Линктер

жума, 19-июль, 2019 Бишкек убактысы 02:04

Саясат

Тергөөчүлөр пара менен кармалды

Иллюстрациялык сүрөт.

Өткөн аптада Ленин райондук милициясынын эки тергөөчүсү пара алып жатып кармалды. Ага чейин Чүйдүн Москва райондук сотунун сот аткаруучусу пара менен колго түшкөн.

Укук коргоочулар мындай көрүнүштөрдү коомдук аң-сезимдин ойгоно баштаганы менен байланыштырып жатышат. Ошол эле учурда коомдук активисттер кармоо, камоо фактыларынан эмне үчүн сабак алынбай жатканын иликтешүүдө.

Карга карганын көзүн чокубайбы?

Март айынын башында Чүй облусунун Москва райондук сотунун улук сот аткаруучусу 50 миң сом пара менен кармалганы жарыяланган. Ал талап кылган акчаны иш бөлмөсүндөгү принтерге кыстарып жиберүүгө жетишкени кабарланган.

Экономикалык кылмыштуулукка каршы күрөш боюнча мамлекеттик кызматтын (Финансы полициясы) маалыматы боюнча, кармалган сот аткаруучу кыймылсыз мүлктү камактан чыгаруу үчүн 50 миң сом пара талап кылган.

Бул факты боюнча Жазык кодексинин 326-беренеси («Пара талап кылуу») менен кылмыш иши козголуп, сот аткаруучу убактылуу камоо жайына киргизилген. Кийинчерээк ал соттун чечими менен эки айга камакка алынды.

Ал эми 7-март күнү Бишкектеги Ленин райондук милициясынын эки тергөөчүсү пара алып жатып кармалганы кабарланды. Тергөөнүн материалдарына караганда, алар кылмыш ишин токтотуу үчүн кылмышка шектүү адамдын жакындарынан 300 доллар пара доолашкан.

Мындай маалыматты милицияга айыпкер тараптын жакындарынын бири берген. Анын негизинде милиция тергөөчүлөрдү пара алып жаткан учурда кармаган.

Бул тууралуу «Азаттыкка» ИИМдин басма сөз кызматкери Эрнис Осмонбаев билдирди. Анын айтымында, тергөөчүлөр акчаны Бишкектеги темир жол вокзалына алып келүүнү талап кылышкан.

ИИМ.
ИИМ.

- Акча темир жол вокзалынын аймагында берилмек экен. ИИМдин Ички иликтөө кызматынын өкүлдөрү пара талап кылууга шектүү тергөөчүлөрдү ошол жактан пара алып жаткан жеринен Улуттук коопсуздук боюнча мамлекеттик комитеттин (УКМК) кызматкерлери менен чогуу кармашты. Ички иштер министрлиги өз катарын коррупцияга аралашкан милиция кызматкерлеринен тазалап келе жатат жана андай мыйзам бузган кызматкерлерге эч кандай аёо болбойт, - деди Эрнис Осмонбаев.

Кармалгандардын бири УКМКнын тергөө абагына киргизилген. Экинчисинин кылмышка тиешеси бар-жогун тергөө аныктап бүтө элек.

Күч кызматкерлери биринчи жолу пара менен кармалып жаткан жок. Акыркы убакта мындай фактылар көбөйүп жатат. Муну эксперттер коомчулуктун паракорчулукка кайдыгер эмес мамилеси калыптанып, аң-сезим өзгөрүп жатат деп баалай баштады.

Атап айтканда, кыйноого каршы күрөшүп келе жаткан укук коргоочу Азиза Абдирасулова мындай пикирин билдирди:

- Пара алуу, пара берүү мурунтан эле бар. Бирок мурда коомдо «карга карганын көзүн чокубайт» деген түшүнүк менен пара доолагандарга каршы арыздануу аз болуп келсе, кийинки убакта элде ачык айткандар көбөйө баштады. Көбүнчө өзүнүн күнөөсүз экенин билген адамдар ачык айтып, пара талап кылгандарды карматып жатышат.

Тосмо арыз парага тоскоол боло албайт

Укук коргоочу милицияда козголуп, сотко жетпей калган кылмыш иштеринин көпчүлүгү жабырлануучу тараптын тосмо арызынын негизинде кыскартылып, токтотуларын белгилейт. Бирок ошонун ичинде да басымдуу бөлүгүнүн артында пара, акча талап кылуу турганы жашыруун эмес.

Азиза Абдирасулова.
Азиза Абдирасулова.

- Биздин практикада мындай учурлар болгон: жабырлануучу тарап айыпталуучу тарап менен келишип, көбүнчө өзү тарткан чыгымды төлөтүп алгандан кийин ага доосу жок экенин билдирип, тосмо арыз жазып берет. Бирок ишти карап жаткан тергөөчү ага макул болбой, ишти кыскартпай коюп, аягында сотто жабырлануучу «доом жок» деп айткандан кийин гана күнөөсүз катары бошотулган учурлар бар, - дейт Азиза Абдирасулова.

Ушундай окуяны башынан өткөргөн бишкектик тургун Акмөөр жабырлануучу тараптын тосмо арызынан кийин да тергөөчү акча талап кылганын «Азаттыкка» айтып берди:

- Бир нече жыл мурда иним такси кызматында жүрүп, түн ичинде мас кишини коюп кеткен. Натыйжада тиги кишинин буту сынып, бели кокустап калган экен, иним өзү ооруканага жеткирген. Ал жерден милиция кызматкерлери инимди кармап кетип, камап коюшкан. Биз тиги кишинин бутуна коюлган гипсинен тартып ооруканадагы бардык чыгымдарын өзүбүз төлөгөнбүз. Сынган сөөгү калыбына келгенге чейин иштебей, үйүндө жатат деп бир нече айлык азык-түлүгүнө деп кошумча акча да бергенбиз. Ал киши бизге ыраазы болуп, иниме «эч кандай доом жок» деп тосмо арыз жазып берсе да тергөөчү бизден «айдоочунун күнөөсү бар» деп акча талап кылып туруп алган. Айла кеткенде сураган 20 миң сом акчасын берип, анан инимди чыгарып кеткенбиз. Тергөөчү акчаны ачык эле, «ишти жабыш үчүн мен өзүм гана албайм, жетекчиме берем, прокурор өз энчисин алат» деп айтып эле алган. Ошол убакта анын үстүнөн «пара талап кылып жатат» деп арыздануу деле оюбузга келген эмес экен.

Балык башынан...

Укук коргоочулар белгилегендей, коомчулукта «карга карганын көзүн чокубайт» деген түшүнүк менен пара талап кылган кызматкерге каршы даттанууну пайдасыз деп эсептегендер бүгүн да көп. Буга ириде коррупция менен күрөштүн жабык болуп жатканы себепкер.

Жарандык активист Рита Карасартова бийликтеги коррупция тыйылбаса, карапайым эл күрөшүп түбүнө жете албай турганын белгиледи:

Рита Карасартова.
Рита Карасартова.

- Бир-эки тергөөчү, сот аткаруучу пара менен кармалып калса эле биз андан жеңиш көрбөшүбүз керек. Бул коррупция менен күрөш эмес, анын жыйынтыгы. Биздин өлкө коррупция менен күрөшүүнү эң жабык орган - УКМКга берип койгон. Бүгүнкү күндө эң чоң коррупция ошол тармакта. Ошондуктан азыр айтылып жаткан күрөш - коррупция менен күрөш эмес. Бизде президент УКМКны реформалап, коррупция менен күрөшүүнү алып салып, тергөөнү алып салып, «коопсуздук кызматы коопсуздукту гана камсыз кылуучу мекеме болот» дегенде - ошондо гана өзгөрүүлөр башталат. Азыр президент бүт бийлик бутактарын өзүнө багынтып алып, коомчулукка майда чабактардын кармалганын көрсөтүп коюп отурат. Миллиондорду чыгарып кетип атышканда, 300-500 доллар деген эч нерсеге татыбай турган сумма.

Күч түзүмдөрүндөгү паракорлукту жоюу маселеси былтыр 8-февралда президент Сооронбай Жээнбеков катышкан Коопсуздук кеңешинин жыйынында да көтөрүлгөн. Анда айтылган расмий маалыматтар боюнча ички иштер органдары өткөн эки жылда 65 миң кылмыш иш козгосо, анын 30% гана сотко өткөн, ал эми сотко жиберилген иштердин 44% боюнча айыпталуучулар кылмыш жообунан бошотулган.

Ал эми экономикалык жана коррупциялык кылмыштарды иликтеген Финансы полициясы 2016-2017-жылдары 3807 кылмыш ишин козгосо, алардын 23% гана сотко өткөн.

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Иран-Ирак кызматташтыгы талкууда

Хасан Роухани менен Бахрам Салих.

Ирандын президенти Хасан Роухани биринчи жолу Багдадга расмий сапар менен барды. АКШнын Иранга карата санциялары күчүндө турганда эки өлкөнүн жетекчилиги мындан аркы кызматташтыкты талкуулап жатышат.

Ирандын президенти Хасан Роуханинин Ирактагы үч күндүк сапары 11-мартта башталды. Бул анын президент катары Ирактагы биринчи сапары. Роухани Багдадга жөнөп кетер алдында Иран менен Ирактын ортосундагы алакаларды «өзгөчө» деп баалады. Ирандын мамлекеттик телеканалдары Тегеран Ирак менен «боордоштук мамилени» калыбына келтирүүгө умтулуп жатканын кабарлашты.

Хасан Роухани Багдадда Ирактын президенти Бахрам Салих менен жолугушкандан кийин журналисттердин суроолоруна жооп берип, бардык тармактарда кызматташтык үчүн эки өлкөдө ыңгайлуу шарт бар экенин айтты.

Хасан Роухани.
Хасан Роухани.

- Ирак аймактагы коопсуздукту чоң орунду ээлейт, - деген Роухани сүйлөшүүдө көтөрүлгөн маселелерге кеңири токтолгон жок.

10-мартта Багдадга барган Ирандын тышкы иштер министри Мухаммед Жавад Зариф ирактык кесиптеши менен сүйлөшүүдөн кийин өткөн биргелешкен басма сөз жыйынында Роуханинин сапары эки тараптын алакасын чыңдайт деген ишенимин билдирген:

- Мен Ирактын өкмөтүнө, элине Иранга каршы катаал жана мыйзамсыз санкциялардан баш тартканы үчүн ыраазычылык билдиргим келет. Эки тараптуу алака сырттан кийлигишүүсү жок эле абдан жакшы.

Ал эми Ирактын тышкы иштер министри Мухаммед Али аль-Хаким жолугушууда олуттуу маселелер тууралуу кеп козголгонуна токтолду:

Мухаммед Али аль-Хаким.
Мухаммед Али аль-Хаким.

- Биз Сириядагы кырдаалды талкууладык. «Ислам мамлекети» террордук тобун жана Сириядагы бардык жоочуларды жок кылууда Ирактын позициясын тактадык. Сирия Араб Мамлекеттер Лигасында өз ордун табышы үчүн чогуу иш алып барабыз.

Роуханинин Ирактагы сапары «тарыхый» деп бааланууда. Эл аралык чөйрөдө бул сапар АКШга жана башка чөлкөмдөгү өнөктөштөргө Иран Ирактын саясатында дагы эле маанилүү орун ээлей турганына «ишарат» катары сыпатталып жатат.

Ал эми Вашингтондун каржылык жана аскердик жардамын алган Ирак АКШ менен да, Иран менен да алакасын тен салмактоого аракеттенип жатканы болжолдонууда. Ирактын бийлигинде шииттер басымдуу. Өлкөдө Ирандын аскердик күчтөрү жок болгону менен Тегеран шиит топторунун операцияларын колдойт.

Иракта болжол менен 150 миңдей шиит козголоңчулары бар. Кошмо Штаттардын 5200 аскери Ирактын күчтөрүн аскердик даярдыктан өткөрүүгө тартылган.

Иран президентинин Багдаддагы сапарынын алкагында энергетика, транспорт, айыл чарба, өнөр жай жана саламаттык сактоо тармактарында өз ара келишимдерге кол коюлары расмий кабарланды.

1980-1988-жылдардагы Иран-Ирак согушунан кийин эки тараптан кызматташтыгы 2005-жылдан тартып калыбына келе баштаганы маалым.

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Жээнбеков: «Соттор акчаны актай элек»

Кыргызстанда сот тармагына бөлүнгөн каражат жыл сайын көбөйүүдө. Маселен, быйыл өткөн жылга салыштырмалуу 38,5 пайызга көп бөлүнгөн. Башкача айтканда быйыл сот тармагына бюджеттен 2 миллиард 154 миллион сом бөлүндү.

Бирок 11-мартта Бишкекте өткөн соттордун XI курултайында президент Сооронбай Жээнбеков каржылоону көбөйтүү өзүн актабай жатканын айтты.

Расмий маалыматка караганда, сот системасына 2016-жылы 1 миллиард 213 миллион сом, 2017-жылы 1 миллиард 260 миллион сом, 2018-жылы 1 миллиард 555 миллион сом жана 2019-жылы 2 миллиард 154 миллион сом бөлүнгөн. Буга сот тармагына чет жактан келген гранттар менен ар кандай долбоорлордун акчасы кошулган жок.

«Ала-Арча» мамлекеттик резиденциясында өткөн соттордун курултайында президент Сооронбай Жээнбеков «Эми сот бийлигинен кандай кайтарым болуп жатат?» деген маселени кабыргасынан коюп, бир жыл мурунку окуяны эстеди.

Жээнбеков сотторду ыйманга чакырды
please wait

No media source currently available

0:00 0:04:50 0:00

- 2018-жылы май айында Сот реформасы боюнча кеңештин жыйынында «Реформа жасаш үчүн эмне керек?» деген суроомо сот системасынын өкүлү «саясий эрк жана акча» деп жооп берген. Саясий эрк бар, каражат да бар, - деди президент. - Биз эң оор реформаны баштап жатабыз. Өлкөдөгү башка муктаждыктарга карабастан, сот системасына каражат жетиштүү бөлүнүп жатат. Мугалимдер, медиктер, дагы башка айлык акыга муктаж тармактар бар. Алардын айлыгы качан гана экономика өнүккөндө жана сот бийлиги чыныгы адилет сот бийлиги боло алганда көбөйөт. Баары бири-бири менен тыгыз байланышта. Ошол жагдайды эске алып, сот системасын биз артыкчылыктуу багыт кылып отурабыз. Бирок силерден ошого жараша кайтарым болбой жатат.

Президент өз алдынча жана адилеттүү сот - мамлекеттин ишмердүүлүгүнүн өзөгү экенин белгиледи. Ал мунсуз өлкө өнүгүп, жагымдуу инвестициялык климат болбой турганын айтты.

Жээнбеков чет өлкөлүк жарандардын кыймылсыз мүлк объектилерин тартып алуу боюнча чечимдер чыккан учурлар бар экенин, бул жалпы сот тармагына көлөкө түшүрүп жатканын билдирди. Бирок буга байланыштуу кайсы сот чечим чыгарганын ачык айткан жок.

Мындан сырткары, ал Ош облусунун айрым судьялары 14 килограмм нашаа менен кармалган чет өлкөлүк кылмышкердин жазасын жеңилдетип, ага мунапыс бергенин сынга алды.

