Линктер

жума, 19-июль, 2019 Бишкек убактысы 02:12

Саясат

Коомдук каналга жаңы жетекчи тандалды

КТРКнын директору кантип шайланды?
please wait

No media source currently available

0:00 0:04:47 0:00

Коомдук телерадио корпорациясынын жаңы жетекчиси болуп Жайнак Үсөн уулу шайланды. Ага КТРКнын Байкоочу кеңешинин 15 мүчөсүнүн 13ү добуш берди.

Аталган кеңештин мүчөлөрүнүн көпчүлүгү шайлоо таза өтүп, басым болбогонун айтканы менен айрымдар ар кандай оюндар болгонун билдирип чыгышты.

6-мартта жабык добуш берүүнүн жыйынтыгында Жайнак Үсөн уулу 13, Галина Байтерекова бир, Болотбек Тиллебаев бир добуш алды. Ошентип учурда жеке менчик НТС телеканалын жетектеп турган Жайнак Үсөн уулу КТРКнын башкы директору болуп шайланды.

Ал шайлоонун жыйынтыгы жана коомчулуктагы айрым кеп-сөздөр боюнча «Азаттыктын» суроолоруна жооп берип, КТРКда аткара турчу иштери тууралуу айтып берди:

- Мени кандай жоопкерчиликтүү иш күтүп турганын азыр сезип жатам. Анткени КТРК корпорациясы - ири ишканалардын бири. Ал көп тармактуу жана эмгек жамааты да көп. Мен өзүмдүн программамды сунуш кылгам. Эми аны ишке ашырганга аракет кылам. Буга чейин топтогон тажрыйбамды, алган билимимди ушул жерге колдоном деп максат коюп турам. Бул коомдук телеканал болгондон кийин эң биринчи коомчулуктун кызыкчылыгын көздөш керек.

КТРКнын учурдагы директору Илим Карыпбековдун мөөнөтү 19-мартта бүтөт жана Жайнак Үсөн уулу ошол күнү ишке киришет. КТРКнын Байкоочу кеңешинин төрагасы Жыпар Жекшеев ага чейин Карыпбеков жаңы директорго документтик иштерди өткөрүп берерин билдирди.

КТРКнын директорун шайлоо процессин бир катар массалык маалымат каражаттары чагылдырып, ал Интернетте түз берилди. Жыпар Жекшеев «шайлоодо Байкоочу кеңешке бийлик басым кылды» деген сөздөрдү четке какты:

Жыпар Жекшеев.
Жыпар Жекшеев.

- Ушул күнгө чейин мага эч кандай көрсөтмө болгон жок. Башкаларга да «тигини өткөргүлө, муну өткөргүлө» деген көрсөтмө болгонун уккан жокмун. Анткени акыркы күнгө чейин ким кимге добуш берери белгисиз болду. Мен бүгүн чын эле таза шайлоо болду деп айта алам. Өзүңөр билгендей, оппозициялык телеканалдын директорун улуттук чоң каналга директор кылып шайлап алдык. Ал керек болсо Бабановдун кол астында иштеп, анын жеке менчик телеканалын башкарып келген. Эгер бийлик аралашса «ал Бабановдун кадры. Аны өткөрбөгүлө» деген аракет болмок. Андай болгон жок. Биз өзүбүз тандадык.

Жайнак Үсөн уулу 2015-жылдан бери саясатчы Өмүрбек Бабановго таандык экендиги айтылып жүргөн НТС телеканалын башкарып келет. Буга чейин Байкоочу кеңеш менен болгон маегинде ал КТРКга жетекчи болуп келсе, саясий кызыкчылык болбой турганын жана бир да партияга мүчө эмес экенин билдирген.

Байкоочу кеңештин дагы бир мүчөсү Анаш Кадырова «КТРКнын директорун шайлоого сырттан кийлигишүү болду» деп, күмөн санап жатканын айтты:

- Шайлоо деген шайлоо экен. Шайлоодо ар кандай шайтан оюндар болот. Мен бул жолу оюн болгон жок деп айта албайм. Сөзсүз болот. Ансыз бизде иш жүрбөй калбадыбы. Ошондуктан кээ бир адамдар позициясына турат, кээ бир адамдар ойнойт, кээ бири сатып кетет. Тапыратып эле добуш беришкенине караганда бир нерсе болду окшойт.

КТРКнын директорлугуна талапкерлигин койгон жарандык активист Адил Турдукулов да шайлоонун таза өткөнүнө ишенбейт.​

Адил Турдукулов.
Адил Турдукулов.

- Шайлоо процедурасы өзү туура эмес жазылган, - деп жүйө келтирди талапкер. - Ал жерде «Коомдук кеңештин ондон ашык мүчөсү добуш берген талапкер гана КТРКнын башкы директору болот» деп жазылып турат. Бул жерде Коомдук кеңеш менен иш жүргүзмөйүнчө мындай санга жетүү кыйын болмок. Ошондуктан кандайдыр бир тапшырманы аткарганы көрүнүп калды. Бул жерде шайлоо деле болгон жок.

КТРКнын башкы директорлугуна башта жалпысынан 22 киши документ тапшырып, анын ичинен сегиз адам финалдык баскычка өткөн. Алар: Ибраим Нуракун уулу, Мирлан Самыйкожо, Замирбек Казакпай уулу, Галина Байтерекова, Жайнак Үсөн уулу, Болотбек Тиллебаев, Адил Турдукулов жана Сураган Босумбаев болчу. Алардын арасынан Мирлан Самыйкожо 6-мартта өз арызы менен талапкерлигин алып салды.

