Линктер

жума, 19-июль, 2019 Бишкек убактысы 01:59

Саясат

Апта: Бакиевдерди эстеген АКШ менен Кыргызстан

Архивдик сүрөт: 28-март, 2008-жыл

Узаган аптанын урунттуу окуяларына сереп.

АКШ менен Кыргызстан мурунку президент Курманбек Бакиевдин тушунда чыгарылып кеткен активдерди кайтаруу тууралуу эки тараптуу билдирүүгө 25-февралда Бишкекте кол койду. Анын алдында Кыргызстандын Башкы прокуратурасы массалык маалымат каражаттарындагы Бакиевдин жана анын жакындарынын Кыргызстанга келиши мүмкүндүгү тууралуу кабарлар боюнча билдирүү таратты.

АКШнын мамлекеттик катчысынын жардамчысынын биринчи орун басары, Түштүк жана Борбор Азия боюнча элчи Элис Уэллс мурунку президент Курманбек Бакиевдин жакындарына таандык активдерди кайтаруу иштерин эки тараптуу кызматташтыктын жетишкендиги катары сыпаттады:

- Экс-президент Курманбек Бакиевдин үй-бүлөсү уурдаган 4,6 миллион долларлык активдерди териштирүү жана кайтарып алуу - эки өкмөттүн, атап айтканда, биздин укук коргоо органдарынын көп жылдан бери уланып жаткан кызматташтыгынын туу чокусу болуп саналат. Бул каражаттарды кайтарып алуу - чоң жетишкендик жана биздин эки тараптуу мамилелер үчүн абдан маанилүү учур. АКШ өкмөтү президент Жээнбековдун коррупцияга каршы күрөшүнө колдоо көрсөтөрүн баса белгилейт жана коррупцияга малынган аткаминерлер кыргыз мамлекетинен уурдаган каражаттарды кайтарып берүүгө АКШнын ынтызарлыгын көрсөтөт.

Бакиевдердин акчасы Кыргызстанга кайтарылабы?
please wait

No media source currently available

0:00 0:36:00 0:00

АКШнын Юстиция министрлиги 27-февралда аталган акча каражаты Кыргызстанга кайтарылганын жарыялады. Мекеменин расмий сайтындагы кабарга караганда, каражаттардын изи Бакиевдердин жеке банкири, өнөктөшү аталган Евгений Гуревичтин кылмыш ишин иликтөөдө табылып, 6 миллион доллар конфискацияланган. Анын 4,5 миллион долларга жакыны кайтарыла турган болгон. Калган каражатты кайтаруу үчүн кошумча аракеттер пландаштырылып жатканы маалымдалды.

Бакиевдердин финансылык кеңешчиси болгон, Кыргызстанда бир нече кылмыштар боюнча сыртынан соттолгон, АКШда да жазага тартылган Евгений Гуревич былтыр “Азаттыкка” берген маегинде Курманбек Бакиевдин үй-бүлөсү Кыргызстандан 200-300 миллион доллар чыгарып кеткен деген оюн айткан. Ал өзү Бакиевдер чыгарып кеткен активдерди Кыргызстанга кайтаруу боюнча кыргыз бийлиги менен кызматташууга даяр экенин да билдирген.

Евгений Гуревич сөз болуп жаткан 4,6 миллион доллар 2012-жылдын жаз айларында мурдагы кыргыз президентинин уулу Максим Бакиевге бейрасмий түрдө таандык болгон Гонконгдогу компаниядан АКШга которулганын “Азаттыкка” ырастады. Ал эми "24.kg" жаңылыктар агенттигине курган маегинде Гуревич АКШ бул акчага 2014-жылы “инсайдердик соодада” колдонулду деген шек менен арест койгонун, өзү Американын Юстиция министрлиги менен кызматташып, бул каражат кайдан келгенин аларга толук айтып бергенин билдирген.

Гуревич: Бакиевдер 200-300 млн. доллар уурдаган
please wait

No media source currently available

0:00 0:33:30 0:00

Бакиевдин режими тушундагы финансылык махинацияларды талдаган “Чек арасыз диктаторлор” китебинин авторлорунун бири, Британиядагы Эксетер университетинин профессору Жон Хезершоу "Бакиевдин тушунда чет өлкөгө чыгарылып кеткен каражаттын бир бөлүгү дээрлик тогуз жылдан кийин кайтарылып жатканына сиз кандай баа бердиңиз?" деген суроого мындайча жооп берди:

- Ыңкылаптан бери узак убакыт өттү. Бул Кыргызстандан уурдалып кеткен деп шек саналган каражаттын көлөмүнө салыштырмалуу кыйла аз акча. Бирок мунун өзү узакка созулган иликтөөлөрдөн жана мыйзамдык аракеттерден кийин “уурдалган акчаны кайтарса болот” деген принципти бекемдеген жагдай. Биз эми бул байлык чындап уурдалып кеткен жана мыйзамдуу түрдө таандык болгон тарапка же кыргыз элине кайтарылып жатат деп ишенимдүү айта алабыз. Менимче, бул жакшы жышаан. Бирок акчаны кайтаруу оор жана жай процесс. Алар каражаттын баарынын изин таба алышайт.

Жон Хезершоу белгилегендей, “Бакиевдин президенттигинин акыркы бир-эки жылында анын үй-бүлөсү Кыргызстанга келген чет өлкөлүк инвестициянын баарын көзөмөлдөп турган. Ал акчанын басымдуу бөлүгү “Азия универсал банкына” түшкөн. Алар ал жерден өлкөнүн сыртындагы жеке эсептерге которуп турушкан.

Чет өлкөгө чыгарылып кеткен активдерди кайтаруу жана уурдалган акчанын изин табуу багытында иш жүргүзгөн Швейцариянын Базел башкаруу институтунун директору Гретта Феннер кандай эффективдүү иш жүргүзсө болору тууралуу ой бөлүштү:

please wait

No media source currently available

0:00 0:07:40 0:00
Түз линк

Максим Бакиевдин таржымалы

40 жаштагы Максим Бакиевдин аты калың журтка атасы 2005-жылы президент болгондон кийин белгилүү болгон. Кезинде айрым бизнесмен жана мамлекеттик кызматкерлер анын коркутуп-үркүтүүлөрүнө кабылганын айтып чыгышкан.

2009-жылы ал ЦАРИИ же Өнүгүү жана инвестициялар боюнча борбордук агенттиктин башчылыгына дайындалган. Бул агенттик экономикасынын күрөө тамырын кармап турган.

7- апрель окуялары маалында АКШда жүргөн Максим Бакиев 2010-жылдын июнунда Британияга келип, кийинчерээк баш паанек алган.

Кыргызстанда Максим Бакиев коррупция жана башка бир катар экономикалык кылмыштар боюнча күнөөлүү деп табылып, 25 жылдан өмүрүнүн акырына чейин бир нече жолу сыртынан абакка кесилген.

Кыргыз тарап мурдагы президент Курманбек Бакиевдин кичүү уулун ири суммадагы акчаны өлкөдөн чыгарып кетти деп айыптап келет.

Мисалы, ал өнөктөштөрү менен бирге “Азия универсал банкы” аркылуу Социалдык фонддун кеминде 2 миллиард сомунун изин жашырган деп өмүрүнүн акырына чейин түрмөгө сыртынан кесилген. Бакиев өзү 2010-жылдан бери жаңы бийликтин саясий куугунтугуна кабылып келе жатканын билдирген.

2012-жылы Бакиевге АКШда баалуу кагаздарга байланыштуу көз боёмочулук кылган деген айып тагылып, бир жылга жетпей бул иш кайра жабылып калган.

2013-жылы кыргыз өкмөтүнүн өкүлү Максим Бакиевдин АКШдагы 74 миллион доллардык эсептери жабылганын айткан. Бирок андан кандай майнап чыкканы белгисиз.

Анын атасы, 2005-жылы Кыргызстандын президенти болгон Курманбек Бакиев 2010-жылдагы ыңкылапта үй-бүлөсү менен өлкөдөн качып, Беларустан башпаанек тапкан.

90 жакын адамдын өмүрүн алган апрель окуясы боюнча соттук жараяндын жыйынтыгында Курманбек Бакиев баш болгон 28 адамга айып тагылган. Курманбек Бакиевди 30 жыл, бир тууган иниси, Мамлекеттик күзөт кызматынын мурдагы башчысы Жаныш Бакиевди, ошол кездеги өкмөт башчы Данияр Үсөновду өмүр бою эркинен ажыратуу боюнча сыртынан өкүм чыккан.

Бакиевдин байлыгын Британия текшереби?
please wait

No media source currently available

0:00 0:34:57 0:00

Башы прокуратуранын Бакиевдер тууралуу билдирүүсү

Кыргызстандын Башкы прокуратурасы 22-февралда мурдагы президент Курманбек Бакиевдин жана анын жакындары боюнча капилет маалымат таратты. Ага чейин маалымат каражаттарына Бакиевдер Кыргызстанга келиши мүмкүндүгү тууралуу кабарлар чыкканы айтылган. Маселен, Курманбек Бакиевдин инилеринин бири Адыл Бакиев "Майдан" гезитине берген маегинде акыркы жылдары Казакстанда жашап жүргөнүн, Кыргызстанда ага мыйзамдык жактан доомат жок экенин айтып, мекенине кайтып келүү мүмкүнчүлүгүн четке каккан эмес. Агасы Курманбек Бакиев учурда Кыргызстанга инвестиция тартып келүү үстүндө иштеп жатканын кошумчалаган.

Көзөмөл мекемеси мурда козголгон кылмыш иштеринин алкагында 2010-жылы 7-апрелдеги окуялардагы адам өлтүрүү, коррупция жана мүлктү басып алуу фактылары боюнча Бакиевдерге карата сот өкүмдөрү чыкканын эскерткен. Ошондой эле учурда Бакиевдердин үй-бүлөсүнүн башка фактылар боюнча коррупциялык ишмердүүлүгү боюнча териштирүү жүрүп жатканын, анын жыйынтыгы менен юридикалык баа берилери айтылган.

Атамбаев доого жыгылган сот иши

Бул жумада экс-президент Алмазбек Атамбаевдин атына байланышкан эки сот иши өттү. Эки сот иши тең Алмазбек Атамбаевдин пайдасына чыгарылган жок.

Бишкектеги Октябрь райондук соту экс-президент Алмазбек Атамбаевди саясатчылар Азимбек Бекназаровго, Акматбек Келдибековго жана Кеңешбек Дүйшөбаевге 100 миң сомдон төлөп берүүгө милдеттендирсе, Бишкек шаардык соту Алмазбек Атамбаевдин президент болуп турган кезинде "Ата Мекен" партиясынын эки юристине койгон 10 миллион сомдук доосу боюнча иш кайра Октябрь райондук сотуна жиберди.

28-февралда Бишкектин Октябрь райондук соту саясатчылар Азимбек Бекназаровдун, Акматбек Келдибековдун жана Кеңешбек Дүйшөбаевдин экс-президент Алмазбек Атамбаевге жана «Апрель» телеканалына каршы берген арызы боюнча чечимин чыгарып, алардын доосун жарым-жартылай канааттандырды. Сот мурдагы президентти үч саясатчынын ар бирине 100 миң сомдон кенемде төлөп берүүгө, ал эми "Апрель" телеканалын такталбаган маалымат таратканы жөнүндө төгүндөө берип, доогерлерге эфирдик убакыт берүүгө милдеттендирди.

Жогорку Кеңештин экс-спикери Акматбек Келдибеков, Убактылуу өкмөттүн мүчөлөрү Азимбек Бекназаров жана УКМКнын мурдагы төрагасы Кеңешбек Дүйшөбаев экс-президент Алмазбек Атамбаевдин “Апрель” телеканалында 10-декабрда чыккан маегине байланыштуу мурдагы президентти жана каналдын жетекчиси Дмитрий Ложниковду сотко берген.

Ал эми 27-февралда экс-президент Алмазбек Атамбаевдин атына байланышкан дагы бир ишти Бишкек шаардык соту карады. Алмазбек Атамбаев президент болуп турган кезде анын ар-намысын коргоп Башкы прокуратура "Ата Мекен" партиясынын юристтери Канатбек Азизди жана Таалайгүл Токтакунованы сотко берген. Бул ишти караган Октябрь райондук сотунун 2017-жылдын декабрында чыгарган чечими жаңы ачылган жагдайларга байланыштуу жокко чыгарылып, аталган райондук сотко кайра кароого жөнөтүлдү:

- Чечим 27-февралда чыгып, доо толугу менен жокко чыгарылды. Бирок Алмазбек Атамбаевдин кадыр-баркын коргоп сотко берген Индира Жолдубаеванын арызы калды. Бишкек шаардык соту аны кайрадан Октябрь райондук сотуна жиберди. Себеби кайсы сот мыйзамсыз чечим кабыл алса, кайра ошол сот аны жокко чыгарат. Бирок коюлган 10 миллион сомдук доо жана "АКИпресске" барып, "туура эмес маалымат бериптирбиз, жүк Атамбаевдики эмес экен" деген сөздөрдү айтуу боюнча соттун чечими жокко чыкты. Эми соттук материалдар Бишкек шаардык сотунан Октябрь райондук сотуна өткөрүлдү. Мыйзам боюнча райондук сот аны бир айдын ичинде карап чыгыш керек. Мүмкүн ал 10 же 20 күндүн ичинде болуп калышы ыктымал.

Токтакунова менен Канатбек Азиз 2017-жылдын март айында Бишкекте басма сөз жыйынын өткөрүп, "Дача-СУ айылына кулаган учактагы жүк президент Алмазбек Атамбаевге тиешеси бар" деген маалымат тараткан. Атамбаев муну жалган жалаа катары сыпаттап, жүк анын үй-бүлөсүнө тиешеси жок экенин бир нече жолу кайталаган.

Октябрь райондук сотунун 2017-жылдын 4-декабрдагы чечимине ылайык, Атамбаевге материалдык доону өндүрүп бериш үчүн эки юристтин айлыгы түшчү банктагы эсеби жабылган. Алардын маалыматына караганда, банкта Канатбек Азиздин 204 миң сому, Токтакунованын 167 миң сому турат. Андан тышкары Токтакунованын үч автоунаасы, Бишкектеги эки үйү менен эки жер тилкеси камакка алынган. Ошол эле соттун чечими менен “Ата Мекен” партиясынын юристтери Таалайгүл Токтакунова менен Канатбек Азизге чет өлкөгө чыгууга тыюу салынган. Ошол соттук териштирүүлөрдө экс-президенттин өкүлү "кулаган учактагы жүк Атамбаевдики эмес деп төгүндөгүлө, 10 млн. сом айыппулду да төлөгүлө" деп талап кылган.

“Ата Мекен” – мурдагы президент Алмазбек Атамбаевге оппозицияда болгон. Партия лидери Өмүрбек Текебаев анын саясатын катуу сындап, парламентте импичмент жараянын баштоо демилгесин да көтөргөнү маалым. Кийин ал "орус жаранынан пара алган" деген айып менен сегиз жылга соттолуп, азыр абакта. "Ата Мекендин" лидери ага коюлган айыптардын баарын четке каккан.

Атамбаев президент болуп турган кезде бир катар маалымат каражаттары, журналисттер жана укук коргоочулар менен соттошуп, он миллиондогон сомдук доолорду койгон.

Кундуз Жолдубаева.
Кундуз Жолдубаева.

Экс-президент башкарган КСДПнын расмий өкүлү Кундуз Жолдубаева Атамбаевге байланышкан акыркы соттук чечимдерди бийликтин тапшырмасы катары сыпаттады:

- Бир жылдан бери эле экс-президент Алмазбек Атамбаевди каралоо өнөктүгү жүрүп жатат. Муну бийликтин өзүнүн башкы саясий каршылашына кылып жаткан басымы, кысымы деп эсептейбиз. Азыр соттор толугу менен өз алдынча иш алып барган жок. Мисалы, Бишкек шаардык сотунун кечээ кабыл алган чечими деле кайсы бир көрсөтмөнүн көрсөткүчү болсо керек.

Бишкектеги Октябрь райондук соту экс-президент Алмазбек Атамбаевди Азимбек Бекназаровго, Акматбек Келдибековго жана Кеңешбек Дүйшөбаевге 100 миң сомдон төлөп берүүгө милдеттендирген чечими кызуу талкууланууда.

Саясат таануучу Бекбосун Бөрүбашев Алмазбек Атамбаевди саясатчылар Азимбек Бекназаровдун, Ахматбек Келдибековдун жана Кеңешбек Дүйшөбаевге 100 миң сомдон төлөп берүүгө милдеттендирген иш боюнча мындай дейт:

​- Кыргызстанда ар бир адам кылган ишине, айткан сөзүнө жооп бериши керек. Ошол эле учурда айтылган сөз, сын да объективдүү болушу керек. Бизде экс-президенттин кол тийбестиги боюнча мыйзам бар эмеспи. Бул жагдай Алмазбек Атамбаевден «экс» деген макамды алууга карата биринчи кадам болуп калды окшойт. Дагы бир жагдай - бизде сотко ишенүү оор. Эгерде Атамбаев азыр президент болуп турганда сот таптакыр башкача чечим чыгармак. Аны биз көрбөдүк беле. Өзү убагында айрым бир адамдарды сотко берген, миллиондогон доого жыккан.

Үч саясатчы “телеканалдагы маегинде экс-президент ар-намысыбызга шек келтирди” деп, мурдагы президент менен телеканалдан жалпы жонунан 18 млн. сом өндүрүп берүүнү соттон өтүнүшкөн.

- Менин көз карашымда бул жерде сотторго эч кандай басым жок. Болгону үч саясатчы Атамбаевге теңелип өтө чоң сумманы коюп беришкен эле да. Ал эми сот алардын аброюн 100 миң сом менен баалап берди. Кыргызстандын өзүнүн шартында негизи ошондой эле болуп келген. Анан Атамбаевдин учурунда эле соттор анын командасынын баасын миллион-миллион кылып, кымбаттатып коюшкан да, - деди "Легендарлуу парламенттин" депутаты, юрист Мукар Чолпонбаев.

