымат каражаттары чагылдырып, ал Интернетте түз берилди. Жыпар Жекшеев «шайлоодо Байкоочу кеңешке бийлик басым кылды» деген сөздөрдү четке какты:

Жыпар Жекшеев.
Жыпар Жекшеев.

- Ушул күнгө чейин мага эч кандай көрсөтмө болгон жок. Башкаларга да «тигини өткөргүлө, муну өткөргүлө» деген көрсөтмө болгонун уккан жокмун. Анткени акыркы күнгө чейин ким кимге добуш берери белгисиз болду. Мен бүгүн чын эле таза шайлоо болду деп айта алам. Өзүңөр билгендей, оппозициялык телеканалдын директорун улуттук чоң каналга директор кылып шайлап алдык. Ал керек болсо Бабановдун кол астында иштеп, анын жеке менчик телеканалын башкарып келген. Эгер бийлик аралашса «ал Бабановдун кадры. Аны өткөрбөгүлө» деген аракет болмок. Андай болгон жок. Биз өзүбүз тандадык.

Жайнак Үсөн уулу 2015-жылдан бери саясатчы Өмүрбек Бабановго таандык экендиги айтылып жүргөн НТС телеканалын башкарып келет. Буга чейин Байкоочу кеңеш менен болгон маегинде ал КТРКга жетекчи болуп келсе, саясий кызыкчылык болбой турганын жана бир да партияга мүчө эмес экенин билдирген.

Байкоочу кеңештин дагы бир мүчөсү Анаш Кадырова «КТРКнын директорун шайлоого сырттан кийлигишүү болду» деп, күмөн санап жатканын айтты:

- Шайлоо деген шайлоо экен. Шайлоодо ар кандай шайтан оюндар болот. Мен бул жолу оюн болгон жок деп айта албайм. Сөзсүз болот. Ансыз бизде иш жүрбөй калбадыбы. Ошондуктан кээ бир адамдар позициясына турат, кээ бир адамдар ойнойт, кээ бири сатып кетет. Тапыратып эле добуш беришкенине караганда бир нерсе болду окшойт.

КТРКнын директорлугуна талапкерлигин койгон жарандык активист Адил Турдукулов да шайлоонун таза өткөнүнө ишенбейт.​

Адил Турдукулов.
Адил Турдукулов.

- Шайлоо процедурасы өзү туура эмес жазылган, - деп жүйө келтирди талапкер. - Ал жерде «Коомдук кеңештин ондон ашык мүчөсү добуш берген талапкер гана КТРКнын башкы директору болот» деп жазылып турат. Бул жерде Коомдук кеңеш менен иш жүргүзмөйүнчө мындай санга жетүү кыйын болмок. Ошондуктан кандайдыр бир тапшырманы аткарганы көрүнүп калды. Бул жерде шайлоо деле болгон жок.

КТРКнын башкы директорлугуна башта жалпысынан 22 киши документ тапшырып, анын ичинен сегиз адам финалдык баскычка өткөн. Алар: Ибраим Нуракун уулу, Мирлан Самыйкожо, Замирбек Казакпай уулу, Галина Байтерекова, Жайнак Үсөн уулу, Болотбек Тиллебаев, Адил Турдукулов жана Сураган Босумбаев болчу. Алардын арасынан Мирлан Самыйкожо 6-мартта өз арызы менен талапкерлигин алып салды.

Аты аталгандардын ичинен Жогорку Кеңештин басма сөз кызматынын жетекчиси Ибраим Нуракун уулу менен Жайнак Үсөн уулунун мүмкүнчүлүгү жогору бааланып жаткан. Бирок Ибраим Нуракун уулу бир добуш ала алган жок. Жогорку Кеңештин депутаты, мурдагы журналист Жанарбек Акаев мындай жыйынтыкка таң калганын жашырган жок:

- Мен өзүм деле Жайнак Үсөн уулу менен Ибраим Нуракун уулунун бирөө тандалат деп күтүп жаткам. Ибраим Нуракун уулунун бир да добуш албай калганы күтүүсүз болду. Жайнак Үсөн уулун чабал менежер деп айта албайм. Ал менежер катары телеканалды каржылык жактан ирдентип, жаңы долбоорлорду алып келет деп ишенем. Анткени ал мамлекеттин колдоосу таптакыр жок НТС телеканалын мамлекеттен жарым миллиард сом акча алып иштетип жаткан телеканалдарга теңеп иштетип жаткан киши да. ​Жайнак Үсөн уулу жетекчи катары менежментти дагы жакшыртышы мүмкүн, бирок КТРКнын табиятын өзгөртүп, калыс телеканал кылыш үчүн саясий эрк керек. Ошон үчүн мен жетекчи алмашканы менен КТРКнын бийликчил саясаты өзгөрөт дегенден күмөнүм бар.

КТРКнын жетекчисине сын жана баа
please wait

No media source currently available

0:00 0:04:54 0:00

​КТРКнын учурдагы директору Илим Карыпбеков да талапкерлигин коюп, кийинчерээк андан баш тарткан.

Коомчулукта КТРКга негизинен «саясий буйруктарды аткарат, бийликтин оппоненттерин негизсиз каралайт» деген сын көп айтылат.

Медиа-эксперт Кубан Абдымен Коомдук телеканалдын жетекчилигине НТС телеканалынын мурдагы жетекчиси Жайнак Үсөндүн шайланганы өлкөдөгү негизги медиа каражат болгон КТРКга пайдалуу болду деп эсептейт.

Мындай пикирин ал «Азаттык» менен бөлүшүп, өзүн мыкты менежер катары көрсөтө алган адиске 700дөн ашуун киши иштеген эмгек жамаатынын колдоосу да мааниге ээ экенин айтты:

Кубан Абдымен.
Кубан Абдымен.

- Жайнак Үсөн уулу буга чейин да телекомпанияда иштегендиктен, анын технологиясын, коомдук пикирди эске алуунун жолдорун жакшы үйрөнгөн. Мен Жайнактын буга чейин иштегенин көргөндүктөн, айта алам: ал ийкемдүү, адамдар менен тил табыша билген адис. Ошондуктан, КТРКны өнүктүрүп кетүү жагынан ага эч кандай күмөнүм жок, бирок албетте, ага каршы чыккандардын саны ашып, бут тосуу көбөйүп кетпесе. Коомдук телеканалда 700дөн кем эмес киши иштейт, жамаат чоң. Ал жердеги буга чейинки жетекчилер түптөп кеткен каада-салт менен жаңы жетекчиликке кандай багытта иш алып барууга, жаңы иш жүргүзүүгө кол кабыш кылышса жакшы. Ал эми нааразылык көбөйүп кетсе анда татаал болот.

Жайнак Үсөн уулу 1996-жылы Кыргыз мамлекеттик улуттук университетинин тарых факультетин аяктаган. 1998-жылы ушул эле университеттин финансы жана насыя факультетин бүтүргөн. Ал буга чейин «Мөл булак финанс» ишканасында жана FINCA ишканасынын бир нече филиалдарында иштеген.

КТРКнын башкы директору Байкоочу кеңеш тарабынан төрт жылга шайланат.

Коомдук биринчи каналдын курамында учурда алты телеканал: «КТРК», «КТРК Музыка», «Маданият-Тарых-Тил», «Баластан», «КТРК Спорт» жана «Ала-Тоо 24» обого чыгууда. Ошондой эле аталган медианын Кыргыз радио бирикмесинде беш радио: «Биринчи радио», «Кыргыз радиосу», «Миң кыял», «Достук», «Балдар FM» радиолору бар. Телеканалга мамлекеттен жылына 400 миллион сомдон ашык каражат бөлүнөт.

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

КТРКнын директору кантип шайланды?

КТРКнын директору кантип шайланды?
please wait

No media source currently available

0:00 0:04:47 0:00

Турсунбек Акун: Момбековдун УКМКга чакырылышы туура эмес

Турсунбек Акун: Момбековдун УКМКга чакырылышы туура эмес
please wait

No media source currently available

0:00 0:05:04 0:00
Түз линк

Айылдык кеңештерде аялдар азайды

Айылдык кеңештерде аялдар азайды
please wait

No media source currently available

0:00 0:05:43 0:00

Жогорку сот Момбековго кастарын тикти

Рыскелди Момбеков.

Жогорку Кеңештеги КСДП фракциясынын депутаты Рыскелди Момбеков ал тууралуу Жогорку соттун төрайымы Гүлбара Калиева УКМКга даттанганын билдирди.

Ал арыз-доомат Бишкектеги ТЭЦ-2 конушунун тургундары менен жолугушууда сүйлөгөн сөзүнө байланыштуу экенин айтты. Буга чейин УКМК «депутат суракка эмес, төрага менен кызматтык жолугушууга чакырылды» деп маалымдаган. Жогорку соттун төрайымы болсо «Момбековдун сот тууралуу айткандары жалпы коомчулукта сот системасы тууралуу терс пикир жаратат» деп билдирди.

Рыскелди Момбеков парламенттеги эң жигердүү депутаттардын катарына кирет жана өкмөттү, күч түзүмдөрүн, сот системасын кескин сындап келгени менен белгилүү.

Жогорку Кеңештин депутаттары Рыскелди Момбеков менен Жанарбек Акаев өткөн айда Бишкектеги ТЭЦ-2 конушунун тургундары менен жолугушкан. Анда жергиликтүү тургундар жерге байланыштуу көйгөйлөрүн айтышкан. Момбеков сот чечимдерин айыптап сүйлөгөн жана бул маселени Жогорку Кеңеште көтөрүүгө убада берген.

- Мен соттордун чечимине таң калып жатам, - деген ал. - Эгер Кыргызстанда кийин же эртең, жакын арада чоң толкундоо чыга турган болсо бийлик менен оппозициянын келишпестигинен эмес, карапайым эл менен соттордун алакасынан чыгат. Убагында ушунча адамга уруксат берип, силер жерди сатып алып там салдыңар. Анан силердин каражатыңарды карабай туруп эле «бул тамдардын баары мыйзамсыз салынган, бузулушу керек» деген өкүмдөрдү чыгарып жатышпайбы. Силерге башка жактан жер береби, каражат береби деп, ал жагын карабай эле «бул жер мыйзамсыз берилген» деп токтом чыгарып коюп жатышат. Соттордун өз элине карата катаал өкүмдөрү карапайым элдин канын ичип жатат.