Жогорку Кеңештин депутаты, мурдагы судья Курманкул Зулушев соттордун мыйзамсыз иштери бийликтин сот реформасы тууралуу айткандарын жокко чыгарды деп эсептейт.

Курманкул Зулушев.
Курманкул Зулушев.

- Сот реформасы жүрүп жатканына сегиз жыл болду. Сот бийлиги «мына ушундай реформа жүрдү. Ушул иш аягына чыкты» деп айтып бериши керек. Бирок маалыматтарды угуп отурсак азыр деле «мындай кылышыбыз керек, тигил ишти жасашыбыз керек» деп, көп ишти эми баштаганы жатат, - дейт Зулушев. - Өлкө башчысы айткандай, бөлүнгөн 2 миллиард сомдон ашык каражатты туура пайдаланыш керек. Ал акчага салынган имараттардын сапаты кандай болуп жатат? Бул чоң маселе. Каражат кумга сиңген суудай эле жок болуп кетип атабы же максаттуу пайдаланылып жатабы?

2016-2018-жылдар аралыгында мыйзамды бузгандыгы үчүн 10 судья кызматынан бошотулуп, 26 судья тартип жоопкерчилигине тартылган. 10 судья боюнча Соттор кеңеши же Тартип комиссиясы тарабынан аларды кылмыш жоопкерчилигине тартууга Башкы прокуратурага макулдук берилген.

Февралдын аягында башкы көзөмөл органы Бишкек шаардык сотунун үч, Жогорку соттун азыркы үч судьясына жана мурдагы бир судьясына «Коррупция» беренеси менен айып койгон.

Жыйында аягы көрүнбөгөн сот иштери боюнча да маселе көтөрүлдү. Президент алды 14 жыл, арты 7-8 жылдан бери иши бүтпөй келаткан жарандар даттанганын билдирди. Жогорку соттун төрайымы Гүлбара Калиева «Чубактын кунундай чубалган иштер» тууралуу буларга токтолду:

Гүлбара Калиева.
Гүлбара Калиева.

- Судья өзү чыгарган ар бир чечимге жооптуу. Ишти кароо жана сот актыларын чыгаруу мыйзамда көрсөтүлгөн мөөнөттөрдө аткарылышын камсыз кылуу зарыл. Узакка созулган соттук териштирүү сот адилеттигине болгон ишенимди жоготуп, жарандарды ар кандай мамлекеттик органдарга, анын ичинде президентке чейин кайрылууга мажбур кылып жатат. Жогору турган соттор бир канча жолу, кээде негизсиз эле өзүнө жоопкерчиликти алып чечим чыгаргандын ордуна ишти кайра кароого жөнөтүп жатышат.

Андан сырткары сотторду тандап алуу тартибин катаалдаштыруу жөнүндө сунуш киргизилип, Сот тандоо кеңешинин мүчөлөрүнө сын айтылды.

2018-жылы Сот тандоо кеңеши Жогорку соттун, Конституциялык палатанын жана жергиликтүү соттордун судьялык кызмат орундарына дайындоо үчүн президентке 88 талапкерди сунуш кылган. Алардын ичинен 32 талапкердин документтери артка кайтарылган. Президент муну соттордун кесипкөйлүгүнө эмес, башка критерийлерге басым жасалганы менен түшүндүрдү.

Сооронбай Жээнбеков соттордун курултайында укуктук маселеден тышкары сотторго алар чыгарган чечимдер боюнча хадистен да мисал келтирди:

- Судья деген аттын өзү адилеттүүлүк, адеп-ахлактык, ынсап, маданият деген түшүнүктөр менен бирдей турууга тийиш. Мына ушул түшүнүктөн тайган адамга сот системасында орун жок! Эң башкысы мыйзамдан, Кудайдан коркуш керек! Ыйман болушу керек. Ушуга байланыштуу ушул залда отургандардын бардыгына хадистерден бир мисалды айта кетейин. Пайгамбарыбыз «сот үч түрлүү болот. Экөө тозокто, бирөө бейиште» деп айткан. Акыйкатты билип, чындык менен өкүм чыгарса анын орду бейиште. Ал эми маселени билбестен өкүм кылгандар же акыйкатты билип туруп, бирок туура эмес өкүм чыгаргандар тозокто болот.

Мамлекет башчынын бул сөзү айрымдардын сынына кабылды. Саясат талдоочу Даниел Кадырбеков Сооронбай Жээнбековдун билдирүүсүн төмөнкүдөй баалады:

Даниел Кадырбеков.
Даниел Кадырбеков.

- Сотторго тозок жана бейиш тууралуу айтканы - бул абстракттуу нерсе. Кыргызстан дүйнөбий жана конституциялык өлкө болгондон кийин укуктук негизде, мыйзамдарды колдонушубуз керек. Бийлик сот системасын реформа кылгысы келсе так-даана механизмдерди киргизиш керек. Мамлекет башчынын «соттор тозокко же бейишке түшөт» дегени анын укуктук ой жүгүртүүсүнөн жана өлкөдөгү сот бийлигин өзгөртүүгө планы жок экенинен кабар берет.

Соттордун республикалык курултайы үч жылда бир жолу өткөрүлүп турат. Бул жолку жыйында Кыргызстандын судьясынын абийир кодекси каралып, бекитилди.

Экс-президент Алмазбек Атамбаев коомчулуктун сынына, нааразылыгына карабай сот реформасы ишке ашканын айтып келген.

Кыргызстанда 2010-жылкы апрель ыңкылабынан бери сот тармагын реформалоо тууралуу сөз болуп келатат.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Жээнбеков сотторду ыйманга чакырды

Жээнбеков сотторду ыйманга чакырды
please wait

No media source currently available

0:00 0:04:50 0:00

«Канадалыктар 14 жыл бир тыйын төлөгөн жок»

Базарбай Мамбетов.

«Бийлик сырлары» программасында мурдагы вице-премьер-министр Базарбай Мамбетов Кыргызстандын Кумтөр жана башка алтын кендерине жайылып кеткен жемкорлук тууралуу айтып берди.

Базарбай Мамбетов: - 1997-жылдан 2017-жылга чейин канадалыктар Кумтөрдөн 385 тонна таза алтын казып алышты.

Расмий түрдө «ушунча казылды» деп эч ким айтпайт. Алынган алтындын наркы 8,8 миллиард долларды түзөт. Ошол казылып алынган 385 тонна алтындын 11 пайызы гана Кыргызстанга тийди.

14 жылдан бери эң бай кенден алтынды күргүштөтүп казып аткан канадалык компания Кыргызстанга бир тыйын да которгон жок.

14 жылдан бери эң бай кенден алтынды күргүштөтүп казып аткан канадалык компания Кыргызстанга бир тыйын да которгон жок. 2009-жылдын 24-апрелинде сатылган алтындын 13 пайызына ээлик кылышы тууралуу келишимге кол койгондон кийин 2009-жылдын жыйынтыгы боюнча биринчи ирет канадалыктар таптаза 38 миллион долларды Кыргызстанга которуп беришкен.

Кумтөр кенинде алтын казып алуу - бул өзү дүйнөлүк масштабдагы көрүнүш. Жылына 18-20 тонна казылып алынат. Бир жердегидей көп алтын же Орусияда, же Өзбекстанда, же Индонезияда ушунчалык көлөмдө казылып алынбайт. Маселен, 2011-жылы 19 тонна алтын сатып, канадалыктар 941 миллион доллар акча табышты. Андан Кыргызстанга 13 пайыздын эсебинен 130 миллион доллар которушту. Ушундай келишимге кол койгон президенттердин уяты жок эле болуш керек?

1997-жылы Кумтөр алтын каза баштаганда аны менен бир убакта америкалык «Ньюман» компаниясы Өзбекстанда Мурунтоо кенин өздөштүрүүгө киришкен. Ошондо эле Каримов ага мындай шарт койгон: бул жерден казылып алынган алтындын 70 пайызы Өзбекстанга берилет. Он жылдан кийин ошол инвестор 30 пайыз үчүн Каримовго кабат-кабат рахматын айтып, бир жарым жыл ичинде насыяга алынган 270 миллион долларды төлөөгө жетишип, калган убакта таптаза кирешеге гана иштешкенине ыраазы экенин билдирди. Акаев менен Бакиевдин кантип ушундай келишимге кол коюуга бети чыдады экен?

Мен эрикпей чет элдик алдамчы компанияларга берилип кеткен 27 кен боюнча эсеп жүргүзүп келдим. Көрсө алар буга чейин 39 кенди берип коюшуптур. Алардын бирөө менен да өкмөт ошол кенди иштетүүнүн шарттары боюнча келишимдерге кол коюуга аракет кылбаптыр. Дүйнөлүк практикада чет элдик компания киргенде аны менен сөзсүз «ушул кенди иштетүүнүн шарттары тууралуу» башкы келишимге кол коюшат. Анда мына булар сөзсүз көрсөтүлөт: иштетилчү кендин ээси – өкмөт, шарттары макулдашылат, өкмөт кайсы бөлүгүн алат да компания канчасына ээ болот – ушулар так жазылат. Мынабу 39 кендер боюнча мындай келишимдерге кол коюлган эмес.

Биздин бюджеттин абалы мышык ыйларлык. 2 миллиард доллар. Ошол эле мезгилде Грузиянын, Молдованын, Армениянын бюджети 4,5 миллиард доллардан ашат. Жада калса Тажикстандын бюджети азыр 4,5 миллиард долларга жетип калды. Ушуну карап туруп кантип капа болбойсуң?

Кумтөр маселесине келгенде премьерлердин баары - Сариев да, Оторбаев да, Сатыбалдиев да - Атамбаевдин тактекеси болуп беришти.

Талды-Булакка келсек, Атамбаев премьер-министр болуп турганда, 2006-жылы ал жерге казак компаниясы келген. Ал «Кыргызалтын» менен келишим түзүп, ошо боюнча кендин 60 пайызы казактын компаниясына бекер эле берилип кеткен. Ит бекер! Ал болсо жети жылдын ичинде кен казууну баштоого, ага акча салууга убада берген. Ал компания убадасынан башка эч нерсеси жок, алдамчы неме экен, эч нерсе жасаган жок. Анан ал жети жылдан кийин өз үлүшүн кытайлык компанияга 76 миллион долларга сатып жиберди. Сатыктан бир тыйын да бюджетке которулган жок.

Бермет Букашева: - Бул эми дапдаяр кылмыш иши экен го!

Базарбай Мамбетов: - Былтыр Жээнбеков 8-февралда Коопсуздук кеңешинин жыйынында чыгып сүйлөгөндө мен ушуну жаздым, «келиңиз, кылмыш ишин козгойлу» деп. Ал муну ошол кездеги башкы прокурор Индира Жолдубаевага тапшырган. Алар мага майнапсыз жооп жазышты, ошону менен токтолду, эч нерсе жасала элек. Азыр Талды-Булактан алтынды Кытайга алтын кошулма катары жөнөтүп атышат. Ал жерде болжолдонгон алтындын теңинен көбүн казып алышты.

Вице-премьер Тайырбек Сарпашев 2015-жылы депутаттардын катышуусунда (ал жерде Отун ресурстары жана кендерди пайдалануу комитетинин төрагасы Кожобек Рыспаев да бар болчу) кытайларга алтын кошулмасын ташып чыгып кетүүгө уруксат берген, алар болсо 120 миллион долларга алтын бөлүп алчу комбинатты куруп салышты.

Биздин Кара-Балтадагы аффинаж заводун иш менен камсыз кылуунун ордуна ушуну жасап отурушат. Жок дегенде биздин Экономика жана Финансы министрликтерибиз ал жерде 3,5 жылдан бери алтын казып алуудан Кыргызстан кандай пайда көргөнүн көрсөткөн маалыматты жарыялап коюшпайт. Пайда албаса эмнени көрсөтмөк эле! Мунун баары канадалык компаниянын Кумтөрдөгү жосунунан кийин болуп жаткан нерселер.

Бермет Букашева: - Менимче, биздин алтын кендерибиз боюнча «Нюрнберг процессин» баштоонун кези келип калды окшойт, өкмөттү соттош керек го.

Лондондогу баалуу металлдардын дүйнөлүк биржасынын монитору Тянь-Шандын “алтын кемерин” ачыкка чыгарууда. Ал жерде биздин бардык алтын кендерибизди сатып жатышат: Бозумчак да, Талды-Булак да, Иштамберди да, Андаш да, Макмал да – баары ошол жерде сатылды.

Базарбай Мамбетов: - Сегиз жылдан бери Лондондогу баалуу металлдардын дүйнөлүк биржасынын монитору Тянь-Шандын «алтын кемерин» ачыкка чыгарууда. Ал жерде биздин бардык алтын кендерибизди сатып жатышат: Бозумчак да, Талды-Булак да, Иштамберди да, Андаш да, Макмал да – баары ошол жерде сатылды. Мени менен сүйлөшкөн адамдардын баары ошол жерде иштешет, алар такай маалымат берип турушат. Ал жерде баарын сатышты. Мына, Андаш кени иштей элек, анын 80% кайсы бир австралиялык компания сатып алып коюптур. Бекеринен дүйнөлүк окумуштуулар «Тянь-Шандын алтын кемери» деп айтышпайт да.

Бермет Букашева: - Бул эми Жибек жолу да эмес, ашык-кеми жок «алтын кемер». Биздин жаркылдаган «алтын кемерибиз» болсо Жибек жолунун эмне кереги бар? «Кара май жок» деп кабакты чытып капа болгонубуз менен канча алтын жатат... Нукура алтыныбыз турса «кара алтындын» кандай кереги бар дейм да, же андай эмеспи?

Базарбай Мамбетов: - Азыркы президентибиз Жээнбеков жакшылап ойлонор деген жалгыз үмүтүбүз бар.

Бермет Букашева: - Ал эми Жерүйдө эмне болду?

Базарбай Мамбетов: - Бул дагы бийликтин эң жогорку кабатындагы жемкорлуктун үлгүсү. 2015-жылы тендерди орусиялык олигарх Муса Бажаевдин «Восток добыча» компаниясы утуп алганда бонус катары 100 миллион доллар төлөп берип, ошондон бери Жерүйдүн бардык алтынын «өзүмдүкү» деп ал отурат. Ал жерде 100 тонна алтын, наркы 3,2 миллиард долларлык байлык жатат.

Бермет Букашева: - Ал жерде да биздин үлүшүбүз болбой калабы?

Мамбетов: - Болбойт. Биздин үлүшүбүз жок. Мен Таластан болом. 1995-жылы Чеченстандын мурдагы президенти Жохар Дудаев «Манас» эпосунун миң жылдыгына келгенде так ушул «Жерүй» турган жерди өпкөн. Экинчи Дүйнөлүк согуш учурунда 1944-жылы чечендерди жер которткондо алардын бир тобу Талас районуна жайгашкан. Ошон үчүн ал биздин жерге келген. Чечендер жашап кеткен беш айылды көрсөтүштү. Азыр болсо чечен жигит Муса Бажаев ал жерде каалаганын жасап жатат. Интернетке минтип жаздым: «Сенин минтишке акың жок, Талас жери чечендер үчүн ыйык жер, Талас кыргыздар үчүн да ыйык жер, Манастын жери. Согуш маалында айдалган чечен калкынын көбүн ачарчылыктан кыргыздар сактап калышкан, атам биздин үйдүн бир бөлмөсүн аларга бошотуп берген болчу, мектепте мен чечен балдар менен чогуу окугам».