Пакистан – Индия чатагы

Кыргызстан менен бирге Шанхай кызматташтык уюмуна кирген Индия менен Пакистандын мамилеси ушул жумада курчуп кетти. Индия учактары 1971-жылдагы акыркы согуштан бери биринчи жолу чек ара тилкесин кесип өтүп, Пакистан тарапта аба соккуларын жасады.

Пакистандын бийлиги 1-мартта эки күн мурда колго түшүрүлгөн индиялык учкучту өткөрүп бергенине карабай, талаштуу Кашмир аймагында кырдаал курч бойдон калууда. 2-мартта Индия менен Пакистандын куралдуу күчтөрү талаштуу чек ара тилкесинде бири-бири тарапка ок атты. Исламабаддын билдиргенине караганда, индиялыктардын аткылоосунан алардын эки жоокери набыт болду.

Ага чейин Индиянын полициясы Пакистан жоокерлеринин артиллериялык аткылоосу чек ара тилкесиндеги үйгө тийип, 24 жаштагы келин, анын беш жаштагы уулу жана тогуз айлык кызы мерт болгонун маалымдаган.

Эки тарап 2-мартта бири-бирин мындан башка да адам курмандыгына алып келген аткылоолорго айыпташууда.

Дели менен Исламабаддын ортосундагы акыркы чыңалуу Индия 26-февралда да Пакистандын аймагындагы "террорчулардын лагерине" сокку ургандан кийин күчөдү. Индиянын аскер аба күчтөрүнүн Пакистандын Балакот аймагындагы жоочуларды бутага алган бул операциясы 1971-жылдагы акыркы согуштан берки чек ара тилкесин кесип өткөн алгачкы аба соккусу катары мүнөздөлүүдө.

Индия мындай кадамга 14-февралда Кашмирдин Индия башкарган бөлүгүндө кеминде 41 полиция кызматкеринин өмүрүн алган жанкечтинин жардыруусунан кийин барган. Индиялык жоокерлердин өмүрүн алган чабуулга Пакистан тараптагы "Жаиш-е-Мухаммад" тобу жоопкерчилик алган.

Ал эми 27-февралда Пакистан Индиянын аскердик учагы Кашмирди экиге бөлүп турган чек ара тилкесинен учуп өтүп, Пакистандын аба мейкиндигине киргенде атып түшүрүлгөнүн жарыялаган. 1-мартта өткөрүлүп берген индиялык учкуч ошондо колго түшүрүлгөн.

Индиянын кулаган учагы.
Индиянын кулаган учагы.

Индия Пакистанды "согушкерлерди таптап жатат" деп күнөөлөсө, расмий Исламабад андай айыптарды четке кагат. Делинин көз карашында, Исламабад "көзөмөл сызыгына өзү машыктырган согушкерлерди жөнөтөт”. Пакистан болсо Кашмир аймагынын өз тагдырын аныктоо күрөшүнө дипломатиялык колдоо көргөзүп жатканын гана билдирип жүрөт.

Британиянын үстөмдүгү аяктаган 1947-жылдан бери Пакистан менен Индия мусулмандар басымдуулук кылган талаштуу Кашмирди талашып, чатакташып келе жатат. Атомдук куралга ээ эки өлкө ортосундагы үч согуштун экөө азыр экиге ажырап турган Кашмир чөлкөмү үчүн болгон. Талаштуу аймакта адам курмандыктарына алып келген кагылыштар жана атышуулар тез-тез кайталанып турат.

АКШ, Европа Биримдиги, Кытай жана Орусия Индия менен Пакистанда кырдаал курчуп жатканына тынчсыздануусун билдиришүүдө. 27-февралда Кошмо Штаттардын коргоо министринин милдетин аткаруучу Патрик Шанахан эки тарапты тең аскердик аракеттерден алыс болуп, тирешти деэскалация кылууга чакырды.

Евробиримдиктин тышкы иштер мекемесинин башчысы Федерика Могерини Индия менен Пакистанды "болушунча сабырдуу болууга" үндөп, бул олуттуу кесепеттердин алдын ала турганын билдирди.

Пакистандын жакын өнөктөшү болуп саналган Кытай эскалацияга байланыштуу терең тынчсыздануусун билдирип, Исламабад менен Дели кырдаалды жөнгө салыш үчүн болгон күчүн жумшайт деп үмүттөнөрүн белгиледи.

Орусия эки өлкөнү сабырдуулукка чакырып, бул жагдайды саясий-дипломатиялык жол менен чечүү зарыл экенин билдирген.

Индия менен Пакистан дүйнөдө өзөктүк куралы бар деп саналган тогуз өлкөнүн катарына кирет.

Алар өзөктүк арсеналдарын мүмкүн болушунча кеңейтүү багытында иштеп жатканы Тынчтыкты изилдөө боюнча Стокгольмдо жайгашкан эл аралык институттун 2016-жылдагы баяндамасында айтылган. Алардын эсебинде Пакистанда 110-130, Индияда 100-120 өзөктүк дүрмөт бар.

2017-жылы Астана шаарында өткөн Шанхай кызматташтык уюмунун 17-саммитинде дүйнөдөгү ядролук державалар - Индия менен Пакистан аталган уюмга толук кандуу мүчө болуп киришкен.

ШКУга Индия, Казакстан, Кыргызстан, Кытай, Тажикстан, Пакистан, Өзбекстан жана Орусия мүчө.

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Кыргыз бийлиги кадрлардан кыйналды

Иллюстрациялык сүрөт.

Айрым министрлер кызматка кирише элек жатып депутаттардын сынына кабылды. Бул өлкөдөгү кадр саясаты жана анын сапаты тууралуу маселени козгоду.

Жанат Бейшенов транспорт жана жол министри болуп январдын аягында дайындалган. Ал президент Сооронбай Жээнбековдун каарына калып кызматтан кеткен мурдагы министр Жамшитбек Калиловдун ордуна келген.

Бейшенов министр болгонуна бир айдан өтүп өтө элек жатып депутаттардын сынына кабылды. Жогорку Кеңештин Транспорт, коммуникациялар, архитектура жана курулуш боюнча комитетинин шейшемби күнү өткөн жыйынында депутат Рыскелди Момбеков аталган министрликтин мисалында өкмөттүн кадр саясатындагы кемчиликтерге токтолду:

Рыскелди Момбеков.
Рыскелди Момбеков.

- Жанат Саматович, сиз кесибиңиз боюнча инженер-куруучу экенсиз. Архитектура жана курулушту бүтүптүрсүз. Сиздин биринчи орун басарыңыз Жеңишбек Ногойбаев инженер-механик, эскиче компьютерщик, жаңыча айтканда «айтишник» экен. Экинчи орун басарыңыз кесиби боюнча экономист, менежер, үчүнчү орун басарыңыз инженер, стажер экен. Мындайча айтканда Транспорт жана жол министрлигинде саясий кызматта отурган төрт кишинин бирөө да жол тармагы боюнча кесиптин ээси эмес. Мен сиз ушул кызматка баратканда «жок дегенде бир жолчуну алыңыз» деп айткам. «Макул» дегенсиз. Бирок чече албай койдуңуз өңдөнөт. Кубатбек Айылчиевич, бул өкмөттүн кадр саясатындагы калпыстыктары.

Кийинки убакта бир катар өкмөт мүчөлөрү депутаттар менен коомчулуктун сынына кабылды. Премьер-министр Мухаммедкалый Абылгазиев февраль айында эле экономика министри Олег Панкратовго, билим берүү жана илим министри Гүлмира Кудайбердиевага ишиндеги кемчиликтери үчүн эки сыйра сөгүш жарыялады. Мындан тышкары, бир катар агенттиктер менен комитеттердин жетекчилерине сөгүш жарыялап, эскертүү берди.

Ал эми айыл чарба, тамак-аш өнөр жайы жана мелиорация министри Нурбек Мурашевди сындабаган киши калган жок. Министрдин сөзүнө ишенип алып, картөшкөнү көп айдаган дыйкандар түшүмүн жарытылуу акчага сата албай, картөшкөсү кампадан чыкпай жатат.

Мухаммедкалый Абылгазиевдин өкмөтү менен келген саламаттык сактоо министри Космосбек Чолпонбаевдин аты да чырлуу иштердин чордонунда жүрөт.

Жогорку Кеңештин Эл аралык иштер, коргоо жана коопсуздук боюнча комитетитинин мүчөсү, депутат Абдывахап Нурбаев министр аралашкан автоунаа чырына байланыштуу Чолпонбаев кызматтан кетиш керек деп эсептейт.

Абдывахап Нурбаев.
Абдывахап Нурбаев.

- Дүйнөлүк банктан Саламаттык сактоо министрлигине 11 миллион доллар каражат келген, - деди депутат. - Ал каражат аймактардагы 64 ооруканага жумшалышы керек болчу. Азыркы министр Чолпонбаев кызматка келгенде Дүйнөлүк банкка кат жазып, келишимге өзгөртүү киргиздирип, 101 миң долларга эки жол тандабас сатып алган. Эл аралык иштер, коргоо жана коопсуздук боюнча комитет ишти иликтеп чыгып, «премьер-министр саламаттык сактоо министринин иш ордун карасын» деген чечим чыгарды. Премьер-министр аны «өзүмдүн кадрым» деп алып келип алды. Өкмөт башчы досунун кызыкчылыгын карап, бирок жалпы элдин, ошол тармактын кызыкчылыгын карабай, ушуга окшогон кадрларды кармап отурат. Булар негизи өзүлөрү «кечирип койгула» деп элден кечирим сурап кетип калышы керек болчу.

Аткаруу бийлигиндеги акыркы окуялар өкмөттөгү жана жалпы эле өлкөдөгү кадр саясатына байланыштуу маселени козгоду. «Кыргыз бийлиги жаңы көз караштагы реформатор адамдарды катарына кошууга даярбы, кадрлар кандай негизде тандалып жатат?» деген суроолор пайда болду.

- Азыркы өкмөттүн башында отурган адамдар жаңыча ойлонгон адамдардын оюн түшүнбөйт. Ошондуктан мындай адамдарды алып келе албайт. Прогресcивдүү ойлонгон, жаңы идея менен келген адамдар өкмөт жетекчилери менен бир пикирге келе албаса, иштей да албайт. Ошондон улам эски кадрларды алып келип жатышы мүмкүн. Өкмөт башчысы өзү жаңыча ойлонуп, мурда СССРдин курамында болгон Грузия менен Армения эле экономикасын кантип көтөрүп, коррупцияны кантип жойгонун көрүп, ушуга окшогон иштерди жасашы керек болчу. Анан ал өзү буларды кылбаса бир киши бир тармакка келип ишти жасай албайт, - деди Абдывахап Нурбаев.

Жалпы өлкөдөгү кадр саясатын алганда акыркы кезде мурда-кийин иштеп кеткен аткаминерлер кызматка келе баштады. Маселен, президент Сооронбай Жээнбеков 4-февралда «Комиссар Каттани» деген лакап ат менен белгилүү милициянын генерал-майору Өмүрбек Суваналиевди Коопсуздук кеңешинин катчысынын орун басары кылып дайындаган.

Андан көп өтпөй 8-февралда Мелис Турганбаев Жаза аткаруу мамлекеттик кызматынын (ЖАМК) төрагасы болгон. Турганбаев 2014-жылдан 2016-жылга чейин ички иштер министри болуп иштеген.

Жогорку Кеңештин мурдагы депутаты Нарынбек Молдобаев Кыргызстанда саналуу гана адамдар кызматтан кызмат алмаштырып иштеп келатканын эске салды:

- Мисалы, картада валет, дама, король, туз өңдүү чоң карталар бар. Ошол өңдүү Кыргызстандын элитасында деле бир эле кишилер айланып эле жүрөт. Аты аталган Мелис Турганбаев менен Өмүрбек Суваналиев - мурда иштеп жүргөн кишилер. Мүмкүн алардын тажрыйбасын пайдаланалы деген ой болгондур. Экөө буга чейин саясатта жүрүшкөн. Бирөө шайлоо учурунда азыркы ажо үчүн чуркап эле иштеп жүргөн.

Бир катар талдоочулар Кыргызстанда кадрдык саясат партиялык ишмердикке байланып калганын белгилешет. Алар Жогорку Кеңештеги коалициялык көпчүлүктү түзгөн фракциялар министрликтерден тартып андан төмөнкү кызматтарга кадрларды сунуш кылып жаткандыктан алар да жоопкерчиликтүү экенин айтышат.

Мамлекеттик кадр кызматынын мурдагы жетекчиси Чолпонкул Арабаев кадрлар жетиштүү экенин, бирок аларды пайдалануу жагы аксап жатканын айтты:

Чолпонкул Арабаев.
Чолпонкул Арабаев.

- Бирөө кайсы бир адамды «ушул иштейт, ишеничти актайт» деп алып келет. Бирок айрым учурларда ал ишенич акталбай калууда. Бул жалаң эле өкмөттүн иши эмес. Бул парламенттин, өкмөттүн жана айрым саясатчылардын кылганы. Айрыкча министрлерди Жогорку Кеңештеги фракциялар кызматка көрсөтүп жатат. Кыргызстанда кадрдык кризис жок. Кадр деген толтура. Илим-билимдүү, өз тармагын жакшы билген, ошол тармактын бир учун чойгон бир топ улан-кыздар бар. Мына ошондой кадрларды издеп табыш керек. Экинчи айта турган нерсе - кадрды даярдаш керек. Анткени кадр даярдоо да чоң маселе.

Кадр даярдоо демекчи, мамлекеттик кызматкерлердин кесипкөйлүгүн арттырыш үчүн Мамлекеттик кадр кызматынын карамагында улуттук кадр резерви түзүлгөн. 2017-жылдын аягы, 2018-жылдын башында аталган кадр резервине кабыл алыныш үчүн 715 киши сынакка катышып, 34ү өткөн. Ушуга чейин анын ичинен үч гана киши жумушка кирди.

Мамлекеттик кадр кызматынын директору Акрам Мадумаров кадр резервине экинчи ирет сынак жарыяланып, ага 500гө жакын адам катышканын кабарлады. Эми алардын арасынан да тандалып алынып, улуттук кадр резерви толукталат. Бирок аталган резервден кызматка дайындалгандардын саны дээрлик жокко эсе экенин Мадумаров өзү деле моюнга алды:

Акрам Мадумаров.
Акрам Мадумаров.

- Биз президенттин, өкмөттүн жана Жогорку Кеңештин аппаратына «улуттук кадр резервинде кишилер кезекте турат, аларды караңыздар» деп маалымат бергенбиз. Бул азырынча толук иштей элек. Мурдагы жумада бизди президенттин аппаратынын жетекчисинин биринчи орун басары Алмаз Муканович кабыл алып, резервдеги адамдар менен бир сыйра баарлашты. Бул иш сөзсүз алдыга жылат. Биз улуттук кадр резерви боюнча иш жүргүзүп жатканыбызга бир эле жыл болду. Эми жакынкы төрт-беш жылдын ичинде бир системага түшүп калат. Мындан ары жооптуу кызматтарга улуттук кадр резервиндеги адамдар баргыдай болгон система түзүлөт деп ойлойм.

Расмий маалымат боюнча азыр Кыргызстанда 16 миң 955 мамлекеттик кызмат орду бар. Иш жүзүндө 15 миң 873 кызматкер иштеп жатат. Андан тышкары 8484 муниципиалдык кызматкер бар.

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Мырзакматов партиясын жанданта баштады

Мелис Мырзакматов.

Бишкекте 1-мартта «Улуттар биримдиги» партиясынын саясий кеңеши жыйын куруп, анда аткаруучу комитеттин катчысы болуп Клара Сооронкулова дайындалды.

Бул партияны Ош шаарынын мурдагы мэри Мелис Мырзакматов түзгөн. Экс-мэрге 2014-жылы кылмыш иши козголуп, эл аралык издөө жарыяланган жана сыртынан жети жылга соттолгон. Мырзакматов кылмыш ишин саясий куугунтук катары баалап жүрөт.

Конститициялык палатанын мурдагы судьясы Клара Сооронкулова аны «Улуттар биримдигине» партия лидери, экс-мэр Мелис Мырзакматов өзү чакырганын «Азаттыкка» ырастады. Ал партиянын учурдагы башкы максаты шайлоого карата ишин жандантуу болорун айтып берди:

Клара Сооронкулова.
Клара Сооронкулова.

- Мен «Улуттар биримдиги» партиясынын саясий кеңешине кирдим. Мени бүгүн аткаруучу комитеттин катчысы кылып шайлашты. Буга чейин «Ата Мекен» партиясында эмес белем? Парламенттик шайлоодо алардын тизмесинде болгом. Партиялар өздөрү кыймылдабаса, эч качан партиялык түзүлүш болбойт. Парламентаризмдин өнүгүшү да партиялардан түздөн-түз көз каранды. Ошондуктан жасалма партияларды түзүүдөн качышыбыз керек. Мен көптөн бери эле кайсы партиянын алкагында күчүмдү сынап көрсөм экен деп ойлонуп жүргөм. Анан мага Мелис Мырзакматов өзү сунуш кылды, саясий кеңеш менен эки-үч жолу жыйын болду. Мен макулдугумду бердим. Азыр эми партияны жандантып, күчтөп, чыныгы партия түзөлү деген кыялыбыз бар. Ошонун үстүнөн иштейбиз.

Мелис Мырзакматов партиясынын ишинин жанданышы тууралуу өзү үн ката элек.

Юридика илимдеринин кандидаты Клара Сооронкулова 2010-жылы апрель ыңкылабынан кийин Баш мыйзамды өзгөртүү боюнча түзүлгөн Конституциялык кеңешменин төрагасынын орун басары болгон. 2011-жылы ошол кездеги президент Роза Отунбаеванын сунушу менен Жогорку соттун Конституциялык палатасынын судьясы болуп дайындалган.

Ал коомчулуктун калың катмарына 2015-жылы таанылган. Ошол кезде биометрикалык каттоо жөнүндө мыйзам боюнча талаш чыккан. Сооронкулова «бул жарандардын укугун бузат» деп баа берген. Ошондон кийин Соттор кеңешинин сунушу менен Жогорку Кеңеш аны судьялык кызматтан мөөнөтүнөн мурда бошоткон. Бишкекте Сооронкулованы колдогон нааразылык акциялары да өткөн.