​Кийинчерээк Рыскелди Момбековдун сүйлөгөн сөзү Интернетке жайгаштырылган. УКМК болсо депутатты 5-мартта чакырганын билдирди.

- Мен комитеттин жыйынында отурсам жардамчым «УКМКнын Тергөө башкармалыгынын башчысынын орун басары Сагынбек Самудин уулу аябай издеп жатат» деп калды, - деп түшүндүрдү Рыскелди Момбеков. - Мен телефон менен сүйлөшсөм ал жигит «Жогорку соттун төрайымы ТЭЦ-2 конушунда сүйлөгөн сөзүңүздөгү чакырыктар боюнча сизге каршы арызданды» деп тастыктап берди. Мен болсо «ал жерде чакырык же чагым болушу мүмкүн эмес» деп айттым. «Мен «мүмкүн» деп божомол ирээтинде айткам. Эгер ошол жерде айткандарым туура эмес болсо анда мени сотко берсин, мен өзүмдүн сөзүм үчүн соттор менен соттошконго даярмын» дедим. Ал мени УКМКга келишимди суранды. Аңгыча эле УКМКнын төрагасы Идрис Кадыркулов чалып калды. Ага барып ушул жана башка иштер боюнча да сүйлөшкөнүм чын. Мага эмнегедир Жогорку соттун төрайымынын жазганын көрсөтүшкөн жок.

Рыскелди Момбеков УКМКга чакырылган себебин кимдир-бирөөлөргө депутаттык ишмердиги, кайсы бир маселелер боюнча сүйлөгөн сөздөрү жакпай жатканынан көргөнүн айтты:

- Бийликти басып ала турган, бийликке күч колдоно турган же бийликти тартып ала тургандай чакырык, чагым сөздөр жок. Экинчиден, депутаттык макам тууралуу мыйзамда «депутат өзүнүн сын-пикири үчүн куугунтукталбайт» деп жазылган. «Соттун ар-намысына, кадыр-баркына шек келтирип, сот бийлигин жалпы кыргыз элине жаманатты кылды» десе мен соттошом. Бул жерде саясат бар экенин сезип турам. Анткени мен акыркы кезде аткаруу бийлигине айткан негиздүү, жүйөлүү сын-пикирим ушуга себеп болсо керек. Мени коркутуп, ноктолоп коебуз деген ойлору болсо керек. Мен алардан коркпойм. Соттор адамдын тагдырын, мыйзамды сындырышы мүмкүн, бирок мени сындыра алышпайт. Дегеле Жогорку соттун төрайымынын жазганы туура эмес. Бул эч кандай этикага, мыйзамга, логикага да туура келбейт. Жогорку соттун ар-намысын төрайым коргобойт.

Жогорку сот.
Жогорку сот.

Жогорку соттун басма сөз кызматы Рыскелди Момбеков боюнча төрайым Гүлбара Калиева УКМКга арызданганын «Азаттыкка» ырастады. Анда «депутаттын сүйлөгөн сөзү тартылган, Интернетке жайгаштырылган видео тасма коомчулукта сот системасы, дегеле мамлекет тууралуу терс пикир жаралышына өбөлгө түзөт. Депутат ал чечимди кайсы сот качан чыгарганын айткан эмес. Депутаттын этикасы тууралуу кодекске ылайык, депутат туура, так, фактыга негизделген маалымат бериши керек» деп жазылган.

Атайын кызмат болсо Рыскелди Момбеков УКМКнын төрагасы менен кызматтык жолугушууга гана келгенин маалымдаган.

ТЭЦ-2 конушундагы жолугушууга барган парламент депутаты Жанарбек Акаев Рыскелди Момбековдун УКМКга чакырылышын «моралдык кысым» деп сыпаттады:

Жанарбек Акаев.
Жанарбек Акаев.

- Сотторду азыр кыргыз элинин баары сындайт. Президент баш болуп соттун ишине канааттанбай турганын билдирген. Эгер Жогорку соттун төрайымы ошол сөзгө теригип арыз жазса, анда ал таптакыр башка дүйнөдө жашап жатканын, реалдуулуктан өтө эле алыс экенин билдирет. Момбековду УКМКга чакырып, кызматтык жолугушуубу же кандай жолугушуу болбосун сүйлөшүү өткөргөнүнүн өзү моралдык жактан кысым деп ойлойм. «Мындан ары оор темаларды көтөрбө, сотторду сындаба, адилеттүү сөзүңдү айтпа» дегендей белги деп түшүнөм. Депутатка болгон кысым - өтө жаман көрүнүш, түбү жакшылыкка алып барбайт. Тарыхта депутатты кызматтык жолугушуунун шылтоосу менен чакырып, «этият болуңуз» деп айтканы болгон эмес жана өтө чоң катачылык деп ойлойм.

Жогорку Кеңештеги «Республика – Ата Журт» фракциясынын депутаты Мирлан Жээнчороевдин пикиринде, бул жагдайда юридикалык жактан суроолор көп.

- Эгер бирөөнүн атына арыз келсе, анда иш козголушу керек, - деди ал. - Жаңы кодекске ылайык, сотко чейинки аракеттер жүргүзүлөт. Ал каттоодон өтүшү керек. Эгер ал адам депутат болсо Башкы прокуратура иш козгойт. Оор кылмыш болсо Жогорку Кеңештин макулдугун алат. Экинчиден, депутаттын сүйлөгөн сөзүндө сын-пикир, саясий баа болгон. Депутат өзүнүн саясий пикири үчүн жоопко тартылбайт. Сот боюнча сын-пикир Коопсуздук кеңешинде айтылып жатат, бардык жерде эле айтылып жатат. УКМК депутатты чакырганда ал кандай макамда барды - ошонун баары процессуалдык жактан так белгилениши керек.

Турсунбек Акун: Момбековдун УКМКга чакырылышы туура эмес (аудио)

Турсунбек Акун: Момбековдун УКМКга чакырылышы туура эмес
please wait

No media source currently available

0:00 0:05:04 0:00
Түз линк

Президент Сооронбай Жээнбеков 5-мартта сот системасынын кызматкерлерин кесиптик майрамы менен куттуктап, көз каранды эмес жана өз алдынча сот системасын орнотпой туруп демократиялуу, өнүккөн мамлекет куруу мүмкүн эмес экенин айткан. Ал сотторду «кара кылды как жарган калыс» болууга чакырган.

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Гүлнара Каримова түрмөгө кайтарылды

Гүлнара Каримова.

Өзбекстандын алгачкы президенти, маркум Ислам Каримовдун кызы Гүлнара үй камагынан кайрадан кадимки түрмөгө которулду.

Бул маалыматты Өзбекстандын Башкы прокуратурасы бышыктап, мындай чечим Гүлнара үй камагынын айрым эрежелерин бузганына байланыштуу кабыл алынганын билдирди.

Жаңылык адегенде 5-март күнү кечинде Гүлнара Каримованын кызы Имандын «Инстаграмдагы» барагында пайда болду. Ал байкоо жүргүзчү видеокамерадан тартылган бир нече сапатсыз сүрөттү жарыялап, «Ташкенттеги менин үйүмө укук коргоо органдарынын өкүлдөрү кечки саат 7лерде күчкө салып кирип келип, орой сүйлөп опузалап, апамды халатчан бойдон белгисиз тарапка алып кетишти» деп жазды.

Иман Каримова апасынын башына түшкөн окуя тууралуу Гүлнара Каримованын Швейцариядагы адвокаты кабардар экенин кошумчалады. Буга удаа эле Өзбекстандын Башкы прокуратурасы расмий маалымат таратып, 46 жаштагы Гүлнара Каримова 2017-жылы декабрда Ташкент облустук сотунун өкүмү менен 10 жылга эркинен ажыратылганын эске салды.

«Гумандуулук принциптеринен жана айыпкердин мамлекетке зыян келтирип, кылмыштуу жолдор менен топтогон ири өлчөмдөгү каражатын кайра кайтаруу ниетин эске алып», былтыр жайында ал өкүм беш жылга кыскартылган.

Гүлнара Каримованын өтүнүчү эске алынып, анын жаза мөөнөтүн өтөө дареги катары кызы Иманга катталган үй аныкталган. Ал чечим чыгарылып жатканда айыпкер үй камагында отурганда ал жерден эч жакка чыкпоого, телефон, Интернет сыяктуу байланыш техникасын колдонбоого жана уурдалган акчаны кайтарууга жардамдашууга сөз берген. Башкы прокуратура билдиргендей, ушундай милдеттенмелерди алганына карабастан, Гүлнара былтыр ноябрда эрежени бузуп, камалып отурган үйдөн сыртка чыгып кеткен. Ал үчүн эскертүү берилген. Андан бери айыпкер бир нече ирет телефондон байланышка чыгып, Интернетке кошулуп, өзүнүн иши боюнча камакка алынган ири каражатты кайтарууга жолтоо кылууга аракеттенген.

Дегеле Өзбекстандын бийлиги коомчулукка Гүлнарага карата кандай чечимдер кабыл алынганын алгачкы жолу расмий түрдө билдирип жатканын журналист Сирожиддин Толибовдон билдик.

Сирожиддин Толибов.
Сирожиддин Толибов.

- Буга чейин өзбек коомчулугу Гүлнара Каримовага кандай өкүм чыгарылганын, ал канча жылга соттолгонун так билген эмес, - деди ал. - Ар кандай маалымат чыгып жаткан. Бул иш боюнча чындыкты азыркыга дейре жашырып келишкен. Башкы прокуратуранын кечээки маалыматынан гана 2017-жылы Гүлнара Каримова 10 жылга соттолгонун, былтыр ал өкүм беш жылдык үй камагына өзгөртүлгөнүн билип отурабыз.

Ошентип, Башкы прокуратуранын алгачкы расмий маалыматына ылайык, Өзбекстандын Ички иштер министрлигинин жаза өтөө шарттары жана башка талаптар бузулганы тууралуу көрсөтмөсүнүн негизинде Яшнабад райондук соту 5-март күнү Гүлнара Каримованы эми кадимки жалпы тартиптеги түрмөгө которууну чечти.