Аты аталгандардын ичинен Жогорку Кеңештин басма сөз кызматынын жетекчиси Ибраим Нуракун уулу менен Жайнак Үсөн уулунун мүмкүнчүлүгү жогору бааланып жаткан. Бирок Ибраим Нуракун уулу бир добуш ала алган жок. Жогорку Кеңештин депутаты, мурдагы журналист Жанарбек Акаев мындай жыйынтыкка таң калганын жашырган жок:

- Мен өзүм деле Жайнак Үсөн уулу менен Ибраим Нуракун уулунун бирөө тандалат деп күтүп жаткам. Ибраим Нуракун уулунун бир да добуш албай калганы күтүүсүз болду. Жайнак Үсөн уулун чабал менежер деп айта албайм. Ал менежер катары телеканалды каржылык жактан ирдентип, жаңы долбоорлорду алып келет деп ишенем. Анткени ал мамлекеттин колдоосу таптакыр жок НТС телеканалын мамлекеттен жарым миллиард сом акча алып иштетип жаткан телеканалдарга теңеп иштетип жаткан киши да. ​Жайнак Үсөн уулу жетекчи катары менежментти дагы жакшыртышы мүмкүн, бирок КТРКнын табиятын өзгөртүп, калыс телеканал кылыш үчүн саясий эрк керек. Ошон үчүн мен жетекчи алмашканы менен КТРКнын бийликчил саясаты өзгөрөт дегенден күмөнүм бар.

КТРКнын жетекчисине сын жана баа
please wait

No media source currently available

0:00 0:04:54 0:00

​КТРКнын учурдагы директору Илим Карыпбеков да талапкерлигин коюп, кийинчерээк андан баш тарткан.

Коомчулукта КТРКга негизинен «саясий буйруктарды аткарат, бийликтин оппоненттерин негизсиз каралайт» деген сын көп айтылат.

Медиа-эксперт Кубан Абдымен Коомдук телеканалдын жетекчилигине НТС телеканалынын мурдагы жетекчиси Жайнак Үсөндүн шайланганы өлкөдөгү негизги медиа каражат болгон КТРКга пайдалуу болду деп эсептейт.

Мындай пикирин ал «Азаттык» менен бөлүшүп, өзүн мыкты менежер катары көрсөтө алган адиске 700дөн ашуун киши иштеген эмгек жамаатынын колдоосу да мааниге ээ экенин айтты:

Кубан Абдымен.
Кубан Абдымен.

- Жайнак Үсөн уулу буга чейин да телекомпанияда иштегендиктен, анын технологиясын, коомдук пикирди эске алуунун жолдорун жакшы үйрөнгөн. Мен Жайнактын буга чейин иштегенин көргөндүктөн, айта алам: ал ийкемдүү, адамдар менен тил табыша билген адис. Ошондуктан, КТРКны өнүктүрүп кетүү жагынан ага эч кандай күмөнүм жок, бирок албетте, ага каршы чыккандардын саны ашып, бут тосуу көбөйүп кетпесе. Коомдук телеканалда 700дөн кем эмес киши иштейт, жамаат чоң. Ал жердеги буга чейинки жетекчилер түптөп кеткен каада-салт менен жаңы жетекчиликке кандай багытта иш алып барууга, жаңы иш жүргүзүүгө кол кабыш кылышса жакшы. Ал эми нааразылык көбөйүп кетсе анда татаал болот.

Жайнак Үсөн уулу 1996-жылы Кыргыз мамлекеттик улуттук университетинин тарых факультетин аяктаган. 1998-жылы ушул эле университеттин финансы жана насыя факультетин бүтүргөн. Ал буга чейин «Мөл булак финанс» ишканасында жана FINCA ишканасынын бир нече филиалдарында иштеген.

КТРКнын башкы директору Байкоочу кеңеш тарабынан төрт жылга шайланат.

Коомдук биринчи каналдын курамында учурда алты телеканал: «КТРК», «КТРК Музыка», «Маданият-Тарых-Тил», «Баластан», «КТРК Спорт» жана «Ала-Тоо 24» обого чыгууда. Ошондой эле аталган медианын Кыргыз радио бирикмесинде беш радио: «Биринчи радио», «Кыргыз радиосу», «Миң кыял», «Достук», «Балдар FM» радиолору бар. Телеканалга мамлекеттен жылына 400 миллион сомдон ашык каражат бөлүнөт.

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

КТРКнын директору кантип шайланды?

КТРКнын директору кантип шайланды?
please wait

No media source currently available

0:00 0:04:47 0:00

Турсунбек Акун: Момбековдун УКМКга чакырылышы туура эмес

Турсунбек Акун: Момбековдун УКМКга чакырылышы туура эмес
please wait

No media source currently available

0:00 0:05:04 0:00
Түз линк

Айылдык кеңештерде аялдар азайды

Айылдык кеңештерде аялдар азайды
please wait

No media source currently available

0:00 0:05:43 0:00

Жогорку сот Момбековго кастарын тикти

Рыскелди Момбеков.

Жогорку Кеңештеги КСДП фракциясынын депутаты Рыскелди Момбеков ал тууралуу Жогорку соттун төрайымы Гүлбара Калиева УКМКга даттанганын билдирди.

Ал арыз-доомат Бишкектеги ТЭЦ-2 конушунун тургундары менен жолугушууда сүйлөгөн сөзүнө байланыштуу экенин айтты. Буга чейин УКМК «депутат суракка эмес, төрага менен кызматтык жолугушууга чакырылды» деп маалымдаган. Жогорку соттун төрайымы болсо «Момбековдун сот тууралуу айткандары жалпы коомчулукта сот системасы тууралуу терс пикир жаратат» деп билдирди.

Рыскелди Момбеков парламенттеги эң жигердүү депутаттардын катарына кирет жана өкмөттү, күч түзүмдөрүн, сот системасын кескин сындап келгени менен белгилүү.

Жогорку Кеңештин депутаттары Рыскелди Момбеков менен Жанарбек Акаев өткөн айда Бишкектеги ТЭЦ-2 конушунун тургундары менен жолугушкан. Анда жергиликтүү тургундар жерге байланыштуу көйгөйлөрүн айтышкан. Момбеков сот чечимдерин айыптап сүйлөгөн жана бул маселени Жогорку Кеңеште көтөрүүгө убада берген.