Клара Сооронкулова ошондон тартып өлкөдөгү коомдук-саясий иштерге кызуу аралаша баштаган. 2015-жылы парламенттик шайлоодо «Ата Мекен» партиясынын тизмесинде болгон.

Саясат таануучу Турат Акимов Ош шаарынын мурунку мэри Мелис Мырзакматов өз партиясына таасирлүү адамдарды топтоого аракет кылып жатканын айтты:

Турат Акимов.
Турат Акимов.

- Клара Сооронкулова белгилүү адам жана мыйзамчыл юрист. Шайлоо кодексин жакшы түшүнөт. Анан ушул жагдайларга кызыгуудан улам Мырзакматовдон сунуш түшкөн чыгар. Мырзакматов өзү Кыргызстанда болбогондуктан, анда «Кыргызстанда ишимди жүргүзсүн, эгер партия шайлоодон утуп парламентке келип калса, мени реабилитациялоо боюнча иш жүргүзөт» деген бир эле максат бар. Башка максат деле жок. Партияга таасирлүү адамдарды топтошу мүмкүн. Анткени куугунтукка кабылган адам бизде ар дайым сыйланып келген. Эми Сооронкулова тегерегине кимди топтойт - кеп ошондо. Саясий кеңешине кимдер киргенин билбейм, ошон үчүн мүнөздөмө бере албайм. Мындар ары кандай иш жүргүзүшөрүн айтуу кыйын. Партиялар ар кошкон адамдарды жыйнап алып, парламентке келгенде эле чачырап жатпайбы.

«Улуттар биримдиги» партиясынын жылдызы Мелис Мырзакматов Ош шаарынын мэри болуп турганда жанган. 2012-жылы Ош шаардык кеңешине шайлоодо 45 мандаттын 21и аталган партияга тийген. Андан кийин мэр шайлоодо Мелис Мырзакматов Айтмамат Кадырбаевге утулуп калган. Экс-мэр буга байланыштуу ошол кездеги бийликти айыптаган.

Мелис Мырзакматовго 2014-жылы ноябрда кылмыш иши козголуп, эл аралык издөө жарыяланган. Ага «Оштун мэри болуп иштеп турганда эстакада көпүрөсүн курууда 30 миллион сомго жакын зыян келтирген» деп айып коюлган. 2015-жылы жайында Ош шаардык соту Мырзакматовду сыртынан жети жылга соттоп, үй-мүлкүн конфискациялоо жөнүндө чечим чыгарган.

«Улуттар биримдиги» соңку парламенттик шайлоого өз алдынча барган эмес. Бирок «Ата Мекенди» ачык колдогон жана Мырзакматов партиянын тизмесинде үчүнчү болуп турган. Тизмеге «Улуттар биримдигинин» 40 мүчөсү кошулганы менен бирөөнө да мандат тийген эмес. Ош шаарында «атамекенчилерди» добуш бергендердин алты пайызга жетпеген бөлүгү колдогону маалым болгон.

«Улуттар биримдиги» 2016-жылы Ош шаардык кеңешине шайлоого да катышкан эмес.

Президентке караштуу Мамлекеттик башкаруу академиясынын ректору, профессор Алмазбек Акматалиевдин баамында, Кыргызстанда саясий партиялар келерки парламенттик шайлоону утурлап жандана баштады.

Алмазбек Акматалиев.
Алмазбек Акматалиев.

- Саясий партиялар 2020-жылдагы шайлоого кызуу даярдана башташты, - дейт саясат таануучу. - Алар күчтүү, эл алдында жүргөн адамдарды тартканга аракет кылышат. Тизмелер тууралуу сөз кылуу азырынча эрте. Тизме шайлоонун алдында гана аныкталат. Азыр партияларда күчтөрдү топтоо иштери болуп жатканы бир чети мени кубандырат. Партиялар так шайлоонун алдында эмес, ага чейин деле иштегенди үйрөнүшү керек. Биз саясий демократиянын ушундай тибин тандап алгандан кийин партиялар өтө маанилүү саясий институт болуп саналат. Улуттук биримдикти көздөгөн партиянын чыгышы деле менимче жаман фактор эмес. Бирок биздин партиялык системадагы негизги маселе - саясий партиялар бир адамдын тегерегинде, ошол адамдын каражаты менен топтолгону. Тилекке каршы, бир эле адамдын кадыр-баркы менен кармалып турган партиялар көп болуп жатпайбы.

Мурдагы президент Алмазбек Атамбаев бийликтен кеткенден кийин Мелис Мырзакматов тууралуу пикири өзгөргөнү белгилүү болгон. Былтыр жыл этегинде «Апрель» телеканалындагы маегинде ал азыркы президент Сооронбай Жээнбековду «убагында Мырзакматовдун көлөкөсүндө эле жүргөн» деп айткан. Жээнбеков жана анын аппараты буга байланыштуу үн каткан эмес.

Кыргызстанда келерки парламенттик шайлоо 2020-жылы күзүндө өтөт. Кыргыз коомчулугу үчүн шайлоого карата партиялардын биригиши, саясатчылардын күтүүсүз тандеми, тизме түзүүдөгү ызы-чуу, бириндеп-чачырап кеткен учурлар жаңылык эмес.

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Аймактарды чабал кадрлар тарта албайт

Иллюстрациялык сүрөт.

Президент Сооронбай Жээнбеков аймактарды өнүктүрүү боюнча системага салынган саясаттын жоктугун, жергиликтүү бийликтердин чабалдыгын моюнга алды.

Жергиликтүү кеңештердин сапаты канткенде жакшырат? Айыл өкмөт башчысын эл шайласа эгемендүү болуп, бийликтин баркы көтөрүлөбү?

“Арай көз чарай” талкуусуна өкмөттүн Нарын облусундагы ыйгарым укуктуу өкүлү Аманбай Кайыпов жана Жергиликтүү өз алдынча башкаруу жана улут аралык мамилелер боюнча мамлекеттик агенттиктин мурдагы төрагасы Бакыт Рыспаев катышты.

“Азаттык”: Аманбай мырза, президент Сооронбай Жээнбеков мамлекеттик саясатты алып барууда жергиликтүү бийликтер чабалдык кылып жатканын айтты. Мындай баага кошуласызбы? Аймактагы бийликтин жөндөмсүздүгү эмнеде? Мыйзам боюнча ыйгарым укугу жетишсизби же кадрлар начар болуп жатабы?

Айылдык кеңештин 11 депутаты болсо, анын алтоонун тилин тапкан киши эле шайланып калып жатпайбы. Шайланган адамдын жетекчилик тажрыйбасы, билими, жөндөмү экинчи планда калууда.
Аманбай Кайыпов.

Аманбай Кайыпов: Азыркы күндө акимдердин бийлиги чектелүү экени баарыбызга маалым. Мурдагыдай айыл өкмөттөрүн дайындай албайт, кызматтан бошото албайт. Себеби, мыйзам ошондой. Бирок ошого карабай акимдердин жоопкерчилигин катуу сурайбыз, көп тапшырмаларды беребиз.

Айылдык кеңеште 15 же 20 депутат бар. Ошол депутаттар айыл өкмөт башчыларын шайлашат. Айыл өкмөтүнүн бюджетин бекитет, алардын отчетун алат. Сапат жөнүндө кеп кылганда, айталы, айылдык кеңештин 11 депутаты болсо, анын алтоонун тилин тапкан киши эле шайланып калып жатпайбы. Шайланган адамдын жетекчилик тажрыйбасы, билими, жөндөмү экинчи планда калууда. Ага акимдин таасири жок. Ошондуктан акимдин бийлигин кеңейтүү боюнча маселе чыгууда.

Азыр өкмөттө комиссия түзүлүп иштеп жатат. Жыйынтыгында макулдашуулар болсо, мыйзамга өзгөртүүлөр киргизилип, акимдерге бир топ ыйгарым укуктар берилет.

Ошондо жергиликтүү администрацияларда, акимдерде тиешелүү иштерди натыйжалуу алып барууга көп мүмкүнчүлүктөр түзүлөт деп ойлойбуз.

Жээнбеков: элет менен байланыш начар
please wait

No media source currently available

0:00 0:01:04 0:00

“Азаттык”: Бакыт мырза, бийликтин күчтүүлүгү эки факторго көз каранды эмеспи. Райондун акими, облус губернаторуна бийликти бергени менен ал деңгээлде бюджет жок. Акча жок жерде бийликти кантип күчтөндүрсө болот?

Айтылып жаткан өкмөттүн комиссиясы кандай гана корутундуга келбесин ал мыйзамсыз болуп калат. Мыйзамдуу жол менен барабыз десек, анда Конституцияны өзгөртүү керек.
Бакыт Рысбаев.

Бакыт Рысбаев: Туура, мен акимдердин бийлигин күчөтүп, ролун бекемдөө керек деген демилгеге кошулам. Бирок, кандай сунуштар, ой-пикирлер болбосун Конституцияга каршы келбеши керек. Конституциянын 113-беренесинде: “Мамлекеттик органдар жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын мыйзамда каралган ыйгарым укуктарына кийлигишүүгө укуксуз” деп жазылып турат. Демек аким айыл өкмөттүн ишине кийлигишүүгө акысы жок.

Айтылып жаткан өкмөттүн комиссиясы кандай гана корутундуга келбесин ал мыйзамсыз болуп калат. Мыйзамдуу жол менен барабыз десек, анда Конституцияны өзгөртүү керек. Дүйнө жүзүндө “жергиликтүү өз алдынча башкаруу деген өзүнчө система”. Ал эми аким – мамлекеттик бийликтин төмөнкү бутагы, ал өзүнчө система.

Жергиликтүү өз алдынча башкаруу - эл түзгөн өзүнчө бийлик. Акимдин ролун канткенде жогорулатабыз? Аким мыйзам боюнча райондогу Соцфонд, салык инспекциясы сыяктуу ж.б. тармактык бөлүмдөрдүн ишин координациялайт деп турат. Эгер ошол бөлүмдөрдүн жетекчилерин акимдин макулдугу менен дайындайт десе ошондо мамлекеттик бийликтин баркы, жоопкерчилиги да жогорулайт эле.

Айталы, “Востокэлектронун” райондук жетекчиси райондун акиминин сунушу менен гана дайындалышы керек. Эгер райондо свет өчүп калса, же авария болсо эл РЭСке барбайт, райондун жетекчисине келет, алардан талап кылат.

“Азаттык”: Аманбай мырза, аким же губернаторго тармактык башкармалыктарды, айыл өкмөттөрдү көзөмөлдөгөнгө, дайындаганга кошумча укуктарды берүү баягы эски буйрукчул, административдик заманга кайтып келгендик деп сындагандар аз эмес.

Аманбай Кайыпов: Мурда акимдер, айыл өкмөт башчылары тааныш-билиш, туугандык байланыштар менен дайындалып келгени белгилүү. Азыр андай жасай албайсың. Азыр элдин таасири башка, көз карашы башка. Ошондуктан азыр бизде жоопкерчилик да башка болууда. Айыл өкмөттөрдү эл шайласын дегендер чыкты.

Биз андай жолдон өткөнбүз. Түз шайлоого келгенде элдин ынтымагын бузабыз, уруу-урууга, айыл-айылга бөлүнгөнүн көрдүк го. Ошондуктан биз маселенин чечүүнүн жолдорун сунуштап жатабыз. Мисалы, райондун акими айыл өкмөтүнүн башчылыгына жарайт деген эки-үч талапкерди айылдык кеңешке сунуштаса, алардын көп добуш алганы жетекчи болсун деп жатабыз. Конституцияга каршы келбеш үчүн мыйзамга өзгөртүүлөрдү киргизүү керек.

Бакыт Рысбаев: Эгер биз айыл өкмөт башчысына тажрыйбалуу, даярдыгы мыкты адам келсин десек анда жалпы эл катышкан түз шайлоодон качпашыбыз керек. Дүйнөнүн өнүккөн өлкөлөрүнүн баарында шаардын мэрлерин, жергиликтүү бийлик башчыларын эл шайлайт. Биздин эл президенти, Жогорку Кеңештин депутаттарын шайлап эле жатпайбы. Бизге түз шайлоодон башка натыйжалуу жол жок.

27-февралда өткөн форумда президент “Жергиликтүү өз алдынча башкаруу жөнүндө” кодекс кабыл алыныш керек деп жакшы сунуш айтты. Кубаттай турган демилге. Кодекс мыйзамдан жогору турат. Кабыл алынып калса, мэриялар менен айыл өкмөттөрүнүн ыйгарым укуктары боюнча көп маселелерди чечсе болот. Бирок ага кандай жоболор кирет ал башка маселе. Канткен күндө да кодексти Конституциянын алкагынан чыгарбаш керек.

(Талкуунун толук вариантын ушул жерден угуңуз)

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Кытай Шинжаңга дипломаттарды кайра чакырды

Кытай. Шинжаң-уйгур автоном району.

Кытайдын бийлиги бир нече мамлекеттин БУУда иштеген өкүлдөрүнө Шинжаңдагы «саясий тарбия берүү» лагерлерин көрсөтүп чыкты. Алардын айрымдары аймакта абал жакшы экенин айтып, Кытайдын саясатын колдоп чыгышты.

Дипломатиялык булактар Бээжин эл аралык коомчулуктун сынына камтама экенин билдирип жатышат. Ушул аптада БУУда Шинжаң темасы көтөрүлүп, Бээжиндин дарегине сын-пикирлер айтылды.

«Reuters» агенттигинин маалыматына караганда, Бээжин Сауд Арабиясынын, Алжирдин, Марокконун, Ливандын, Египеттин, Вьетнамдын, Лаостун, Мьянманын, Камбожанын, Бангладештин, Орусиянын, Түркмөнстандын, Грузиянын, Венгриянын жана Грекиянын дипломаттарын Шинжаңга чакырды. Бул - аймакка чет элдик дипломаттардын төртүнчү чакырылышы. Алар бардыбы же жокпу, анысы азырынча кабарлана элек.

Ага чейин, февралдын башында Пакистандын, Венесуэланын, Кубанын, Египеттин, Камбожанын, Орусиянын, Сенегалдын жана Беларустун БУУдагы дипломаттары Шинжаңды кыдырып чыкканы белгилүү болду. Венесуэланын БУУдагы өкүлү Хорхе Валеро Кытайда бир топ өзгөрүү бар деген баасын берди:

- Кытай бийлигинин саясатын сындап, айыптагандар бар. Алар Кытай элинин жашоосу акыркы жылдарда өзгөргөнүнө ишенбейт. Алар Кытайдын модели дүйнөдөгү өнүгүп келе жаткан башка өлкөлөргө үлгү болот деп тынчсызданышат.

Шинжаңдагы лагерлерди кыдырып чыккан Камбожанын БУУдагы өкүлү Ней Самол Кытайдын саясатын мындайча кубаттады:

- Террорчулуктун бардык түрү адамзатка каршы. Акыркы 25 айда мындай бир да окуя болгон жок. Ошондуктан Кытайдын Шинжаңдын бийлиги өтө туура багыт тандап алды деп эсептейм.

Хотандагы «окутуп-тарбиялоочу борбордогу» кыз-келиндер. 5-январь, 2019-жыл.
Хотандагы «окутуп-тарбиялоочу борбордогу» кыз-келиндер. 5-январь, 2019-жыл.

Акыркы жылдарда Кытайдын Шинжаңдагы саясаты эл аралык коомчулуктун көңүлүн өзүнө бурду. Бээжин бул жайларды «элди агартуучу, тарбиялоочу борборлор» деп атап, муну менен шинжаңдыктар коомго интеграция болууну үйрөнүп, экстремизмге жана террорчулукка каршы күрөш жүрүп жатканын билдирип келет. Укук коргоо уюмдары лагерлерде кармалган улуттук азчылыктардын саны миллионго жеткенин белгилеп жүрүшөт.

Шинжаңдагы окуялар башталгандан бери биринчи жолу быйыл январда чет элдик журналисттердин барышына уруксат берилген. Анда маалымат каражаттарынын анча чоң эмес тобун бийлик өкүлдөрү бура бастырбай коштоп жүргөн.

«Reuters» агенттиги дипломатиялык булактарына таянып Бээжин Шинжаңдагы улуттук азчылыктардын абалына байланыштуу эл аралык коомчулуктун улам күчөп жаткан сынына, өзгөчө Вашингтондун санкция тууралуу эскертүүлөрүнө бушайман экенин кабарлап, бийлик ошол себептен улам абалды өзгөртүү аракетинде деп боолгоду. Ал эми байкоочулар Шинжаңга дипломаттардын улам чакырылышын Бээжиндин актануу аракети катары мүнөздөп жатышат. Алар бул аракетти эл аралык эки маанилүү жыйын менен байланыштырышат.

Биринчиси - 25-февралда Женевада башталган БУУнун Адам укуктары боюнча кеңешинин сессиясы. Экинчиден, Кытайдын «Бир алкак, бир жол» демилгеси апрелде Бээжинде талкууланганы турат. Ага бир нече мусулман мамлекеттеринин жетекчилери катышаары күтүлүүдө.

2018-жылдын ноябрында БУУнун Адам укуктары боюнча комитетинде Кытайдын баяндамасы каралганда бир топ Батыш өлкөлөрү, негизинен Швейцария, Германия, Британия, АКШ Бээжиндин Шинжаңдагы саясатын катуу сынга алышкан. Адатта мусулман өлкөлөрү Кытайдын бийлигин сындоодон четтеп келсе, февралда Түркия кескин билдирүү таратып, Бээжинди Шинжаңдагы лагерлерди жабууга чакырып, чөлкөмдөгү саясатты «уят» деп баалады. Бээжин буга кыжырдануу менен жооп кайтарып, түрк тараптын билдирүүсүн «жийиркеничтүү» деп атады.

Түркиянын тышкы иштер министри Мевлют Чавушоглу ушул аптада БУУда Шинжаң маселесин кайра көтөрдү. Бирок түрк тышкы иштер министринин бул жолку сөзү дипломатиялык тилде, жумшагырак болгону байкалды:

Мевлют Чавушоглу.
Мевлют Чавушоглу.