Өткөн айда Гүлнара Каримованын баласы, Лондондо жашаган Ислам Каримов апасынын саламаттыгы кескин начарлап кеткенин, ага дарыгерге көрүнүүгө уруксат берилбей жатканын Интернетте жазып, өзбек президенти Шавкат Мирзиёевдин өзүнөн жардам сураган. Башкы прокуратура анда да «бул маалымат чындыкка жатпайт, айыпкер медициналык жардамга муктаж эмес» деп билдирген. «Маркум Ислам Каримовдун кызы азыр кантип тергөөгө тоскоол боло алат?» - деген суроону кайрадан өзбек журналисти Сирожидин Толибовго узаттык.

Гүлнара керек болсо ким канча акча уурдаганын, кайда катканын да билиши мүмкүн.

- Билесиздерби, Гүлнара Каримова керек болсо азыр бийликте турган далай өзбек жетекчилери тууралуу баалуу маалыматтын баарын билет. Буга анын кызы Иман да ишарат кылды. Гүлнара керек болсо ким канча акча уурдаганын, кайда катканын да билиши мүмкүн. Сөз миллиондогон эмес, миллиарддаган доллар жөнүндө болуп жатат. Азырынча өзбек бийлиги элден уурдалган ири өлчөмдөгү каражатты таап кайтара алган жок. Экинчиден, кээ бир кабарларга караганда, Гулнара Каримова Өзбекстандан биротоло качып кетиши мүмкүн болгондой.

Өзбекстандын маркум туңгуч президентинин кызы Гүлнара Каримовага каршы 2015-жылы АКШда, Швецияда, Швейцарияда кылмыш иштери ачылып, «жалпы суммасы 1 миллиард долларга жакын каражатты пара түрүндө кымырып алган» деген айып коюлган.

Маалыматка караганда, бул каражаттын көбү алты эл аралык телекоммуникациялык компаниядан алардын пайдасына чечилчү ортомчулук кызмат же патронаждык кылган үчүн деп алынган. Өзбекстандын өзүндө да бир кезде бийлиги менен байлыгына манчыркаган «эрке кызга» мамлекетке 54 миллион доллардай материалдык зыян келтиргени үчүн айып тагылып, ал биз жогоруда айта кеткендей, беш жылга түрмөгө кесилген. Маалыматтарга караганда, Гүлнара Каримова мекенинде бир нече башка иштер боюнча да айыпталып калышы мүмкүн. Тергөөчүлөр азырынча иликтөө жүрүп жатканын билдиришүүдө.

Швейцарияда Гүлнара Каримовага тийиштүү банк эсебиндеги 800 миллиондой доллар камакка алынган. Былтыр Каримованын адвокаттары ал акчаны бошотуу тууралуу апелляциялык арыз менен кайрылганда өтүнүч четке кагылган. Швейцариядагы бул чечимден улам эксперттер каражат келечекте Өзбекстанга кайтарылышы мүмкүн деп боолголошот.

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Бийлик партиясынан биримдик кетти

КСДПнын жыйындарынын бири.

Учурда Кыргызстан социал-демократтар партиясындагы (КСДП) ажырым коомчулуктун кызуу талкуусуна түштү.

КСДПдагы кризис Кыргызстандагы көп партиялуулуктун мүнөздүү көрүнүшүбү? Саясий күчтөр ички интригалардын деңгээлинен көтөрүлүп, идеологиялык максаттары үчүн күрөшкөн коом алдындагы саясий жоопкерчилигин канткенде түшүнөт?

«Арай көз чарай» талкуусуна Жогорку Кеңештин мурдагы депутаты, профессор Каныбек Осмоналиев жана саясий серепчи Сейтек Качкынбаев катышты.

«Азаттык»: Каныбек мырза, бийликтеги Кыргызстан социал-демократиялык партиясынын (КСДП) айланасындагы акыркы жылдагы ажырым күч алды. Партиянын кезектеги курултайын өткөрүүнүн тегерегинде да талаш кызыды. КСДПдагы кризистин негизги себебин сиз эмнеден көрөсүз?

Каныбек Осмоналиев.
Каныбек Осмоналиев.

Каныбек Осмоналиев: КСДПдагы бүгүнкү кризистик абалдын себебин бир эле нерседен көрөм. Эң башкысы - партия мүчөлөрүнүн башын бириктире турган, коомдун өнүгүшүнө алып келген программалары жок. Бул партия үчүн ыйык баалуулуктар жок, болгон да эмес. Алар үчүн байлык топтоп, бийликке келүү баарынан жогору турат.

Мен КСДПны жалпы кызыкчылыктар эмес, утурумдук кызыкчылыктар менен баш кошкон уюм катары эле көргөм, ал жөнүндө мурда да айтып келгем. Бул партиядагылар 2011-жылы ушундай жол менен бийликке келишкен, 2015-жылы да андан күчөп, парламентке киришти. Бүгүн эми жетер жерине келип отурат.

КСДПдагы кризистик абал жалпы өлкөгө терс таасирин тийгизе баштады. Андагы кризис 2011-жылы парламенттин төрагасын шайлап жатканда башталган, ошондо эле алар бийликти узурпациялоого киришкен.

КСДПдагы ички ыйкы-тыйкы Жогорку Кеңештин бешинчи чакырылышында эле байкалган, анда мен «Ар-Намыс» партиясынан депутат элем. Партия, анын парламенттеги фракциясы сыртынан караганда жакшы, бекем көрүнгөнү менен, ичинен караганда борпоң, бош, идеясы жок адамдардын башын утурумдук кошуп турган саясий уюм экени байкалчу. Атамбаев бийликте турганда анын баары сыртка билинчү эмес, ал күчкө салып катуу кармап келген. Атамбаев бийликтен кеткенден кийин баары ачыкка чыгып, партия экиге бөлүнүп отурат.

«Азаттык»: Сейтек мырза, КСДПнын тегерегиндеги талаш-тартыш партия ичиндеги идеологиялык көз караштардын келишпестигиби же лидерлердин жеке дымагынын натыйжасыбы?

Сейтек Качкынбаев.
Сейтек Качкынбаев.

Сейтек Качкынбаев: Мен мунун эки себебин көрүп турам. Биринчиси партиянын идеологиясына байланыштуу деп айтсак болот. КСДПны Кыргызстандагы тарыхы бар, тажрыйбалуу партия деп таанып келгенбиз. Бүгүнкү кризисти карап отуруп, ал партиянын тегерегинде идеологиялык максаттар менен бириккен, ал үчүн бекем турган адамдар бар экенине деле ишене албай отурабыз.

Экинчиден, бул Кыргызстанда саясий партиялар жөнүндө мыйзам чийки экендигин көргөзүүдө. Бизде мыйзамдарда партиянын лидерлери ким болушу керек, алар кандай шартта шайланышы керек, Жогорку Кеңештин ичиндеги фракция лидерлеринин абалы, статусу кандай болушу керек деген дагы көптөгөн пункттар так жазылбаганынан улам ушундай абал түзүлдү.

Көп партиялуулуктун дүйнөлүк тажрыйбасын карап көрсөк, шайлоодо жеңип келген партиянын лидери парламенттин ичинде болушу керек болчу. Бизде партиянын лидери сыртта болуп турду. Президент болгондугуна байланыштуу убактылуу партия лидерлигинен кетип турду да, кызматтан кеткенден кийин кайра партия башына барып алды. Бир жагы күлкүлүү көрүнүш. Бул көрүнүш жеке эле Алмазбек Атамбаевге байланыштуу эмес. Кыргызстанда алигиче жалпы эле саясий маданият калыптана элек.

Бийлик партиясындагы ажырым
please wait

No media source currently available

0:00 0:03:22 0:00

«Азаттык»: Каныбек мырза, КСДПнын экинчи тарабындагылардын бири, Жогорку Кеңештин депутаты Ирина Карамушкина «партияны бөлүп-жарууда бийликтин колдоосу болбосо бул долбоор иштебейт эле» деп жатат. Партиялык кризиске азыркы бийликтин канчалык тиешеси бар?

Каныбек Осмоналиев: Маселенин өзөгү - КСДПнын лидерлигин талашуу, алуу. Партиянын бир тарабы «6-апрелге курултай өткөрөбүз» деп жарыялады эле, экинчи тарабы «3-апрелге курултай өткөрбүз» деп чыкты. Мен экинчи тараптын башында турган Иса Өмүркуловдун интервьюсун көрдүм. Анын чабуулга өтүп, ишенимдүү сүйлөп жатканына караганда бийлик тараптан колдоо болгондой сезилип турат, муну ачык эле айталы. Кыргызстан кичинекей эле, ар бирибиздин кыймылыбыз жарым сааттан кийин жалпы өлкөгө билинет.

Кыскасы, КСДПда айыгышкан күрөштүн этабы башталды. Бул кризис апрель айындагы курултайлар менен бүтпөйт, булар «меньшевик-большевик» деген стадиядан да өтүп кетишти. Менимче, КСДПны талашып жаткан эки гана күч эмес, үчүнчү күч да бар экендигин эске алалы. Абдрахманов баштаган «Атамбаевсиз КСДП» кыймылы толугу менен Өмүркулов тарапты колдойт деп айта албайбыз. Ал тургай жаштардан куралган «төртүнчү күч» пайда болду деген маалыматтар чыгып жатат.

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Суроо жараткан сот чечимдери

Иллюстрациялык сүрөт.

Өткөн аптада Бишкектин Октябрь райондук сотунун судьясы Альбина Жээнбекова экс-президент Алмазбек Атамбаевге каршы арызды жарым-жартылай канааттандырып, аны 300 миң сомго доого жыкты.

Ушул эле судья 2017-жылы ошол кездеги президент Атамбаевдин кадыр-баркын коргоо боюнча башкы прокурордун арызын карап, журналист Нарын Айыпты 3 миллион сом төлөп берүүгө милдеттендирген.

Бишкектин Октябрь райондук соту 28-февралда Алмазбек Атамбаевди саясатчылар Азимбек Бекназаровго, Акматбек Келдибековго жана Кеңешбек Дүйшөбаевге 100 миң сомдон төлөп берүүгө милдеттендирди. Ошондой эле «Апрель» телеканалына карата материалдык доону канааттандыруудан баш тартты.

Үч саясатчы «кадыр-баркыбызга шек келтирди» деп Атамбаев менен «Апрелден» жалпысынан 18 миллион сом өндүрүп берүүнү өтүнгөн. Ишти райондук соттун судьясы Альбина Жээнбекова карады.

Жээнбекова 2017-жылы ошол кездеги башкы прокурор Индира Жолдубаева ошол учурдагы президент Алмазбек Атамбаевдин беделин коргоо максатында берген доо арызын да караган. Анда ал журналист Нарын Айыпты 3 миллион сом материалдык доого жыккан.