Букашева: - Анын жообун алдыңызбы?

Мамбетов: - Жок, алганым жок. Мен ага айттым: «Биздин башкаруучулар ушундай бай кенди 100 миллион долларга сатып ийишине биздин, кыргыз элинин эч кандай күнөөсү жок». Мен жөн гана өтүнүч жибердим: «Келиңиз, биздин өкмөт менен келишим түзүңүз, казылып алынчу алтындын жок дегенде 49 пайызын өкмөткө бюджетке бериңиз» дедим. Ал тараптан жооп болбоду.

«Азаттык» радиосу маекте аты аталган адамдардын баарынын жооп беришине аянтча бөлүп берүүгө даяр.

Маекти орус тилинде бул жерден окуй аласыз.

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Шайлоо алдындагы шашылыш демилге

Иллюстрациялык сүрөт.

Кыргызстанда Жогорку Кеңештин депутаттарын партиялык тизменин негизинде шайлоо системасын реформалоо демилгеси көтөрүлдү.

Парламентте бул боюнча эки депутаттык топ партиялардын депутаттыкка талапкерлерди көрсөтүүнүн тартибин караган эки башка мыйзам долбоорун иштеп чыгып, коомдук талкууга даярдады.

Биринчисинде бирдиктүү шайлоо округунун принцибинде партияга жана анын тизмесиндеги ар бир талапкерге добуш берүү сунушталса, экинчисинде өлкөнү 13 шайлоо округуна бөлүп, партиялар талапкерлерин аймактык өкүлчүлүктүн негизинде көрсөтүү тартиби каралган.

Коммунист менен демократтын сунушу

Жогорку Кеңештин депутаттары Исхак Масалиев менен Жанарбек Акаев иштеп чыккан мыйзам долбоору парламенттик шайлоону партияга гана эмес, партиялык тизмедеги ар бир талапкер үчүн добуш берүү эрежеси менен өткөрүүнү көздөйт. Бул преференциалдык шайлоо ыкмасы деп аталып, пропорционалдык-партиялык жана мажоритардык-көп мандаттуу шайлоо системаларынын айрым артыкчылыктарын ичине камтыйт. Мында азыркыдай эле бирдиктүү жалпы республикалык округдан талапкерлер көрсөтүлүп, партиялык тизмедеги иретине карабастан, алган добушуна жараша депутаттык мандат алуу мүмкүнчүлүгү каралган.

Мыйзам долбоорун иштеп чыккан депутаттардын бири Исхак Масалиев шайлоочуга партиялык тизмедеги талапкерди кошо тандоо мүмкүнчүлүгү бар экенин айтты:

Исхак Масалиев
Исхак Масалиев

- Келаткан парламенттик шайлоодо бул эрежени киргизүүгө бир аз техникалык жактан убакыт кетиши мүмкүн. Бирок биздин шайлоочулар шайлоо бекетине барып, кайсы бир партияны тандап эле калбастан, анын партиялык тизмесиндеги конкреттүү талапкерге добушун берет. Шайлоочу добуш берүү учурунда конкреттүү адамга ишеним көргөзүп жатканын билиши керек. Ошондо аталган партияга ким кандай добуш алып келгени так болуп, кийин добуштарды эсептеп чыгарууда жана депутаттык мандат тапшырууда талаш-тартыш болбойт. Саясатчы болуп, мыйзам чыгаруу иши менен алектене турган адам өлкөгө таанымал болушу шарт.

Буга чейин бул шайлоо ыкмасынын кемчилиги катары шайлоочулар үчүн партияны жана андагы талапкерлерди тандоонун татаалдагы белгиленген. Анткени мыйзам долбоорун талкуулоодо кагаз бюллетенге партияларды жана талапкерлердин тизмелерин киргизүүнүн ыңгайсыздыгы боюнча маселе келип чыккан. Бирок мыйзам демилгечилери эл аралык уюмдардын көмөгү менен электрондук бюллетендерди киргизүү мүмкүнчүлүгү бар экенин сунушташкан.

Депутат Жанарбек Акаев бул ыкма талапкерди партиялык тизмеге киргизүү аркылуу ага мандат сатууга чек коё турганын белгиледи:

Жанарбек Акаев
Жанарбек Акаев

- Азыркы шайлоо мыйзамы боюнча депутат боло турган талапкерди "тизмеде ордуң №5 же №10 болосуң" деп партия лидери тандайт. Биз сунуштаган долбоордо партияны жана партия көрсөткөн тизмедеги талапкерди да шайлоочулар өздөрү тандап, добуш беришет. Депутаттыкка талапкер 500-600 миң доллар акчасын партия лидерине берип коюп, "чыйт" түкүрүп жата албайт. Бул мыйзам талапкерди эл менен тыгыз иштөөгө мажбурлайт. Эл менен иштеше албаса, элге жек көрүндү болгон талапкер болсо, анда партиялык тизмеден ылдый сүрүлүп кала берет. Жигердүү талапкерлер партиялык тизмеде канчанчы орунда турганына карабастан жакшы добуш алса, анда ал алдыга чыгып, депутаттык мандат алууга мүмкүнчүлүк болот.

Атаандаш мыйзам долбоору

Ошол эле кезде вице-спикер Мирлан Бакиров баштаган парламенттин 16 депутаты демилгечи болгон шайлоо мыйзамдарына өзгөртүү киргизүү боюнча мыйзам долбоору коомдук талкууга коюлду. Анда да партиялык шайлоо принциби сакталып, бирок партиялык тизмени түзүүдө аймактык өкүлчүлүк эске алынган.

Мыйзам долбооруна ылайык, парламенттик шайлоодо өлкө он үч округга бөлүнүп, ар бир партия ошол округдардан талапкерлерин көрсөтөт. Демилгечи тарап парламент элдик өкүлчүлүктүн органы болгондуктан анда аймактардын өкүлдөрү толук көргөзүлүшү керек деген жүйөнү келтирди.

Бул мыйзам долбоорунун авторлорунун бири, депутат Улукбек Ормонов алар сунуштаган мыйзам долбоорунун айырмачылыгы тууралуу буларга токтолду:

- Партияга жана талапкерге бирдей добуш берүү болсун деген сунушка бардыгы эле каршы болуп жаткандыктан, анда биз парламенттик шайлоодо 13 шайлоо округун түзүп, ар бир партия ошол аймактарда ондон депутаттык орун боло турган болсо, өзүнүн партиялык тизмесин түзүп, ар бир партия ондон талапкер көрсөтө алат деген ченемди сунуштап чыктык. Бул эми партиялык эле шайлоо. Бирок талапкерлер элге жакын болсун деген ойдо, аймактык кызыкчылыкты эске алып, ушул ыкманы иштеп чыгып, киргиздик.

Шайлоо системасын өзгөртүү зарылдыгы

Негизинен эки башка мыйзам долбоорун иштеп чыккан депутаттык топтун экөө тең партияларды тандап, тизмедеги талапкерлерге кошо добуш берүү тартибин караган шайлоо ыкмасын сунушташууда. Мыйзам долбоорлору парламенттик шайлоону жалпы республикалык шайлоо округу же аймактык шайлоо округдарга бөлүү тартибинен гана айырмалана турганы көрсөтүлгөн.

Мурдагы акыйкатчы Бакыт Аманбаев кандай болгондо дагы азыркы шайлоо системасы чоң реформага муктаж экени көрүнүп калганын айтты:

Бакыт Аманбаев
Бакыт Аманбаев

- Азыркы шайлоо мыйзамдары байларга гана артыкчылык берип койгон. Ал эми азыр колунда бар байлар кимдер? Алар аткезчилик менен иштеген же кылмыштуу жолдор менен киреше тапкан ишкерлер, уюшкан кылмыштуу топтун өкүлдөрү же бирөөнүн мүлкүн тартып алган рейдерлер. Азыркы шайлоо системасы менен шайлоо болсо, ушул эле адамдар кайра парламентке келишет. Алар шайлоого барышпайт. Алар мандатты сатып алышат. Азыр ушул шайлоо системасын кескин өзгөртүү боюнча кооомдук талап болуп турат. Ошондуктан мыйзам чыгаруучулар ийри отуруп, түз кеңешип бул кемчиликти оңдошу зарыл.

Буга окшош мыйзам долбоорун 2014-жылы Жогорку Кеңештин мурдагы депутаты Өмүрбек Текебаев иштеп чыккан. Анда талапкерлердин партиялык тизмесин аймактык округдар боюнча түзүү жана ар бир талапкерге добуш берүү эрежеси сунушталган.

Жогорку Кеңеш мыйзам долбоорун биринчи окуудан кабыл алып, бирок кийин шайлоонун бул ыкмасы регионализмге алып келет деген шылтоо менен четке кагылган.

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

КСДПдагы чыр, КТРКдагы шайлоо

15-июль, 2017-жыл

Узап бара жаткан жуманын урунттуу окуяларына сереп.

Кыргызстандагы Социал-демократтар партиясында ажырым болуп көрбөгөндөй күчөдү. Алар жакында эки башка курултай өткөргөнү жатышат.

Партиянын төрагасы, экс-президент Алмазбек Атамбаев баштаган топ 6-апрелде курултай өтөт деп жарыяласа, партиянын парламенттеги фракция башчысы Иса Өмүркулов жана башка мүчөлөрү курултайды 3-апрелде өткөрүүнү чечкени маалым болду.

- Устав боюнча кезектеги съездди чакыруу туптуура. Кезектеги съездди саясий кеңеш көпчүлүк добуш менен чечет. Ошон үчүн биз ушул жол менен чечтик. Партиянын төрагасы кезексиз съездди чакырганга укугу бар. 3-апрелге баарын чакырам, келип катышсын, ойлорун ошол жерден айтышсын. Өмүркуловгобу же дагы башка бирөөгөбү, сыны болсо толук айтышсын, - деди Иса Өмүркулов ВВСнин кыргыз кызматы менен болгон маегинде.

Өмүркулов 3-апрелге белгиленген курултайга 300 делегатка квота берилгенин кошумчалады.

Иса Өмүркуловдун соңку билдирүүсүнө байланыштуу КСДПнын саясий кеңешинин мүчөлөрү, аталган партиянын парламенттеги депутаттары Ирина Карамушкина менен Асел Кодуранова 5-мартта Бишкекте басма сөз жыйынын өткөрүштү. Алардын айтымында, партиянын курултайы 6-апрелге белгиленген. Карамушкина Өмүркуловдун аракети партиянын уставы менен регламентине каршы келерин, ал былтыр эле партиянын катарынан чыгарылганын билдирүүдө:

- Партиянын регламенти менен уставына ылайык, төрага менен анын орун басарлары гана саясий кеңешти жыйнап, курултайдын күнүн, программасын бекитет. Биздин мурунку партиялашыбыз Иса Өмүркулов легитимдүү эмес. Анткени ал партиянын катарынан чыгарылган. Саясий кеңеште Иса Өмүркуловду чыгарып салгандан кийин 35 мүчөсү бар. Азыр ал көптөрүнүн ишеним каты бар экенин, 3-апрелде курултай өткөрүүгө жетишерлик добуш алганын билдирип жатат. Саясий кеңештин жети мүчөсү форумда отурат, үчөө парламентте, төрт мүчөсү жабык жайларда. Алар көпчүлүк добуш алышы мүмкүн эмес. Бул жөн гана коомчулуктун башын айлантуу, партиянын калган бөлүгүн ажыратуу аракети. Бул «Атамбаевсиз КСДП» долбоорунун уландысы. Бийликтин колдоосу болбосо бул долбоор иштебейт эле, Иса Өмүркулов мындай билдирүү таратмак эмес. Ал партиянын уставын бузду.

Өзүн "Кыргызстан социал-демократиялык партиясынын мүчөсүмүн" деп атаган Сагынбек Абдрахманов Бишкекте жана аймактарда "Атамбаевсиз КСДП" деген ураан менен былтыртан бери жыйындарды уюштуруп келе жатат. КСДПнын катчылыгы аталган кыймыл партияны бөлүп-жаруу жана тартып алуу максатында түзүлгөнүн, артында азыркы бийликтин өкүлдөрү турарын жана Абдрахманов партиянын мүчөлүгүнөн чыгарылганын билдирген.

Бийлик партиясындагы ажырым
please wait

No media source currently available

0:00 0:03:22 0:00

КСДПнын катчылыгынын маалыматына караганда, өлкө боюнча партиянын 50 миңге жакын мүчөсү бар. Экс-президент Алмазбек Атамбаев баштаган партиянын мүчөлөрү 22-февралда "партиялык курулуштун жаңы этабы" башталганын жарыялаган. Атамбаев партия азыр оор учурду баштан кечирип жатканын белгилеп, "бул бир жагынан партиянын тазаланышына шарт түзүп жатат" деген оюн айткан:

​- Атамбаев партияны дайыма эле башкарбайт. Мамлекетти башкаргандай эле бир күнү партияны да өткөрүп беребиз. Мен партияны ким башкарса да партия өзүнүн духун, рухун, жүрөгүн сактап калат деп ишенем. Биздин партия эң кыйын кезде өзүнүн сөзүн айтчу.

КСДП 1994-жылы түптөлгөн жана апрель ыңкылабынан кийин, тактап айтканда 2010-жылдан бери бийликте турат. Өз катарынан эки президент чыгарган. Алмазбек Атамбаев КСДПнын төрагасы болуп туура бир жыл мурун шайланган.

Бийликтеги партиянын ичиндеги бул тиреш эми эмне менен бүтүшү мүмкүн? Жогорку Кеңештин экс-депутаты, саясий талдоочу Алишер Мамасалиев ушул жана башка суроолорго жооп берди.

- Бул талаш эртеби-кечпи сотко такалат. Бир тарап сөзсүз сотко кайрылат. Апрелде эки тарап эки башка курултай өткөргөнү жатат. Май айында бир тарап сотко берет деп ойлойм. Эгер сотко кайрылса, анда сот иши парламенттик шайлоонун үгүт өнөктүгү маалына чейин созулушу мүмкүн. Эгер ошол учурга чейин созулуп кете турган болсо, алардын парламенттик шайлоого катышуу үчүн Борбордук шайлоо комиссиясында катталышында суроо жаралышы да ыктымал. Мындай талаш-тартыштар менен КСДП шайлоого такыр эле катышпай калат го. Атамбаев өзү ушул кырдаалды түшүнүп, кошумча башка да партия түзүүгө аракеттениши мүмкүн. Анткени КСДПда буга чейин шайлоого катышкан бир топ эксперттер бар. Ошондуктан мындай варианттарды да жокко чыгарууга болбойт.

“Азаттык”: Биз учурда мурда-кийин кыргыз саясатында болбогон нерсеге күбө болуп жатабыз. Азыр бийликте турган, өкмөттү кураган партия кайра өзүнө оппозиция болуп жатат. Бул кыргыз саясатынын өзгөчөлүгүбү же кемчилигиби?