- Мен соттордун чечимине таң калып жатам, - деген ал. - Эгер Кыргызстанда кийин же эртең, жакын арада чоң толкундоо чыга турган болсо бийлик менен оппозициянын келишпестигинен эмес, карапайым эл менен соттордун алакасынан чыгат. Убагында ушунча адамга уруксат берип, силер жерди сатып алып там салдыңар. Анан силердин каражатыңарды карабай туруп эле «бул тамдардын баары мыйзамсыз салынган, бузулушу керек» деген өкүмдөрдү чыгарып жатышпайбы. Силерге башка жактан жер береби, каражат береби деп, ал жагын карабай эле «бул жер мыйзамсыз берилген» деп токтом чыгарып коюп жатышат. Соттордун өз элине карата катаал өкүмдөрү карапайым элдин канын ичип жатат.

​Кийинчерээк Рыскелди Момбековдун сүйлөгөн сөзү Интернетке жайгаштырылган. УКМК болсо депутатты 5-мартта чакырганын билдирди.

- Мен комитеттин жыйынында отурсам жардамчым «УКМКнын Тергөө башкармалыгынын башчысынын орун басары Сагынбек Самудин уулу аябай издеп жатат» деп калды, - деп түшүндүрдү Рыскелди Момбеков. - Мен телефон менен сүйлөшсөм ал жигит «Жогорку соттун төрайымы ТЭЦ-2 конушунда сүйлөгөн сөзүңүздөгү чакырыктар боюнча сизге каршы арызданды» деп тастыктап берди. Мен болсо «ал жерде чакырык же чагым болушу мүмкүн эмес» деп айттым. «Мен «мүмкүн» деп божомол ирээтинде айткам. Эгер ошол жерде айткандарым туура эмес болсо анда мени сотко берсин, мен өзүмдүн сөзүм үчүн соттор менен соттошконго даярмын» дедим. Ал мени УКМКга келишимди суранды. Аңгыча эле УКМКнын төрагасы Идрис Кадыркулов чалып калды. Ага барып ушул жана башка иштер боюнча да сүйлөшкөнүм чын. Мага эмнегедир Жогорку соттун төрайымынын жазганын көрсөтүшкөн жок.

Рыскелди Момбеков УКМКга чакырылган себебин кимдир-бирөөлөргө депутаттык ишмердиги, кайсы бир маселелер боюнча сүйлөгөн сөздөрү жакпай жатканынан көргөнүн айтты:

- Бийликти басып ала турган, бийликке күч колдоно турган же бийликти тартып ала тургандай чакырык, чагым сөздөр жок. Экинчиден, депутаттык макам тууралуу мыйзамда «депутат өзүнүн сын-пикири үчүн куугунтукталбайт» деп жазылган. «Соттун ар-намысына, кадыр-баркына шек келтирип, сот бийлигин жалпы кыргыз элине жаманатты кылды» десе мен соттошом. Бул жерде саясат бар экенин сезип турам. Анткени мен акыркы кезде аткаруу бийлигине айткан негиздүү, жүйөлүү сын-пикирим ушуга себеп болсо керек. Мени коркутуп, ноктолоп коебуз деген ойлору болсо керек. Мен алардан коркпойм. Соттор адамдын тагдырын, мыйзамды сындырышы мүмкүн, бирок мени сындыра алышпайт. Дегеле Жогорку соттун төрайымынын жазганы туура эмес. Бул эч кандай этикага, мыйзамга, логикага да туура келбейт. Жогорку соттун ар-намысын төрайым коргобойт.

Жогорку сот.
Жогорку сот.

Жогорку соттун басма сөз кызматы Рыскелди Момбеков боюнча төрайым Гүлбара Калиева УКМКга арызданганын «Азаттыкка» ырастады. Анда «депутаттын сүйлөгөн сөзү тартылган, Интернетке жайгаштырылган видео тасма коомчулукта сот системасы, дегеле мамлекет тууралуу терс пикир жаралышына өбөлгө түзөт. Депутат ал чечимди кайсы сот качан чыгарганын айткан эмес. Депутаттын этикасы тууралуу кодекске ылайык, депутат туура, так, фактыга негизделген маалымат бериши керек» деп жазылган.

Атайын кызмат болсо Рыскелди Момбеков УКМКнын төрагасы менен кызматтык жолугушууга гана келгенин маалымдаган.

ТЭЦ-2 конушундагы жолугушууга барган парламент депутаты Жанарбек Акаев Рыскелди Момбековдун УКМКга чакырылышын «моралдык кысым» деп сыпаттады:

Жанарбек Акаев.
Жанарбек Акаев.

- Сотторду азыр кыргыз элинин баары сындайт. Президент баш болуп соттун ишине канааттанбай турганын билдирген. Эгер Жогорку соттун төрайымы ошол сөзгө теригип арыз жазса, анда ал таптакыр башка дүйнөдө жашап жатканын, реалдуулуктан өтө эле алыс экенин билдирет. Момбековду УКМКга чакырып, кызматтык жолугушуубу же кандай жолугушуу болбосун сүйлөшүү өткөргөнүнүн өзү моралдык жактан кысым деп ойлойм. «Мындан ары оор темаларды көтөрбө, сотторду сындаба, адилеттүү сөзүңдү айтпа» дегендей белги деп түшүнөм. Депутатка болгон кысым - өтө жаман көрүнүш, түбү жакшылыкка алып барбайт. Тарыхта депутатты кызматтык жолугушуунун шылтоосу менен чакырып, «этият болуңуз» деп айтканы болгон эмес жана өтө чоң катачылык деп ойлойм.

Жогорку Кеңештеги «Республика – Ата Журт» фракциясынын депутаты Мирлан Жээнчороевдин пикиринде, бул жагдайда юридикалык жактан суроолор көп.