Нарын Айып судья Жээнбекованын окшош эле иш боюнча материалдык чыгымды ар түрдүү аныктаганына төмөнкүдөй комментарий берди:

Нарын Айып.
Нарын Айып.

- Судьялардын бирөө Октябрь райондук сотунун төрагасына барып «3 миллион сом деген көп. Мен аны азайтып 500 миң, 200 миң сом кылып берейин» десе «канча сурап жатса ошону канааттандырып бересиң» деп кууп чыгыптыр деп уккам. Азыр Атамбаевге 18 миллион сом доо коюлса, аны 300 миң сомго түшүрдү. Экинчиден, «Апрель» каналына коюлган 9 миллион сомдук доону такыр эле алып салды. Демек азыркы соттор калыс иштей баштады же сотторго президенттик аппараттан «сумманы азайткыла» деген тапшырма келген. Кайсы бир чечимди чыгарганы үчүн эч ким сотту күнөөлөй албайт экен. «Менин түшүнүгүм ушундай. Мен ушул чечимди калыс деп эсептейм» дейт экен. Кийин бир нерсе болсо «ошол учурда мыйзамды ушундай түшүнгөм. Азыр башкача» деп коёт.

Мурдагы президент Алмазбек Атамбаев былтыр май айында Нарын Айыпка карата материалдык доосунан баш тарткан. Бирок бул иш боюнча бардык инстанциянын чечими чыгып калгандыктан чечимдин өзү күчүндө калган.

Жарандык коом буга чейин «бийликтин көрсөтмөсүн аткарат» деген соттордун «кара тизмесин» түзүп, аларга каршы нааразылык акцияларын уюштурушкан. Аталган тизмеге райондук соттун судьясы Альбина Жээнбекованын да аты киргизилген.

Алмазбек Атамбаев бийликте турганда Өмүрбек Текебаев баш болгон «Ата Мекен» фракциясынын депутаттарынын ишин караган Биринчи май райондук сотунун судьясы Айбек Эрнис уулуна да доомат көп айтылып келет.

Конституциялык палатанын мурдагы судьясы Клара Сооронкулова соттордун жоопкерчилиги тууралуу буларга токтолду:

Клара Сооронкулова.
Клара Сооронкулова.

- Сотторду жоопкерчиликке тартуу кыйын. Ошондуктан сотторго сөзсүз түрдө люстрация керек. Мисалы, ошол эле аты айтылып жаткан Эрнис уулу Айбек, Кымбат Архарова дегендер мурдагы бийликтин тушунда деле ар кандай буюртмаларды аткарып келишкен. Азыр деле аткарып жатышат. Андыктан саясий буюртма аткарган сотторго каршы люстрация жөнүндө мыйзам кабыл алып, аларды тазалаш керек.

Өткөн аптада эле Алмазбек Атамбаев «Ата Мекен» партиясынын эки юристине койгон 10 миллион сомдук доо боюнча иш кайра Октябрь райондук сотуна жиберилди.

Акыркы учурлардагы коомчулуктун көңүл борборундагы иштер боюнча чечимдер өлкөдөгү соттук реформага байланыштуу маселени козгоду. «Адилет» укуктук клиникасынын жетекчиси Чолпон Жакупова «кийинки убактагы иштер соттор дагы эле көз каранды экендигинен кабар берет» деген пикирде.

Чолпон Жакупова.
Чолпон Жакупова.

- Азыр көп кишилер «судьялар оңолуп калышты» деп сүйүнүп жатышат, - деди ал. - Бирок мен антип ойлобойм. Азыр судьялар бир кишиден эле көз каранды, ошонун гана көзүн карап отурушат. Мурда кандай болсо, азыр деле ошол бойдон. Ошол эле соттор бир эле иш боюнча эки башка чечим чыгарып жатышат. Эгер эртең бийлик алмашып, бийликке Атамбаевдин командасынан киши келип калса, ушул эле судьялар башкача иштей баштайт. Бизде системалуу иш жок. Мыйзам сотторго өз алдынчалыкты берген. Бирок алар аны колдонууга эрки жетпей жатат.

5-мартта президент Сооронбай Жээнбеков сотторду кесиптик майрамы менен куттуктап, Жогорку соттун төрайымы Гүлбара Калиеваны кабыл алды. Анда өлкө башчы соттук реформа тууралуу сөз кылганын президенттик аппарат кабарлады.

- Өлкөдө жүргүзүлүп жаткан сот-укуктук реформанын алкагында судьялар корпусу коррупциялык элементтерден тазаланып, ачык-айкын иш жүргүзүп, жарандардын калыс сотко ишенимин кайтарышы керек. Сот системасынын жаңыланышы улуттук стратегиянын кыска жана узак мөөнөттүү багыттарынын алкагында өлкөнүн өнүгүшүнүн ажырагыс бөлүгү болуп калууга тийиш, - деди Жээнбеков.

Жогорку Кеңештин Конституциялык мыйзамдар, мамлекеттик түзүлүш, сот-укук маселелери боюнча комитетинин мүчөсү, депутат Айнуру Алтыбаева эл өкүлдөрүнө кайрылгандардын көбү сотторго нааразы экенин билдирди:

Айнуру Алтыбаева.
Айнуру Алтыбаева.

- Соттун чечиминде эки тарап бар. Анын бирөө сот чечимине ыраазы болсо, бирөө нааразы болот. Негизи депутаттарга жарандардын көбү соттордун ишине байланыштуу, сот реформасына нааразы болуп кайрылышат. Мен да эл катары сот реформасы тезирээк ишке ашса экен деп каалайм. Бирок мындай болбойт экен.

Президент 5-мартта мамлекет кийинки жылдары сот системасын реформалоого жана анын материалдык-техникалык базасын жакшыртууга көңүл буруп жатканын да айткан.

Жогорку соттун мурдагы төрагасы, экс-депутат Курманбек Осмонов Кыргызстандагы соттук реформа боюнча ою менен бөлүштү:

- Сот реформасы канчадан бери эле болуп келатат. Бийлик алмашкан сайын эле өздөрү каалагандай реформа кылып жатышат. «Казанчынын өз эрки кайдан кулак чыгарса» дегендей болуп жатышат. Ал эми «материалдык-техникалык базаны чыңдоо деген» бул соттук реформага кирбейт. Реформанын негизги максаты - адам укуктарынын корголушун жакшыртуу. Карапайым эл «сотко барып адилеттик таптым» дегенде гана реформа болот.

Кыргызстанда 2010-жылкы апрель ыңкылабынан бери сот тармагын реформалоо тууралуу айтылып келет.

Экс-президент Алмазбек Атамбаев коомчулуктун сынына, нааразылыгына карабай сот реформасы ишке ашканын айтып келген, бирок Жээнбеков кызматка барганы бул тармакта көп иштер жасала элек экенин билдирген.

Буга чейин айтылгандай, сот реформасын толук ишке ашырууга 2022-жылга чейин 17 миллиард сом керектелет. Бул каражат бюджеттен жана эл аралык донорлордон алынат.

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Уруучулуктан арылбаган саясат

Иллюстрациялык сүрөт.

Кыргызстанда маал-маалы менен кайсы бир уруулардын курултайы өтүп турат. Айрыкча саясий окуялардын алдында уруулук, аймактык жыйындар күч алып, ага аттуу-баштуу саясатчылар чакырылат.

3-мартта өткөн «Ай тамга Солто» коомунун курултайы коомчулуктун талкуусуна жем таштады. Ал чогулушка катышкан мамлекеттик ишмер Апас Жумагуловдун айтымында, жыйынга мурдагы өкмөт башчы Темир Сариев, парламент депутаты Мыктыбек Абдылдаев, Канат Исаев сыяктуу Чүй өрөөнүнөн чыккан бир топ саясатчылар келген.

Жумагулов жыйында ар кандай көйгөйлөр талкууланып, элди ынтымакка чакыруу тууралуу гана кеп болгонун, саясий мүнөздөгү сөздөр айтылбаганын билдирүүдө. Аксакал саясатчы өзү мындай курултайларды жайылтууга каршы экенин, бирок ал жерге сыйлуу конок катары чакырылгандыктан акыл-насаатын айтыш үчүн барганын кеп салды:

Апас Жумагулов.
Апас Жумагулов.

- Эми муну үгүт кылбашыбыз керек. 14 жылдан бери өткөрүп жүрүшкөн экен. «Төртүнчү жолу чогулуп жатабыз» деп айтып калышты. Эң негизгиси - биримдикке чакырып, элди бөлбөй, чечилбеген маселелерди талкууласак болот. Президентти, өкмөттү колдосок абдан туура болот. Мындай болсо чогула берели.

Анткен менен «KyrgyzToday» сайты жыйында «Ай тамга Солто» коому менен дагы бир «Солто» деген коомдун өкүлдөрүнүн ортосунда пикир келишпестик чыкканын жазды. Ошондой эле аталган сайт курултайга барган саясатчылардын узун тизмесин жарыялады.

Кыскасы, Кыргызстан эгемендик алган жылдардын тартып өлкөдө дээрлик бардык уруулардын курултайлары өтүп келатат. Интернетти ачып карасаң жакынкы жылдары эле болгон моңолдор, сарыбагыш, бугу, кушчу, кыпчак урууларынын чогулуштары кадимки саясий партиянын курултайындай өткөнүн көрүүгө болот. Айрым серепчилердин пикиринде, кээ бир саясатчылар уруучулукту, жердешчиликти колдонуп бийлик менен соодалашууну мыкты өздөштүрүп алышты.

Саясатчы Равшан Жээнбеков мындай жыйындар ачык өтүп, ага белгилүү саясатчылар барып жатканын опурталдуу деп эсептейт.

Равшан Жеенбеков.
Равшан Жеенбеков.

- Кээ бир саясатчылар, ишкерлер муну жеке кызыкчылыгына пайдаланып келишет, - деди ал. - Мурда жогорку деңгээлдеги саясатчылар буга ачык аралашчу эмес. Акыркы жолкусунда ачык эле мурдагы өкмөт башчылардын катышканы «цивилизациялуу, демократиялуу өлкө куруп, мамлекеттүүлүктү бекемдейбиз» дегенине туура келбейт. Алардын ошол жерде жүргөнү өтө уят. Анда алар өлкөнүн эмес, уруунун лидери болуп жүрө бериши керек.