- Бул боло турган эле процесстер. Муну “өсүү илдети” деп коёт. Негизи сөзсүз түрдө оппозиция болушу керек. Эгер биздин коомдо оппозиция болбосо, анда кайра эле авторитардык режимге кетебиз. Күчтүү оппозиция, альтернативдүү телеканалдар болсо, бул коомго пайда алып келет. Анткени альтернативдүү саясат, көз караш жаралат. Ошондуктан бул процесстерди мен кемчилик деп айта албайм. Биз аз-аздан кадам шилтеп, алдыга бара жатабыз. Эки-үч шайлоо процесстеринен өтсөк, биз жакшы эле коомдук саясий системаны түзүп алабыз.

Мамасалиев: КСДП талашы сотко жетет
please wait

No media source currently available

0:00 0:05:47 0:00
Түз линк

КТРКга жаңы директор шайланды

6-мартта Коомдук телерадио корпорациясынын жаңы жетекчиси болуп Жайнак Үсөн уулу шайланды. Аны колдоп КТРКнын Байкоочу кеңешинин 15 мүчөсүнүн 13ү добуш берди. Каналдын директорлугуна тандоонун финалдык баскычына сегиз талапкер өткөн. Ал эми жалпысынан бул сынакка 20дай адам катышуу ниетин билдирген. Алардын арасында Ибраим Нуракун уулу, Мирлан Самыйкожо, Замирбек Казакпай уулу, Галина Байтерекова, Жайнак Үсөн уулу, Болотбек Тиллебаев, Адил Турдукулов, Сураган Босумбаев, Мирлан Самыйкожо жана башкалар болду.

Коомдук каналдын башчылыгына шайланган Жайнак Үсөн уулу алдыдагы пландары, аткара турчу иштери тууралуу буларга токтолду:

​- Мени кандай жоопкерчиликтүү иш күтүп турганын азыр сезип жатам. Анткени КТРК корпорациясы - ири ишканалардын бири. Ал көп тармактуу жана эмгек жамааты да көп. Мен өзүмдүн программамды сунуш кылгам. Эми аны ишке ашырганга аракет кылам. Буга чейин топтогон тажрыйбамды, алган билимимди ушул жерге колдоном деп максат коюп турам. Бул коомдук телеканал болгондон кийин эң биринчи коомчулуктун кызыкчылыгын көздөш керек.

КТРКнын директору кантип шайланды?
please wait

No media source currently available

0:00 0:04:47 0:00

Коомдук телерадио корпорациясынын төрт жыл жетектеген Илим Карыпбековдун мөөнөтү 19-мартта бүтөт жана Жайнак Үсөн уулу ошол күнү ишке киришет. Байкоочу кеңештин төрагасы Жыпар Жекшеев "шайлоодо Байкоочу кеңешке бийлик басым кылды" деген сөздөрдү четке какты.

Жайнак Үсөн уулу 2015-жылдан бери саясатчы Өмүрбек Бабановго таандык экендиги айтылып жүргөн НТС телеканалын башкарып келет.

КТРКнын жетекчисине сын жана баа
please wait

No media source currently available

0:00 0:04:54 0:00

КТРКнын башкы директору Байкоочу кеңеш тарабынан төрт жылга шайланат. Мурдагы президент Алмазбек Атамбаевдин учурунда Коомдук канал бийликтин саясий атаандаштарын негизсиз каралаганы үчүн анын жетекчиси Илим Карыпбековго карата көп жыйындарда, анын ичинде парламентте да ачуу сын-пикирлер айтылып келди.

Коомдук ишмер, мурдагы депутат, учурда жеке телеканалды иштетип келе жаткан Равшан Жээнбеков КТРКнын башчысын шайлоо жараяны, андагы кемчиликтер, коомдук каналдын табияты тууралуу ойлору менен бөлүштү:

- КТРКны шайлоодо коомго алып чыккан процедуралар демократиялуудай, атаандаштыкты киргизип жаткандай, коомго бир жакшы жышаан баштагандай сезилет. Бирок мунун баары жасалма процесстер жана ал коомду алдоо болуп эсептелет. Жасалма атаандаштыктын, жасалма ачыктыктын артында бийликтин эки жүздүүлүгү турат. Анткени алар ошол атаандаштыкка, ачыктыкка жамынып, өздөрү көзөмөлдөгөн күнкарама Байкоочу кеңешти чакырып туруп, кимге добуш берүүнү алдын ала айтып койгон. Балээнин баары ушул жерде жатат.

“Азаттык”: КТРКнын эфиринен Атамбаевдин учурундагыдай журналистиканын стандарттарын сактабай, бийликтин саясий атаандаштарын бир тараптуу каралаган материалдар мындан кийин да берилип калышы мүмкүнбү? Же бул сыяктуу нерселер тарыхта калды, эми болду кайталанбайт деп ишенсе болобу?

- Бийликтеги адамдар алмашса эле мурдагы бекем калыптанган көз караш, бекем калыптанган саясий система жана мамлекетти башкаруу ыкмасы да бир түндө өзгөрүп калат дегенди түшүндүрбөйт. Бизде бийликтеги адамдар өзгөрдү, бирок бийликтин жаратылышы, саясий система жана мамлекетти башкаруу модели эч өзгөргөн жок. КТРКда деле ушундай көрүнүш. Адамдын өзгөргөнү ал маанилүү эмес. КТРКны башкаруу системасы өзгөрбөсө, Байкоочу кеңеш көз карандысыз болбосо, КТРКнын саясаты өзгөрөт деп айтуу акылсыздык болуп калат. Ошондуктан коомдук канал мурда бийликтин куралы катары башка көз караштагы адамдарды, саясий атаандаштарды жамандоого пайдаланылып келсе, ошол саясат толугу менен эле кала берет.

Жээнбеков: КТРКны шайлоодо жасалма атаандаштык болду
please wait

No media source currently available

0:00 0:05:07 0:00
Түз линк

Коомдук биринчи каналдын курамында учурда алты телеканал: «КТРК», «КТРК Музыка», «Маданият-Тарых-Тил», «Баластан», «КТРК Спорт» жана «Ала-Тоо 24» обого чыгууда. Ошондой эле аталган медианын Кыргыз радио бирикмесинде беш радио: «Биринчи радио», «Кыргыз радиосу», «Миң кыял», «Достук», «Балдар FM» радиолору бар. Телеканалга мамлекеттен жылына 400 миллион сомдон ашык каражат бөлүнөт.

Түндүк Корея ракета учурууга камынып жатабы?

Ушул жумада Түндүк Корея курал сынап, ракета учурган жайын калыбына келтире баштаганы тууралуу кабарлар тарады.

Пхеньян ракета учурууга камынып жатышы мүмкүн экенин ишембиде америкалык "National Public Radio" радиостанциясы да маалымдады. Маалымат каражаты космостогу жана жердеги объекттерди сүрөт жана видеого тартуу менен алектенген "DigitalGlobe" компаниясына таандык сүрөттөрдү жарыялаган. Андан адистер Пхеньяндан алыс эмес, Санумдон полигонунда атайын транспорт каражаттары, жүк вагондору жана крандар жүргөнүн байкашкан.

5-мартта Сеулдун “Yonhap” кабарлар агенттиги Түштүк Кореянын Улуттук чалгын кызматынын маалыматына таянып, "Tongchang-ri" полигонунда иш жүрө баштаганын билдирген. Маалыматка караганда, ал жердеги комплекстин чатыры жана эшиктери оңдолуп жатат. Калыбына келтирүү иштери Сохэ космодромунда да жүрүп жатканы айтылууда.

Аталган жайлар былтыркы АКШ жана Түндүк Корея президенттеринин биринчи жолугушуусунан соң бузула баштаганы айтылган болчу.

АКШ президенти Дональд Трамп 6-мартта журналисттердин суроолоруна жооп берип жатып, Түндүк Корея ракета учурган жайын калыбына келтире баштаганы тууралуу маалымат чын болсо, бул анын көңүлүн калтыра турганын билдирди:

​- Эгер чындап эле ушундай болсо, анда менин абдан көңүлүм калат. Бул эми алдын ала гана маалыматтар. Бирок ошондой боло турган болсо, менин Ким Чен Ындан абдан көңүлүм калат. Бирок мен андай эмес деп ойлойм. Көрөбүз эмне болорун.

Ошол эле кезде Дональд Трамп президент Барак Обаманын тушунда АКШ Түндүк Корея менен согуш абалында турса, азыр ортодо диалог бар экенин билдирүүдө.

Айрым америкалык талдоочулар Ким Чен Ын башынан эле АКШ тарапка өзөктүк курал боюнча чындыкка туура келбеген маалыматтарды берип келген деп санашат.

- Бардык далилдер Түндүк Корея биринчи саммиттен бери өзөктүк курал жасоону улантып келгенин көрсөтүп жатат. Болгону алар сыноо өткөргөн эмес, - деди Атлантикалык кеңеш уюмунун илимий кызматкери Роберт Мэннинг.

28-февралда АКШ президенти Дональд Трамп менен Түндүк Кореянын лидери Ким Чен Ындын Вьетнамдын борбору - Ханойдогу экинчи жолугушуусу эч кандай макулдашуусу жок жана күтүлгөндөн эрте аяктаган.

Анда Пхеньян өзүнүн өзөктүк курал жасоо программасын канчалык чектөөгө даяр жана АКШ Түндүк Кореяга салынган экономикалык санкцияларды канчалык алып салат деген маселеден улам орток пикир табылган эмес.

Дональд Трамп “Ким Чен Ын көп аймакта өзөктүк куралсыздандыруу иштерин жасоого даяр, бирок АКШ бул иштер башка аймактарда да жасалышын каалайт” деп айткан. Ошондой эле ал Түндүк Корея санкцияларды толук алып салууну талап кылып жатканын, АКШ буга даяр эместигин билдирген.

“Рейтер” кабар агенттигинин корей бөлүмүнүн башчысы Со Юунг Ким кырдаалды мындайча чечмеледи:

- Түндүк Кореянын жападан жалгыз берген убадасы куралдарды сыноону токтотуу болгон. Азыркы учурда Түндүк Корея өзөктүк курал жасоону токтотот деген эч кандай келишим жок. Ал эми алар Ханойдо макулдашууга жетише албай калгандан кийин куралдануу боюнча программасын өз ыктыяры менен токтотууга дем берген жагдайлар аз болушу мүмкүн. Демек, эми бул багытта иш уланып жатканы боюнча көбүрөөк маалыматтарды көрүшүбүз ыктымал.

АКШ БУУнун көп тараптуу жана өзүнүн бир тараптуу экономикалык санкциялары Пхеньян өзөктүк куралдан толук жана биротоло арылганын текшергенде гана жоюлушу керек деп эсептейт.

- Түндүк Кореянын көз карашында алар өз ыктыяры менен Пунгери өзөктүк сыноо полигонун жок кылып, Сохэ космодромун буза баштоо менен өз убадасын аткарып бүттү. Алар азыр АКШ жооп кадамга барган жок деп эсептеп жатышат. Ошондуктан азыр алар эгер макулдашуу болбосо, анда Түндүк Корея курал жасоо программасын улантат деп, АКШга белги берүүгө аракеттенүүдө, - деди “Рейтер” кабар агенттигинин корей бөлүмүнүн башчысы Со Юунг Ким.

Былтыр 12-июнда Сингапурда Трамп менен Ким Чен Ын кол койгон документте Вашингтон "коопсуздук кепилдиктерин", ал эми Пхеньян "Корей жарым аралын өзөктүк куралдан толук арылтууга" убада берген. Бирок андан кийин бул иштерди аткаруу жайлап калды.

Ал эми 2018-жылга чейин Пхеньян ядролук куралдарын үзгүлтүксүз сынап келди.

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Садыр Жапаров апасына топурак салды

Садыр Жапаров апасына топурак салды
please wait

No media source currently available

0:00 0:05:22 0:00

Жергиликтүү кеңештерде аялдар азайды

Жергиликтүү кеңештерде аялдар азайды
please wait

No media source currently available

0:00 0:23:40 0:00
Түз линк

Садыр Жапаров: Адилеттик орноп жатканына ишенем

Садыр Жапаров: Адилеттик орноп жатканына ишенем
please wait

No media source currently available

0:00 0:05:18 0:00

Талгарбеков үч жылдан кийин абактан чыкты

Талгарбеков: Бийлик шарт койбой туруп бошотту
please wait

No media source currently available

0:00 0:17:54 0:00

Мамлекеттик бийликти күч менен басып алууга айыпталып, үч жылдан бери абакта жаткан “Элдик парламент” кыймылынын мүчөсү, мурдагы министр Бекболот Талгарбеков абактан шарттуу түрдө мөөнөтүнөн мурда бошотулду.

2016-жылдын март айынан бери камакта жаткан “Элдик парламент” кыймылынын мүчөсү, мурдагы айыл чарба министри Бекболот Талгарбеков 7-март күнү кечинде абактан бошотулду.

Ал жаза мөөнөтүнүн үчтөн экисин өтөп бүткөнүнө байланыштуу мөөнөтүнөн мурда шарттуу түрдө эркиндикке чыккан.

Жаза аткаруу кызматынын маалымат катчысы Элеонора Сабатарова мындай нормага Талгарбековдун иши туура келгенинин “Азаттык” радиосуна билдирди:

- Бекболот Талгарбековду мөөнөтүнөн мурда шарттуу түрдө чыгаруу боюнча соттун чечими чыккан. Анын негизинде ал 7-мартта түнкү саат 10дордо абактан бошотулду. Буга чейин жаңы кодекстерге ылайык, иши кайра каралып, бир берене боюнча жаза мөөнөтү кыскартылган. Эми калган бөлүгүн шарттуу түрдө өтөшү керек болот.

​Мындан соң эркиндикке чыккан Бекболот Талгарбеков “Азаттыктын” студиясына келип, маек курду.

Талгарбековдун айтымында, өзүнө тагылган мамлекеттик бийликти күч менен басып алуу беренеси боюнча айыпты Жогорку сот жокко чыгаргандан кийин эркиндикке чыгарууга мүмкүнчүлүк ачылган:

- “Элдик парламент” кыймылынын мүчөлөрү Марат Султанов, Төрөбай Колубаев жана мен Молдовановкадагы №27 түзөтүү колониясында жаза мөөнөтүбүздү өтөп жатканбыз. Мурдагы бийлик учурунда Жогорку сотко кайрылган эмеспиз. Себеби, ишеним жок болчу. Ошондуктан, быйыл кайрылганбыз. Жогорку сот мага тагылган эң негизги оор айып Кылмыш кодексиндеги 295-беренени (бийликти күч менен басып алуу) алып салышты. Бирок 299-беренени ( аймак аралык кастыкты козутуу) калтырышты. Бул УКМКнын мурдагы төрагасы Абдил Сегизбаевдин мени абакка камоо боюнча кошумча варианты болчу. Ал айып калды. Бирок бул жерден сот негизги айыпты алуу менен кайсы бир мааниде эрдик көрсөттү деп айтсак болот. Бирок экинчи берене боюнча деле күнөө жок болгонуна карабай толук актай алган жок. Бул компромистик чечим болду окшойт.