- Эгер бирөөнүн атына арыз келсе, анда иш козголушу керек, - деди ал. - Жаңы кодекске ылайык, сотко чейинки аракеттер жүргүзүлөт. Ал каттоодон өтүшү керек. Эгер ал адам депутат болсо Башкы прокуратура иш козгойт. Оор кылмыш болсо Жогорку Кеңештин макулдугун алат. Экинчиден, депутаттын сүйлөгөн сөзүндө сын-пикир, саясий баа болгон. Депутат өзүнүн саясий пикири үчүн жоопко тартылбайт. Сот боюнча сын-пикир Коопсуздук кеңешинде айтылып жатат, бардык жерде эле айтылып жатат. УКМК депутатты чакырганда ал кандай макамда барды - ошонун баары процессуалдык жактан так белгилениши керек.

Турсунбек Акун: Момбековдун УКМКга чакырылышы туура эмес (аудио)

Турсунбек Акун: Момбековдун УКМКга чакырылышы туура эмес
please wait

No media source currently available

0:00 0:05:04 0:00
Түз линк

Президент Сооронбай Жээнбеков 5-мартта сот системасынын кызматкерлерин кесиптик майрамы менен куттуктап, көз каранды эмес жана өз алдынча сот системасын орнотпой туруп демократиялуу, өнүккөн мамлекет куруу мүмкүн эмес экенин айткан. Ал сотторду «кара кылды как жарган калыс» болууга чакырган.

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Гүлнара Каримова түрмөгө кайтарылды

Гүлнара Каримова.

Өзбекстандын алгачкы президенти, маркум Ислам Каримовдун кызы Гүлнара үй камагынан кайрадан кадимки түрмөгө которулду.

Бул маалыматты Өзбекстандын Башкы прокуратурасы бышыктап, мындай чечим Гүлнара үй камагынын айрым эрежелерин бузганына байланыштуу кабыл алынганын билдирди.

Жаңылык адегенде 5-март күнү кечинде Гүлнара Каримованын кызы Имандын «Инстаграмдагы» барагында пайда болду. Ал байкоо жүргүзчү видеокамерадан тартылган бир нече сапатсыз сүрөттү жарыялап, «Ташкенттеги менин үйүмө укук коргоо органдарынын өкүлдөрү кечки саат 7лерде күчкө салып кирип келип, орой сүйлөп опузалап, апамды халатчан бойдон белгисиз тарапка алып кетишти» деп жазды.

Иман Каримова апасынын башына түшкөн окуя тууралуу Гүлнара Каримованын Швейцариядагы адвокаты кабардар экенин кошумчалады. Буга удаа эле Өзбекстандын Башкы прокуратурасы расмий маалымат таратып, 46 жаштагы Гүлнара Каримова 2017-жылы декабрда Ташкент облустук сотунун өкүмү менен 10 жылга эркинен ажыратылганын эске салды.

«Гумандуулук принциптеринен жана айыпкердин мамлекетке зыян келтирип, кылмыштуу жолдор менен топтогон ири өлчөмдөгү каражатын кайра кайтаруу ниетин эске алып», былтыр жайында ал өкүм беш жылга кыскартылган.

Гүлнара Каримованын өтүнүчү эске алынып, анын жаза мөөнөтүн өтөө дареги катары кызы Иманга катталган үй аныкталган. Ал чечим чыгарылып жатканда айыпкер үй камагында отурганда ал жерден эч жакка чыкпоого, телефон, Интернет сыяктуу байланыш техникасын колдонбоого жана уурдалган акчаны кайтарууга жардамдашууга сөз берген. Башкы прокуратура билдиргендей, ушундай милдеттенмелерди алганына карабастан, Гүлнара былтыр ноябрда эрежени бузуп, камалып отурган үйдөн сыртка чыгып кеткен. Ал үчүн эскертүү берилген. Андан бери айыпкер бир нече ирет телефондон байланышка чыгып, Интернетке кошулуп, өзүнүн иши боюнча камакка алынган ири каражатты кайтарууга жолтоо кылууга аракеттенген.

Дегеле Өзбекстандын бийлиги коомчулукка Гүлнарага карата кандай чечимдер кабыл алынганын алгачкы жолу расмий түрдө билдирип жатканын журналист Сирожиддин Толибовдон билдик.

Сирожиддин Толибов.
Сирожиддин Толибов.

- Буга чейин өзбек коомчулугу Гүлнара Каримовага кандай өкүм чыгарылганын, ал канча жылга соттолгонун так билген эмес, - деди ал. - Ар кандай маалымат чыгып жаткан. Бул иш боюнча чындыкты азыркыга дейре жашырып келишкен. Башкы прокуратуранын кечээки маалыматынан гана 2017-жылы Гүлнара Каримова 10 жылга соттолгонун, былтыр ал өкүм беш жылдык үй камагына өзгөртүлгөнүн билип отурабыз.

Ошентип, Башкы прокуратуранын алгачкы расмий маалыматына ылайык, Өзбекстандын Ички иштер министрлигинин жаза өтөө шарттары жана башка талаптар бузулганы тууралуу көрсөтмөсүнүн негизинде Яшнабад райондук соту 5-март күнү Гүлнара Каримованы эми кадимки жалпы тартиптеги түрмөгө которууну чечти.

Өткөн айда Гүлнара Каримованын баласы, Лондондо жашаган Ислам Каримов апасынын саламаттыгы кескин начарлап кеткенин, ага дарыгерге көрүнүүгө уруксат берилбей жатканын Интернетте жазып, өзбек президенти Шавкат Мирзиёевдин өзүнөн жардам сураган. Башкы прокуратура анда да «бул маалымат чындыкка жатпайт, айыпкер медициналык жардамга муктаж эмес» деп билдирген. «Маркум Ислам Каримовдун кызы азыр кантип тергөөгө тоскоол боло алат?» - деген суроону кайрадан өзбек журналисти Сирожидин Толибовго узаттык.

Гүлнара керек болсо ким канча акча уурдаганын, кайда катканын да билиши мүмкүн.