Жыйырма жылдан бери «трайбализмден, уруулук, аймактык бөлүнүүдөн арылыш керек» деген чакырыктар байма-бай айтылганы менен иш жүзүндө коомчулук мындай түшүнүктөн арылбай жатат. Маселен, айрым учурда айылынан чыккан саясатчыны карапайым эл дараметине карабай «биздин бала» деген түшүнүк менен колдоп коёт. Ал тургай жогорку саясатта «президент түштүк аймагынан болсо, өкмөт башчы түндүк аймагынан болушу керек» деген жазылбаган мыйзам иштейт. Мындай «мыйзам» принциби министрлик кызматтардан тартып добуш алыш үчүн саясий партияларда да сакталат.

Тарыхчы Элери Битикчинин пикиринде, мамлекеттик институттар жакшы иштебеген учурда бейформал коомдор күч алат.

Элери Битикчи.
Элери Битикчи.

- Формалдуу эмес институттар күчтүү болуп атпайбы. Бул мамлекеттин алсыздыгы. Бардык институттар жакшы иштесе мындай топтор эч нерсеге таасир эте алмак эмес, - деди ал.

Алты миллиондон ашык эл жашаган мамлекетте көпчүлүктү түзгөн кыргыз улуту өз ичинен оң канат, сол канат, ичкилик жана аркалык, түндүк-түштүк деп бөлүнгөндөн сырткары кырк уруусун санайт. Адистер мындай бөлүнүү салт-санаа, үрп-адат, тарых үчүн жакшы болгону менен саясатта, кадр тандоодо тескери таасирин тийгизип жатканын белгилешет.

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Бийлик партиясындагы ажырым

Бийлик партиясындагы ажырым
please wait

No media source currently available

0:00 0:03:22 0:00

КСДПдагы бийлик талаш

16-апрель, 2018-жыл

Кыргызстан социал-демократиялык партиясы (КСДП) Иса Өмүркуловдун съезд өткөрүү тууралуу билдирүүсүн сынга алды.

Мунун алдында Өмүркулов 3-апрелде аталган партиянын кезектеги XVIII курултайы өтөрүн жарыялаган. Буга чейин экс-президент Алмазбек Атамбаев башында турган бул партиянын курултайы 6-апрелге белгилеген болчу. Кийинки жагдай партиянын ичиндеги ажырымды ого бетер күчөттү.

Иса Өмүркуловдун соңку билдирүүсүнө байланыштуу КСДПнын саясий кеңешинин мүчөлөрү, аталган партиянын парламенттеги депутаттары Ирина Карамушкина менен Асел Кодуранова 5-мартта Бишкекте басма сөз жыйынын өткөрүштү. Карамушкина Өмүркуловдун аракети партиянын уставы менен регламентине каршы келерин айтты. Ошондой эле ал былтыр партиянын катарынан чыгарылганын кошумчалады:

Ирина Карамушкина.
Ирина Карамушкина.

- Партиянын регламенти менен уставына ылайык, төрага менен анын орун басарлары гана саясий кеңешти жыйнап, курултайдын күнүн, программасын бекитет. Биздин мурунку партиялашыбыз Иса Өмүркулов легитимдүү эмес. Анткени ал партиянын катарынан чыгарылган. Саясий кеңеште Иса Өмүркуловду чыгарып салгандан кийин 35 мүчөсү бар. Азыр ал көптөрүнүн ишеним каты бар экенин, 3-апрелде курултай өткөрүүгө жетишерлик добуш алганын билдирип жатат. Саясий кеңештин жети мүчөсү форумда отурат, үчөө парламентте, төрт мүчөсү жабык жайларда. Алар көпчүлүк добуш алышы мүмкүн эмес. Бул жөн гана коомчулуктун башын айлантуу, партиянын калган бөлүгүн ажыратуу аракети. Бул «Атамбаевсиз КСДП» долбоорунун уландысы. Бийликтин колдоосу болбосо бул долбоор иштебейт эле, Иса Өмүркулов мындай билдирүү таратмак эмес. Ал партиянын уставын бузду.

Асел Кодуранова болсо кайсы бир күчтөр КСДПны рейдерлик жол менен тартып алууну, бөлүп-жарууну көздөп жатат деген пикирин билдирди:

Асел Кодуранова.
Асел Кодуранова.

- «Атамбаевсиз КСДП» деген кыймылдын демилгечиси болуп Сагынбек Абдрахманов жүргөн. Бирок анын артында башка күчтөр турат. Ага Иса Өмүркулов кошулду. Сагынбек Абдрахманов буга чейин «мен Асылбек Жээнбековго жолуктум, ал мени Иса Өмүркуловго жөнөттү» деп айткан. Кийин болсо «антип айткан эмесмин» деп чыккан. Бул негизи уят нерсе, эркек болгондон кийин айткан сөзүнөн кайтпаш керек. Ким болсо да бул аракеттердин баары мыйзамсыз болуп жатат.

Иса Өмүркулов буга чейин аны партиядан чыгаруу тууралуу саясий кеңештин чечимин тааныбай турганын айткан.

Бул макала жазылып жаткан кезде Өмүркуловго бир канча жолу телефон чалып, байланыша алган жокпуз. ВВСнин кыргыз кызматы менен болгон маегинде ал өзү тууралуу айтылган дооматтардын баарын четке какты. Ал экс-президент Алмазбек Атамбаевди өзү уюштуруп жаткан курултайга чакырарын, отчет талап кыларын билдирди:

Иса Өмүркулов.
Иса Өмүркулов.

- Устав боюнча кезектеги съездди чакыруу туптуура. Кезектеги съездди саясий кеңеш көпчүлүк добуш менен чечет. Ошон үчүн биз ушул жол менен чечтик. Партиянын төрагасы кезексиз съездди чакырганга укугу бар. 3-апрелге баарын чакырам, келип катышсын, ойлорун ошол жерден айтышсын. Өмүркуловгобу же дагы башка бирөөгөбү, сыны болсо толук айтышсын.

КСДП фракциясынын төрагасынын орун басары, аталган партиянын саясий кеңешинин мүчөсү Төрөбай Зулпукаров «Азаттыкка» Өмүркуловдун сунушун колдоп добуш бергенин билдирди. Анын пикиринде, курултайдын мыйзамдуулугу боюнча маселени атайын органдар чечет. Зулпукаров ал кандай органдар экенин тактаган жок.

- Негизи бул өтө жаман көрүнүш, - деди ал. - Партиянын тарыхында ушундай окуялар болуп жатканы партиянын мүчөлөрүнө жакпай жатат. Кимдики мыйзамдуу, легитимдүү, кимдики мыйзамсыз, летитимсиз экенин тиешелүү органдар өз ара аныкташат да. Саясий кеңештин көпчүлүгү добуш берип, 3-апрелде съезд өткөрүү тууралуу чечим кабыл алыптыр. Ага чейин 6-апрелде өткөрүү тууралуу чечим кабыл алынган дейт. Мен саясий кеңештин мүчөсүмүн. Мен курултай 3-апрелде өтсүн деп добуш бердим.

Биз КСДП фракциясынын бир катар депутаттарынан партиянын айланасындагы соңку жагдай тууралуу пикирине кызыктык. Дээрлик көпчүлүгү комментарий берүүдөн баш тартты. Бакыт Жетигенов жаатташуу эмне менен бүтөрүн билбей турганын айтты:

- Бул жерде чыр-чатак аябай эле күчөп кетти. Кантип, эмне болуп бүтөрүн айта албайм. Партиянын аброюна деле залакасын тийгизет. Туура эмес кетип бара жатат окшойт.

Жогорку Кеңештин депутаты Жанарбек Акаев КСДПнын саясий кеңешин эск-президент Алмазбек Атамбаев өз колу менен кураганын эске салды. Партиянын ичиндеги ажырым тууралуу ал төмөнкүдөй оюн айтты:

Жанарбек Акаев.
Жанарбек Акаев.

- КСДПнын тегерегиндеги кырдаал Кыргызстанда партиялар жалаң гана идеянын тегерегинде, идеялаштардын курамында гана түзүлүшү керек экенин дагы бир жолу көрсөттү. «Саясий кеңеш КСДПнын тагдырын чечет» деп жатабыз. Бирок ошол саясий кеңеш жалаң ишкерлерден, кызмат адамдарынан түзүлгөн. «Азыркы бийлик саясий кеңешти башкарып жатат» деп күнөөлөйүн десең алардын баарын Атамбаев өзү топтоп, өзү чогулткан. Бирок менде азыр бир гана ой болуп жатат: эгер Өмүркулов «съезд чакырып, партияны күчтөндүрөм, 2020-жылга шайлоого барам» десе, өз күчүнө ишенсе, бирөөнүн партиясын талашпай, эмнеге өзүнүн жаңы партиясын ачып алып, ошону менен барбайт? Атамбаев тууралуу менин көз карашымды билесиңер, көз карашыбыз, багытыбыз эки башка. Бирок кандай болгон күндө да КСДПны Атамбаев негиздеп, түптөп, убактысын, энергиясын, каражатын короткон. Өмүркуловдун азыркы аракетин болгону Атамбаевди жүдөтүү, ар кандай жолдор менен жолтоо болуу, аны коомчулукка жек көрсөтүү тапшырмасын ийгиликтүү аткарып жатат деп эле түшүндүм. Бирок мен эки тараптын тең жасап жаткан ишин туура эмес көрөм. Эгерде эл колдосо, электоратың болсо, сүйлөгөн сөзүң, иштеген ишиң жакшы болсо анда кайсы партия менен болсо да жеңишке жетсе болот.

КСДП 1994-жылы түптөлгөн жана апрель ыңкылабынан кийин, тактап айтканда 2010-жылдан бери бийликте турат. Өз катарынан эки президент чыгарган. Алмазбек Атамбаев КСДПнын төрагасы болуп туура бир жыл мурун шайланган.

Бийлик партиясындагы ажырым
please wait

No media source currently available

0:00 0:03:22 0:00

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Каракас: Гуайдо кайтса камалат

Хуан Гуайдо. Эквадор, 2-март, 2019-жыл.

Венесуэланын оппозиция лидери, өзүн «утурумдук президент» деп жарыялаган Хуан Гуайдо 4-мартта мекенине кайтып келет. Өлкө бийлиги ал кайтып келгенде камакка алынарын эскертүүдө.