Бекболот Талгарбеков эркиндикке чыгууга “саясий туткундарды” бошотуу боюнча коомдук пикирдин жана президент Сооронбай Жээнбековдун сот бийлигине талабынын мааниси чоң болду дейт эсептейт.

Бирок аны эркиндикке чыгаруу боюнча бийлик кайндайдыр бир шарт койбогонун кошумчалады.

Эми Талгарбеков шарттуу камактын талаптарын аткарган соң быйылкы жылдын ноябрь айында толугу менен абактан бошотулат.

Мурдагы министр жазадан толугу менен бошотулган соң укуктук негизде өзүн актоо боюнча аракет көрө турганын билдирүүдө.

Анын ичинде мурдагы президент Алмазбек Атамбаевге каршы сотко кайрылууну ойлонуп жатат:

- Атамбаев ошол учурда да, жакында да айтты, булар ФСБнын генералдарын колдонуп, төңкөрүш жасаганы жатат деп. Бул карандай калп. Бул боюнча мен далилдеп берсин деп сөзсүз сотко кайрылам. Бул өзүнүн оюнан чыгарылган нерсе, - деди Талгарбеков.

Бекболот Талгарбеков баштаган “Элдик парламент” деп аталган кыймылдын мүчөлөрү 2016-жылдын май айында камакка алышкан. Аларга карата уюшуп алып, мамлекеттик бийликти басып алууну көздөгөн деген айып тагылган.

2017-жылдын 2-августунда Бишкектин Биринчи май райондук соту "Элдик парламент" оппозициялык кыймылынын мүчөлөрү Бекболот Талгарбеков менен Төрөбай Колубаевге 14 жылдан, Александр Гусевге алты, Тойгонбек Калматовго беш жыл шарттуу түрдө, Марат Султановго 10 жыл жаза мөөнөтүн берген. 2017-жылдын 13-ноябрында Бишкек шаардык соту ушул эле чечимди күчүндө калтырган.

Ал эми быйыл 8-февралда Жогорку сот Талгарбековдун абактагы мөөнөтүн тогуз жылга кыскартып, беш жыл жазасын өтөөгө чечим чыгарган.

Учурда “Элдик парламенттин” мүчөлөрүнөн Төрөбай Колубаев гана абакта жаза мөөнөтүн өтөп жатат.

Аны менен кошо айыпталган Бишкек шаардык сотунун мурдагы судьясы Марат Султанов эки апта мурда шарттуу түрдө абактан бошотулганы белгилүү болду.

Акыркы күндөрү мурдагы бийлик учурунда абакка кесилген бир катар саясатчылар мөөнөтүнөн мурда эркиндикке чыгууда.

Атап айтсак, бийликти күч менен басып алуу аракети үчүн соттолгон саясатчылар Бектур Асанов менен Кубанычбек Кадыров да 12-февралда шарттуу түрдө мөөнөтүнөн мурда абактан бошотулган.

Ошол эле кезде саясий негизде кесилген деген Өмүрбек Текебаев, Садыр Жапаровдун иши азырынча арабөк абалда. Бул эки саясатчынын иши күчүнө кирген жаңы кодекстерге ылайык апрель айында кайра карала турганы белгилүү болду.

Байкоочулар мындай кырдаалды учурдагы жетекчилердин мурдагы бийликтин осол иштери үчүн жоопкерчиликти албоо аракети менен түшүндүрүүдө.

Ошол эле кезде буга чейинки талаштуу чечимдердин фонунда саясий упай топтоо аракети менен түшүндүргөндөр бар.

Эмилбек Каптагаев/
Эмилбек Каптагаев/

Коомдук ишмер Эмилбек Каптагаев “саясий туткун” катары сыпатталып жүргөн адамдардын абактан бошотулу саясий абалга таасирин тийгизерин айтууда:

- Негизинен акыркы чечимдер саясий абалга таасирин тийгизет. Бул коомдогу ички чыңалууну басаңдатат. Кызып турган, кызыл чеке болуп турган абалды жумшартат. Бирок соттор айрым гана маселелер боюнча адилет чечим кабыл албай, жалпы сот реформасы болушу принципиалдуу маселе.

Ал ортодо Кыргызстандагы айрым коомдук уюмдар буга чейин абактан чыккан адамдарды актоо же реабилитациялоо талаптарын көтөрө баштады.

64 жаштагы Бекболот Талгарбеков 2005-жылдагы март ыңкылабына чейин өлкөдөгү эң жогорку кызматтарды ээлеген. Ал мурдагы президент Аскар Акаевдин жакын шакирти катары таанылган Талгарбеков айыл чарба министри, вице-премьер-министр, Жалал-Абад облусунун губернатору катары эмгектенген.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Талгарбеков: Бийлик шарт койбой туруп бошотту

Талгарбеков: Бийлик шарт койбой туруп бошотту
please wait

No media source currently available

0:00 0:17:54 0:00

Матубраимов: Төраганы алмаштыруу - оюн эмес

Матубраимов: Төраганы алмаштыруу - оюн эмес
please wait

No media source currently available

0:00 0:04:51 0:00
Түз линк

Каттагы ката спикерге сын жаадырды

Дастанбек Жумабеков.

Жогорку Кеңештин төрагасы Дастанбек Жумабеков учурда социалдык тармактардын башкы каармандарынын бири болууда.

Премьер-министрге жазылган катасы көп кат чындыгында эле парламент төрагасына таандык экени ырасталгандан бери Дастан Жумабековдун дарегине сын пикир күчөдү. Мындай кырдаалда Жогорку Кеңеште спикерди алмаштыруу боюнча кыймыл жанданганын айрым маалымат агенттиктери жазып чыгышты.

Парламенттин айрым депутаттары мындай сөздөр бар экенин ырасташып, бирок конкреттүү кадамдар баштала электигин билдиришти. "Ата Мекен" фракциясынын лидери Алмамбет Шыкмаматов мындай кырдаалга Жумабеков өзү себепчи экенин белгилеп, аны алмаштырууну каалаган күчтөр чыгарын четке каккан жок:

- Ар бир төраганын айланасында мындай маселелер болуп турат. Ошондуктан спикер Дастан Жумабековдун акыркы катасын парламент байкабай коё албайт. Буга байланыштуу анын дарегине пикирлер айтылып жатат. Бирок канчалык деңгээлде ал ишке ашат - бул башка маселе. Себеби алдыда Орусиянын президенти Владимир Путиндин Кыргызстанга сапары белгиленүүдө, өлкөдө саясий стабилдүүлүк болушу керек деген сөздөр айтылып жатат. Ошондуктан бул сөздөр күбүр-шыбыр деңгээлинде эле калып калышы мүмкүн.

Акыркы окуялардан соң төрага Дастан Жумабековдун дарегине парламентте да сын пикир күчөгөнүн депутат Абдывахап Нурбаев танбайт:

- Негизинен каттын аныктыгы ачыкка чыкты. Бул жерде сөзсүз түрдө төраганын моралдык жоопкерчилиги болушу керек. Азырынча ал маселе көтөрүлө элек. Бирок депутаттар көтөрүшү мүмкүн.

Дастанбек Жумабековду коомдук пикирдин бутасына илген окуя төраганын кол тамгасы коюлган, премьер-министр Мухаммедкалый Абылгазиевге багытталган кат Интернетке тарап кеткен соң орун алган. Кат эң жөнөкөй грамматикалык жана стилистикалык эрежелерди сактабай, ката жазылганы көпчүлүктүн көңүлүн бурган. Айрымдар аны жасалма кат катары сыпаттаган эле.

Парламенттин басма сөз кызматы аталган документте чын эле одоно каталар бар экенин мойнуна алган. Мындан соң төраганын иш кагаздарын жүргүзүүгө жооптуу кызматкер - анын кеңешчиси Алмазбек Сабырбеков ээлеген кызматынан бошотулганы кабарланган.

Ибраим Нуракун уулу
Ибраим Нуракун уулу

Жогорку Кеңештин басма сөз кызматынын башчысы Ибраим Нуракун уулу акыркы окуядан парламент жетекчилиги тиешелүү жыйынтык чыгарганын белгилеп, төраганы кызматтан кетирүүгө негиз жок экенин билдирди:

- Азыр төраганы кызматтан кетирүү боюнча маселе козголгон жок. Эми социалдык тармактарда ар кандай пикирлер айтылып жатат. Айрымдар "спикер кызматтан кетсин, парламент тарасын" дешүүдө. Ал пикирлердин баарын биз деле карап, окуп, анализдеп жатабыз. Булардын баарынан сөзсүз түрдө жыйынтык чыгарабыз.

Негизи Дастанбек Жумабековдун дарегине буга чейин деле сын пикирлер айтылып келген. Маселен, буга чейин "Бир бол" фракциясынын лидери Алтынбек Сулайманов менен кайым айтышып, кызматтан кетирүү маселеси көтөрүлгөн. Бирок окуя андан ары өнүккөн эмес.

Эксперттер төраганын тагдыры президентке көз каранды экенин айтышууда. Себеби өлкөдөгү, анын ичинде парламенттеги кадрдык жүрүштөр көбүнчө чечим кабыл алуунун негизги борбору болгон президенттик аппараттын макулдугу менен ишке ашат.

Жогорку Кеңештин мурдагы төрагасы Алмамбет Матубраимов спикерди кайра-кайра алмаштыруу туура эмес экенин "Азаттыкка" берген маегинде айтты.

Матубраимов: Төраганы алмаштыруу - оюн эмес
please wait

No media source currently available

0:00 0:04:51 0:00
Түз линк

Борбор Азиядагы Америка университетинин профессору Эмил Жураевдин баамында, өлкөдөгү эң жогорку жетекчини кайсы бир шылтоо менен алмаштыруу аракети туура эмес:

- Албетте, спикер бул кат боюнча катасы болсо мойнуна алсын, моралдык жоопкерчилик тартсын. Бирок аны шылтоо кылып, жумуштан кетирүү туура эмес. Тарых үчүн деле туура эмес болот. Эгерде жалпы мамлекеттик системаны карай турган болсок, башка жетекчилер арасында деле ушул сыяктуу каталарга жол бергендер көп болушу мүмкүн.

43 жаштагы Дастанбек Жумабеков 2017-жылдын октябрынан бери парламентти жетектеп келет. Ал буга чейин 2010-жылы "Ата Журт" партиясынын, кийин "Кыргызстан" партиясынын тизмеси аркылуу Жогорку Кеңештин депутаттыгына шайланган.

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Аксыга аким тандоо азапка айланды

Аксы.

Аксыда жергиликтүү тургундардын урууга бөлүнүү маселесинен улам аким тандалбай жатат. Бул тууралуу 6-мартта парламенттин трибунасынан биринчи вице-премьер-министр Кубатбек Боронов билдирди.

Кубатбек Боронов Жалал-Абад облусунун Аксы районунда аким тандоодо кыйынчылык жаралып жатканын жазгы талаа иштерине даярдык маселесин талкуулоо учурунда депутаттардын суроолоруна жооп берип жатып билдирди. Анын айтымында, талаш-тартыш көп болуп жатат.

Кубатбек Боронов.
Кубатбек Боронов.

- Аксынын акими боюнча ар кандай сунуш, талаш-тартыш абдан көп, - деди өкмөт өкүлү. - Ачык эле айтып коелу: туура талаш-тартыш гана эмес, элдин арасында уруу-уруу болуп бөлүнгөн да талаш-тартыш болуп жатат. Маалымат келип жатат. Муну ачык айтпаганда кандай болот? Жашырып отура беребизби? Кайсы жерде оорубуз бар экенин айтышыбыз керек да. Бул боюнча чечүүнүн атайын жолдору бар. Эгер аким шайланбай турса, биринчи орун басары милдетин аткара берет. Мында эч кандай маселе жок. Кудай буюрса биз татыктуу акимди дайындайбыз.

Аксынын акими канчадан бери дайындалбай жатканын парламенттин жыйынында «Республика – Ата Журт» фракциясынын депутаты Үмбөталы Кыдыралиев айтып чыкты.

Өкмөт башчысынын биринчи орун басарынын жогорудагыдай билдирүүсүн ал мамлекеттик түзүлүшкө шек келтирүүчү көрүнүштөрдү моюнга алуу катары баалады:

- «Талаш-тартыш» деген сөз мамлекеттин түзүлүшүнө доо кетирип жатат. Райондо билими жок, ар кандай сөздөрдү баштаган, мамлекетке эч кандай тиешеси жок топтор чуркап, лобби жүргүзүп жатышат. Булар түздөн-түз Конституцияга каршы чыгып, мамлекеттин түзүлүшүнө доо кетирип жатышат.

Аксынын тургуну, Кашка-Суу айылдык кеңешинин депутаты Камчыбек уулу Шекербекке кайрылганыбызда ал азыр район башчысы болууга 20дан ашуун талапкер аракет кылып жатканын, арасынан экөөнүн аты көбүрөөк атала баштаганын билдирди. Бирок ал «райондо бөлүнүп-жарылуу күчтүү» деген сөздөрдү негизсиз катары четке какты:

- «Бул уруудан кызматка дайындалган аким кетиптир, эми тиги уруудан келиши керек экен» деген сөздөрдү элдин арасында мурда Атамбаевдин бийлигинин маалында орноп калган топ бар, ошол таратып жатат. Негизи эл арасында андай бөлүнүү жок. Баары түзүк эле жашап жатат.

Жергиликтүү өз алдынча башкаруу иштери жана улут аралык мамилелер боюнча мамлекеттик агенттиктин мурдагы директору Бакыт Рыспаев аким тандоо укугу азыр бир гана адамдын – премьер-министрдин колунда экенин эске салды:

Бакыт Рыспаев.
Бакыт Рыспаев.

- Акыркы Конституция кабыл алынгандан кийин акимди дайындоо укугу премьер-министрге таандык болуп калды. Эч бир тарап менен кеңешпей эле өзүндөгү адамдардын бирөөнү дайындап кое алат. Мурункудай жергиликтүү кеңештин макулдугу талап кылынбайт, акимди түз эле дайындап коет. Негизи ар бир райондо жергиликтүү саясатты ары-бери кылып турган топтор болот. Бирок ал жалпы райондун эли деп айтканга болбойт. Топтор тирешиши мүмкүн, бирок ал жалпы эл дегенге мен ишенбейм.

3-мартта Бишкекте «Ай тамга Солто» коомунун курултайы өтүп, бул иш-чара эл арасында ар кандай бааланган. Айрым серепчилер ушундан улам мамлекеттик институттар жакшы иштебеген шартта бейформал коомдор күч ала баштайт деген кооптонуусун билдиришкен.

Белгилүү социолог, философия илимдеринин доктору Кусеин Исаев да бөлүнүүнүн аркасы жакшы болбойт деген ойдо.

- Албетте, кыргыздар уруучулук менен өсүп келгенин биз эч убакта тана албайбыз, - деди ал. - Бирок ал өткөн чак. Биз бирдиктүү кыргыз улутун сактап калуу жана бекемдөө маселесин коюшубуз керек. Мурда болгон нерселерди көтөрүп чыгуу - бул өзү кыргыздын тагдырына жана эртеңки жашоосуна карата чыккынчылык.