- Билесиздерби, Гүлнара Каримова керек болсо азыр бийликте турган далай өзбек жетекчилери тууралуу баалуу маалыматтын баарын билет. Буга анын кызы Иман да ишарат кылды. Гүлнара керек болсо ким канча акча уурдаганын, кайда катканын да билиши мүмкүн. Сөз миллиондогон эмес, миллиарддаган доллар жөнүндө болуп жатат. Азырынча өзбек бийлиги элден уурдалган ири өлчөмдөгү каражатты таап кайтара алган жок. Экинчиден, кээ бир кабарларга караганда, Гулнара Каримова Өзбекстандан биротоло качып кетиши мүмкүн болгондой.

Өзбекстандын маркум туңгуч президентинин кызы Гүлнара Каримовага каршы 2015-жылы АКШда, Швецияда, Швейцарияда кылмыш иштери ачылып, «жалпы суммасы 1 миллиард долларга жакын каражатты пара түрүндө кымырып алган» деген айып коюлган.

Маалыматка караганда, бул каражаттын көбү алты эл аралык телекоммуникациялык компаниядан алардын пайдасына чечилчү ортомчулук кызмат же патронаждык кылган үчүн деп алынган. Өзбекстандын өзүндө да бир кезде бийлиги менен байлыгына манчыркаган «эрке кызга» мамлекетке 54 миллион доллардай материалдык зыян келтиргени үчүн айып тагылып, ал биз жогоруда айта кеткендей, беш жылга түрмөгө кесилген. Маалыматтарга караганда, Гүлнара Каримова мекенинде бир нече башка иштер боюнча да айыпталып калышы мүмкүн. Тергөөчүлөр азырынча иликтөө жүрүп жатканын билдиришүүдө.

Швейцарияда Гүлнара Каримовага тийиштүү банк эсебиндеги 800 миллиондой доллар камакка алынган. Былтыр Каримованын адвокаттары ал акчаны бошотуу тууралуу апелляциялык арыз менен кайрылганда өтүнүч четке кагылган. Швейцариядагы бул чечимден улам эксперттер каражат келечекте Өзбекстанга кайтарылышы мүмкүн деп боолголошот.

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Бийлик партиясынан биримдик кетти

КСДПнын жыйындарынын бири.

Учурда Кыргызстан социал-демократтар партиясындагы (КСДП) ажырым коомчулуктун кызуу талкуусуна түштү.

КСДПдагы кризис Кыргызстандагы көп партиялуулуктун мүнөздүү көрүнүшүбү? Саясий күчтөр ички интригалардын деңгээлинен көтөрүлүп, идеологиялык максаттары үчүн күрөшкөн коом алдындагы саясий жоопкерчилигин канткенде түшүнөт?

«Арай көз чарай» талкуусуна Жогорку Кеңештин мурдагы депутаты, профессор Каныбек Осмоналиев жана саясий серепчи Сейтек Качкынбаев катышты.

«Азаттык»: Каныбек мырза, бийликтеги Кыргызстан социал-демократиялык партиясынын (КСДП) айланасындагы акыркы жылдагы ажырым күч алды. Партиянын кезектеги курултайын өткөрүүнүн тегерегинде да талаш кызыды. КСДПдагы кризистин негизги себебин сиз эмнеден көрөсүз?

Каныбек Осмоналиев.
Каныбек Осмоналиев.

Каныбек Осмоналиев: КСДПдагы бүгүнкү кризистик абалдын себебин бир эле нерседен көрөм. Эң башкысы - партия мүчөлөрүнүн башын бириктире турган, коомдун өнүгүшүнө алып келген программалары жок. Бул партия үчүн ыйык баалуулуктар жок, болгон да эмес. Алар үчүн байлык топтоп, бийликке келүү баарынан жогору турат.

Мен КСДПны жалпы кызыкчылыктар эмес, утурумдук кызыкчылыктар менен баш кошкон уюм катары эле көргөм, ал жөнүндө мурда да айтып келгем. Бул партиядагылар 2011-жылы ушундай жол менен бийликке келишкен, 2015-жылы да андан күчөп, парламентке киришти. Бүгүн эми жетер жерине келип отурат.

КСДПдагы кризистик абал жалпы өлкөгө терс таасирин тийгизе баштады. Андагы кризис 2011-жылы парламенттин төрагасын шайлап жатканда башталган, ошондо эле алар бийликти узурпациялоого киришкен.

КСДПдагы ички ыйкы-тыйкы Жогорку Кеңештин бешинчи чакырылышында эле байкалган, анда мен «Ар-Намыс» партиясынан депутат элем. Партия, анын парламенттеги фракциясы сыртынан караганда жакшы, бекем көрүнгөнү менен, ичинен караганда борпоң, бош, идеясы жок адамдардын башын утурумдук кошуп турган саясий уюм экени байкалчу. Атамбаев бийликте турганда анын баары сыртка билинчү эмес, ал күчкө салып катуу кармап келген. Атамбаев бийликтен кеткенден кийин баары ачыкка чыгып, партия экиге бөлүнүп отурат.

«Азаттык»: Сейтек мырза, КСДПнын тегерегиндеги талаш-тартыш партия ичиндеги идеологиялык көз караштардын келишпестигиби же лидерлердин жеке дымагынын натыйжасыбы?

Сейтек Качкынбаев.
Сейтек Качкынбаев.

Сейтек Качкынбаев: Мен мунун эки себебин көрүп турам. Биринчиси партиянын идеологиясына байланыштуу деп айтсак болот. КСДПны Кыргызстандагы тарыхы бар, тажрыйбалуу партия деп таанып келгенбиз. Бүгүнкү кризисти карап отуруп, ал партиянын тегерегинде идеологиялык максаттар менен бириккен, ал үчүн бекем турган адамдар бар экенине деле ишене албай отурабыз.

Экинчиден, бул Кыргызстанда саясий партиялар жөнүндө мыйзам чийки экендигин көргөзүүдө. Бизде мыйзамдарда партиянын лидерлери ким болушу керек, алар кандай шартта шайланышы керек, Жогорку Кеңештин ичиндеги фракция лидерлеринин абалы, статусу кандай болушу керек деген дагы көптөгөн пункттар так жазылбаганынан улам ушундай абал түзүлдү.