Оппозиция лидери бир жумадан ашык убакыттан бери Латын Америкасында болуп, бир катар жолугушууларды өткөрдү.

Оппозиция лидери Хуан Гуайдо өлкө жарандарын дүйшөмбү күнү, өзү Латын Америкасындагы жолугушуулардан кайтып келе жатканда нааразылык акцияларына чыгууга чакырды. Ал Аргентинадагы жолугушууда кандай гана тоскоолдуктар болбосун, Венесуэлага кайтып келерин жарыялады:

Хуан Гуайдо.
Хуан Гуайдо.

- Биз бүгүн үйүбүзгө сөзсүз кайтып барарыбызды жарыялап койгум келет. Ошондой эле бардык венесуэлалыктардан көчөгө чыгып, бизге кошулууну, жаңы нааразылык акцияларына чыгууну суранабыз.

Венесуэланын бийлиги Гуайдонун «өкмөткө каршы иш-аракети боюнча» иликтөө жүргүзүүдө. Жогорку сот ага өлкөдөн чыгууга тыюу салганына карабастан, оппозиция лидери өткөн жумада АКШдан келе жаткан гуманитардык жүктү өлкөгө киргизүү максатында Колумбияга өтүп, андан ары Латын Америкасындагы бир катар мамлекеттерде жолугушуу өткөрдү. Колумбиядан тышкары Эквадор, Бразилия, Аргентина, Парагвай жана башка өлкөлөргө барган Хуан Гуайдо АКШнын вице-президенти Майк Пенс менен да кезикти. Анын бул сапары президент Николас Мадурого басымды күчөтүү катары кабыл алынды.

Президент Николас Мадуро баштаган Венесуэланын бийлиги Хуан Гуайдо өлкөгө келгенде камакка алынарын эскертүүдө. Гуайдо эгер бийлик аны камакка алса, бул «өкмөттүн эң акыркы каталарынын бири болорун» билдирди. АКШ президентинин улуттук коопсуздук боюнча жардамчысы Жон Болтон «Твиттерге» Гуайдонун аман-эсен кайтып келишине жаралган коркунучка же аракетке АКШ жана эл аралык коомчулук олуттуу жооп кайтарарын жазды.

АКШ жана дагы 50 мамлекет Улуттук Ассамблеянын - парламенттин төрагасы, өзүн өлкөнүн «убактылуу мамлекет башчысы» деп жарыялаган Хуан Гуайдону легитимдүү президент деп тааныган. Ал 23-январда өзүн убактылуу президент деп жарыялаган кезде парламент спикери катары конституциялык ыйгарым укугунан пайдаланган. Мыйзам боюнча президент өз милдетин аткара албай калганда бул кызмат парламент спикерине жүктөлөт. Оппозиция үстөмдүк кылган парламент мамлекет башчысы Николас Мадурону «экинчи президенттик мөөнөтүнө мыйзамсыз киришти, добуш берүүнү бурмалады» деп күнөөлөп келе жатат.

Венесуэладагы конституциялык жана саясий кризисте Орусия, Кытай, Түркия сыяктуу өлкөлөр Николас Мадурону колдоп, аны гана мыйзамдуу президент деп эсептешет.

Валентина Матвиенко.
Валентина Матвиенко.

- Өзүн дүйнөдөгү демократиянын жактоочулары катары көрсөткөн өлкөлөрдүн Венесуэладагы азыркы президентти жана өкмөттү кулатып, оппозицияны коюу аракети одоно көрүнүш. Ушул нерсе жана аскердик кийлигишүү аракети эл аралык укукту жана БУУнун уставын бузат, - деди Орусиянын Федерация Кеңешинин төрайымы Валентина Матвиенко.

Ал эми өткөн жумада президент Дональд Трамптын администрациясы Мадуро режиминин 49 өкүлүн жана алардын үй-бүлө мүчөлөрүн америкалык виза алуу укугунан ажыратты. Алардын бир тобу Венесуэла армиясынын жана коопсуздук күчтөрүнүн жогорку даражалуу кызматкерлери. Бул тууралуу администрациянын Венесуэла боюнча өкүлү Эллиот Абрамс «Fox News» телеканалындагы маегинде билдирди:

Эллиот Абрамс.
Эллиот Абрамс.

- Мен Мадуронун режими кулайт жана ал Венесуэладан кетет деп так айта албайм. Эгер буга үч күн калганда биздин оппоненттер «администрациянын саясаты жокко чыкты» деп айтса да таң калбайм.

Былтыркы талаштуу шайлоодо утуп чыкканы кабарланган Венесуэланын президенти Николас Мадуро 10-январда экинчи президенттик мөөнөтүнө киришкен. 2010-жылдан бери саясий, экономикалык жана гуманитардык кризиске баткан бул өлкөдө ушундан кийин нааразылык акциялары кайрадан күч алган.

Былтыр Түштүк Американын бул өлкөсүндө инфляция 1,3 млн. пайыз көтөрүлүп, улуттук акчанын куну эбегейсиз түштү. Азык-түлүк, дары-дармек жана башка күнүмдүк эң керектүү нерселер таңкыс. Ачарчылыктан кутулуу аргасында 3 млн. жаран жакынкы чет өлкөлөргө кетүүгө аргасыз болду.

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Мурдагы төрагалар кеңеш түзүштү

Жогорку Кеңеш.

Кыргызстанда Жогорку Кеңештин экс-спикерлеринен куралган кеңеш түзүлдү.

Уюштуруучу-демилгечилер коомдук бирикменин башкы максаты - мурдагы төрагалардын билимин, тажрыйбасын колдонуу, коомдук-саясий жагдайга байланыштуу азыркы бийликке кеп-кеңеш берүү экенин белгилеп жатышат. Ал арада «экс-спикерлердин кеңеши саясий куралга айланып кетиши ыктымал» деп чочулагандар да пайда болду.

Былтыр күзүндө президент Сооронбай Жээнбеков экс-спикерлер жана мурдагы өкмөт башчылар менен жолуккан жана «ушундай форматтагы кездешүүлөр маал-маалы менен өткөрүлөт» деп убада берген.

Парламенттин экс-спикерлеринин консультативдик кеңешинин биринчи жыйынында уюштуруу маселелери талкууланды. Кеңештин төрагасы болуп Медеткан Шеримкулов, ал эми аткаруу комитеттин катчылыгына Акматбек Келдибеков дайындалды.

Жыйынга 13 адам, тактап айтканда, Медеткан Шеримкулов, Абдыганы Эркебаев, Мукар Чолпонбаев, Алмамбет Матубраимов, Алтай Бөрүбаев, Ишенбай Кадырбеков, Муратбек Мукашев, Марат Султанов, Айтибай Тагаев, Зайнидин Курманов, Ахматбек Келдибеков, Асылбек Жээнбеков жана Исхак Масалиев катышканы белгилүү болду.

Мукар Чолпонбаев «Азаттыкка» комментарий берип жатып азыркы бийлик экс-спикерлердин кеп-кеңешине муктаж деген оюн айтты:

Мукар Чолпонбаев.
Мукар Чолпонбаев.

- Кеңеш коомдук эле негизде түзүлдү. Расмий эч нерсеси жок, эч жерге катталбайбыз. «Тигиндей-мындай кылсаңар болот» деп гана айтканга укугубуз бар. Биз бийлик мындай кеңешке муктаж деп ойлойбуз. Анткени азыркы Жогорку Кеңештин акыбалын, иштеп жаткан мамлекеттик кызматкерлердин билим деңгээлин карап отуруп, булардын көп жаңылыштык кетирип жатканын байкап, ошондон улам биз жок дегенде акылыбызды айтып туралы деп чечтик.

Парламенттин дагы бир мурдагы төрагасы Ишенбай Кадырбеков мындай жолугушууларда кайсы бир маселелер талкууланып, ириде орток пикир табууга аракет көрүлөрүн кошумчалады:

- Азыркы кырдаалда орчундуу маселелер боюнча консенсус болсо пикирибизди айтып, бийликке жардам берели деген ой менен бириктик. Кыргызстанда маселе көп. Өзүбүзчө акылдашып, бир пикирге келсек, ошону айтканга мүмкүнчүлүк болсун деп жатабыз. Эгерде орток пикир таба албасак, анда ар бирибиз өзүбүздүн оюбузду айта беребиз.

Экс-спикер Зайнидин Курманов мурдагы өкмөт башчыларынын, парламент төрагаларынын башын кошкон бирикмелер эл аралык тажрыйбада бар экенин белгиледи жана Кыргызстанда төрагалардын кеңешин түзүү аракети буга чейин деле болгонун эске салды:

Зайнидин Курманов.
Зайнидин Курманов.

- Илгери, Ахматбек Келдибеков спикер болуп турганда төрагалардын кеңеши түзүлгөн болчу. Колубузга күбөлүк берилген, макамы жана жобосу бекиген. Ошол ишти улантабыз, керек болгон учурда чогулуп турабыз. Эгерде олуттуу бир маселе чыгып калса чечкенге аракет кылабыз. Бул жерде эч кандай кутум же конспирологиялык концепция жок. Дүйнөдө мурдагы премьерлерди, мурдагы президенттерди чогулткан «Мадрид клубу», «Рим клубу» дегендер бар. Депутаттардын эл аралык ассоциациялары бар. Мунун баары жетекчилердин дараметин жоготпой, пайдаланып калуу, колдонуу максатында түзүлөт. Муну ар бир мамлекет өзү каалагандай чечет. Бул өзүнчө бир капитал десе болот. Аны пайдаланып калыш керек.

Жыйынга кайсы бир себептерден улам Адахан Мадумаров менен Чыныбай Турсунбеков барган эмес. Турсунбеков келбеген себебин ал күнү иш сапарында болгону менен түшүндүрдү жана мындай кеңештин зыянынан пайдасы көп болот деп эсептей турганын айтты. Ошону менен катар Турсунбеков «бирикме саясий куралга айланып калышы мүмкүн» деген чочулоонун негизин да жокко чыгарган жок:

Чыныбай Турсунбеков.
Чыныбай Турсунбеков.