- Кытайга келсек, БУУнун Расалык басмырлоого каршы комитети таап чыккан маалыматтар жана Шинжаң-уйгур автоном районундагы уйгурлар менен башка мусулман топтордун укугу бузулуп жатканы тууралуу ар кыл уюмдардын баяндамалары тынчсызданууга негиз берет. Кытай террорчулуктун тамырын кыркууга укуктуу экенин түшүнсөк да, террорчулар менен бейкүнөө адамдарды айырмалаш керек экенин айткыбыз келет. Биз «Бир Кытай» саясатын колдойбуз. Бирок адам укуктарын, дин эркиндигин сыйлоого, уйгурлардын жана башка мусулман топторунун маданий өзгөчөлүгүнүн коргоого үндөйбүз.

Бээжинде иштеген чет элдик дипломаттардын бири анонимдүү түрдө Кытай Түркиянын артынан башка ислам мамлекеттери да өз позициясын билдирип чыкпасын деп кооптонуп турганын кабарлады. Батышт өлкөлөрүнүн бир нече дипломаттары «Reuters» агенттигине мусулман мамлекеттери Шинжаңды талкуулоодон качып жатканына таң калганын айтышкан. Маалыматка караганда, былтыр Батыш өлкөлөрүнүн элчилери Кытай Компартиясынын Шинжаңдагы башчысы Чжан Чунсян менен жолугушуу тууралуу өтүнүч жиберип, бирок андан майнап чыккан эмес. Жолугушуу тууралуу өтүнүчкө кол коюу тууралуу кат көп өлкөнүн өкүлчүлүгүнө жиберилгени менен бир да мусулман мамлекети аны колдоп, кол койгон эмес.

Ошентсе да Түркиянын акыркы билдирүүлөрү Шинжаңдагы кырдаалды айыптагандардын катарына ислам дүйнөсү да кошулат деген үмүттү сактап турат. А бирок тышкы саясат боюнча эксперттер андай болушунан күмөн санап, муну мусулман өлкөлөрдүн көпчүлүгүнүн өзүндө адам укуктары тебеленип жатканы менен түшүндүрүшөт.

Укук коргоочулардын билдирүүсүнө караганда, Шинжаңда репрессия улуттук азчылыктарга, анын ичинде уйгурларга, кыргыздарга, казактарга каршы багытталган. Шинжаңда жакындары калган кытайлык кыргыздар менен казактар ал жакта катуу кысым болуп жатканын айтып жүрүшөт.

«Азаттык» «тарбия берүүчү» лагерлерде отуруп чыккандардын, жакындарын издегендердин айткандарын көп жарыялаган. Анда кайрылмандар лагерлерди «катаал шарттагы түрмө» деп сыпатташкан. Кытай бийлиги куугунтук жана аңдуу, кысым тууралуу маалыматтарды жанына жакын жуута элек.

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

КТРК: Байкоочу кеңеш талапкерлерди сынады

КТРК: Байкоочу кеңеш талапкерлерди сынады
please wait

No media source currently available

0:00 0:06:04 0:00

Кара-Суудагы Путинге даттангысы келгендер

Москва, 17-апрель, 2014-жыл.

Кара-Суу районунун тургундары айыл өкмөт башчынын үстүнөн Орусиянын президенти Владимир Путинге даттанарын билдиришти.

Активист Төлөгөн Келдибаев кыргыз жарандарынын Путинге даттануу боюнча ниетин аргасыздыктан, бийликке ишенимдин жоктугунан улам келип чыккан кадам катары баалады. Ал арада өкмөттүн Ош облусундагы өкүлчүлүгү Путинге даттанууга камынган адамдарды кабыл аларын жарыялады.

Айыл өкмөткө нааразы болгондордун бири Гүлнара Мырзакеримова Путинге азырынча даттана элек экенин, бирок ошондой ниетте жүргөнүн айтты:

- Азырынча «Владимир Путинге даттанабыз» деп гана койдук. Бирок ага даттана элекпиз. Биз Путинден балдарыбызга турак жай курууга жер бөлүү маселесин чечип берүүнү сурамакпыз. Жердин айынан барбаган жерибиз калбады. Бир жылдан бери Ош менен Кара-Суунун прокуратурасына, Жогорку Кеңешке да жаздык. Жыйынтык чыккан жок. Акыры ошону Путинге жазалы деп чечтик. Менин үйүмдө азыр эки келин отурат.

Иллюстрациялык сүрөт.
Иллюстрациялык сүрөт.

Айыл өкмөткө нааразы болгондордун дагы бири Орозкан Токторалиева Путинге даттануу тууралуу айтпаганын билдирип, бирок мамлекеттик органдардын ишин сынга алды:

- Менин кызыма 2013-жылы турак жай алууга айыл өкмөттүн токтому чыккан. Бирок жерди беришкен жок. Токтом алты жыл бою сандыгымда жатты. Ал арада кызым «жер сатып алам» деп Орусияга иштегени кетти. Акыры ошол токтомду сатып көрөйүнчү деп саттым. Сатарым менен жер табылып, архитектура башкармалыгынан документтери бүтүптүр. Жер бар экен го, табылат экен го? Эмне үчүн карапайым элди алдашат? Жер сатуу биздин айыл өкмөттө чоң бизнеске айланып калган. Ал акча айыл өкмөтүбүздүн сол чөнтөгүнө түшөт. Муну сот, прокуратура органдары эмнеге көрбөйт?

Бул эки жаран - Ош облусунун Кара-Суу районуна караштуу Кызыл-Кыштак айыл өкмөтүнүн тургундары. Алар акыркы эки жылдан бери өздөрү жашаган айыл өкмөттүн ишин басма сөз жыйындарында ачык сындап келатышат. Бирок алардын ишине коомчулук да, бийлик да бийлик көңүл бурган эмес. Путинге даттанарын жарыялаганга чейин гана коомчулуктун оозуна алынды. Социалдык тармактарда аларга болушкан да, тилдеген да пикирлер жазылып атат.

Активист Төлөгөн Келдибаев алардын арызын бийликке ишеничтин жоктугунун далили катары баалады:

Төлөгөн Келдибаев.
Төлөгөн Келдибаев.

- Кыргызстанда адилеттүүлүк жок да. Сот калыс эмес, бийлик кайдыгер. Анан алар мукурады. Эл айласы кеткенинен Камчы Көлбаевге, Алмамбет Анапияевге кат жазган, даттанып барган. Эми Путинге жазып жатышат. Мындан ары Трампка жазышы да мүмкүн. Бийликтин кадыры жок болсо жүдөгөн эл ушинтип ар кимге жалдырайт да. Мунун баары элдин бийликке ишеними жок экенин, үмүтү соолуганын далилдейт.

Ал арада өкмөтүн Ош облусундагы өкүлчүлүгү «айыл өкмөткө каршы Путинге даттанам» деген жарандарды кабыл аларын жарыялады. Өкүлчүлүктүн басма сөз катчысы Нуркыз Кадырбекова буларды айтты:

- Ал жаңылыктан кийин бизге келген каттарды текшерип көрдүк. Мырзакеримова да, Токторбаева да бизге арыз жазган эмес экен. Бирок губернатор Узарбек Жылкыбаев аларды кабыл алып, арыздарын уга турган болду. Айыл өкмөттүн ишине нааразы болгон тургундарды чакыртууга тапшырма берилди.

Аталган айыл өкмөттүн башчысы Шарабидин Капаров өзүн сындаган Токторалиева менен Мырзакеримовага жер бермек түгүл, тескерисинче экөөнү тең сотко берген. «Беделиме доо кетирди» деп, ал өзүн сындаган эки аялдын ар биринен 1,5 миллион сомдон өндүрүп берүүнү соттон суранган. Сөз болуп жаткан Кызыл-Кыштак айыл өкмөтүндө 37 миң адам жашайт.

Сурамжылоо: Путинге даттангыңыз келеби?
please wait

No media source currently available

0:00 0:03:24 0:00

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Жаңы-Өзөн кайра козголду

Жаңы-Өзөндө иш орундарын түзүүнү талап кылгандар топтолгон жер. 24-февраль, 2019-жыл.

Казакстандын Жаңы-Өзөн шаарында кайрадан нааразылык чыкты. Шаардын ондогон жашоочулары бир нече күн бою көчөгө чыгып, ишке орноштурууну, айлык акыны көтөрүүнү талап кылышты.

Укук коргоо органдары акцияга катышкан 16 кишини кармап, беш күндөн жети күнгө чейин камакка алды. Окуяны чагылдырууга барган «Азаттыктын» кызматкерлери да полицияга сурак берип чыгышты.

Жаңы-Өзөндө жумушсуздук маселесин чечүү талабы бир нече аптадан бери айтылып келет. 19-февралда ондогон адамдар шаардык акимчиликтин алдына чогулуп, ошол жерден казак президенти Нурсултан Назарбаевге Интернет аркылуу видео кайрылуу жиберишкен:

- Акимдерге кайрылып келдик, алар жалган нерселерди айтып, калп убада берип кетип калышат. Жаңы-Өзөндө жаштардын баары жумушсуз. Бизге эмне керек? Жумуш керек. Убактылуу келишим түзүп, кайсы бир компанияда алты ай иштетип, андан кийин кубалап салгандардын кереги жок. Быйылкы жаштар жылында бизге колдоо болуп, туруктуу жумуш орундары түзүлсүн! Элге иш берген мекемелер ачылсын!

Жаңы-Өзөндүн тургундарынын талабы өткөн аптанын аягында да жаңырды. Ондогон адам бир нече күн бою шаардык иш менен камсыздоо жана социалдык программа бөлүмү жайгашкан Нике каттоо сарайынын алдына чогулушту. Алар жергиликтүү бийликтин элди иш менен камсыздоо саясатына нааразылыгын билдирип, президенттен айына 150 миң теңгеден жогору айлыгы бар иш таап берүүнү талап кылышты. Бул күндөрү эл чогулган жерди полиция курчап турду.

Социалдык нааразылыктан кийин 23-февралда Маңгыс-Тоо облусунун жетекчилиги вакансиялар көргөзмөсүн уюштурду. Бирок нааразы тарап «бул орундар бир үй-бүлөнү эмес, керт башты багууга да жетпейт» деп ага канааттанган жок. Көргөзмөгө келген облус акиминин орун басары Марат Скаков чогулган элдин алдында сөз сүйлөп, «бийлик мүмкүнчүлүгүнө жараша маселени чечүүгө аракет кылат» деп убада берди. Бир нече күндөн бери Нике каттоо сарайынын алдында топтолгон элдин талабын чагылдырууга барган «Азаттыктын» казак кызматынын журналисти Сания Тойкен менен оператор Санат Нурбековду 27-февралда полиция кармап, бир канча сааттан кийин гана кое берди. Сания Тойкен кармоо алдында күч колдонулганын, полиция суракка алганын билдирди:

Сания Тойкен.
Сания Тойкен.

- «Азаттык» радиосунун оператору Санат Нурбеков экөөбүздү колубузду кайрып эки башка машинеге салып кетишти. Жолго бир жарым саат кеткен, мында 3 саат тергөөдө болдук. Биз Жаңы-Өзөнгө 26-февралда түндө келгенбиз. Эртең менен жумуш талап кылып жаткандар менен кездешүүгө келгенде алар менен жолугушканга үлгүртпөй эле бизди полиция алып кетти. Менин видеого тартып жаткан «Айфон» телефонумду күч менен тартып алып, сынган абалда кайтарып беришти.

Ушул эле күнү Жаңы-Өзөн шаарында иш орундарын түзүүнү талап кылган акцияларга катышкан 16 адам кармалып, беш күндөн жети күнгө чейин камакка алынганын Маңгыс-Тоо облустук прокуратурасы билдирди. Кармалгандарга «коомдук жайды булгаган, адепсиз сөздөрдү сүйлөгөн» деген айып коюлган. Дагы бир жаранга «Социалдык, расалык, улут аралык кастыкты козутуу» беренеси менен кылмыш иши козголгону маалым болду. Кылмыш-жаза кодексине ылайык, бул берене менен айыпталгандар эки жылдан жети жылга чейин эркинен ажыратылат.

Ага дейре, жекшембиде Маңгыс-Тоо облусунун прокурорунун орун басары Ержан Турмагамбетов чогулган эл менен жолугушканда аларды тарап кетүүгө чакырып, коомдук жайда жүрүү эрежелерин бузганы үчүн жазага тартылышы мүмкүн экенин эскерткен:

Ержан Турмагамбетов.
Ержан Турмагамбетов.

- Биз баарын камерага тартып алдык. Мен силерге ага катары эскертип атам. Бул жерге түкүрүп, насыбай чеккен туура эмес. Мындай аракеттер үчүн мыйзамда жаза каралган. Биз силерге 12-февралдан бери болушунча мүмкүнчүлүк бердик.

Жергиликтүү бийлик жумуш орундары менен камсыз кылуу боюнча комиссия түзүлүп, иштеп жатканын билдирүүдө.

Жаңы-Өзөн Казакстандагы мунайга бай аймактардын бири катары белгилүү. Шаарда 2011-жылы болгон кандуу окуялардан кийин казак бийлиги атайын программа иштеп чыгып, Жаңы-Өзөндү өнүктүрүүгө 2013-жылы 13 миллиард теңге, 2015-жылы 224 миллион теңге бөлүнгөн.

2011-жылдын 16-декабрында Жаңы-Өзөн шаарында мунайчылардын узакка созулган иш таштоосу кагылыш менен аяктап, коопсуздук күчтөрүнүн огунан 17 адам өлүп, жүздөн ашуун киши жарадар болгон. Бул окуялардан кийин «жапырт баш-аламандык уюштурган» деген кине менен 37 киши соттолгон. Алардын ичинен 13 киши үч жылдан жети жылга чейин кесилип, үчөө толук акталып чыккан. Калганы шарттуу түрдө эркинен ажыратылган. «Кызмат абалынан аша чапкан» деген негизде бир нече полиция кызматкери да жоопко тартылган.

Казакстандык жана эл аралык укук коргоо уюмдары, Батыш мамлекеттери Астананын аракетин айыптап, кан төгүүнүн күнөөлүүлөрүн жазалоого, аны калыс иликтөөгө чакырышкан. Айрым саясатчылар Жаңы-Өзөндөгү бул кан төгүүнү «экинчи Желтоксон» деп баалаган.

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Сурамжылоо: Путинге даттангыңыз келеби?

Сурамжылоо: Путинге даттангыңыз келеби?
please wait

No media source currently available

0:00 0:03:24 0:00

Сот юристтердин ишин артка кайтарды

Юристтер Канатбек Азиз, Таалайгүл Токтакунова жана экс-президент Алмазбек Атамбаев.

Экс-президент Алмазбек Атамбаевдин «Ата Мекен» партиясынын эки юристине койгон 10 миллион сомдук доосу боюнча иш кайра Октябрь райондук сотуна жиберилди.

Бишкек шаардык соту 27-февралда ушундай чечим чыгарды. Юристтер бул адилеттүү болгонун айтып, райондук сот ишти биротоло токтотот деп үмүт артып турушат. Ал эми Кыргызстан социал-демократиялык партиясы (КСДП) соттун бул чечимин бийликтин көрсөтмөсү катары баалап жатат.

Бишкек шаардык соту «Ата Мекен» партиясынын юристтери Канатбек Азиз жана Таалайгүл Токтакунова боюнча Октябрь райондук сотунун чечимин жокко чыгарды. Эми иш жаңы ачылган жагдайларга байланыштуу аталган райондук сотто кайра каралат.

Башкы прокуратура 2017-жылы ошол кездеги президент Алмазбек Атамбаевдин «кадыр-баркына шек келтирди» деп сотко арызданган. Соттун бардык инстанциялары доо арызды толук канааттандырып, юристтер 10 миллион сомдук айыпка жыгылган.

Жогорку соттун Конституциялык палатасы былтыр 17-октябрда «башкы прокурор президенттин ар-намысын анын макулдугу болмоюнча коргой албайт» деген чечим кабыл алган.

Юристтер Конституциялык палатанын ушул бүтүмүнө таянып, ишти кайра кароо боюнча шаардык сотко арызданган. Анын жыйынтыгы тууралуу Канатбек Азиз «Азаттыкка» буларды билдирди:

Канатбек Азиз.
Канатбек Азиз.

- Чечим кечээ, 27-февралда чыгып, доо толугу менен жокко чыгарылды. Бирок Алмазбек Атамбаевдин кадыр-баркын коргоп сотко берген Индира Жолдубаеванын арызы калды. Бишкек шаардык соту аны кайрадан Октябрь райондук сотуна жиберди. Себеби кайсы сот мыйзамсыз чечим кабыл алса, кайра ошол сот аны жокко чыгарат. Бирок коюлган 10 миллион сомдук доо жана «АКИпресске» барып, «туура эмес маалымат бериптирбиз, жүк Атамбаевдики эмес экен» деген сөздөрдү айтуу боюнча соттун чечими жокко чыкты. Эми соттук материалдар Бишкек шаардык сотунан Октябрь райондук сотуна өткөрүлдү. Мыйзам боюнча райондук сот аны бир айдын ичинде карап чыгыш керек. Мүмкүн ал 10 же 20 күндүн ичинде болуп калышы ыктымал.

Атамбаевге материалдык доону өндүрүп бериш үчүн эки юристтин айлыгы түшчү банктагы эсеби жабылган. Алардын маалыматына караганда, банкта Канатбек Азиздин 204 миң сому, Токтакунованын 167 миң сому турат. Андан тышкары Токтакунованын үч автоунаасы, Бишкектеги эки үйү менен эки жер тилкеси камакка алынган.

Таалайгүл Токтакунова Октябрь райондук соту эми чечимди алардын пайдасына чыгарат деп ишенип турат. Ал коюлуп жаткан айыптарды далилдеп бериш үчүн Алмазбек Атамбаев сотко өзү келиши керек деп эсептейт.

Таалайгүл Токтакунова.
Таалайгүл Токтакунова.