Көп партиялуулуктун дүйнөлүк тажрыйбасын карап көрсөк, шайлоодо жеңип келген партиянын лидери парламенттин ичинде болушу керек болчу. Бизде партиянын лидери сыртта болуп турду. Президент болгондугуна байланыштуу убактылуу партия лидерлигинен кетип турду да, кызматтан кеткенден кийин кайра партия башына барып алды. Бир жагы күлкүлүү көрүнүш. Бул көрүнүш жеке эле Алмазбек Атамбаевге байланыштуу эмес. Кыргызстанда алигиче жалпы эле саясий маданият калыптана элек.

Бийлик партиясындагы ажырым
please wait

No media source currently available

0:00 0:03:22 0:00

«Азаттык»: Каныбек мырза, КСДПнын экинчи тарабындагылардын бири, Жогорку Кеңештин депутаты Ирина Карамушкина «партияны бөлүп-жарууда бийликтин колдоосу болбосо бул долбоор иштебейт эле» деп жатат. Партиялык кризиске азыркы бийликтин канчалык тиешеси бар?

Каныбек Осмоналиев: Маселенин өзөгү - КСДПнын лидерлигин талашуу, алуу. Партиянын бир тарабы «6-апрелге курултай өткөрөбүз» деп жарыялады эле, экинчи тарабы «3-апрелге курултай өткөрбүз» деп чыкты. Мен экинчи тараптын башында турган Иса Өмүркуловдун интервьюсун көрдүм. Анын чабуулга өтүп, ишенимдүү сүйлөп жатканына караганда бийлик тараптан колдоо болгондой сезилип турат, муну ачык эле айталы. Кыргызстан кичинекей эле, ар бирибиздин кыймылыбыз жарым сааттан кийин жалпы өлкөгө билинет.

Кыскасы, КСДПда айыгышкан күрөштүн этабы башталды. Бул кризис апрель айындагы курултайлар менен бүтпөйт, булар «меньшевик-большевик» деген стадиядан да өтүп кетишти. Менимче, КСДПны талашып жаткан эки гана күч эмес, үчүнчү күч да бар экендигин эске алалы. Абдрахманов баштаган «Атамбаевсиз КСДП» кыймылы толугу менен Өмүркулов тарапты колдойт деп айта албайбыз. Ал тургай жаштардан куралган «төртүнчү күч» пайда болду деген маалыматтар чыгып жатат.

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Суроо жараткан сот чечимдери

Иллюстрациялык сүрөт.

Өткөн аптада Бишкектин Октябрь райондук сотунун судьясы Альбина Жээнбекова экс-президент Алмазбек Атамбаевге каршы арызды жарым-жартылай канааттандырып, аны 300 миң сомго доого жыкты.

Ушул эле судья 2017-жылы ошол кездеги президент Атамбаевдин кадыр-баркын коргоо боюнча башкы прокурордун арызын карап, журналист Нарын Айыпты 3 миллион сом төлөп берүүгө милдеттендирген.

Бишкектин Октябрь райондук соту 28-февралда Алмазбек Атамбаевди саясатчылар Азимбек Бекназаровго, Акматбек Келдибековго жана Кеңешбек Дүйшөбаевге 100 миң сомдон төлөп берүүгө милдеттендирди. Ошондой эле «Апрель» телеканалына карата материалдык доону канааттандыруудан баш тартты.

Үч саясатчы «кадыр-баркыбызга шек келтирди» деп Атамбаев менен «Апрелден» жалпысынан 18 миллион сом өндүрүп берүүнү өтүнгөн. Ишти райондук соттун судьясы Альбина Жээнбекова карады.

Жээнбекова 2017-жылы ошол кездеги башкы прокурор Индира Жолдубаева ошол учурдагы президент Алмазбек Атамбаевдин беделин коргоо максатында берген доо арызын да караган. Анда ал журналист Нарын Айыпты 3 миллион сом материалдык доого жыккан.

Нарын Айып судья Жээнбекованын окшош эле иш боюнча материалдык чыгымды ар түрдүү аныктаганына төмөнкүдөй комментарий берди:

Нарын Айып.
Нарын Айып.

- Судьялардын бирөө Октябрь райондук сотунун төрагасына барып «3 миллион сом деген көп. Мен аны азайтып 500 миң, 200 миң сом кылып берейин» десе «канча сурап жатса ошону канааттандырып бересиң» деп кууп чыгыптыр деп уккам. Азыр Атамбаевге 18 миллион сом доо коюлса, аны 300 миң сомго түшүрдү. Экинчиден, «Апрель» каналына коюлган 9 миллион сомдук доону такыр эле алып салды. Демек азыркы соттор калыс иштей баштады же сотторго президенттик аппараттан «сумманы азайткыла» деген тапшырма келген. Кайсы бир чечимди чыгарганы үчүн эч ким сотту күнөөлөй албайт экен. «Менин түшүнүгүм ушундай. Мен ушул чечимди калыс деп эсептейм» дейт экен. Кийин бир нерсе болсо «ошол учурда мыйзамды ушундай түшүнгөм. Азыр башкача» деп коёт.

Мурдагы президент Алмазбек Атамбаев былтыр май айында Нарын Айыпка карата материалдык доосунан баш тарткан. Бирок бул иш боюнча бардык инстанциянын чечими чыгып калгандыктан чечимдин өзү күчүндө калган.

Жарандык коом буга чейин «бийликтин көрсөтмөсүн аткарат» деген соттордун «кара тизмесин» түзүп, аларга каршы нааразылык акцияларын уюштурушкан. Аталган тизмеге райондук соттун судьясы Альбина Жээнбекованын да аты киргизилген.

Алмазбек Атамбаев бийликте турганда Өмүрбек Текебаев баш болгон «Ата Мекен» фракциясынын депутаттарынын ишин караган Биринчи май райондук сотунун судьясы Айбек Эрнис уулуна да доомат көп айтылып келет.