- Мындай бирикмелерди түзүүгө мыйзам тоскоолдук кылбайт. Эгер мамлекет үчүн пайдалуу болсо, анда аны кол чаап кубатташ керек. Эгер пайда чыкпаса, анда жүрүп-жүрүп отуруп өзү эле бир күнү жоюлат. Экс-спикерлердин баарында эле анча-мынча тажрыйба бар. Эгер «аттиң, кап» деп өкүнүп калган жагдайлар болсо ошону айтып, тажрыйбалары менен бөлүшсө оң натыйжа чыкса керек деп ойлойм. Эгерде изденген, жаңыланууга умтулган адамдар болсо, ошол жаңылыктары менен бөлүшүп турса, ал да пайда. Соңку жыйынга иш сапарында жүргөнүмө байланыштуу катыша алган жокмун. Ар бир экс-спикердин өз позициясы бар, белгилүү бир топтору бар. Мамилелеш, пикирлеш адамдары бар. Ар ким өзү тарапка тартат деп ойлойм. Бүгүн эле жолуга калып, тил табышып кетсе анда шумдук эле болмок. Жолуккан жерден эле бир багытка бурулуп кала турган болсо, анда таң калыштуу да болмок.

Жогорку Кеңештин экс-депутаты Алишер Мамасалиев мурдагы төрагалардын консультативдик кеңешинин түзүлүшүн жазда саясаттын жанданышы менен да байланыштырды:

- Бизде дайыма жазында саясатта, саясатчылар арасында жандануу болот. Экинчиден, 2020-жылы боло турган шайлоого карата бир топ саясий долбоорлор пайда болушу мүмкүн. Биз аны баарыбыз эле байкап жатабыз. Белгилүү бир топ саясатчылар өз позициясын бийликке ачык билдире башташы мүмкүн. Шайлоого карата даярдык десек да болот.

Былтыр ноябрь айында президент Сооронбай Жээнбеков мурдагы төрагалар жана премьер-министрлер менен жолуккан. Анда ал саясий элитаны ынтымакка чакырып, конструктивдүү кызматташууга үндөгөн. Ошондой эле мындай жолугушууларды маал-маалы менен уюштуруп, кеп-кеңештерди угуп турууга да убада берген болчу.

Сооронбай Жээнбеков.
Сооронбай Жээнбеков.

- Сиздердин мол тажрыйбаңыздар бар, бул олуттуу ресурсту өлкө үчүн сөзсүз пайдаланышыбыз керек, - деген эле ал. - Мамлекеттин өткөнү, бүгүнкүсү, келечеги - бири-биринен ажырагыс түшүнүк. Биз бардыгыбыз ага жооптуубуз. Себеби убагында иштегенбиз, иштеп жатабыз. Болгон маселелерди чогуу отуруп сүйлөшүп, бетме-бет отуруп айтсак, биз ошону күтөбүз. Саясий элитасы өлкөнү өнүктүрүүнүн негизги принциптери боюнча орток пикирге келе алган мамлекеттер чоң ийгиликтерге жетишкен. Алар деле талашып-тартышкан, бирин бири аябай сынаган. Бирок өлкөнү өнүктүрүүгө келгенде баары жалпы бир мегабагытка карата бир пикирде болушкан. Кыргызстандын саясий элитасы бирин бири сыйлаганды, укканды үйрөнүшү керек. Алар конструктивдүү кызматташа алса, өлкөдө тынчтык, ынтымак жана өнүгүү болот. Азыр Кыргызстанда бардык коомдук-саясий күчтөрдүн катышуусу менен чече турган көйгөйлөр жана олуттуу маселелер көп. Сиздер мына ушул маселеде данакерлик вазийпаны аткара аласыздар деп ишенем.

Эгемен Кыргызстандын тарыхында Жогорку Кеңешке 17 адам төрага болгон. Алардын ичинен Усуп Мукамбаевдин көзү өтүп кеткен. Өмүрбек Текебаев болсо ушул тушта камакта отурат.

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Анкара КАЙНАКты кайтаргысы келет

КАЙНАК ишканасы.

Жогорку сот Түркиянын Мамлекеттик фондунун Кыргызстандагы түркиялык ишкерге карата берген доосун канааттандырды.

28-февралда Жогорку сот Түркиянын Мамлекеттик фондунун жана ага караштуу «Н-Т Китап Кыртасийе Бюро Малземелери Пазарлама Ве Туризм Тижарет Аноним Ширкети» компаниясынын түрк ишкери Эмин Кызылкаяга карата берген административдик доосу боюнча ишти карап, канааттандырды. Макалабыз түшүнүктүү болушу үчүн кеп башында ишканалардын тарыхы жөнүндө сөз кылалы.

2002-жылы «Н-Т Китап Кыртасийе Бюро Малземелери Пазарлама Ве Туризм Тижарет Аноним Ширкети» деп аталган түркиялык жеке компания Кыргызстанда KAYNAK (КАЙНАК) аттуу ишкана ачат. 2012-жылы ал ишканага түркиялык Кызылкая Эмин аттуу жаран жетекчи болуп шайланат. 2016-жылдын 30-ноябрь айында KAYNAK «Н-Т Китап» (аты кыскартылды - ред.) компаниясынан бөлүнүп Кызылкая Эминдин өзүнчө ишканасы болуп катталган.

​Ал эми Түркияда 2016-жылдын 15-июлундагы саясий окуядан кийин «Н-Т Китап» компаниясынын ишмердүүлүгү «Фетхуллах Гүлен жамаатына түздөн-түз тиешеси бар» деген жүйө менен мамлекеттештирилип, Түркиянын Мамлекеттик фондуна өткөрүлүп берилет. Ошондон кийин мамлекеттештирилген «Н-Т Китап» компаниясынын Кыргызстанда ачкан КАЙНАК ишканасын түрк өкмөтү өзүнө алууга аракет кыла баштаган. Ошентип үч жылдык соттошуудан кийин быйыл 28-февралында Жогорку сот буга чейинки инстациялардын «Юстиция министрлигинин 2016-жылдын 30-ноябрында КАЙНАК ишканасын өзүнчө компания кылып каттаган буйругу жокко чыгарылсын» деген чечимин күчүндө калтырды. Башкача айтканда, кыргыз судьялары КАЙНАК дагы эле түрк бийлиги тарабынан мамлекеттештирилген «Н-Т Китап» компаниясына таандык деп тапты десек болот.

Анткен менен адвокат Денис Диканский Жогорку соттун чечимине макул эмес экенин, түрк өкмөтү жеке ишкер Эмин Кызылкаянын бизнесин мыйзамсыз алууга аракет кылып жатканын айтып чыкты.

Денис Диканскийдин айтымында, Эмин Кызылкая 2015-жылы эле КАЙНАК ишканасын кайра каттатууга документ тапшырган. Ал ошондой эле 2015-жылдары эле КАЙНАК компаниясын Кыргызстанда өзүнчө каттатыш үчүн Түркиядагы «Н-Т Китап» ишканасынын жетекчилигинин бардык уруксаты алынганын айтууда. Ишкердин адвокаты Юстиция министрлигине бир жыл мурда тапшырган документтердин айрымдары туура эмес болгондуктан, аларды толуктап жатып ишкана 2016-жылы 30-ноябрда гана расмий каттоодон өткөнүн билдирди.

Адвокат Денис Диканский түрк өкмөтү ишкердин бизнесине азыр да ээлик кыла албайт деп ишенип турат.

- Бизде Юстиция министрлигине кайрылып, ишкананы Эмин Кызылкаянын наамына ээси катары кайра каттатуу укугубуз кала берди, - дейт ал. - Болгону 2016-жылдагы каттоону жокко чыгаруу жөнүндө чечим чыкты. Сот менчикке ээ болуу боюнча чечим чыгарган жок. Сот «ишкананын түптөөчүсү «Н-Т Китеп» компаниясы эле боло алат» деген жок. Соттун чечиминде болгону «2016-жылы юстиция министри каттоодо бир нече каталарды кетирген» деп турат. «Эки жылдан бери үлүштөр Эмин Кызылкаянын наамына өткөн» деген келишимди эч ким талашкан жок. Эч ким «ал документ мыйзамсыз» деп айткан жок.

Жогорку соттун чечиминен кийин Түркиянын Кыргызстандагы элчилиги «Фейсбуктагы» расмий баракчасына «бул соттук жараян үч жылдан бери жүрүп жаткан жана ФЕТО уюму сот алдында чет өлкөдө биринчи жолу утулду» деп жазды. Ал эми Түркиядагы жалпыга маалымдоо каражаттарында Бишкектеги сот жараяны боюнча кеңири маалымат берилип, серепчилер Кыргызстан менен Түркиянын ортосунда саясий мамилелер жакшы нукта баратканын баса белгилеген маанайда кабар таратышты.

Кыргыз сотунун чечимине байланыштуу Түркиянын тышкы иштер министринин орун басары Явуз Селим Киран «Твиттердеги» баракчасына «ФЕТО уюму менен бардык тармакта чечкиндүү күрөшүбүз улантылат» деп жазды. Макала даярдалып жаткан учурда түрк элчилигинен кеңири комментарий алууга мүмкүн болгон жок.

Кыргыз сотунун бул чечими, ага карата Түркиянын расмий өкүлдөрүнүн реакциясы коомчулукта ар кандай талкууларды жаратты. Түрк бийлигин сындап келген жергиликтүү активист Гүлжигит Исаков «расмий Анкарага жакпаган түрк ишкерлерине жана алардын чет өлкөдөгү компанияларына каршы чабуул күчөгөнүн» айтты:

- Батыштагы, Европадагы көп эле өлкөлөрдө ушундай аракеттер болуп жатат. Алар «сөзгө ишенбейбиз, так далил алып келгиле, далил менен иш алып барабыз» дешет. Ал эми Кыргызстанга келгенде тилекке каршы «адилеттикти» сатып алса болот. Ошондой жагдай бул жакта да орун алып жатат. Европадагыдай мыйзам үстөмдүгүн биринчи орунга койбосок Кыргызстанда жаман инвестициялык жагдай түзүп алган болобуз. Мындайда инвестордо «Кыргызстанда адилеттик сатылган өлкө экен» деген пикир калыптанат.

«Вефа» соода борбору.
«Вефа» соода борбору.

Ал ортодо үч жылдан бери «Аруу жылдыз» жоопкерчилиги чектелген коому же «Вефа» деген ат менен таанымал соода борбору боюнча да ушул сыяктуу соттук териштирүү жүрүп жатканы белгилүү болду.