- Соттун чечиминде «жүк аткезчилик жол менен келген. Ошондон кийин Атамбаев байып кеткен» деген мен айтпаган эле сөздөр кошулуп калган, - деди ал. - Ушунун баары сотто каралыш керек. Эми өзү (ред: Алмазбек Атамбаев) сотко келиши керек. Анткени прокуратура сотко анын кызыкчылыгын коргоп кайрыла албайт. Ошондой эле 10 миллион сом кайдан чыкты, эмне үчүн кадыр-баркын 10 миллион сомго баалады, айтып берсин да. Эмне үчүн 1 миллион, 100 миллион же 1000 сом эмес?

Токтакунова менен Канатбек Азиз 2017-жылдын март айында Бишкекте басма сөз жыйынын өткөрүп, «Дача-СУ айылына кулаган учактагы жүк президент Алмазбек Атамбаевге тиешеси бар» деген маалымат тараткан. Атамбаев муну жалган жалаа катары сыпаттап, жүк анын үй-бүлөсүнө тиешеси жок экенин бир нече жолу кайталаган.

КСДПнын расмий өкүлү Кундуз Жолдубаева Атамбаевге байланышкан акыркы соттук чечимдерди бийликтин тапшырмасы катары сыпаттады:

- Бир жылдан бери эле экс-президент Алмазбек Атамбаевди каралоо өнөктүгү жүрүп жатат. Муну бийликтин өзүнүн башкы саясий каршылашына кылып жаткан басымы, кысымы деп эсептейбиз. Азыр соттор толугу менен өз алдынча иш алып барган жок. Мисалы, Бишкек шаардык сотунун кечээ кабыл алган чечими деле кайсы бир көрсөтмөнүн көрсөткүчү болсо керек.

Укук коргоочу, жарандык активист Рита Карасартова сөз болуп жаткан иш артка кайтарылганы менен сот бийлиги дагы эле өз алдынча боло албай жатканына көңүл бурду:

Рита Карасартова.
Рита Карасартова.

- Кайсы гана бийлик келбесин, ошол бийликтин сөзүн сүйлөй турган сот тутумун калыптандырып алдык. Бүгүн «жакшы чечим чыгарды» деп сүйүнүп жатабыз. Эртең саясий абал өзгөрө турган болсо соттор кайра эле туура эмес чечим чыгара бериши мүмкүн. Бул күтүлгөн эле жагдай. Анткени системалуу эч нерсе өзгөргөн жок. Эгер системалуу иш жүрсө соттор «биз мыйзамдуу чечим кабыл алсак ошол бизди коргойт экен» деп мыйзамдын чегинде иштемек. Азыр андай жок. Сот кылып ишке отургузууну, кайра кызматтан кетирүүнү президент гана чечкендиктен эч нерсе өзгөрбөйт.

Башкы прокуратура «Ата Мекендин» юристтеринин Дача-СУга кулаган жүк боюнча басма сөз жыйынын чагылдырган «Азаттык Медиа» мекемеси менен мурунку «Zanoza.kg», азыркы «Кактус Медиа» каражатын да сотко берген.

2017-жылдын жайында ошол кездеги президент Атамбаевдин сунушу менен сот «Азаттыктын» банк эсептерине коюлган чектөөнү алып салган. Андан бир жыл өткөндөн кийин Атамбаев «Zanoza.kg» маалымат каражатына болгон доосунан да баш тарткан.

2017-жылдын 16-январында таңкы жети жарым чамасында түркиялык компанияга таандык «Боинг-747» үлгүсүндөгү жүк ташуучу учак Бишкектин түндүк тарабындагы «Манас» аба майданынын жанына кулап түшкөн.

Кулап түшкөн учактагы жүк кимдики экендиги тууралуу кеңири маалымат айтылган эмес. Кырсыктын айынан Дача-СУ айылынын 35 тургуну, андан тышкары учактагы төрт учкуч мерт болгон.

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Сот Атамбаевди доого жыкты

Алмазбек Атамбаев.

Бишкектеги Октябрь райондук соту экс-президент Алмазбек Атамбаевди Азимбек Бекназаровго, Акматбек Келдибековго жана Кеңешбек Дүйшөбаевге 100 миң сомдон төлөп берүүгө милдеттендирди.

Сөз болуп жаткан саясатчылар мурдагы президентти жана аны менен маектешкен «Апрель» телеканалын «жалган маалымат таратты, кадыр-баркыбызга шек келтирди» деп айыптап, сотко кайрылган. Атамбаевдин жактоочулары менен телеканал доомат негизсиз экенин айтып жүрүшкөн.

Октябрь райондук соту 28-февралда саясатчылардын мурдагы президент Алмазбек Атамбаев менен «Апрель» телеканалына карата доосун жарым-жартылай канааттандырды. Судья Альбина Жээнбекова бул телеканалды экс-президенттин маегиндеги Азимбек Бекназаров, Акматбек Келдибеков жана Кеңешбек Дүйшөбаев тууралуу айткандарын жокко чыгарып маалымат берүүгө милдеттендирди:

Иллюстрациялык сүрөт.
Иллюстрациялык сүрөт.

- Алмазбек Атамбаевдин интервьюсундагы төмөнкү маалыматтар Акматбек Келдибековдун, Азимбек Бекназаровдун жана Кеңешбек Дүйшөбаевдин ар-намысын жана кадыр-баркын кемсинткен, чындыкка төп келбейт деп табылсын... Алмазбек Атамбаевден ар биринин пайдасына 100 миң сомдон моралдык зыян өндүрүлсүн. Чечим күчүнө киргенден баштап «Апрель» телеканалы он күндүн ичинде 2018-жылдын 10-декабрындагы Алмазбек Атамбаевдин интервьюсунда Келдибековдун, Бекназаровдун жана Дүйшөбаевдин кадыр-баркын жана ар-намысын кемсинткен маалыматты төгүнгө чыгарууга милдеттендирилсин. Доо арыздын калган бөлүгү канааттандыруусуз калтырылсын. Чечимге нааразы тарап 30 күндүн ичинде Бишкек шаардык сотуна апелляциялык арыз менен кайрылса болот.

​Бекназаров, Келдибеков жана Дүйшөбаев Алмазбек Атамбаев менен «Апрель» телеканалынан ар бирине үч миллион сомдон, жалпысынан 18 миллион сом өндүрүп берүүнү соттон өтүнүп жатышкан. Саясатчылар менен алардын жактоочулары райондук соттун чечими тууралуу азырынча үн ката элек.

Кыргызстан социал-демократиялык партиясынын (КСДП) расмий өкүлү Кундуз Жолдубаева соттун жогорку инстанциясына кайрылуу маселеси райондук соттун чечими колго тийгенден кийин чечилерин айтты:

Кундуз Жолдубаева.
Кундуз Жолдубаева.

- Азырынча белгисиз. Бул экс-президентке түздөн-түз тиешелүү болуп жатпайбы. Адегенде соттун чечимин колго алалы. Адвокат колуна алсын. Чечим менен экс-президент таанышып чыккандан кийин адвокаттар менен чогуу чечим кабыл алат го. Азырынча айтуу кыйын.

Алмазбек Атамбаев боюнча саясатчылар сотко быйыл жылдын башында кайрылган. Анда экс-президент «бийликте турганда, андан кийин деле каралап, жалган жалаа жаап жатат, «Апрель» телеканалын саясий атааандаштарына каршы курал катары пайдаланууда» деген мазмундагы дооматтарды коюп келишкен.

- Адам ар дайым бирөөгө сын айтууда, жеке адамдык касиетине сын- пикир айтардан мурда ойлонушу керек. Себеби, адамдардын баары бирдей. Адам экс-президент, жөнөкөй жумушчу, жөнөкөй кызматчы болуп бөлүнбөйт. Баарыбыздын конституциялык укугубуз бир, - деп алардын бири Ахматбек Келдибеков Атамбаевдин негизсиз сөзүнө жооп беришин талап кылган.

Байкоочулар райондук соттун чечимин түрдүүчө талдап жатышат. Саясат таануучу Бекбосун Бөрүбашев Алмазбек Атамбаевдин ишине байланыштуу сот адилеттиги тууралуу маселеге токтолду:

Бекбосун Бөрүбашев.
Бекбосун Бөрүбашев.

- Кыргызстанда ар бир адам кылган ишине, айткан сөзүнө жооп бериши керек. Ошол эле учурда айтылган сөз, сын да объективдүү болушу керек. Бизде экс-президенттин кол тийбестиги боюнча мыйзам бар эмеспи. Бул жагдай Алмазбек Атамбаевден «экс» деген макамды алууга карата биринчи кадам болуп калды окшойт. Дагы бир жагдай - бизде сотко ишенүү оор. Эгерде Атамбаев азыр президент болуп турганда сот таптакыр башкача чечим чыгармак. Аны биз көрбөдүк беле. Өзү убагында айрым бир адамдарды сотко берген, миллиондогон доого жыккан.

Талдоочу Марс Сариев Алмазбек Атамбаевге байланыштуу сот чечими анын азыркы бийлик менен мамилесинен, айрым бир саясий жагдайдан кабар берерин айтты:

Марс Сариев.
Марс Сариев.

- Сот эмнеге андай чечим чыгарды? Анткени элге «мына, азыркы бийлик күчтүү, Атамбаев өзү баштаган нерсе өзүнүн башына түштү, анын позициясы күчтүү деле эмес» дегенди көрсөтүү максат болду окшойт. Атамбаев азыр «кайра саясатка келем, партияны өнүктүрүп, парламентке кирем» деп жатпайбы. Бирок менимче азыр бийлик мунаса вариантын да ойлонуп жаткандай. Экс-президенттин макамы боюнча мыйзам долбоорунан анын авторлору баш тартып жатышат. Президенттин Сочидеги сапарынан кийин парламенттин позициясы такыр өзгөрүп кетти. Кыргызстандын элитасы бири-бири менен кеп-сөзгө келип, Орусия модератор болуп жатат.

Алмазбек Атамбаев бийликте турганда анын намысына шек келтирди деген негизде бир канча кылмыш иштери козголуп, соттон дайыма анын пайдасына чечимдер чыккан жана миллиондогон сом өндүрүп алуу тууралуу өтүнүчтөр канааттандырылган.

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Абековго жаңы кодекстин жарыгы тийди

Алмаз Абеков.

“Альфа Телекомдун” "мамлекетке ири зыян келтирди" деп соттолгон мурдагы жетекчиси Алмаз Абековдун жаза мөөнөтү он жылга, ал эми тыңчылык үчүн камалган Алтынбек Муралиевдики жети жылга кыскарды.

Кыргызстанда айрым чуулгандуу иштер боюнча узакка эркинен ажыратылган адамдардын абактагы мөөнөтү кыскартылды.

“Мегаком” соода маркасы менен таанымал “Альфа Телеком” уюк компаниясынын мурдагы жетекчиси Алмаз Абековдун жаза мөөнөтү он жылга, ал эми тыңчылык үчүн соттолгон Алтынбек Муралиевдики жети жылга кыскарды.

Жогорку соттун маалыматына караганда, Алмаз Абековдун адвокатынын “ишти жаңы ачылган жагдайлар боюнча кайра карап чыгуу тууралуу” арызынын негизинде бул соттук орган өзүнүн 2017-жылдагы токтомун өзгөртүп, жаза мөөнөтүн 15 жыл деп аныктады. Буга чейин Абеков Бишкек шаардык сотунда 25 жылга кесилип, бул өкүмдү Жогорку cот да күчүндө калтырган.

2010-жылдагы саясий окуялардан кийин мамлекеттин карамагына өткөрүлгөн “Альфа Телеком” ишканасынын Абековдон тышкары дагы эки жетекчисине 2012-жылы кылмыш иши козголуп, камакка алынышкан.

Аларга ишканага 142 миллион сомдон ашык суммада зыян келтирди деген айып тагылган. Абеков жаза мөөнөтүн Чүйдүн Петровка айылындагы №8 колонияда өтөп жатат. Ал айыбы жок экенин башынан бери айтып келген.

Ал арада Бишкек шаардык сотунда коомчулукта резонанс жараткан дагы бир иш боюнча айыпталган адам – Алтынбек Муралиевдин да жаза мөөнөтү кыскарды. Өкмөттүн мурдагы кызматкеринин атасы, Кыргызстандын экс-премьер-министри Амангелди Муралиев мындай чечим шаардык сотто кабыл алынганын айтууда:

Амангелди Муралиев.
Амангелди Муралиев.

- Жаңы кодекстер ишке кирип, айрымдар боюнча ушинтип гуманизация болуп жатат. 22 жылдан 15 жылга түштү. Чечим Бишкек шаардык сотунда кабыл алынды. Туура чечим. Эми Жогорку Сотко да кайрылабыз.

Кыргыз өкмөтүнүн Эл аралык кызматташтык бөлүмүнүн мурдагы башчысы Алтынбек Муралиев 2014-жылы “башка өлкөнүн пайдасына тыңчылык кылган” деп кармалып, тергөө иши эки жылга чукул созулган. 2016-жылы Биринчи Май райондук соту аны 12 жылга, ал эми Бишкек шаардык соту жазаны катаалдатып, 22 жылга күчөтүлгөн тартипте жаза мөөнөтүн өтөө өкүмүн чыгарган. Соттун өкүмүнөн кийин Амангелди Муралиев уулуна байланыштуу бул иште “күмөн жагдайлар бар” деген пикирин ортого салган.

Быйылкы жылдан тартып Кыргызстанда мыйзамдарды гумандаштыруу жараяны башталып, кылмыш жасаган адамдардын жазасын кайра карап чыгууга жол ачылды.

Жаза аткаруу кызматынын басма сөз катчысы Элеонора Сабатарованын белгилешинче, Муралиев, Абеков сыяктуу эле дээрлик бардык соттолгондордун иши кайра каралат. Болгону, өтө оор кылмыш жасап, өмүрүнүн аягына чейин эркинен ажыратылгандар бул тизмеге кирбейт.

- Бул адамдар “башы көрүнүп калгандар” болгондуктан алар тууралуу жалпыга маалымдоо каражаттарына жазылып жатат. Бизде отурган адамдардын баарынын эле иши каралып чыгат. Мисалы, биринчи жолу камалгандар бар. Улам түрмөгө кирип-чыга берген “рецидивист” деп коебуз, бирок алардын арасында бирөөнү сабап койгон же бир нерсени уурдап кеткендер бар. Алар мыйзамда эки-үч жолу соттолгон деп каралат, бирок күнөөсү оор эмес. Ар кандайлар бар. Мисалы “Барар жерим жок" деп люк уурдап, “мени соттогула” деп өздөрү келген “сезондук кардар” дегендерибиз да бар. Көбүнүкү кыскарат.

Жаза мөөнөтүн кайра карап чыгуу тууралуу өтүнүчтөрдү абакта жаткандардын атынан Жаза аткаруу кызматы өзү жазып, алгачкы соттук териштирүүсү кайсы жерде өтсө, ошол инстанцияга жөнөтүп жатат.

Сабатарова буга өкмөт үч айлык мөөнөт бергенин, дээрлик жарымынан көбүнүн атынан арыз сотторго жөнөтүлгөнүн кошумчалады.

Икрамидин Айткулов
Икрамидин Айткулов

Адвокат Икрамидин Айткулов мыйзамдар гумандаштырыла баштаганын жакшы көрүнүш деп эсептейт, бирок кийин дагы өзгөртүүлөрдү киргизүү зарыл дейт:

- Көп иштер боюнча жумшартылууда. Кээ бирлери боюнча, тескерисинче, катуулатып жатышат. Кылмыштын жазасы жаңы кодекстерде күчөтүлгөн болсо, мыйзам артка иштебейт. Ал эми жумшартуу каралган болсо, кайра териштирүүгө уруксат бар. Жалпысынан, менин оюнча, гумандаштыруу жараяны башталганы жакшы. Бирок айрым кемчиликтер да бар. Алар да бара-бара оңдолот го.

Быйыл 1-январдан тартып жаңы Кылмыш-жаза кодекси, Жазык-процессуалдык кодекс, Жазык-аткаруу кодекси, Жоруктар тууралуу кодекс жана Бузуу тууралуу кодекс күчүнө кирди. Андан тышкары «Пробация жөнүндө» жана «Мунапыс жөнүндө» мыйзамдар иштей баштады.

Расмий маалыматка караганда, Кыргызстанда 11 жабык жай бар, аларда кармалып жаткандардын саны 10 миңдин тегерегинде. Аялдардын жалгыз абагында отургандар 300гө жакын.

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

«Белизгейт»: Сегизбаевдин «кол тийбестиги»

УКМК Белизден келгенин билдирген документтердин сүрөтү.

«Ата Мекен» фракциясынын жетекчиси Алмамбет Шыкмаматов УКМК менен Башкы прокуратура «Белизгейт иши» боюнча Абдил Сегизбаевдин кызмат абалынан кыянат пайдаланганын жашырып, аны биротоло калкалоого өтүп алганын билдирди.

Алмамбет Шыкмаматов «Ата Мекен» партиясынын үч мүчөсүнө жасалма документтердин негизинде оор айып коюп, каралаган саясий буюртмага укук коргоо органдарынын азыркы жетекчилери көз жуумп, «материалдарга «өтө жашыруун» деген белги коюлган» деген шылтоо менен ага укуктук баа берүүдөн качып жатышканын белгиледи. Улуттук коопсуздук боюнча мамлекеттик комитет (УКМК) менен Башкы прокуратура фракция лидеринин бул билдирүүсүнө комментарий берүүдөн баш тартышты.

Чыдамы түгөнгөн «Ата Мекен»

Жогорку Кеңештин «Ата Мекен» фракциясынын лидери Алмамбет Шыкмаматов тиешелүү укук коргоо органдары «Белизгейт» ишин калыс иликтеп, жыйынтык чыгарышына ишеним калбай калганын билдирди.

Шыкмаматов «Белизгейт» ишин атайын кызматтын мурдагы башчысы Абдил Сегизбаев карасанатайлык менен уюштурганы толук далилденгенине карабастан, ага УКМК менен Башкы прокуратура көз жуумп жатканын билдирди:

Алмамбет Шыкмаматов.
Алмамбет Шыкмаматов.