Быйыл 22-февралда премьер-министр Мухаммедкалый Абылгазиев «жүктөлгөн милдеттерин талаптагыдай аткарбаганы үчүн» деп Тоң, Ак-Суу, Кемин, Аксы, Токтогул, Москва райондорунун башчыларын, жалпысынан алты акимди кызматтан бошоткон.

Төрт районго жаңы башчы коюлду, ал эми Аксы жана Тоң райондорунун акимдери азырынча дайындала элек.

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Коомдук каналга жаңы жетекчи тандалды

КТРКнын директору кантип шайланды?
please wait

No media source currently available

0:00 0:04:47 0:00

Коомдук телерадио корпорациясынын жаңы жетекчиси болуп Жайнак Үсөн уулу шайланды. Ага КТРКнын Байкоочу кеңешинин 15 мүчөсүнүн 13ү добуш берди.

Аталган кеңештин мүчөлөрүнүн көпчүлүгү шайлоо таза өтүп, басым болбогонун айтканы менен айрымдар ар кандай оюндар болгонун билдирип чыгышты.

6-мартта жабык добуш берүүнүн жыйынтыгында Жайнак Үсөн уулу 13, Галина Байтерекова бир, Болотбек Тиллебаев бир добуш алды. Ошентип учурда жеке менчик НТС телеканалын жетектеп турган Жайнак Үсөн уулу КТРКнын башкы директору болуп шайланды.

Ал шайлоонун жыйынтыгы жана коомчулуктагы айрым кеп-сөздөр боюнча «Азаттыктын» суроолоруна жооп берип, КТРКда аткара турчу иштери тууралуу айтып берди:

- Мени кандай жоопкерчиликтүү иш күтүп турганын азыр сезип жатам. Анткени КТРК корпорациясы - ири ишканалардын бири. Ал көп тармактуу жана эмгек жамааты да көп. Мен өзүмдүн программамды сунуш кылгам. Эми аны ишке ашырганга аракет кылам. Буга чейин топтогон тажрыйбамды, алган билимимди ушул жерге колдоном деп максат коюп турам. Бул коомдук телеканал болгондон кийин эң биринчи коомчулуктун кызыкчылыгын көздөш керек.

КТРКнын учурдагы директору Илим Карыпбековдун мөөнөтү 19-мартта бүтөт жана Жайнак Үсөн уулу ошол күнү ишке киришет. КТРКнын Байкоочу кеңешинин төрагасы Жыпар Жекшеев ага чейин Карыпбеков жаңы директорго документтик иштерди өткөрүп берерин билдирди.

КТРКнын директорун шайлоо процессин бир катар массалык маалымат каражаттары чагылдырып, ал Интернетте түз берилди. Жыпар Жекшеев «шайлоодо Байкоочу кеңешке бийлик басым кылды» деген сөздөрдү четке какты:

Жыпар Жекшеев.
Жыпар Жекшеев.

- Ушул күнгө чейин мага эч кандай көрсөтмө болгон жок. Башкаларга да «тигини өткөргүлө, муну өткөргүлө» деген көрсөтмө болгонун уккан жокмун. Анткени акыркы күнгө чейин ким кимге добуш берери белгисиз болду. Мен бүгүн чын эле таза шайлоо болду деп айта алам. Өзүңөр билгендей, оппозициялык телеканалдын директорун улуттук чоң каналга директор кылып шайлап алдык. Ал керек болсо Бабановдун кол астында иштеп, анын жеке менчик телеканалын башкарып келген. Эгер бийлик аралашса «ал Бабановдун кадры. Аны өткөрбөгүлө» деген аракет болмок. Андай болгон жок. Биз өзүбүз тандадык.

Жайнак Үсөн уулу 2015-жылдан бери саясатчы Өмүрбек Бабановго таандык экендиги айтылып жүргөн НТС телеканалын башкарып келет. Буга чейин Байкоочу кеңеш менен болгон маегинде ал КТРКга жетекчи болуп келсе, саясий кызыкчылык болбой турганын жана бир да партияга мүчө эмес экенин билдирген.

Байкоочу кеңештин дагы бир мүчөсү Анаш Кадырова «КТРКнын директорун шайлоого сырттан кийлигишүү болду» деп, күмөн санап жатканын айтты:

- Шайлоо деген шайлоо экен. Шайлоодо ар кандай шайтан оюндар болот. Мен бул жолу оюн болгон жок деп айта албайм. Сөзсүз болот. Ансыз бизде иш жүрбөй калбадыбы. Ошондуктан кээ бир адамдар позициясына турат, кээ бир адамдар ойнойт, кээ бири сатып кетет. Тапыратып эле добуш беришкенине караганда бир нерсе болду окшойт.

КТРКнын директорлугуна талапкерлигин койгон жарандык активист Адил Турдукулов да шайлоонун таза өткөнүнө ишенбейт.​

Адил Турдукулов.
Адил Турдукулов.

- Шайлоо процедурасы өзү туура эмес жазылган, - деп жүйө келтирди талапкер. - Ал жерде «Коомдук кеңештин ондон ашык мүчөсү добуш берген талапкер гана КТРКнын башкы директору болот» деп жазылып турат. Бул жерде Коомдук кеңеш менен иш жүргүзмөйүнчө мындай санга жетүү кыйын болмок. Ошондуктан кандайдыр бир тапшырманы аткарганы көрүнүп калды. Бул жерде шайлоо деле болгон жок.

КТРКнын башкы директорлугуна башта жалпысынан 22 киши документ тапшырып, анын ичинен сегиз адам финалдык баскычка өткөн. Алар: Ибраим Нуракун уулу, Мирлан Самыйкожо, Замирбек Казакпай уулу, Галина Байтерекова, Жайнак Үсөн уулу, Болотбек Тиллебаев, Адил Турдукулов жана Сураган Босумбаев болчу. Алардын арасынан Мирлан Самыйкожо 6-мартта өз арызы менен талапкерлигин алып салды.

Аты аталгандардын ичинен Жогорку Кеңештин басма сөз кызматынын жетекчиси Ибраим Нуракун уулу менен Жайнак Үсөн уулунун мүмкүнчүлүгү жогору бааланып жаткан. Бирок Ибраим Нуракун уулу бир добуш ала алган жок. Жогорку Кеңештин депутаты, мурдагы журналист Жанарбек Акаев мындай жыйынтыкка таң калганын жашырган жок:

- Мен өзүм деле Жайнак Үсөн уулу менен Ибраим Нуракун уулунун бирөө тандалат деп күтүп жаткам. Ибраим Нуракун уулунун бир да добуш албай калганы күтүүсүз болду. Жайнак Үсөн уулун чабал менежер деп айта албайм. Ал менежер катары телеканалды каржылык жактан ирдентип, жаңы долбоорлорду алып келет деп ишенем. Анткени ал мамлекеттин колдоосу таптакыр жок НТС телеканалын мамлекеттен жарым миллиард сом акча алып иштетип жаткан телеканалдарга теңеп иштетип жаткан киши да. ​Жайнак Үсөн уулу жетекчи катары менежментти дагы жакшыртышы мүмкүн, бирок КТРКнын табиятын өзгөртүп, калыс телеканал кылыш үчүн саясий эрк керек. Ошон үчүн мен жетекчи алмашканы менен КТРКнын бийликчил саясаты өзгөрөт дегенден күмөнүм бар.

КТРКнын жетекчисине сын жана баа
please wait

No media source currently available

0:00 0:04:54 0:00

​КТРКнын учурдагы директору Илим Карыпбеков да талапкерлигин коюп, кийинчерээк андан баш тарткан.

Коомчулукта КТРКга негизинен «саясий буйруктарды аткарат, бийликтин оппоненттерин негизсиз каралайт» деген сын көп айтылат.

Медиа-эксперт Кубан Абдымен Коомдук телеканалдын жетекчилигине НТС телеканалынын мурдагы жетекчиси Жайнак Үсөндүн шайланганы өлкөдөгү негизги медиа каражат болгон КТРКга пайдалуу болду деп эсептейт.

Мындай пикирин ал «Азаттык» менен бөлүшүп, өзүн мыкты менежер катары көрсөтө алган адиске 700дөн ашуун киши иштеген эмгек жамаатынын колдоосу да мааниге ээ экенин айтты:

Кубан Абдымен.
Кубан Абдымен.

- Жайнак Үсөн уулу буга чейин да телекомпанияда иштегендиктен, анын технологиясын, коомдук пикирди эске алуунун жолдорун жакшы үйрөнгөн. Мен Жайнактын буга чейин иштегенин көргөндүктөн, айта алам: ал ийкемдүү, адамдар менен тил табыша билген адис. Ошондуктан, КТРКны өнүктүрүп кетүү жагынан ага эч кандай күмөнүм жок, бирок албетте, ага каршы чыккандардын саны ашып, бут тосуу көбөйүп кетпесе. Коомдук телеканалда 700дөн кем эмес киши иштейт, жамаат чоң. Ал жердеги буга чейинки жетекчилер түптөп кеткен каада-салт менен жаңы жетекчиликке кандай багытта иш алып барууга, жаңы иш жүргүзүүгө кол кабыш кылышса жакшы. Ал эми нааразылык көбөйүп кетсе анда татаал болот.

Жайнак Үсөн уулу 1996-жылы Кыргыз мамлекеттик улуттук университетинин тарых факультетин аяктаган. 1998-жылы ушул эле университеттин финансы жана насыя факультетин бүтүргөн. Ал буга чейин «Мөл булак финанс» ишканасында жана FINCA ишканасынын бир нече филиалдарында иштеген.

КТРКнын башкы директору Байкоочу кеңеш тарабынан төрт жылга шайланат.

Коомдук биринчи каналдын курамында учурда алты телеканал: «КТРК», «КТРК Музыка», «Маданият-Тарых-Тил», «Баластан», «КТРК Спорт» жана «Ала-Тоо 24» обого чыгууда. Ошондой эле аталган медианын Кыргыз радио бирикмесинде беш радио: «Биринчи радио», «Кыргыз радиосу», «Миң кыял», «Достук», «Балдар FM» радиолору бар. Телеканалга мамлекеттен жылына 400 миллион сомдон ашык каражат бөлүнөт.

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

КТРКнын директору кантип шайланды?

КТРКнын директору кантип шайланды?
please wait

No media source currently available

0:00 0:04:47 0:00

Турсунбек Акун: Момбековдун УКМКга чакырылышы туура эмес

Турсунбек Акун: Момбековдун УКМКга чакырылышы туура эмес
please wait

No media source currently available

0:00 0:05:04 0:00
Түз линк

Айылдык кеңештерде аялдар азайды

Айылдык кеңештерде аялдар азайды
please wait

No media source currently available

0:00 0:05:43 0:00

Жогорку сот Момбековго кастарын тикти

Рыскелди Момбеков.

Жогорку Кеңештеги КСДП фракциясынын депутаты Рыскелди Момбеков ал тууралуу Жогорку соттун төрайымы Гүлбара Калиева УКМКга даттанганын билдирди.

Ал арыз-доомат Бишкектеги ТЭЦ-2 конушунун тургундары менен жолугушууда сүйлөгөн сөзүнө байланыштуу экенин айтты. Буга чейин УКМК «депутат суракка эмес, төрага менен кызматтык жолугушууга чакырылды» деп маалымдаган. Жогорку соттун төрайымы болсо «Момбековдун сот тууралуу айткандары жалпы коомчулукта сот системасы тууралуу терс пикир жаратат» деп билдирди.

Рыскелди Момбеков парламенттеги эң жигердүү депутаттардын катарына кирет жана өкмөттү, күч түзүмдөрүн, сот системасын кескин сындап келгени менен белгилүү.

Жогорку Кеңештин депутаттары Рыскелди Момбеков менен Жанарбек Акаев өткөн айда Бишкектеги ТЭЦ-2 конушунун тургундары менен жолугушкан. Анда жергиликтүү тургундар жерге байланыштуу көйгөйлөрүн айтышкан. Момбеков сот чечимдерин айыптап сүйлөгөн жана бул маселени Жогорку Кеңеште көтөрүүгө убада берген.

- Мен соттордун чечимине таң калып жатам, - деген ал. - Эгер Кыргызстанда кийин же эртең, жакын арада чоң толкундоо чыга турган болсо бийлик менен оппозициянын келишпестигинен эмес, карапайым эл менен соттордун алакасынан чыгат. Убагында ушунча адамга уруксат берип, силер жерди сатып алып там салдыңар. Анан силердин каражатыңарды карабай туруп эле «бул тамдардын баары мыйзамсыз салынган, бузулушу керек» деген өкүмдөрдү чыгарып жатышпайбы. Силерге башка жактан жер береби, каражат береби деп, ал жагын карабай эле «бул жер мыйзамсыз берилген» деп токтом чыгарып коюп жатышат. Соттордун өз элине карата катаал өкүмдөрү карапайым элдин канын ичип жатат.

​Кийинчерээк Рыскелди Момбековдун сүйлөгөн сөзү Интернетке жайгаштырылган. УКМК болсо депутатты 5-мартта чакырганын билдирди.

- Мен комитеттин жыйынында отурсам жардамчым «УКМКнын Тергөө башкармалыгынын башчысынын орун басары Сагынбек Самудин уулу аябай издеп жатат» деп калды, - деп түшүндүрдү Рыскелди Момбеков. - Мен телефон менен сүйлөшсөм ал жигит «Жогорку соттун төрайымы ТЭЦ-2 конушунда сүйлөгөн сөзүңүздөгү чакырыктар боюнча сизге каршы арызданды» деп тастыктап берди. Мен болсо «ал жерде чакырык же чагым болушу мүмкүн эмес» деп айттым. «Мен «мүмкүн» деп божомол ирээтинде айткам. Эгер ошол жерде айткандарым туура эмес болсо анда мени сотко берсин, мен өзүмдүн сөзүм үчүн соттор менен соттошконго даярмын» дедим. Ал мени УКМКга келишимди суранды. Аңгыча эле УКМКнын төрагасы Идрис Кадыркулов чалып калды. Ага барып ушул жана башка иштер боюнча да сүйлөшкөнүм чын. Мага эмнегедир Жогорку соттун төрайымынын жазганын көрсөтүшкөн жок.

Рыскелди Момбеков УКМКга чакырылган себебин кимдир-бирөөлөргө депутаттык ишмердиги, кайсы бир маселелер боюнча сүйлөгөн сөздөрү жакпай жатканынан көргөнүн айтты:

- Бийликти басып ала турган, бийликке күч колдоно турган же бийликти тартып ала тургандай чакырык, чагым сөздөр жок. Экинчиден, депутаттык макам тууралуу мыйзамда «депутат өзүнүн сын-пикири үчүн куугунтукталбайт» деп жазылган. «Соттун ар-намысына, кадыр-баркына шек келтирип, сот бийлигин жалпы кыргыз элине жаманатты кылды» десе мен соттошом. Бул жерде саясат бар экенин сезип турам. Анткени мен акыркы кезде аткаруу бийлигине айткан негиздүү, жүйөлүү сын-пикирим ушуга себеп болсо керек. Мени коркутуп, ноктолоп коебуз деген ойлору болсо керек. Мен алардан коркпойм. Соттор адамдын тагдырын, мыйзамды сындырышы мүмкүн, бирок мени сындыра алышпайт. Дегеле Жогорку соттун төрайымынын жазганы туура эмес. Бул эч кандай этикага, мыйзамга, логикага да туура келбейт. Жогорку соттун ар-намысын төрайым коргобойт.