Конституциялык палатанын мурдагы судьясы Клара Сооронкулова соттордун жоопкерчилиги тууралуу буларга токтолду:

Клара Сооронкулова.
Клара Сооронкулова.

- Сотторду жоопкерчиликке тартуу кыйын. Ошондуктан сотторго сөзсүз түрдө люстрация керек. Мисалы, ошол эле аты айтылып жаткан Эрнис уулу Айбек, Кымбат Архарова дегендер мурдагы бийликтин тушунда деле ар кандай буюртмаларды аткарып келишкен. Азыр деле аткарып жатышат. Андыктан саясий буюртма аткарган сотторго каршы люстрация жөнүндө мыйзам кабыл алып, аларды тазалаш керек.

Өткөн аптада эле Алмазбек Атамбаев «Ата Мекен» партиясынын эки юристине койгон 10 миллион сомдук доо боюнча иш кайра Октябрь райондук сотуна жиберилди.

Акыркы учурлардагы коомчулуктун көңүл борборундагы иштер боюнча чечимдер өлкөдөгү соттук реформага байланыштуу маселени козгоду. «Адилет» укуктук клиникасынын жетекчиси Чолпон Жакупова «кийинки убактагы иштер соттор дагы эле көз каранды экендигинен кабар берет» деген пикирде.

Чолпон Жакупова.
Чолпон Жакупова.

- Азыр көп кишилер «судьялар оңолуп калышты» деп сүйүнүп жатышат, - деди ал. - Бирок мен антип ойлобойм. Азыр судьялар бир кишиден эле көз каранды, ошонун гана көзүн карап отурушат. Мурда кандай болсо, азыр деле ошол бойдон. Ошол эле соттор бир эле иш боюнча эки башка чечим чыгарып жатышат. Эгер эртең бийлик алмашып, бийликке Атамбаевдин командасынан киши келип калса, ушул эле судьялар башкача иштей баштайт. Бизде системалуу иш жок. Мыйзам сотторго өз алдынчалыкты берген. Бирок алар аны колдонууга эрки жетпей жатат.

5-мартта президент Сооронбай Жээнбеков сотторду кесиптик майрамы менен куттуктап, Жогорку соттун төрайымы Гүлбара Калиеваны кабыл алды. Анда өлкө башчы соттук реформа тууралуу сөз кылганын президенттик аппарат кабарлады.

- Өлкөдө жүргүзүлүп жаткан сот-укуктук реформанын алкагында судьялар корпусу коррупциялык элементтерден тазаланып, ачык-айкын иш жүргүзүп, жарандардын калыс сотко ишенимин кайтарышы керек. Сот системасынын жаңыланышы улуттук стратегиянын кыска жана узак мөөнөттүү багыттарынын алкагында өлкөнүн өнүгүшүнүн ажырагыс бөлүгү болуп калууга тийиш, - деди Жээнбеков.

Жогорку Кеңештин Конституциялык мыйзамдар, мамлекеттик түзүлүш, сот-укук маселелери боюнча комитетинин мүчөсү, депутат Айнуру Алтыбаева эл өкүлдөрүнө кайрылгандардын көбү сотторго нааразы экенин билдирди:

Айнуру Алтыбаева.
Айнуру Алтыбаева.

- Соттун чечиминде эки тарап бар. Анын бирөө сот чечимине ыраазы болсо, бирөө нааразы болот. Негизи депутаттарга жарандардын көбү соттордун ишине байланыштуу, сот реформасына нааразы болуп кайрылышат. Мен да эл катары сот реформасы тезирээк ишке ашса экен деп каалайм. Бирок мындай болбойт экен.

Президент 5-мартта мамлекет кийинки жылдары сот системасын реформалоого жана анын материалдык-техникалык базасын жакшыртууга көңүл буруп жатканын да айткан.

Жогорку соттун мурдагы төрагасы, экс-депутат Курманбек Осмонов Кыргызстандагы соттук реформа боюнча ою менен бөлүштү:

- Сот реформасы канчадан бери эле болуп келатат. Бийлик алмашкан сайын эле өздөрү каалагандай реформа кылып жатышат. «Казанчынын өз эрки кайдан кулак чыгарса» дегендей болуп жатышат. Ал эми «материалдык-техникалык базаны чыңдоо деген» бул соттук реформага кирбейт. Реформанын негизги максаты - адам укуктарынын корголушун жакшыртуу. Карапайым эл «сотко барып адилеттик таптым» дегенде гана реформа болот.

Кыргызстанда 2010-жылкы апрель ыңкылабынан бери сот тармагын реформалоо тууралуу айтылып келет.

Экс-президент Алмазбек Атамбаев коомчулуктун сынына, нааразылыгына карабай сот реформасы ишке ашканын айтып келген, бирок Жээнбеков кызматка барганы бул тармакта көп иштер жасала элек экенин билдирген.

Буга чейин айтылгандай, сот реформасын толук ишке ашырууга 2022-жылга чейин 17 миллиард сом керектелет. Бул каражат бюджеттен жана эл аралык донорлордон алынат.

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Уруучулуктан арылбаган саясат

Иллюстрациялык сүрөт.

Кыргызстанда маал-маалы менен кайсы бир уруулардын курултайы өтүп турат. Айрыкча саясий окуялардын алдында уруулук, аймактык жыйындар күч алып, ага аттуу-баштуу саясатчылар чакырылат.

3-мартта өткөн «Ай тамга Солто» коомунун курултайы коомчулуктун талкуусуна жем таштады. Ал чогулушка катышкан мамлекеттик ишмер Апас Жумагуловдун айтымында, жыйынга мурдагы өкмөт башчы Темир Сариев, парламент депутаты Мыктыбек Абдылдаев, Канат Исаев сыяктуу Чүй өрөөнүнөн чыккан бир топ саясатчылар келген.