- «Белизгейт» иши боюнча УКМК менен Башкы прокуратура азыр толугу менен Сегизбаев тарапка өтүп алды. Бул ишти иликтеп, укуктук баа берүүдөн качып, УКМК ага атайын эле коюлган «өтө жашыруун» деген белгини албай жатышат. Кылмыштуулук менен күрөшүүдө бирөөнө мыйзамдын күчү иштеп, экинчисине келгенде ал иштебей калбашы керек. Мында көрүнүштөр үстөмдүк кылган өлкөдө башаламандык башталат. Мен муну айтып жатып тилим тешилди. Сегизбаев кызмат абалынан кыянаттык менен пайдаланган. Бирок ага мыйзам иштебейт экен. Анткени Сегизбаев азыр деле буларга да кандайдыр кызмат кылып берип жатабы деген ой кетет. Азыр анын айыбы бар-жогун да айтышпайт. Маалыматтардын баарын жашырып, ишти атайын создуктуруп, ага карата кылмыш ишин козгоодон баш тартып келе жатышат. Айтор, мамлекеттик күч түзүмдөрү Сегизбаевди кайра калкалап, «камкордугуна» алып алышты. Бирок мыйзам деген бар. Биз аны жоопко тартууну талап кылууну токтотпойбуз. Эртеби-кечпи, адилет бийлик орногондо ал жоопко тартыларына бөркүмдөй ишенем.

УКМК менен Башкы прокуратура «Белизгейт» ишин иликтөөнүн жыйынтыгы боюнча маселеде башында суроо-талап жөнөтүүнү сурап, бирок кийин ага жооп берүүдөн караманча баш тартышкан. Атайын кызматтын расмий өкүлү Рахат Сулайманов «Ата Мекен» фракциясынын билдирүүсүнө жооп кайтарылбай тургандыгын билдирди.

Каралоо материалы кайда жоголду?

УКМКнын өздүк коопсуздук башкармалыгынын башчысы Бактыбек Мүсүралиев буга чейин Абдил Сегизбаев «Белизден алдык» деген документтер кызматтык иликтөө учурунда жок болуп чыкканын ырастаган:

УКМК.
УКМК.

- 2016-жылдан бүгүнкү күнгө чейин Белиз мамлекетинен расмий түрдө УКМКнын дарегине «Мегаком» компаниясынын акциялары боюнча трасттык документтер келип түшпөгөнү аныкталды. Ошондой эле буга байланыштуу кандайдыр бир документтер УКМКда каттоого алынбаганы кызматтык иликтөөнүн жүрүшүндө белгилүү болду.

Алмамбет Шыкмаматов: «Эгерде аталган документтер атайын кызматта катталбаса, анын түп нускасынын каякта экени белгисиз болсо, анда эмне себептен бул жасалма ишти уюштурганы үчүн мурдагы төрага Абдил Сегизбаевге кылмыш иши козголбойт?» деген маселе көтөргөн. Бирок УКМК менен Башкы прокуратура «Белизгейт» боюнча материалдарга «өтө жашыруун» деген белги коюлуп калганын жүйө келтиришкен.

Кылмышты жашыруубу же мыйзамды сыйлообу?

Депутат​ Алмамбет Шыкмаматов муну Сегизбаевдин кылмыштуу аракеттерин калкалоо катары кабыл алды:

- Бизди жоопко тарткыла же бизди карандай каралаган Сегизбаевди жоопко тарткыла да. Азыр эми «УКМКнын кеңсесинде Белизден келген ыкчам документтер жок экен» деген тыянак чыгарып жатасыңар. Демек, Сегизбаев өзү эле кандайдыр бир жасалма документтерди жасап, парламентке алып барып, ал жерден бүтүндөй өлкөгө биздин атыбызды каралап, бизге жалган жерден жалаа жапканы чын болуп жатабы? Ал муну күнүнө бир-эки саат бою КТР аркылуу таратып жатканда бул материалдар жашыруун болбойт. Анан эми анын чын-бышыгын биз сураганыбызда эле ага жанагыдай жашыруундуулук белгиси коюлуп калабы? Ал эмне болгон мамлекеттик сыр болушу мүмкүн? Бул жерде «карга карганын көзүн чокубайт» болуп жатат. Сегизбаевдин кылмыш ишинин эскирүү мөөнөтү он жыл. Демек, силер кылмыш ишин козгобосоңор, анда адилеттүү бийлик келген он жылдан соң козголот.

Башкы прокурордун орун басары Нурлан Дүйшөнбиев башкы көзөмөл мекемесиндеги материалдарга «өтө жашыруун» деген белги коюлуп калгандыктан, көп жагдайларды ачык айта албастыгын билдирген.

Алмамбет Шыкмаматов Абдил Сегизбаев кызмат абалынан пайдаланып, жасалма документтердин негизинде оор кылмыш кылганы тууралуу жалган маалымат таратып, «Ата Мекендин» үч депутатына жалаа жапканы жөнүндө арыз жазган болчу.

Тергөө тобу бул ишти карап чыгып, Сегизбаевге каршы кылмыш ишин козгоодон баш тарткан. Башкы прокурордун орун басары Нурлан Дүйшөнбиев коюлган дооматты четке кагып, прокуратура органдарынын иш-аракетин мыйзамдуу деп эсептей турганын билдирди:

Башкы прокуратура.
Башкы прокуратура.

- Мен расмий түрдө башкы прокуратура мыйзамга гана кызмат кыла турганын белгилегим келет. «Белизгейт» боюнча Башкы прокуратурада материалдар бар. Бирок ага «өтө жашыруун» деген белги коюлган. Башкы прокуратура бардык чогултулган материалдарды иликтеп чыгып, 2018-жылдын 31-июлунда кылмыш ишин козгоодон баш тартуу тууралуу токтом чыккан. Бул жерде бардыгы мыйзамдын алкагында болду. Бул жерде бирөөнүн кызыкчылыгы үчүн эч ким эч кандай кагазды жашырган жери жок.

Ишенимге урулган сокку

УКМКнын төрагасынын мурдагы орун басары, эксперт Марат Иманкулов «Белизгейт» чатагына чекит коюлбай жаткан жагдайды сынга алды. Анын айтымында, УКМК менен Башкы прокуратуранын соңку жооптору элдин бийликке болгон ишенимин кетирип, мыйзамсыздыктын гүлдөшүнө өбөлгө түзөт. Марат Иманкулов бул жагдай тууралуу мындай деди:

Марат Иманкулов.
Марат Иманкулов.

- Мен «материалдардын бир да изи калбай калды» дегенге түшүнбөй турам. Эгерде ошол кезде мыйзамдуу иликтөө иштери жүргөн болсо, ыкчам материалдар каттоого алынып, атайын ишке тиркелип, сакталып турушу керек болчу. Анан аны керек учурда пайдаланып, телеканалдар аркылуу жайылтып, анан кереги жок болуп калганда анын баарын өрттөп салгыдай бул «оюнчук иш» болбошу керек. Ошондой иштердин айынан элдин бийликке, атайын кызматка жана мамлекетке болгон ишеними кетип жатат. Элде «жасалма документтердин негизинде кимдир-бирөөгө кылмыш ишин козгоп койсо болот турбайбы» деген пикир калууда. «Анан керек эмес учурда материалдарды жашырып жок кылып, анан ага «жашыруун» деген белги коюп койсо болот турбайбы» деген туура эмес көз карашты таңуулап жатышат. Мамлекеттик сырларды сактоо боюнча мыйзам бар. Атайын нускамалар бар. Ошолордун негизинде улуттук коопсуздукка коркунуч келтириши мүмкүн деген маалыматтарга гана гриф коюлат. Ал эми «Белизден келди» деген документтерде кандай мамлекеттик сыр болушу мүмкүн? Сыр болгон учурда деле анын баарын Сегизбаев телеканалдар аркылуу жарыялап салбады беле?

2016-жылы УКМКнын мурдагы жетекчиси Абдил Сегизбаев «парламенттин «Ата Мекен» фракциясынан үч депутат - Текебаев, Салянова жана Шыкмаматов «2012-жылы «Альфа Телекомдун» 50% акциясын сатууга аракет кылганы Белизден келген документтерде ырасталды» деп жарыялаган. Кийин бул документтин түп нускасы УКМКда жок экени белгилүү болгон.

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Азамат Омош: "Мен бүгүн үшүп турам. Көчөдөмүн".

please wait

No media source currently available

0:00 0:12:33 0:00

Дыйкандарды кыйнаган ЕАЭБ

Дыйкандарды кыйнаган ЕАЭБ
please wait

No media source currently available

0:00 0:44:31 0:00

Ханойдо Трамп менен Кимдин саммити башталды

АКШнын президенти Дональд Трамп менен Түндүк Кореянын лидери Ким Чен Ын. 27-февраль, 2019-жыл.

АКШнын президенти Дональд Трамп менен Түндүк Кореянын лидери Ким Чен Ын Вьетнамдын борбору Ханой шаарында жолугушту.

Эки лидер 20 мүнөтчө көзмө-көз сүйлөшкөндөн кийин делегациялар менен кошо сый тамакка отурушту. Эл аралык коомчулук Вьетнам саммити Вашингтон менен Пхеньяндын ортосундагы 70 жылдан ашуун созулган касташууну токтотуп, туңгуюктан чыгууга көмөктөшөт деп үмүттөнүп турат.

Дональд Трамп менен Ким Чен Ын Ханойдогу 118 жыл мурун курулган тарыхый «Метрополь» мейманканасында жолугушту. Бул жерде саммиттин кадырлуу меймандарын тосууга камылга кызуу жүргөн.

Cүйлөшүүнүн алдында лидерлер кол алышып учурашып, эки мамлекеттин желектеринин алдында сүрөткө түштү. Трамп журналисттерге сүйлөшүүлөр «өтө жемиштүү» өтөрүн айтты. «Биздин көздөгөнүбүз - маанилүү бир жыйынтыкка жетишүү», - деди америкалык лидер.

«Мен мурда эле айтып жүргөндөй, Түндүк Кореянын экономикалык кудурети жогору жана чексиз. Мыкты лидер катары өз өлкөңүздүн келечеги кең экенин көрсөтүп жатасыз. Мен ошого жетишүүңөрдү көргүм келет жана көмөктөшкүм келет. Биз ал үчүн жардам беребиз», - деди Трамп лидер түндүк кореялык лидерге кайрылып.

Ким Чен Ын да жолугушуу ийгиликтүү өтөт деген ишеним турганын билдирип, бул жолу «жалпыбыз кубаттай турган натыйжага жетебиз» деди.

«Былтыр июнда Сингапурда жолукканыбыздан бери 261 күн өттү. Бул учурда ургаалдуу иштер жасалды жана ошол эле маалда чыдамкайлык талап кылынды. Эми мына бүгүнкүдөй бет маңдай отуруп, ийгиликке жетебиз. Мен ага болгон күчүмдү жумшайм» - деди Ким Чен Ын.

Ак үйдүн маалыматына караганда, бейшембиде эки лидер бир катар сүйлөшүүлөрдү жүргүзөт.

АКШнын президенти Дональд Трамп менен Түндүк Кореянын лидери Ким Чен Ын cегиз ай мурун жолуккан Сингапурдагы саммиттен бери өзөктүк куралды жок кылууда алгылыктуу жылыш болгон жок. Пхеньяндын өзөктүк куралдан арылышы жана ага каршы эл аралык санкциялардын жоюлушу ушу тапта туңгуюк бойдон турат.

Кошмо Штаттардын президенти түндүк кореялык лидер менен жеке дипломатиялык байланыш түзө алганын сыймыктануу менен жарыялаган.

Былтыр 12-июнда Синагпурда Трамп менен Ким Чен Ын кол койгон документте Вашингтон «коопсуздук кепилдиктерин», ал эми Пхеньян «Корей жарым аралын өзөктүк куралдан толук арылтууга» убада берген.

Анда АКШ менен Түндүк Корея «жаңы мамиле» курууну, «жаңы тарыхты» баштоону көздөгөнү, саммиттин жыйынтыгын ишке ашыруу үчүн сүйлөшүүлөр улантылары белгиленген.

Түндүк жана Түштүк Кореяны алакасы жакшыра баштаганы менен 65 жыл мурда токтогон корей согушуна акыркы чекит коюла элек. Бул согушта АКШ Түштүк Кореяны колдогон.

Вашингтон менен Пхеньян Вьетнамдагы саммитте эки тарап тең так аткарыла турган иштерди макулдашуу зарыл экенин түшүнөт.

Америкалык чалгын кызматтары Ким Чен Ын өзөктүк куралдан толук баш тартарына ишенишпейт. Ал эми Бириккен Улуттар Уюмунун адистери Түндүк Кореяда адам укуктарынын абалы оңолбогонун белгилеп жатышат.

Трамп болсо Пхеньян 2017-жылдын этегинен тартып өзөктүк жана ракеталык сыноолорун токтотконун, ал анын эмгеги экенин жүйө келтирип жүрөт. Америкалык лидер Конгресстеги жылдык кайрылуусунда «эгер мен АКШнын президенти болуп шайланбасам, биз Түндүк Корея менен кан майданга кирмекпиз» деп айтты.

Эки лидер тең Ханой шаарына 26-февралда барышты. Трамп «Нойбай» эл аралык аэропортуна түн ортосунда учуп келди. АКШнын президенти аны тосуп алган калың эле ыраазычылыгын билдирип, «Твиттердеги» баракчасына «Ханойдо көрсөткөн меймандостугуңар үчүн рахмат» деп жазды.

Ким Чен Ын Вьетнамга эки күн жол жүрүп, чопкутталган поездде келди. Лаңшон провинциясындагы Доңдаң бекетинде кадырлуу мейманды ардактуу кароол тосуп алып, андан соң Ким Чен Ын машине менен Ханойго жетти. Аны Вьетнамга карындашы жана жакын саясий кеңешчиси Ким Ё Чжон коштоп келди.

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Эгембердиев: жетекчини жергиликтүү эл шайлашы керек

Жээнбеков: элет менен байланыш начар

Жээнбеков: элет менен байланыш начар
please wait

No media source currently available

0:00 0:01:04 0:00

Президент жергиликтүү бийликти сындады

Мамлекет башчы Сооронбай Жээнбеков аймактарды комплекстүү өнүктүрүү боюнча системалуу жана бирдиктүү саясат жок деп эсептейт. Ал мындай пикирин Бишкекте өтүп жаткан «Аймактарды өнүктүрүү боюнча улуттук диалог» аттуу жыйында билдирди.

Президент Сооронбай Жээнбеков аймактарды өнүктүрүүгө багытталган форумда жер-жерлерде ишкерликке мурда-кийин бут тосуп келаткан маселелерди бирден санап өттү. Мисалы, ал жаңы ишкана ачуудагы түйшүк, ыксыз текшерүүлөр, айылдагы инфраструктура, инвестор менен элдин ортосундагы түшүнбөстүк сыяктуу жагдайларды жөнгө салууда ырааттуу саясат жок экенин билдирди:

- Биринчиден, бүгүнкү күндө аймактарды комплекстүү өнүктүрүү боюнча системалуу жана бирдиктүү саясат жок. Мамлекеттик жана райондук органдардын ортосунда өз ара тыгыз аракеттенүү байкалбайт. Көпчүлүк министрлер жер-жердеги кыйынчылыктарды билбейт, элет менен байланышы начар. Алардын жергиликтүү эл менен жолугуп, элеттин көйгөйүн талкуулаган тажрыйбасы жок. Кээ бир учурда жеринде чечилчү маселелер борбордук бийликтин деӊгээлине негизсиз көтөрүлөт. Мен аймактарда эл менен жолукканда алар көтөргөн маселелердин көпчүлүгү - жергиликтүү бийлик чече турган көйгөйлөр. Эмнеге элибиз жергиликтүү деңгээлде чечилчү маселени борбордук бийликке айтууга мажбур болот? Мына ушул жагдайды талдаш керек. Аким институтун бекемдөө боюнча жумушчу топ иштеп жатат, мыйзамдарга өзгөртүү киргизүү процессин тездетүү зарыл.

Жээнбеков: элет менен байланыш начар
please wait

No media source currently available

0:00 0:01:04 0:00

Президент сын-пикир менен катар акыркы бир жылда аймактардын өнүгүшүн колдоо үчүн бийлик бир топ иштерди аткарганын айтып өттү. Буга мисал катары ал айыл чарба өндүрүмүн кайра иштетүүдөгү жеңилдиктер, арзан насыя, текшерүүлөргө киргизилген мораторий, казынадан өзүнчө берене менен бөлүнгөн 2 млрд. сом каражат тууралуу кеп кылды.

Жыйында «Шоро» компаниясын түптөгөндөрдүн бири, ишкер Жумадил Эгембердиев президентке жолуга албай жүргөнүн билдирди. Ал аймактарды өнүктүрүү жергиликтүү жетекчилерден көз каранды экенин, бирок алар эски көз караштан арыла албай жатканын ачык сындады:

- Аймактарды кантип өнүктүрөбүз? Сунушумду кабыл аласызбы-жокпу, командаңыз менен ойлонуп көрүңүз. Ошол жердеги жетекчини жергиликтүү эл шайлашы керек. Себеби, бүгүнкү күндө сиздин акимдериңиз, губернаторуңуз «ичип жээр» маанайы менен иштеп жатат. Сизге «сонун болуп атат» деген отчетторду берет. Ал эми чынында андай эмес.

Бийлик аймактарды өнүктүрүү саясатын жүргүзүү аракетин баштаганына 1,5 жылга жакындады. 2018-жылы дагы ушул сыяктуу жыйындар өтүп, ар кандай программалар кабыл алынып, айылдарда ишканалар ачылып, жүздөгөн жумуш орундары түзүлөрү кеп болгон. Бирок «өткөн жыл көрнөк-жарнактар, жер-жерлердеги жыйындар менен эле чектелди» деп сындагандар арбын. Азыр да аймактарды өнүктүрүү боюнча бул форум дыйкандар айыл чарбасында көп өстүргөн картөшкөсүн сата албай, кампаларда чирип жаткан учурга туш келди.