Президентке караштуу Башкаруу академиясынын ректору, профессор Алмазбек Акматалиевдин баамында, негизинен эле экономикалык сот иштери өтө татаал болгондуктан кыргыз сотторунун чечимдери далилдерге негизделип чыгарылышы керек.

- Соттор мындай иштерге өтө кылдаттык менен мамиле кылышы зарыл, - деди ал. - Кайсы чет өлкөлүк компания болбосун, бизде катталып, анан өз мамлекети менен соттошуп жатканы татаал маселе. Мында кандай гана болбосун биздин мыйзамдардын бузулган-бузулбаганы так аныкталышы керек экенин маанилүү болуп калат. Албетте, соттук чечим саясий нукка бурулуп кетиши мүмкүн. Бул сапар соттор ушундай иштерди карап жатканын эсинен чыгарбашы керек.

Расмий Анкара «гүленчи» деп эсептеген агартуу мекемелерин жабууну, бул маселени эртелеп чечүүнү расмий Бишкекке сунуш кылып келет. Бирок азыркы кыргыз бийлиги бул маселе боюнча кескин пикирин билдирген эмес. Саясат талдоочулар бийликтин мындай позициясын колдоп, «эмне болгон күндө да бул Түркиянын ички иши, буга аралашпаш керек» деген кеңеш беришет.

Кошмо Штаттарда акыркы жыйырма жылга жакын убакыттан бери өз эрки менен бозгунда жашап келаткан Фетхуллах Гүленди расмий Анкара 2016-жылкы «аскердик төңкөрүш аракетинин артында турган» деп айыптап келет. Гүлен өзү мындай дооматтарды четке каккан. Түрк бийлиги анын кыймылын ФЕТО деп атап, президент Режеп Тайып Эрдоган уюмду террористтик деп таанууга чакырган.

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

«Русгидронун» арызы, Кыргызстандын карызы...

Иллюстрациялык сүрөт.

Кыргыз өкмөтү менен орусиялык «Русгидро» ишканасы «Жогорку Нарын каскадына жумшалды» деген 37 миллион доллар боюнча мунасага келүүнүн жолдорун издешти.

Премьер-министр Мухаммедкалый Абылгазиев Жогорку Нарын каскадын иштетүү милдетин аткара албай калган орусиялык «Русгидро» компаниясынын жетекчиси Николай Шульгиновду кабыл алып, өз ара мунасага келүүнүн шарттарын талкуулады. Компаниянын жетекчиси «Русгидро» бул долбоорду өзү кайра аткарууга кызыкчылыгы жок экенин, бирок инвестор тартууга көмөктөшө турганын билдирген.

Жогорку Нарын каскадын куруу долбооруна кеткен 37 миллион доллардын жарымынан көбү жок болуп кеткенин иликтеп чыккан убактылуу депутаттык комиссиянын төрагасы Алмамбет Шыкмаматов карызды төлөө кыргыз тарапка жүктөлөп калып жатканын белгиледи.

«Русгидронун» карызды өндүрүү боюнча сунушу

Премьер-министр Мухаммедкалый Абылгазиев жакында орусиялык «Русгидро» компаниясынын жетекчиси Николай Шульгинов менен жолугуп, аталган мекеменин өкмөткө коюп жаткан дооматынын алкагында пикир алмашты. Буга чейин «Русгидро» Жогорку Нарын каскадын курууга кеткен 37 миллион доллар чыгымын өндүрүү боюнча эл аралык сотко кайрыла турганын билдирген эле. Буга «Русгидро» курулушту кечеңдеткенине байланыштуу кыргыз өкмөтү келишимди бир тараптуу жокко чыгарып, долбоор токтоп калганы негиз болгон. Бирок кыргыз тарап маселени сотко жеткирбей чечүү тууралуу демилге көтөргөн болчу. Ошондуктан «Русгидро» Жогорку Нарын каскадындагы 50 пайыз акциясын сатып, өз чыгымын инвестордон өндүрүп алууну сунуш кылган.

Өкмөттүн маалыматтык камсыздоо бөлүмүнүн башчысы Чыңгыз Эсенгулов сүйлөшүүлөрдүн жыйынтыгы тууралуу кыскача маалымат берди:

Чыңгыз Эсенгулов.
Чыңгыз Эсенгулов.

- Жолугушуунун жүрүшүндө кошуналардын кызыкчылыгын эске алуу менен Кыргызстандын суу-энергетикалык дараметин пайдалануунун шарттары боюнча маселе талкууга алынды. Ошондой эле гидроэнергетикалык тармактагы кызматташуунун натыйжалуу жолдорун табуу, тыштан инвестиция тартуу жана Жогорку Нарын каскадына байланыштуу абалды өз ара пайдалуу шартта жөнгө салуу боюнча пикир алмашуу болду.

«Русгидро» компаниясынын жетекчиси Николай Шульгинов интернет-басылмаларга «Жогорку Нарын каскадынын азыркы бекитилген техникалык-экономикалык негиздемесинин алкагында бул долбоор өзүн өзү актабагандыктан ага катыша албайбыз» деп комментарий берген. Ошондуктан ал азыркы финансалык моделдин пайдасыздыгы кандай гана шарт болбосун аталган долбоорду андан ары улантууга мүмкүнчүлүк бербей турганын белгилеген. Антсе да Николай Шульгинов компания дараметтүү инвесторлорду табууда жана аларга буга чейин алдын-ала чыгарылган эсептер менен тааныштырууда жардам көрсөтөрүн айткан. Бирок Жогорку Нарын каскадына кеткен чыгымды иликтеп чыккан парламенттин убактылуу депутаттык комиссиясы «Русгидро» 37 миллион доллар чыгым боюнча эл аралык аудит чакыруудан качып жатканын жарыялаган болчу.

«Жебеген самсанын» өлчөөсү

Сөз болуп жаткан убактылуу депутаттык комиссиянын төрагасы, «Ата Мекен» фракциясынын жетекчиси Алмамбет Шыкмаматов кыргыз өкмөтү менен «Русгидронун» ортосундагы соңку макулдашуу тууралуу түшүндүрмө берди:

Алмамбет Шыкмаматов.
Алмамбет Шыкмаматов.

- Орусия тарап эгерде башка инвестор таап келсе, анда ал ошол инвестордон 37 миллион долларды алып алат. Баягы эле инвесторго 37 миллион доллар карыз болуп калабыз. Анткени орун алмаштыруудан сумма өзгөрбөйт. Ошондуктан жөн эле жерден моюнга коюлуп жаткан 37 миллион долларды «Русгидрого» же келе турган инвестордун өзүнө төлөп берүүгө мажбурбуз. Бизге таңууланган бул жолдон башка сунушту мен көргөн жокмун.

Кыргызстандын өкмөт башчысы Мухаммедкалый Абылгазиев менен «Русгидро» компаниясынын жетекчиси Николай Шульгинов өткөн дүйшөмбү күнү болгон жолугушууда Жогорку Нарын каскадынын мындан аркы тагдырын талкуулап, курулушка чыгымдалганы кеп болуп аткан 37 миллион доллар карызды сырткы инвестордун эсебинен жабууга макулдашкан. Бирок убактылуу депутаттык комиссия каскаддын курулушуна чыгымдалганы кабарланган 37 миллион доллар акчага болгону курулушчулар үчүн темир контейнерден жатакана гана курулганын аныктап чыккан. Мындан сырткары курулушту изилдөөгө кеткен чыгымдар ашыкча көрсөтүлгөнү корутундуда белгиленген болчу. Ошондуктан депутаттык комиссия эл аралык аудиттин негизинде акчанын мыйзамсыз чыгымдалганын иликтеп, кылмыш ишин козгоону талап кылган.

Депутат Алмамбет Шыкмаматов чыгымдалган каражат изи менен жок болуп кеткени үчүн «Русгидро» жана анын Кыргызстандагы өнөктөштөрү жооп бериши керек болчу деп эсептейт.

- Бул маселе боюнча калыс иликтөө жүрүп, анан аталган каражат кечирилет деген үмүт жок, - деди ал. - Бизди ал келишим боюнча алынган акчаны төлөөгө мажбур кылышат. Бирок чыгымдын чынында эле ошончо кеткенин текшерели десек, болушпайт. Биз иликтеген учурда мына ошол 37 миллион доллардын үчтөн экиси уурдалып кеткени аныкталган.

Дегинкисин бир катар эл аралык эксперттер Кыргызстандын аймагында чоң ГЭСтерди куруу өлкөнү башка мамлекеттерге же күчтөргө көз каранды кылуу коркунучу бар экенин эскерткен жайы бар. Атап айтканда, германиялык иликтөөчү Жан Фео де ла Кроа 2017-жылы «Азаттык» менен болгон маегинде бул маселеге кеңири токтолгон:

Жан Фео де ла Кроа.
Жан Фео де ла Кроа.

- ГЭСтерди курган компаниялар болгону курулушту гана бүткөрөт. Дамба ишке кирбесе дагы куруучулар өз акчасын алат. Андыктан мындай долбоорду баштардан мурда кеткен чыгымдар үчүн ким жооп бериши керектигин аныктоо өтө маанилүү. ГЭСке салынган инвестицияны кыргызстандыктарбы же аны курган компаниялар төлөйбү? Же Кыргызстанга ГЭСти «белек» кылабыз деген чет элдик компаниялар төлөйбү?

ГЭСти өз күчүңөр менен кура албасаңар, өлкө кимдир бирөөгө көз каранды болуп калбайбы. Бул Дүйнөлүк банктынбы же Евразия өнүктүрүү банкынын каржысыбы, Орусиянын, Кытайдын же чехтердин акчасыбы - башка бирөөлөрдүн алдында милдеттүү болуп калуу тобокелдиги бар.

2012-жылы өкмөт аралык макулдашууга ылайык, Камбар-Ата-1 ГЭСин жана Жогорку Нарын каскадын куруу боюнча макулдашууларга кол коюлган. Ага ылайык, Камбар-Ата-1 ГЭСин Орусиянын «Интер РАО» ишканасы, Жогорку Нарын каскадын «Русгидро» курмай болгон. Бирок бул эки долбоордун биринчиси такыр эле башталбай, ал эми Жогорку Нарын каскадынын курулушу башталып келип токтоп калган. Кыргыз өкмөтү 2015-жылы курулуш иши кечеңдеп кеткендиктен келишимден бир тараптуу чыгып, башка инвестор издөө боюнча демилге көтөргөн болчу.

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Дагы жүктөңүз

XS
SM
MD
LG