Жогорку сот.
Жогорку сот.

Жогорку соттун басма сөз кызматы Рыскелди Момбеков боюнча төрайым Гүлбара Калиева УКМКга арызданганын «Азаттыкка» ырастады. Анда «депутаттын сүйлөгөн сөзү тартылган, Интернетке жайгаштырылган видео тасма коомчулукта сот системасы, дегеле мамлекет тууралуу терс пикир жаралышына өбөлгө түзөт. Депутат ал чечимди кайсы сот качан чыгарганын айткан эмес. Депутаттын этикасы тууралуу кодекске ылайык, депутат туура, так, фактыга негизделген маалымат бериши керек» деп жазылган.

Атайын кызмат болсо Рыскелди Момбеков УКМКнын төрагасы менен кызматтык жолугушууга гана келгенин маалымдаган.

ТЭЦ-2 конушундагы жолугушууга барган парламент депутаты Жанарбек Акаев Рыскелди Момбековдун УКМКга чакырылышын «моралдык кысым» деп сыпаттады:

Жанарбек Акаев.
Жанарбек Акаев.

- Сотторду азыр кыргыз элинин баары сындайт. Президент баш болуп соттун ишине канааттанбай турганын билдирген. Эгер Жогорку соттун төрайымы ошол сөзгө теригип арыз жазса, анда ал таптакыр башка дүйнөдө жашап жатканын, реалдуулуктан өтө эле алыс экенин билдирет. Момбековду УКМКга чакырып, кызматтык жолугушуубу же кандай жолугушуу болбосун сүйлөшүү өткөргөнүнүн өзү моралдык жактан кысым деп ойлойм. «Мындан ары оор темаларды көтөрбө, сотторду сындаба, адилеттүү сөзүңдү айтпа» дегендей белги деп түшүнөм. Депутатка болгон кысым - өтө жаман көрүнүш, түбү жакшылыкка алып барбайт. Тарыхта депутатты кызматтык жолугушуунун шылтоосу менен чакырып, «этият болуңуз» деп айтканы болгон эмес жана өтө чоң катачылык деп ойлойм.

Жогорку Кеңештеги «Республика – Ата Журт» фракциясынын депутаты Мирлан Жээнчороевдин пикиринде, бул жагдайда юридикалык жактан суроолор көп.

- Эгер бирөөнүн атына арыз келсе, анда иш козголушу керек, - деди ал. - Жаңы кодекске ылайык, сотко чейинки аракеттер жүргүзүлөт. Ал каттоодон өтүшү керек. Эгер ал адам депутат болсо Башкы прокуратура иш козгойт. Оор кылмыш болсо Жогорку Кеңештин макулдугун алат. Экинчиден, депутаттын сүйлөгөн сөзүндө сын-пикир, саясий баа болгон. Депутат өзүнүн саясий пикири үчүн жоопко тартылбайт. Сот боюнча сын-пикир Коопсуздук кеңешинде айтылып жатат, бардык жерде эле айтылып жатат. УКМК депутатты чакырганда ал кандай макамда барды - ошонун баары процессуалдык жактан так белгилениши керек.

Турсунбек Акун: Момбековдун УКМКга чакырылышы туура эмес (аудио)

Турсунбек Акун: Момбековдун УКМКга чакырылышы туура эмес
please wait

No media source currently available

0:00 0:05:04 0:00
Түз линк

Президент Сооронбай Жээнбеков 5-мартта сот системасынын кызматкерлерин кесиптик майрамы менен куттуктап, көз каранды эмес жана өз алдынча сот системасын орнотпой туруп демократиялуу, өнүккөн мамлекет куруу мүмкүн эмес экенин айткан. Ал сотторду «кара кылды как жарган калыс» болууга чакырган.

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Гүлнара Каримова түрмөгө кайтарылды

Гүлнара Каримова.

Өзбекстандын алгачкы президенти, маркум Ислам Каримовдун кызы Гүлнара үй камагынан кайрадан кадимки түрмөгө которулду.

Бул маалыматты Өзбекстандын Башкы прокуратурасы бышыктап, мындай чечим Гүлнара үй камагынын айрым эрежелерин бузганына байланыштуу кабыл алынганын билдирди.

Жаңылык адегенде 5-март күнү кечинде Гүлнара Каримованын кызы Имандын «Инстаграмдагы» барагында пайда болду. Ал байкоо жүргүзчү видеокамерадан тартылган бир нече сапатсыз сүрөттү жарыялап, «Ташкенттеги менин үйүмө укук коргоо органдарынын өкүлдөрү кечки саат 7лерде күчкө салып кирип келип, орой сүйлөп опузалап, апамды халатчан бойдон белгисиз тарапка алып кетишти» деп жазды.

Иман Каримова апасынын башына түшкөн окуя тууралуу Гүлнара Каримованын Швейцариядагы адвокаты кабардар экенин кошумчалады. Буга удаа эле Өзбекстандын Башкы прокуратурасы расмий маалымат таратып, 46 жаштагы Гүлнара Каримова 2017-жылы декабрда Ташкент облустук сотунун өкүмү менен 10 жылга эркинен ажыратылганын эске салды.

«Гумандуулук принциптеринен жана айыпкердин мамлекетке зыян келтирип, кылмыштуу жолдор менен топтогон ири өлчөмдөгү каражатын кайра кайтаруу ниетин эске алып», былтыр жайында ал өкүм беш жылга кыскартылган.

Гүлнара Каримованын өтүнүчү эске алынып, анын жаза мөөнөтүн өтөө дареги катары кызы Иманга катталган үй аныкталган. Ал чечим чыгарылып жатканда айыпкер үй камагында отурганда ал жерден эч жакка чыкпоого, телефон, Интернет сыяктуу байланыш техникасын колдонбоого жана уурдалган акчаны кайтарууга жардамдашууга сөз берген. Башкы прокуратура билдиргендей, ушундай милдеттенмелерди алганына карабастан, Гүлнара былтыр ноябрда эрежени бузуп, камалып отурган үйдөн сыртка чыгып кеткен. Ал үчүн эскертүү берилген. Андан бери айыпкер бир нече ирет телефондон байланышка чыгып, Интернетке кошулуп, өзүнүн иши боюнча камакка алынган ири каражатты кайтарууга жолтоо кылууга аракеттенген.

Дегеле Өзбекстандын бийлиги коомчулукка Гүлнарага карата кандай чечимдер кабыл алынганын алгачкы жолу расмий түрдө билдирип жатканын журналист Сирожиддин Толибовдон билдик.

Сирожиддин Толибов.
Сирожиддин Толибов.

- Буга чейин өзбек коомчулугу Гүлнара Каримовага кандай өкүм чыгарылганын, ал канча жылга соттолгонун так билген эмес, - деди ал. - Ар кандай маалымат чыгып жаткан. Бул иш боюнча чындыкты азыркыга дейре жашырып келишкен. Башкы прокуратуранын кечээки маалыматынан гана 2017-жылы Гүлнара Каримова 10 жылга соттолгонун, былтыр ал өкүм беш жылдык үй камагына өзгөртүлгөнүн билип отурабыз.

Ошентип, Башкы прокуратуранын алгачкы расмий маалыматына ылайык, Өзбекстандын Ички иштер министрлигинин жаза өтөө шарттары жана башка талаптар бузулганы тууралуу көрсөтмөсүнүн негизинде Яшнабад райондук соту 5-март күнү Гүлнара Каримованы эми кадимки жалпы тартиптеги түрмөгө которууну чечти.

Өткөн айда Гүлнара Каримованын баласы, Лондондо жашаган Ислам Каримов апасынын саламаттыгы кескин начарлап кеткенин, ага дарыгерге көрүнүүгө уруксат берилбей жатканын Интернетте жазып, өзбек президенти Шавкат Мирзиёевдин өзүнөн жардам сураган. Башкы прокуратура анда да «бул маалымат чындыкка жатпайт, айыпкер медициналык жардамга муктаж эмес» деп билдирген. «Маркум Ислам Каримовдун кызы азыр кантип тергөөгө тоскоол боло алат?» - деген суроону кайрадан өзбек журналисти Сирожидин Толибовго узаттык.

Гүлнара керек болсо ким канча акча уурдаганын, кайда катканын да билиши мүмкүн.

- Билесиздерби, Гүлнара Каримова керек болсо азыр бийликте турган далай өзбек жетекчилери тууралуу баалуу маалыматтын баарын билет. Буга анын кызы Иман да ишарат кылды. Гүлнара керек болсо ким канча акча уурдаганын, кайда катканын да билиши мүмкүн. Сөз миллиондогон эмес, миллиарддаган доллар жөнүндө болуп жатат. Азырынча өзбек бийлиги элден уурдалган ири өлчөмдөгү каражатты таап кайтара алган жок. Экинчиден, кээ бир кабарларга караганда, Гулнара Каримова Өзбекстандан биротоло качып кетиши мүмкүн болгондой.

Өзбекстандын маркум туңгуч президентинин кызы Гүлнара Каримовага каршы 2015-жылы АКШда, Швецияда, Швейцарияда кылмыш иштери ачылып, «жалпы суммасы 1 миллиард долларга жакын каражатты пара түрүндө кымырып алган» деген айып коюлган.

Маалыматка караганда, бул каражаттын көбү алты эл аралык телекоммуникациялык компаниядан алардын пайдасына чечилчү ортомчулук кызмат же патронаждык кылган үчүн деп алынган. Өзбекстандын өзүндө да бир кезде бийлиги менен байлыгына манчыркаган «эрке кызга» мамлекетке 54 миллион доллардай материалдык зыян келтиргени үчүн айып тагылып, ал биз жогоруда айта кеткендей, беш жылга түрмөгө кесилген. Маалыматтарга караганда, Гүлнара Каримова мекенинде бир нече башка иштер боюнча да айыпталып калышы мүмкүн. Тергөөчүлөр азырынча иликтөө жүрүп жатканын билдиришүүдө.

Швейцарияда Гүлнара Каримовага тийиштүү банк эсебиндеги 800 миллиондой доллар камакка алынган. Былтыр Каримованын адвокаттары ал акчаны бошотуу тууралуу апелляциялык арыз менен кайрылганда өтүнүч четке кагылган. Швейцариядагы бул чечимден улам эксперттер каражат келечекте Өзбекстанга кайтарылышы мүмкүн деп боолголошот.

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Бийлик партиясынан биримдик кетти

КСДПнын жыйындарынын бири.

Учурда Кыргызстан социал-демократтар партиясындагы (КСДП) ажырым коомчулуктун кызуу талкуусуна түштү.

КСДПдагы кризис Кыргызстандагы көп партиялуулуктун мүнөздүү көрүнүшүбү? Саясий күчтөр ички интригалардын деңгээлинен көтөрүлүп, идеологиялык максаттары үчүн күрөшкөн коом алдындагы саясий жоопкерчилигин канткенде түшүнөт?

«Арай көз чарай» талкуусуна Жогорку Кеңештин мурдагы депутаты, профессор Каныбек Осмоналиев жана саясий серепчи Сейтек Качкынбаев катышты.

«Азаттык»: Каныбек мырза, бийликтеги Кыргызстан социал-демократиялык партиясынын (КСДП) айланасындагы акыркы жылдагы ажырым күч алды. Партиянын кезектеги курултайын өткөрүүнүн тегерегинде да талаш кызыды. КСДПдагы кризистин негизги себебин сиз эмнеден көрөсүз?

Каныбек Осмоналиев.
Каныбек Осмоналиев.

Каныбек Осмоналиев: КСДПдагы бүгүнкү кризистик абалдын себебин бир эле нерседен көрөм. Эң башкысы - партия мүчөлөрүнүн башын бириктире турган, коомдун өнүгүшүнө алып келген программалары жок. Бул партия үчүн ыйык баалуулуктар жок, болгон да эмес. Алар үчүн байлык топтоп, бийликке келүү баарынан жогору турат.

Мен КСДПны жалпы кызыкчылыктар эмес, утурумдук кызыкчылыктар менен баш кошкон уюм катары эле көргөм, ал жөнүндө мурда да айтып келгем. Бул партиядагылар 2011-жылы ушундай жол менен бийликке келишкен, 2015-жылы да андан күчөп, парламентке киришти. Бүгүн эми жетер жерине келип отурат.

КСДПдагы кризистик абал жалпы өлкөгө терс таасирин тийгизе баштады. Андагы кризис 2011-жылы парламенттин төрагасын шайлап жатканда башталган, ошондо эле алар бийликти узурпациялоого киришкен.

КСДПдагы ички ыйкы-тыйкы Жогорку Кеңештин бешинчи чакырылышында эле байкалган, анда мен «Ар-Намыс» партиясынан депутат элем. Партия, анын парламенттеги фракциясы сыртынан караганда жакшы, бекем көрүнгөнү менен, ичинен караганда борпоң, бош, идеясы жок адамдардын башын утурумдук кошуп турган саясий уюм экени байкалчу. Атамбаев бийликте турганда анын баары сыртка билинчү эмес, ал күчкө салып катуу кармап келген. Атамбаев бийликтен кеткенден кийин баары ачыкка чыгып, партия экиге бөлүнүп отурат.

«Азаттык»: Сейтек мырза, КСДПнын тегерегиндеги талаш-тартыш партия ичиндеги идеологиялык көз караштардын келишпестигиби же лидерлердин жеке дымагынын натыйжасыбы?

Сейтек Качкынбаев.
Сейтек Качкынбаев.

Сейтек Качкынбаев: Мен мунун эки себебин көрүп турам. Биринчиси партиянын идеологиясына байланыштуу деп айтсак болот. КСДПны Кыргызстандагы тарыхы бар, тажрыйбалуу партия деп таанып келгенбиз. Бүгүнкү кризисти карап отуруп, ал партиянын тегерегинде идеологиялык максаттар менен бириккен, ал үчүн бекем турган адамдар бар экенине деле ишене албай отурабыз.

Экинчиден, бул Кыргызстанда саясий партиялар жөнүндө мыйзам чийки экендигин көргөзүүдө. Бизде мыйзамдарда партиянын лидерлери ким болушу керек, алар кандай шартта шайланышы керек, Жогорку Кеңештин ичиндеги фракция лидерлеринин абалы, статусу кандай болушу керек деген дагы көптөгөн пункттар так жазылбаганынан улам ушундай абал түзүлдү.

Көп партиялуулуктун дүйнөлүк тажрыйбасын карап көрсөк, шайлоодо жеңип келген партиянын лидери парламенттин ичинде болушу керек болчу. Бизде партиянын лидери сыртта болуп турду. Президент болгондугуна байланыштуу убактылуу партия лидерлигинен кетип турду да, кызматтан кеткенден кийин кайра партия башына барып алды. Бир жагы күлкүлүү көрүнүш. Бул көрүнүш жеке эле Алмазбек Атамбаевге байланыштуу эмес. Кыргызстанда алигиче жалпы эле саясий маданият калыптана элек.