Быйыл чыгымга учураган көлдүк Канат аттуу фермер эки жылдан бери өкмөттөн реалдуу жардам болбой жатканына нааразы болду:

- Айыл өкмөттөр өзүнчө өнүгүп жатат окшойт. Бирок дыйкандарда өнүгүү болгон жок. Күйүүчү майды, үрөндү өзүбүз алдырып жатабыз. Былтыр чыгымга учурадык. Өзүбүз эле оокат кылып келатабыз.

Анткен менен экономист Эрлан Камаловдун пикиринде, бийлик аймактарга көңүл буруп, жок дегенде андагы маселелерди күн тартибине алып чыгып жатканын «музду эритүү» аракети деп бааласак болот. Бирок коомчулук азыр бийликтен батыл аракеттерди күтүп жатат.

- Аймактарды өнүктүрүү программаларында каржы булактары белгисиз болуп жатат, - деди ал. - Эми негизги тармак болуп жаткандан кийин каржылоонун көбү ушул тармакка кетиши керек эле. Азыр чакан жана орто бизнести насыялоо деген деңгээлден чыга албай жатпайбызбы.

Президент Сооронбай Жээнбеков өкмөт, жергиликтүү бийлик өкүлдөрү, эл аралык донорлор катышып жаткан эки күндүк жыйында аймактарды өнүктүрүүгө тоскоол болгон бардык маселелер айтылып, чечүү жолдору иштелип чыгыш керек экенин айтты.

Жыйында сөз болгон аймактарды өнүктүрүү боюнча бийликтин айрым пландарын белгилеп өтсөк, айылдардагы ирригациялык программага ылайык, 2026-жылы 65 миң гектардан ашык сугат жерлери өздөштүрүлөт. Жаңы чарбалар, ишканалар пайда болуп, 240 миңден ашык иш орундары түзүлүшү күтүлүүдө. Ошондой эле аймактарда ички жолдорду оңдоо жакын арада башталат. Бир катар талдоочулар мындай пландардын ишке ашуу мөөнөтү узарган сайын бийликке болгон ишеним азая берерин эске салып жүрүшөт.

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

ЖЭБ соту: зыян боюнча талаш

Бишкек Жылуулук электр борбору.

Бишкек Жылуулук электр борборун (ЖЭБ) модернизациялоодогу коррупцияга айыпталгандардын жактоочулары «ЖЭБди модернизация кылууда мамлекетке 111 миллион доллар зыян келтирилген» деген эксперттердин корутундусунан күмөн санап жатышат.

Кыргызстан социал-демократиялык партиясы (КСДП) «экспертиза зыяндын көлөмүн так аныктаган эмес» деп жатат. Ошол эле учурда энергетика тармагы боюнча айрым адистердин эсебинде ЖЭБди модернизациялоодо мамлекетке келтирилген зыян 111 миллион доллардан да ашып түшүшү мүмкүн.

Бишкек ЖЭБин модернизациялоодогу коррупция үчүн айыпталгандардын иши боюнча баштапкы соттук угуу уланды. 27-февралдагы жараянда сот жактоочулардын ишти кайра прокуратурага жөнөтүү тууралуу өтүнүчүн канааттандырган жок.

Мурдагы премьер-министр Сапар Исаковдун жактоочусу Замир Жоошев Башкы прокуратуранын айыптоо корутундусуна макул эмес. Жоошев анда айыпталуучулар менен алардын жактоочуларынын жүйөлөрү тиркелбей калганын билдирди. Ушундан улам сотко ишти кайра прокуратурага жиберүү тууралуу өтүнүч берилип, ал канааттандырылган жок.

Адвокат ошондой эле «ЖЭБди модернизациялоодо мамлекет 111 миллион доллар зыян тарткан» деген экспертизанын корутундусун да далилдердин катарынан алып салыш керек деп эсептей турганын айтты:

Замир Жоошев.
Замир Жоошев.

- Сотко экспертизанын корутундусун жокко чыгаруу боюнча өтүнүч келтирилди. Ушундан кийин айыпталып жаткандардын бирөө «эксперттер «ЖЭБди модернизациялоодо 111 миллион доллар зыян келтирилди» деп жыйынтык чыгарышты. Бирок ал каражат кандай саналганы боюнча кагаздар тергелген иште жок» деди. Биз ал сумма каяктан келип чыкканын түшүнүшүбүз керек да. Ал кагаздар болсо жок. Мына ушул Башкы прокуратуранын айыптоо корутундусун жокко чыгарууга дагы бир себеп болуп жатат.

Башкы прокурор Өткүрбек Жамшитов 14-февралда Жогорку Кеңеште Бишкек ЖЭБин модернизациялоого кеткен Кытай насыясынан мамлекет 111 миллион доллар зыян тартканы тергөөдө аныкталганын жарыялаган.

Ал экспертизанын жыйынтыктарына таянып, жабдуунун жана курулуштун чыгымдарын эң жогорку баалар менен эсептеп чыкканда ЖЭБди модернизациялоо 275 миллион долларды гана түзгөнүн айткан. Жамшитов бул долбоор 2010-жылдын башында Дүйнөлүк банктын эсеби боюнча 150 миллион долларга бааланганын эске салган.

КСДПнын расмий өкүлү Кундуз Жолдубаева Бишкек ЖЭБи коңшу өлкөлөрдө салынган жана жаңыртылган жылуулук электр борборлоруна салыштырмалуу арзан бүткөнүн айтып, ага кеткен каражатты эсептеген экспертизанын жыйынтыгынан күмөн санады:

Кундуз Жолдубаева.
Кундуз Жолдубаева.

- Башкы прокурор да, тергөө тобу да «ЖЭБди модернизациялоодо келтирилген зыяндын суммасы - 111 миллион доллар» деп айтты. Алар 111 миллион долларды каяктан алышты? Эксперттик топтун чыгарган бүтүмүн биздин эксперттер да алып, карап чыгышты. Алар совет бийлигинин убагында болгон эсептөөлөрдү эле чаптап жатышат. «Бул иште Сапар Исаков коррупциялык схемаларды ойлоп таап, ошонун башында турган» деп Сапар Исаковду чоң эле мафиянын башчысы катары көрсөтүп жатышат.

ЖЭБди модернизациялоо боюнча козголгон негизги кылмыш иши менен Башкы прокуратура эки жума мурун таанышып чыгып, сотко өткөргөн. Прокуратура анда тергөөдө коюлган айыптарды өзгөртүүсүз бекиткен. Ага ылайык, «Коррупция» жана «Кызмат абалынан кыянаттык менен пайдалануу» беренелери менен сегиз кишиге айып коюлган.

Алар: мурдагы премьер-министрлер Сапар Исаков менен Жантөрө Сатыбалдиев, мурдагы энергетика министри Осмонбек Артыкбаев, «Улуттук энергохолдинг» компаниясынын мурдагы төрагасы Айбек Калиев, анын ошол кездеги орун басары Жолдошбек Назаров, «Электр станциялары» ишканасынын мурдагы жетекчиси Салайдин Авазов жана ЖЭБди модернизациялоо долбоорунун мурдагы аткаруучу директору Темирлан Бримкулов. Булар учурда камакта отурат. Андан тышкары айыпталгандардын арасында мурдагы финансы министри Ольга Лаврова да бар. Ал камакка алынган эмес.

ЖЭБдин айланасындагы иштерди иликтеген депутаттык комиссиянын мүчөсү, депутат Исхак Масалиев сөз болуп жаткан 111 миллион доллар кантип эсептелип чыкканын сот жакшылап териштириш керек деген ойдо.

Исхак Масалиев.
Исхак Масалиев.

- Күнөөлөнүп жаткан адам «ооба, биз 111 миллион доллар зыян келтиргенбиз» деп айтмак беле? Ошондуктан бул ишти сот терең караш керек, - деди Масалиев. - Парламенттен биз деле: «Келтирилген зыянды кантип эсептедиңер?» деп сурап, жооп ала алган жокпуз. «Аны эксперттер эсептешти» деп эле коюшту. Аны кайсы эксперттер эсептеди, кантип эсептеди - белгисиз. Мен кантип эсептелип чыкканы боюнча так жооп алган жокмун. Ошондуктан сот 111 миллион доллар кайдан чыкканын такташ керек. Соттолуучулар деле «111 миллион долларды кантип эсептедиңер?» деп сурайт да.

Энергетика тармагы боюнча адис Расул Умбеталиев ЖЭБди модернизациялоо боюнча айыпталып жаткандардын жактоочуларына кошулбайт. Ал келтирилген чыгымдын суммасы 111 миллион доллардан да ашып кетиши мүмкүн экенин айтты:

Расул Умбеталиев.
Расул Умбеталиев.

- Бул боюнча 30-40 эксперттен турган мамлекеттик атайын техникалык, курулуш экспертизалык топ иштеген. Алар кол коюп беришкен. Эгер туура эмес болсо алар жооп берет. Мен ЖЭБди модернизациялоодон 111 миллион доллар эмес, 170-180 миллион доллар уурдалып кеткенин айтып жатам. Анткени модернизация иштеринде мыйзамдар сакталган эмес. Себеби өкмөт техникалык тапшырма берген эмес, техникалык-экономикалык негиздеме болгон эмес жана тендер өткөн эмес. Ошонун негизинде акча уурдалып кеткен. Башкы прокуратура 111 миллион долларды насыя алынган 2013-жылдагы курс менен эсептеп атат. Ал жылы 1 доллар 48 сом болчу. Ошондуктан «111 миллион доллар зыян келген» деген туура эмес. Анткени аны бүгүнкү курс менен эсептеш керек. Ошондо жалпы зыян 7 млрд. 700 миллион сомду түзөт.

Коомчулукта резонанс жараткан ЖЭБди модернизациялоо иши боюнча баштапкы соттук териштирүү 18-февралда башталган. Ал Жазык-процесстик кодекске ылайык жабык өтүп жатат. Адвокаттар эми соттук жыйын башталганда аны ачык өткөрүүнү талап кылышууда. Ишти Бишкектин Свердлов райондук сотунун судьясы Инара Гилязетдинова карап жатат.

ЖЭБ: Зыяндын суммасы күмөн жаратты
please wait

No media source currently available

0:00 0:02:58 0:00

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Бишкек мэри жетекчи кадрларды алмаштырды

Бишкектин мэриясы.

Бишкек мэриясынын жетекчилик курамында ири кадрдык өзгөрүүлөр болду.

Катары менен үч вице-мэр, бир аким жана айрым шаардык кызматтардын башчылары кызматынан алынып, ордуна жаңы жетекчилер келди. Бишкек мэриясынын коомчулук менен байланыш бөлүмү бул кадрдык жүрүштөрдү шаар мэринин иштин натыйжалуулугун арттырып, жетекчилердин жоопкерчилигин жогорулатуу аракети катары мүнөздөдү. Ошол эле кезде жарандык активисттер кадрдык өзгөрүүлөрдүн чыныгы себептери коомчулукка ачык жарыяланбаганын башкаруу тутумунун саркындысы катары баалашты.

Каз-катар дайындоо

Бишкек мэриясынын шаар курулуш иштерин караган вице-мэри Бакытбек Дүйшөмбиев ордун бошотуп, шаардык суу чарба кызматын жетектөөгө кетти. Анын ордуна мэриянын капиталдык курулуш башкармалыгынын башчысы Уланбек Азыгалиев вице-мэрликке дайындалды. Социалдык тармакты караган вице-мэр Асел Куламбаева кызматынан алынып, ордуна Октябрь районунун акиминин орун басары Татьяна Кузнецова келди. Транспорт тармагын көзөмөлдөгөн вице-мэр Максим Ситников Октябрь районунун акимдигине которулуп, анын ордун мэриянын жер ресурстар башкармалыгын жетектеп келген Азизбек Алымкулов ээледи. Коомдук-мамлекеттик курулуш башкармалыгынын башчысы Нурлан Эшенбаев кызматынан алынып, анын ордуна Октябрь районунун мурдагы акими Ренат Айтымбетов дайындалды. Төртүнчү вице-мэр Рыспек Сарпашев кызмат ордун сактап калды.

Бишкек мэриясынын өкүлү Гуля Алманбетова мэрдин соңку кадрдык жүрүштөрүн шаар жетекчилигинин иштин жыйынтыгын чыгаруу аракети менен байланыштырды:

Гуля Алманбетова.
Гуля Алманбетова.

- Мэр жаңыдан кызматка киришкенде эле өзүнүн ар бир орун басарына жоопкерчиликти бөлүштүрүп, иштин натыйжасын карап, анын жыйынтыгын байкоого алды. Бул киши жарым жыл ичинде кимдин колунан кандай иш келерин байкады окшойт. Ошонун негизинде соңку чечимдерди кабыл алды. Анан калса шаарда, айрыкча жаңы конуштарда орун алган бир катар көйгөйлөр бир топ жылдан бери чечилбей, курч маселеге айланган. Анан барып эле бардык жоопкерчилик мэрдин өзүндө калып, ага доомат койгондор көп болуп жатпайбы. Анын баарын чечкенге жалгыз мэр өзү жетишпейт. Ал эми көйгөйлүү маселелердин көпчүлүгү чечилбей турат. Ушул иштердин жөнгө салып, чечкенге тажрыйбалуу, кесипкөй жана иштин көзүн билген жетекчилер керек.

Бишкек мэриясындагы жетекчилик кызматтан алынгандардын, башка жумушка которулгандардын жана жогорку кызматка дайындалгандардын көпчүлүгүн буга чейин бул системада иштеп келгендер түзөт.

Жаш жетекчилердин толкуну

Бирок алардын арасынан шаар курулуш тармагын кароого жана транспорт тармагын көзөмөлдөөгө келген вице-мэрлер Уланбек Азыгалиев менен Азизбек Алымкулов мэрдин командасындагы эң жаш кадрлар катары мүнөздөлүүдө.

Шаар тургундарынын укугун коргогон, жарандык активист Калича Умуралиева бул эки жетекчиден үмүтү чоң экенин айтып, бирок азыркы башкаруу системасы аларды бузуп салбайбы деп кабатыр болуп турганын билдирди:

Калича Умуралиева.
Калича Умуралиева.

- Уланбек Азыгалиев менен Азизбек Алымкуловдун жетекчилик сапаттарын алар шаардык мэриядагы капиталдык курулуш башкармалыгы менен жер ресурстар башкармалыгын аз убакытта жетектеп турган учурдан бери билип калдык. Мисалы, Азизбек Алымкулов жаңы эле кызматка келип, жер ижараларын инвентаризация кылып, бюджетке акча түшүрүүнү көбөйткөнүн көрдүк. Булар мурдагы жетекчилерден айырмаланып, ачык-айкын жана так иштегенге аракет кылган жигиттер экенин көргөзө алышты. Алар шаардын жетекчи кызматтарына барганына сүйүндүк. Бирок эми биздеги азыркы башкаруу системасы иштеп турганда аларды да ичине сиңирип алып, бузуп коюшпайт бекен деген кооптонуу бар. Жаңы көз караштагы жетекчилер эски системада эми кандай иштейт экен деп турабыз.

Ошол эле кезде Бишкектин айрым тургундары мэриянын жетекчилик курамындагы кадрдык өзгөрүүлөрдүн чыныгы себептери эмнеге ачык жарыяланбаганына түшүнбөй турушат. Алардын айтымында, кызматтан алуунун себептери жана алардын ордуна кызматка келе тургандардын татыктуулугу боюнча маселе ачык коюлганда жоопкерчилик жогору болмок.

Себеби жашырылган кадрдык жүрүштөр

Мисалы жарандык активист Айбек Бузурманкулов кызматын тапшырган айрым жетекчилердин жоопкерчилигин кароо маселесин көтөрдү:

Айбек Бузурманкулов (Айбек Мырза).
Айбек Бузурманкулов (Айбек Мырза).

- Дүйшөмбиевдин кызматтан кеткенин туура эле көрөм. Анткени бул адам вице-мэр болуп тургандан бери шаардагы жер тилкелерин мыйзамсыз берүүгө байланыштуу иштерде анын аты аябай көп аталган. Буга байланыштуу аны кызматтан алуу талабы менен нааразылык акциялары да болгон. Тилекке каршы, ушул күнгө чейин аны кызматтан алууга эч кимдин кызыкчылыгы болбой, ал шаардагы «түшпөс ханга» айланган жайы бар эле. Негизи бул адамды кызматтан алып, кайра башка кызматка которуп жибербей, анын жоопкерчилиги каралышы керек болчу. Негизи кайсы жетекчи эмнеге кызматтан алынганы жана анын ордуна бара жаткан адам эмне себептен ал жакка барууга тандалганы коомчулукка ачык түшүндүргөндө алардын жоопкерчилиги жогоруламак.

Анткен менен Бишкек шаардык мэриясынын өкүлү Гуля Алманбетова 2010-жылдан бери вице-мэрлик кызматта жүргөн жана ага чейин шаардык архитектура башкармалыгын жетектеген Бакытбек Дүйшөмбиевди шаардын суу чарбасын жетектөөгө которууда эч кандай саясат жок экенин айтты:

- Бул кадрдык жүрүштөрдүн негизинде Бакытбек Дүйшөнбиев шаардык суу чарба тармагын жетектөөгө кетти. Анткени ал жакка кесипкөй курулушчу керек болуп жаткан болчу. Ал жакта өндүрүш жана эксплуатация функциясы гана бар болчу. Эми анын функциясын кеңейтиш үчүн ал тармакты жетектөөгө курулушчу керек эле. Ошондуктан ал киши ушул кызматка которулду.

Баш калаа макамындагы Бишкек шаарынын жергиликтүү бюджети 2018-жылдын эсеби боюнча 8 миллиард сомдун айланасында бекитилген. Бишкек мэриясынын өз алдынча башкаруу макамына ылайык, шаардык мектептер менен бала бакчаларды жергиликтүү бюджеттен каржылоого укук алган.

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Абдыгуловду ссуда төлөткөн сын

Толкунбек Абдыгулов.

Улуттук банктын төрагасы Толкунбек Абдыгулов жумушунан берилген беш жарым миллион сомдук турак жай ссудасын толугу менен төлөп бермей болду.

Улуттук банктын төрагасы Толкунбек Абдыгулов башкы банктын аброюна шек келтирбеш үчүн мыйзамдуу алган жеңилдиктеринен өз ыктыяры менен баш тартып жатканын билдирди. Абдыгулов Башкы прокуратура анын ссуда алганын жакшылап иликтеп, мыйзам бузуу таппаганын белгиледи.

- Жакынкы күндөрү ченемдик-укуктук актыларга өзгөртүүлөр киргизилет. Өзгөртүүлөр акчаны төлөп берүүгө мүмкүнчүлүк берет. Бир нерсени түшүнүшүбүз керек. Ссуда берүү - көпчүлүк өлкөлөрдүн борбордук банктарындагы стандарттуу тажрыйба. Көзөмөл органы менен коммерциялык банктардын ортосунда кызыкчылыктар кагылышы болбошу үчүн мыйзам боюнча биздин кызматкерлер башка банктардан ссуда ала албайт. Ушундан улам бул Улуттук банк тарабынан иштелип чыгып, киргизилген, - деди Абдыгулов 26-февралда «Кабар» маалымат агенттигинде өткөн басма сөз жыйынында.

Бир жыл мурун Улуттук банктын төрагасы Толкунбек Абдыгуловго 2015-жылдын июнь айында 5,5 миллион сом ссуда берилгени жана 2017-жылдын 31-октябрында ошол акчанын калган 4 миллион 824 миң сому эсептен чыгарылганы ачыкка чыгып, коомчулуктун кескин сынына кабылган. Дегеле жалпысынан 2000-2018-жылдары Улуттук банк өз кызматкерлерине турак жай маселесин чечиш үчүн өз каражатынан 798 миллион 869 миң сом бөлүп берген, анын 31 миллион 921 миңи эсептен чыгарылган.

Абдыгуловдун ссуда маселеси Жогорку Кеңеште бир нече жолу көтөрүлүп, «укук коргоо органдары тарабынан текшерилиши керек» деген талап айтылган. Жогорку Кеңештин депутаты Абдывахап Нурбаевдин пикиринде, Кыргызстанда айрым жогорку кызмат адамдарына ыксыз жеңилдиктер берилип калган. Эл өкүлү саламаттык сактоо министринин кымбат жол тандабас сатып алышын, башкы банк жетекчилеринин ссуда алышын мисал келтирип, аткаминерлердин жеңилдиктери жоюлушу керек деген пикирин билдирди:

Абдывахап Нурбаев.
Абдывахап Нурбаев.

- Баары бирдей болушу керек. Элдин жашоосу оңолбой, казына бөксөрүп турганда мындай нерселерди жок кылышыбыз керек. Эч бир жетекчинин жеңилдиги болбошу керек эле. Ал тургай биздин «атайын оорукананы» балдар бакчасына өткөрүп берүү зарыл. Жеңилдиктерди совет мезгилинен калган эскирген ыкма дейт элем. Моралдык жактан да эч кандай нормага туура келбейт. Мындайлар кызматтан кетиши керек.

26-февралда депутат Абдывахап Нурбаев мүчө болгон Эл аралык иштер, коргоо жана коопсуздук комитети жыйын өткөрүп, саламаттык сактоо министри Космосбек Чолпонбаевдин кызматтык жоопкерчилигин кароону өкмөткө сунуш кылды. Министрге кымбат баалуу жол тандабас сатылып алынышынын мыйзамдык жагын текшерүү Башкы прокуратурага тапшырылды. Саламаттык сактоо министрлиги үчүн Дүйнөлүк банктын акчасына 82 миң долларлык жол тандабас сатылып алынганы тууралуу маалымат коомчулукка тарап, бул боюнча кызуу талкуу бүтө элек. Ачуу сын-пикирлерден кийин министр Космосбек Чолпонбаев ал автоунаа өкмөттүн гаражына токтотулганын билдирген.

Кыргызстанда ар кандай эл аралык уюмдардын же демөөрчүлөрдүн акчасы менен кеңсесин хан ордосундай жасатып алган айыл өкмөттөрдөн тартып жогорку кызмат адамдарынын жосундары айтылып эле келет. Маселен, байлыгын туугандарына каттатып, мамлекет берген батирде жашаган «квартирант» эл өкүлдөрү, декреттик өргүү алган прокурор аталар, компьютердин зыяны үчүн кенемте талап кылган энергетиктер сыяктуу көрүнүштөр карапайым элди таң калтырган.

Анткен менен «мамлекеттик кызмат адамдарынын материалдык өз алдынчалыгын камсыз кылып, башка топтордун кызыкчылыгынан коргош үчүн аларга ар кандай артыкчылыктар берилиши керек» дегендер да бар. Саясат талдоочу Даниел Кадырбековдун пикиринде, кыргыз аткаминерлери жеңилдиктерди аша чаап колдонуп жаткандыктан коомчулуктун сын-пикири күч болуп турат. Жогорку кызмат адамынын мыйзамдан сырткары эл алдындагы моралдык жоопкерчилиги болууга тийиш.

Даниэл Кадырбеков.
Даниэл Кадырбеков.

- Жеңилдиктер кызмат адамдарынын коомчулук алдында мамлекеттик кызыкчылыгын коргош үчүн берилет, - деди эксперт. - Ал эми бизде көп институттар иштебегендиктен, өздөрүнө ыңгайлуу система куруп алышат. Мындайда жеңилдиктер өзүн актабайт, эч өнүгүү болбойт. Мыйзамдар тандалма жол менен иштеп атпайбы.

Мамлекеттик жеңилдиктер боюнча алгачкы кескин сынга парламент депутаттары кабылган. Кала берсе V чакырылыштагы парламент шайланарда бир топ жарандык активисттер талапкер партияларды депутаттардын артыкчылыктары менен жеңилдиктеринен баш тартууга чакырып, атайын декларацияга кол койдуруп алышкан. Учурдагы парламент үй, кызматтык автоунаа, кошумча жардамчылар сыяктуу чыгымдардан баш тарткан.

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Атамбаевдин соту: судья өтүнүчтү четке какты

Атамбаевдин соту: судья өтүнүчтү четке какты
please wait

No media source currently available

0:00 0:02:29 0:00

Казакстандын жаңы өкмөтү ишке кирди

Казакстандын премьер-министри Аскар Мамин парламенттин жыйынында сүйлөп жаткан кези. 25-февраль, 2019-жыл.

Казакстандын жаңы премьер-министри болуп Аскар Мамин дайындалды. Ошондой эле өкмөттүн жарымы алмашып, айрым министрликтердин аталышы өзгөрдү.

Бирок жаңы дайындалган министрлердин дээрлик баары мурдатан эле өкмөттө иштеп келе жаткан адамдар. Талдоочулар өкмөт алмашкан менен өлкөдө топтолуп калган маселелер чечилеринен күмөн санап турушат. Казакстанда өкмөттүн алмашуусу көп балалуу энелердин нааразылыгы күчөгөн учурга туш келди.

Президенти Нурсултан Назарбаев парламенттин дүйшөмбүдөгү жыйынында премьер-министрлик кызматка Аскар Маминдин талапкерлигин көрсөтүп, депутаттар аны колдоп берди. Мажилис депутаты Бейбит Мамраев:

- Өкмөт мүчөлөрү ушул күндөрү болгон өзгөрүштөн өздөрү бир сабак алышы керек. Аскар Маминдин кызматтык жолу ал иштин азаматы экенин көрсөтүп турат, - деди.

53 жаштагы өкмөт башчы Аскар Мамин 21-февралда кызматтан кеткен мурдагы премьер-министр Бакытжан Сагинтаевдин биринчи орун басары болуп иштеген. Өкмөткө келгенге чейин "Казакстан темир жолу" улуттук компаниясын, Астана шаарын, Транспорт жана байланыш министрлигин жетектеген. Казак өкмөтүндө башка да кадрдык өзгөрүүлөр болуп, бир катар министрликтери бириктирилип, аталыштары өзгөртүлдү.

- Элде топтолуп калган маселелерди чечүүгө толук аракет кылат деп айтууга негиз бар. Ага тиешелүү каражаттар да бөлүнүп жатат. Ошол каражаттарды үнөмдөп, максатына ылайык жумшаса, Астанадан бөлүнгөн каражат айылга жетсе, анда абалдын баары оңолот, - деди мажилис депутаты Нуртай Сабильянов.

Өкмөт башчынын орун басарлыгына буга чейин Индустрия жана инфраструктуралык өнүгүү министрлигин жетектеп келген Женис Касымбек дайындалды. Финансы министрлигине Алихан Смаилов башчы болуп келди, ал премьер-министрдин биринчи орун басарынын да кызматын аркалайт. Премьер-министрдин дагы бир орун басарлыгына Гүлшара Абдыкаликова дайындалды. Бердибек Сапарбаев эмгек жана калкты социалдык жактан коргоо министри, Руслан Даленов улуттук экономика министри болду. Индустрия жана инфраструктуралык өнүгүү министрлиги буга чейин вице-премьер болуп иштеп келген Роман Склярга тийди. Аскар Жумагалиев санариптик өнүгүү, коргонуу жана аэрокосмостук өнөр жай министри, Даурен Абаев маалымат жана коомдук өнүгүү министри болду. Абаев буга чейин Маалымат жана коммуникация министрлигин жетектеген. Ал эми жети министр орундарын сактап калды.

Казакстанда өкмөттүн алмашуусу бир катар аймактарда көп балалуу энелердин нааразылыгы токтобой жаткан учурга туш келди. Казакстандык саясатчы Уалихан Кайсаров бийлик бутактары бир адамга кызмат кылып жаткан шартта кандай өкмөт келсе деле өзгөрүү болорун күмөн санап турганын айтты:

- Эгер өкмөт бир адамдын же бир үй-бүлөнүн кызыкчылыгы үчүн эмес, бүтүндөй мамлекеттин жана элдин кызыкчылыгы үчүн иштеши керек деген негизде тандалса, анда бизде өкмөт мүчөлөрү такыр башка адамдар болмок. Анда биздин ички гана эмес, тышкы саясатыбыз да азыркыдан башкача болмок. Элдин турмушу азыркыдан да кыйла өзгөрүлмөк.

Казак президенти Нурсултан Назарбаев 21-февралда Бакытжан Сагинтаев башкарган өкмөттү «экономиканын өнүгүшүн камсыз кыла алган жок, министрлер эл менен иштей албайт» деген сын менен кызматтан кетирген.

Ал «Нур Отан» партиясынын 27-февралда өтө турган курултайында калктын маселелерин чечүүнүн жолдорун жарыяларын, жаңы планда аз камсыз болгон жарандарга социалдык жардамды көбөйтүүгө басым жасалаарын кошумчалады:

- «Нур Отан» партиясынын жакынкы курултайында социалдык колдоону күчөтүү, элдин жашоосун жакшыртуу боюнча бир катар чараларды сунуш кылам. Бул үчүн бюджеттен жана улуттук фонддон аз эмес каражат бөлүнөт. Ал төмөнкү маселелерди чечүүгө жумшалат. Биринчиси - аз камсыз болгондорго социалдык колдоону күчөтүү. Экинчиси - элдин аялуу катмарынын турак жай шарттарын жакшыртуу мүмкүнчүлүктөрүн кеңейтүү. Үчүнчүсү - аймактарды өнүктүрүү саясаты олуттуу өзгөртүлөт.

Казакстанда 1991-жылдан бери өкмөт кеминде 11 жолу алмашты. Советтик доордо өзү да Министрлер кеңешин жетектеген Нурсултан Назарбаев 30 жылга жакын убактан бери президенттик кызматта келатат.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.​

Назарбаеванын Австрияда каткан акчасы

Дарига Назарбаева жана анын мурунку күйөөсү, маркум Рахат Алиев. 4-декабрь, 2005-жыл.

Казакстандын президенти Нурсултан Назарбаевдин тун кызы Дариганын Австриядагы банк эсептеринде бир кезде миллиондогон доллар болгону «Евразия демократиялык демилгелери» жарыялаган кеңири баяндамада айтылат.

Андагы маалыматка караганда, Дарига Назарбаева бул эсептерди мурдагы күйөөсү Рахат Алиев менен жашап жүргөндө ачкан.

Президенттин кызынын эсептери маркум Рахат Алиевдин арам акчаны адалдаштыруу боюнча схемасын иликтөө маалында капысынан ачыкка чыккан.

Баяндамада Дарига Назарбаева Алиев менен кошо Австриядагы банк эсептерин ачууда «Дарига Алиева» деген ысымга берилген паспортту колдонгону айтылат. Ошондой эле ал документтин көчүрмөсү да тиркелген.

Дарига Назарбаева Казакстандагы эң бай адамдардын катарына кирген

«Forbes» журналы 2013-жылы жарыялаган казакстандык байлардын тизмесинде Дарига Назарбаева 595 миллион доллар байлыгы менен 13-орунга илинген. «Евразия демократиялык демилгелери» өз баяндамасында бул байлыктын көпчүлүк бөлүгүн ал мурдагы күйөөсү Рахат Алиев менен чогуу тапканын жазат.

Алиев Казакстандын Коопсуздук комитетинде жана Салык комитетинде жетекчилик кызматтарды ээлеген учурда бир катар ишканаларды мыйзамсыз басып алганы айтылып жүрөт. Оппозициячыл ишмер Серик Медетбековдун айтымында, Алиев башкалардын бизнесин коркутуп-үркүтүү менен тартып алууга көнгөн. Медетбеков өзү да убагында президенттин күйөө баласынын мыйзамсыз аракеттеринен жапа чеккен. Ал телерадикомпаниясын тарттырып жибергенин буга чейин бир катар маалымат каражаттарындагы маектеринде айткан.

«Евразия демократиялык демилгелери» уюму Рахат Алиев жубайы Дарига менен кошо 1998-жылы «Караван» медиакомпаниясын сатып алганы, кийинчерээк өлкөдөгү башкы телеканалдардын бири болгон «Хабар» акционердик коомунун тең кожоюну болгонун жазууда.

Баяндамада жазылгандай, Алиевге «Нурбанктын» акцияларынын жарымы таандык эле. Ал эми анын тун уулу Нурали аталган банктын директорлор кеңешинин мүчөсү болгон. Нурали ал кезде 22 жашта гана болчу.

2007-жылы Рахат Алиев кайнатасы, тагыраагы казак президенти менен чырлашкан соң банктагы акцияларынын көпчүлүгү Даригага жана уулу Нуралиге өткөн. Дарига ошондой эле «Шекер борбору» деп аталган уюмдун акцияларын ээлеп калып, кийин сатып жиберген. Кийин Нурали Алиев 2004-жылы анын президенти болуп калган.

Дарига Назарбаева уулу экөө бүткүл Казакстанда Интернет кызматын көрсөткөн жана кабелдик телекөрсөтүү менен камсыз кылган «Alma TV» телекомпаниясын да сатып алышкан.

Чиеленген банк эсептери

Кийин Рахат Алиев менен президент Назарбаевдин пикир келишпестиги күчөп, ал кайнатасын катуу сынга алганда өлкөдөн чыгып кетүүгө аргасыз болгон. Ошондон кийин ал Дарига менен расмий түрдө ажырашты. Анан албетте, бардык дипломатиялык кызматтан кол жууду.

Рахат Алиев.
Рахат Алиев.

Көп өтпөй казак соту аны адам уурдоо, мамлекетке чыккынчылык кылуу жана төңкөрүш аракети боюнча айыптуу деп таап, 40 жылга эркинен ажыратууга өкүм кылган.

Бирок Рахат Алиевдин Казакстанда кылмышкер болуп табылганы президенттин кызынын мүлкүнө таасирин тийгизген эмес. Тактап айтканда, Алиев менен ажырашкандан кийин деле Дарига Назарбаева мурунку күйөөсүнүн активдеринин ээси бойдон кала берген.

Рахат Алиев Казакстандан чыгып кеткенден кийин ал топтогон байлыктын булактарын иликтөөгө үч мамлекеттин: Австриянын, Германиянын жана Мальтанын укук коргоо органдары киришкен. Ал эми Австриянын бийлиги Рахат Алиевге карата арам акчаны адалдаштыруу боюнча иликтөөсүн 2005-жылы эле, ал Назарбаева менен ажыраша электе баштаган.

Иликтөөлөр бир нече жылга созулган. Кылмышты иликтөө менен алектенген органдар 2007-жылы тиешелүү мекемелерге Алиевдин Австриядагы банк эсептери тууралуу маалымат сурап, кат жөнөтүшкөн.

Ал катка келген жоопто Венадагы «Privatinvest Bank AG» банкында Рахат Алиевдин өзүнө түз же ага байланыштуу 28 эсеп бар экени, анын үчөө Дарига менен кошо 2003-жылы 25-июнда ачылганы белгиленген.

Ошол эле жылы 16-июньда «Kathrein & Co» банкында да жубайлар үч эсеп ачышкан. Ал эсептерде ошол кезде жети миллион доллар жана 946 миң еврого барабар баалуу кагаздар сакталып турган.

Баяндамада «Privatinvest Bank AG» банкында ачылган экөөнүн жалпы эсептерине 2005-жылы 13 миллион евро жана төрт миллиондон ашуун доллар түшкөнү жазылат. Анын авторлору бул эсептердеги акча тууралуу Дарига кабарсыз болсо да анын юридикалык жактан жоопкерчилиги болгонун белгилешет. Анткени казак президентинин кызы эсептерди ачыш үчүн Дарига Алиева деген ысымга берилген паспортту колдонгон.

Баяндаманын авторлору Дарига расмий түрдө күйөөсүнүн фамилиясына эч качан өтпөгөндүктөн, бул паспортту ал мыйзам бузуу менен алганын белгилешет.

55 жаштагы Дарига Назарбаева - азыр Казакстан парламентинин депутаты. Рахат Алиевдин сөөгү 2017-жылы Австриянын Йозефштадт түрмөсүндөгү бир кишилик камерада жаткан жеринен табылган. Ошол кездеги маалыматтарда ал өз жанын кыйган болушу мүмкүн экени айтылган, бирок анын табышмактуу өлүмү боюнча суроолор арбын. Алынган анализдер анын организминде барбитурат дарысы табылганын көрсөткөн.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Дагы жүктөңүз

XS
SM
MD
LG