Бийлик партиясындагы ажырым
please wait

No media source currently available

0:00 0:03:22 0:00

«Азаттык»: Каныбек мырза, КСДПнын экинчи тарабындагылардын бири, Жогорку Кеңештин депутаты Ирина Карамушкина «партияны бөлүп-жарууда бийликтин колдоосу болбосо бул долбоор иштебейт эле» деп жатат. Партиялык кризиске азыркы бийликтин канчалык тиешеси бар?

Каныбек Осмоналиев: Маселенин өзөгү - КСДПнын лидерлигин талашуу, алуу. Партиянын бир тарабы «6-апрелге курултай өткөрөбүз» деп жарыялады эле, экинчи тарабы «3-апрелге курултай өткөрбүз» деп чыкты. Мен экинчи тараптын башында турган Иса Өмүркуловдун интервьюсун көрдүм. Анын чабуулга өтүп, ишенимдүү сүйлөп жатканына караганда бийлик тараптан колдоо болгондой сезилип турат, муну ачык эле айталы. Кыргызстан кичинекей эле, ар бирибиздин кыймылыбыз жарым сааттан кийин жалпы өлкөгө билинет.

Кыскасы, КСДПда айыгышкан күрөштүн этабы башталды. Бул кризис апрель айындагы курултайлар менен бүтпөйт, булар «меньшевик-большевик» деген стадиядан да өтүп кетишти. Менимче, КСДПны талашып жаткан эки гана күч эмес, үчүнчү күч да бар экендигин эске алалы. Абдрахманов баштаган «Атамбаевсиз КСДП» кыймылы толугу менен Өмүркулов тарапты колдойт деп айта албайбыз. Ал тургай жаштардан куралган «төртүнчү күч» пайда болду деген маалыматтар чыгып жатат.

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Суроо жараткан сот чечимдери

Иллюстрациялык сүрөт.

Өткөн аптада Бишкектин Октябрь райондук сотунун судьясы Альбина Жээнбекова экс-президент Алмазбек Атамбаевге каршы арызды жарым-жартылай канааттандырып, аны 300 миң сомго доого жыкты.

Ушул эле судья 2017-жылы ошол кездеги президент Атамбаевдин кадыр-баркын коргоо боюнча башкы прокурордун арызын карап, журналист Нарын Айыпты 3 миллион сом төлөп берүүгө милдеттендирген.

Бишкектин Октябрь райондук соту 28-февралда Алмазбек Атамбаевди саясатчылар Азимбек Бекназаровго, Акматбек Келдибековго жана Кеңешбек Дүйшөбаевге 100 миң сомдон төлөп берүүгө милдеттендирди. Ошондой эле «Апрель» телеканалына карата материалдык доону канааттандыруудан баш тартты.

Үч саясатчы «кадыр-баркыбызга шек келтирди» деп Атамбаев менен «Апрелден» жалпысынан 18 миллион сом өндүрүп берүүнү өтүнгөн. Ишти райондук соттун судьясы Альбина Жээнбекова карады.

Жээнбекова 2017-жылы ошол кездеги башкы прокурор Индира Жолдубаева ошол учурдагы президент Алмазбек Атамбаевдин беделин коргоо максатында берген доо арызын да караган. Анда ал журналист Нарын Айыпты 3 миллион сом материалдык доого жыккан.

Нарын Айып судья Жээнбекованын окшош эле иш боюнча материалдык чыгымды ар түрдүү аныктаганына төмөнкүдөй комментарий берди:

Нарын Айып.
Нарын Айып.

- Судьялардын бирөө Октябрь райондук сотунун төрагасына барып «3 миллион сом деген көп. Мен аны азайтып 500 миң, 200 миң сом кылып берейин» десе «канча сурап жатса ошону канааттандырып бересиң» деп кууп чыгыптыр деп уккам. Азыр Атамбаевге 18 миллион сом доо коюлса, аны 300 миң сомго түшүрдү. Экинчиден, «Апрель» каналына коюлган 9 миллион сомдук доону такыр эле алып салды. Демек азыркы соттор калыс иштей баштады же сотторго президенттик аппараттан «сумманы азайткыла» деген тапшырма келген. Кайсы бир чечимди чыгарганы үчүн эч ким сотту күнөөлөй албайт экен. «Менин түшүнүгүм ушундай. Мен ушул чечимди калыс деп эсептейм» дейт экен. Кийин бир нерсе болсо «ошол учурда мыйзамды ушундай түшүнгөм. Азыр башкача» деп коёт.

Мурдагы президент Алмазбек Атамбаев былтыр май айында Нарын Айыпка карата материалдык доосунан баш тарткан. Бирок бул иш боюнча бардык инстанциянын чечими чыгып калгандыктан чечимдин өзү күчүндө калган.

Жарандык коом буга чейин «бийликтин көрсөтмөсүн аткарат» деген соттордун «кара тизмесин» түзүп, аларга каршы нааразылык акцияларын уюштурушкан. Аталган тизмеге райондук соттун судьясы Альбина Жээнбекованын да аты киргизилген.

Алмазбек Атамбаев бийликте турганда Өмүрбек Текебаев баш болгон «Ата Мекен» фракциясынын депутаттарынын ишин караган Биринчи май райондук сотунун судьясы Айбек Эрнис уулуна да доомат көп айтылып келет.

Конституциялык палатанын мурдагы судьясы Клара Сооронкулова соттордун жоопкерчилиги тууралуу буларга токтолду:

Клара Сооронкулова.
Клара Сооронкулова.

- Сотторду жоопкерчиликке тартуу кыйын. Ошондуктан сотторго сөзсүз түрдө люстрация керек. Мисалы, ошол эле аты айтылып жаткан Эрнис уулу Айбек, Кымбат Архарова дегендер мурдагы бийликтин тушунда деле ар кандай буюртмаларды аткарып келишкен. Азыр деле аткарып жатышат. Андыктан саясий буюртма аткарган сотторго каршы люстрация жөнүндө мыйзам кабыл алып, аларды тазалаш керек.

Өткөн аптада эле Алмазбек Атамбаев «Ата Мекен» партиясынын эки юристине койгон 10 миллион сомдук доо боюнча иш кайра Октябрь райондук сотуна жиберилди.

Акыркы учурлардагы коомчулуктун көңүл борборундагы иштер боюнча чечимдер өлкөдөгү соттук реформага байланыштуу маселени козгоду. «Адилет» укуктук клиникасынын жетекчиси Чолпон Жакупова «кийинки убактагы иштер соттор дагы эле көз каранды экендигинен кабар берет» деген пикирде.

Чолпон Жакупова.
Чолпон Жакупова.

- Азыр көп кишилер «судьялар оңолуп калышты» деп сүйүнүп жатышат, - деди ал. - Бирок мен антип ойлобойм. Азыр судьялар бир кишиден эле көз каранды, ошонун гана көзүн карап отурушат. Мурда кандай болсо, азыр деле ошол бойдон. Ошол эле соттор бир эле иш боюнча эки башка чечим чыгарып жатышат. Эгер эртең бийлик алмашып, бийликке Атамбаевдин командасынан киши келип калса, ушул эле судьялар башкача иштей баштайт. Бизде системалуу иш жок. Мыйзам сотторго өз алдынчалыкты берген. Бирок алар аны колдонууга эрки жетпей жатат.

5-мартта президент Сооронбай Жээнбеков сотторду кесиптик майрамы менен куттуктап, Жогорку соттун төрайымы Гүлбара Калиеваны кабыл алды. Анда өлкө башчы соттук реформа тууралуу сөз кылганын президенттик аппарат кабарлады.

- Өлкөдө жүргүзүлүп жаткан сот-укуктук реформанын алкагында судьялар корпусу коррупциялык элементтерден тазаланып, ачык-айкын иш жүргүзүп, жарандардын калыс сотко ишенимин кайтарышы керек. Сот системасынын жаңыланышы улуттук стратегиянын кыска жана узак мөөнөттүү багыттарынын алкагында өлкөнүн өнүгүшүнүн ажырагыс бөлүгү болуп калууга тийиш, - деди Жээнбеков.

Жогорку Кеңештин Конституциялык мыйзамдар, мамлекеттик түзүлүш, сот-укук маселелери боюнча комитетинин мүчөсү, депутат Айнуру Алтыбаева эл өкүлдөрүнө кайрылгандардын көбү сотторго нааразы экенин билдирди:

Айнуру Алтыбаева.
Айнуру Алтыбаева.

- Соттун чечиминде эки тарап бар. Анын бирөө сот чечимине ыраазы болсо, бирөө нааразы болот. Негизи депутаттарга жарандардын көбү соттордун ишине байланыштуу, сот реформасына нааразы болуп кайрылышат. Мен да эл катары сот реформасы тезирээк ишке ашса экен деп каалайм. Бирок мындай болбойт экен.

Президент 5-мартта мамлекет кийинки жылдары сот системасын реформалоого жана анын материалдык-техникалык базасын жакшыртууга көңүл буруп жатканын да айткан.

Жогорку соттун мурдагы төрагасы, экс-депутат Курманбек Осмонов Кыргызстандагы соттук реформа боюнча ою менен бөлүштү:

- Сот реформасы канчадан бери эле болуп келатат. Бийлик алмашкан сайын эле өздөрү каалагандай реформа кылып жатышат. «Казанчынын өз эрки кайдан кулак чыгарса» дегендей болуп жатышат. Ал эми «материалдык-техникалык базаны чыңдоо деген» бул соттук реформага кирбейт. Реформанын негизги максаты - адам укуктарынын корголушун жакшыртуу. Карапайым эл «сотко барып адилеттик таптым» дегенде гана реформа болот.

Кыргызстанда 2010-жылкы апрель ыңкылабынан бери сот тармагын реформалоо тууралуу айтылып келет.

Экс-президент Алмазбек Атамбаев коомчулуктун сынына, нааразылыгына карабай сот реформасы ишке ашканын айтып келген, бирок Жээнбеков кызматка барганы бул тармакта көп иштер жасала элек экенин билдирген.

Буга чейин айтылгандай, сот реформасын толук ишке ашырууга 2022-жылга чейин 17 миллиард сом керектелет. Бул каражат бюджеттен жана эл аралык донорлордон алынат.

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Уруучулуктан арылбаган саясат

Иллюстрациялык сүрөт.

Кыргызстанда маал-маалы менен кайсы бир уруулардын курултайы өтүп турат. Айрыкча саясий окуялардын алдында уруулук, аймактык жыйындар күч алып, ага аттуу-баштуу саясатчылар чакырылат.

3-мартта өткөн «Ай тамга Солто» коомунун курултайы коомчулуктун талкуусуна жем таштады. Ал чогулушка катышкан мамлекеттик ишмер Апас Жумагуловдун айтымында, жыйынга мурдагы өкмөт башчы Темир Сариев, парламент депутаты Мыктыбек Абдылдаев, Канат Исаев сыяктуу Чүй өрөөнүнөн чыккан бир топ саясатчылар келген.

Жумагулов жыйында ар кандай көйгөйлөр талкууланып, элди ынтымакка чакыруу тууралуу гана кеп болгонун, саясий мүнөздөгү сөздөр айтылбаганын билдирүүдө. Аксакал саясатчы өзү мындай курултайларды жайылтууга каршы экенин, бирок ал жерге сыйлуу конок катары чакырылгандыктан акыл-насаатын айтыш үчүн барганын кеп салды:

Апас Жумагулов.
Апас Жумагулов.

- Эми муну үгүт кылбашыбыз керек. 14 жылдан бери өткөрүп жүрүшкөн экен. «Төртүнчү жолу чогулуп жатабыз» деп айтып калышты. Эң негизгиси - биримдикке чакырып, элди бөлбөй, чечилбеген маселелерди талкууласак болот. Президентти, өкмөттү колдосок абдан туура болот. Мындай болсо чогула берели.

Анткен менен «KyrgyzToday» сайты жыйында «Ай тамга Солто» коому менен дагы бир «Солто» деген коомдун өкүлдөрүнүн ортосунда пикир келишпестик чыкканын жазды. Ошондой эле аталган сайт курултайга барган саясатчылардын узун тизмесин жарыялады.

Кыскасы, Кыргызстан эгемендик алган жылдардын тартып өлкөдө дээрлик бардык уруулардын курултайлары өтүп келатат. Интернетти ачып карасаң жакынкы жылдары эле болгон моңолдор, сарыбагыш, бугу, кушчу, кыпчак урууларынын чогулуштары кадимки саясий партиянын курултайындай өткөнүн көрүүгө болот. Айрым серепчилердин пикиринде, кээ бир саясатчылар уруучулукту, жердешчиликти колдонуп бийлик менен соодалашууну мыкты өздөштүрүп алышты.

Саясатчы Равшан Жээнбеков мындай жыйындар ачык өтүп, ага белгилүү саясатчылар барып жатканын опурталдуу деп эсептейт.

Равшан Жеенбеков.
Равшан Жеенбеков.

- Кээ бир саясатчылар, ишкерлер муну жеке кызыкчылыгына пайдаланып келишет, - деди ал. - Мурда жогорку деңгээлдеги саясатчылар буга ачык аралашчу эмес. Акыркы жолкусунда ачык эле мурдагы өкмөт башчылардын катышканы «цивилизациялуу, демократиялуу өлкө куруп, мамлекеттүүлүктү бекемдейбиз» дегенине туура келбейт. Алардын ошол жерде жүргөнү өтө уят. Анда алар өлкөнүн эмес, уруунун лидери болуп жүрө бериши керек.

Жыйырма жылдан бери «трайбализмден, уруулук, аймактык бөлүнүүдөн арылыш керек» деген чакырыктар байма-бай айтылганы менен иш жүзүндө коомчулук мындай түшүнүктөн арылбай жатат. Маселен, айрым учурда айылынан чыккан саясатчыны карапайым эл дараметине карабай «биздин бала» деген түшүнүк менен колдоп коёт. Ал тургай жогорку саясатта «президент түштүк аймагынан болсо, өкмөт башчы түндүк аймагынан болушу керек» деген жазылбаган мыйзам иштейт. Мындай «мыйзам» принциби министрлик кызматтардан тартып добуш алыш үчүн саясий партияларда да сакталат.

Тарыхчы Элери Битикчинин пикиринде, мамлекеттик институттар жакшы иштебеген учурда бейформал коомдор күч алат.

Элери Битикчи.
Элери Битикчи.

- Формалдуу эмес институттар күчтүү болуп атпайбы. Бул мамлекеттин алсыздыгы. Бардык институттар жакшы иштесе мындай топтор эч нерсеге таасир эте алмак эмес, - деди ал.

Алты миллиондон ашык эл жашаган мамлекетте көпчүлүктү түзгөн кыргыз улуту өз ичинен оң канат, сол канат, ичкилик жана аркалык, түндүк-түштүк деп бөлүнгөндөн сырткары кырк уруусун санайт. Адистер мындай бөлүнүү салт-санаа, үрп-адат, тарых үчүн жакшы болгону менен саясатта, кадр тандоодо тескери таасирин тийгизип жатканын белгилешет.

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Бийлик партиясындагы ажырым

Бийлик партиясындагы ажырым
please wait

No media source currently available

0:00 0:03:22 0:00

Дагы жүктөңүз

XS
SM
MD
LG