Жумагулов жыйында ар кандай көйгөйлөр талкууланып, элди ынтымакка чакыруу тууралуу гана кеп болгонун, саясий мүнөздөгү сөздөр айтылбаганын билдирүүдө. Аксакал саясатчы өзү мындай курултайларды жайылтууга каршы экенин, бирок ал жерге сыйлуу конок катары чакырылгандыктан акыл-насаатын айтыш үчүн барганын кеп салды:

Апас Жумагулов.
Апас Жумагулов.

- Эми муну үгүт кылбашыбыз керек. 14 жылдан бери өткөрүп жүрүшкөн экен. «Төртүнчү жолу чогулуп жатабыз» деп айтып калышты. Эң негизгиси - биримдикке чакырып, элди бөлбөй, чечилбеген маселелерди талкууласак болот. Президентти, өкмөттү колдосок абдан туура болот. Мындай болсо чогула берели.

Анткен менен «KyrgyzToday» сайты жыйында «Ай тамга Солто» коому менен дагы бир «Солто» деген коомдун өкүлдөрүнүн ортосунда пикир келишпестик чыкканын жазды. Ошондой эле аталган сайт курултайга барган саясатчылардын узун тизмесин жарыялады.

Кыскасы, Кыргызстан эгемендик алган жылдардын тартып өлкөдө дээрлик бардык уруулардын курултайлары өтүп келатат. Интернетти ачып карасаң жакынкы жылдары эле болгон моңолдор, сарыбагыш, бугу, кушчу, кыпчак урууларынын чогулуштары кадимки саясий партиянын курултайындай өткөнүн көрүүгө болот. Айрым серепчилердин пикиринде, кээ бир саясатчылар уруучулукту, жердешчиликти колдонуп бийлик менен соодалашууну мыкты өздөштүрүп алышты.

Саясатчы Равшан Жээнбеков мындай жыйындар ачык өтүп, ага белгилүү саясатчылар барып жатканын опурталдуу деп эсептейт.

Равшан Жеенбеков.
Равшан Жеенбеков.

- Кээ бир саясатчылар, ишкерлер муну жеке кызыкчылыгына пайдаланып келишет, - деди ал. - Мурда жогорку деңгээлдеги саясатчылар буга ачык аралашчу эмес. Акыркы жолкусунда ачык эле мурдагы өкмөт башчылардын катышканы «цивилизациялуу, демократиялуу өлкө куруп, мамлекеттүүлүктү бекемдейбиз» дегенине туура келбейт. Алардын ошол жерде жүргөнү өтө уят. Анда алар өлкөнүн эмес, уруунун лидери болуп жүрө бериши керек.

Жыйырма жылдан бери «трайбализмден, уруулук, аймактык бөлүнүүдөн арылыш керек» деген чакырыктар байма-бай айтылганы менен иш жүзүндө коомчулук мындай түшүнүктөн арылбай жатат. Маселен, айрым учурда айылынан чыккан саясатчыны карапайым эл дараметине карабай «биздин бала» деген түшүнүк менен колдоп коёт. Ал тургай жогорку саясатта «президент түштүк аймагынан болсо, өкмөт башчы түндүк аймагынан болушу керек» деген жазылбаган мыйзам иштейт. Мындай «мыйзам» принциби министрлик кызматтардан тартып добуш алыш үчүн саясий партияларда да сакталат.

Тарыхчы Элери Битикчинин пикиринде, мамлекеттик институттар жакшы иштебеген учурда бейформал коомдор күч алат.

Элери Битикчи.
Элери Битикчи.

- Формалдуу эмес институттар күчтүү болуп атпайбы. Бул мамлекеттин алсыздыгы. Бардык институттар жакшы иштесе мындай топтор эч нерсеге таасир эте алмак эмес, - деди ал.

Алты миллиондон ашык эл жашаган мамлекетте көпчүлүктү түзгөн кыргыз улуту өз ичинен оң канат, сол канат, ичкилик жана аркалык, түндүк-түштүк деп бөлүнгөндөн сырткары кырк уруусун санайт. Адистер мындай бөлүнүү салт-санаа, үрп-адат, тарых үчүн жакшы болгону менен саясатта, кадр тандоодо тескери таасирин тийгизип жатканын белгилешет.

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Бийлик партиясындагы ажырым

Бийлик партиясындагы ажырым
please wait

No media source currently available

0:00 0:03:22 0:00

КСДПдагы бийлик талаш

16-апрель, 2018-жыл

Кыргызстан социал-демократиялык партиясы (КСДП) Иса Өмүркуловдун съезд өткөрүү тууралуу билдирүүсүн сынга алды.

Мунун алдында Өмүркулов 3-апрелде аталган партиянын кезектеги XVIII курултайы өтөрүн жарыялаган. Буга чейин экс-президент Алмазбек Атамбаев башында турган бул партиянын курултайы 6-апрелге белгилеген болчу. Кийинки жагдай партиянын ичиндеги ажырымды ого бетер күчөттү.

Иса Өмүркуловдун соңку билдирүүсүнө байланыштуу КСДПнын саясий кеңешинин мүчөлөрү, аталган партиянын парламенттеги депутаттары Ирина Карамушкина менен Асел Кодуранова 5-мартта Бишкекте басма сөз жыйынын өткөрүштү. Карамушкина Өмүркуловдун аракети партиянын уставы менен регламентине каршы келерин айтты. Ошондой эле ал былтыр партиянын катарынан чыгарылганын кошумчалады:

Ирина Карамушкина.
Ирина Карамушкина.

- Партиянын регламенти менен уставына ылайык, төрага менен анын орун басарлары гана саясий кеңешти жыйнап, курултайдын күнүн, программасын бекитет. Биздин мурунку партиялашыбыз Иса Өмүркулов легитимдүү эмес. Анткени ал партиянын катарынан чыгарылган. Саясий кеңеште Иса Өмүркуловду чыгарып салгандан кийин 35 мүчөсү бар. Азыр ал көптөрүнүн ишеним каты бар экенин, 3-апрелде курултай өткөрүүгө жетишерлик добуш алганын билдирип жатат. Саясий кеңештин жети мүчөсү форумда отурат, үчөө парламентте, төрт мүчөсү жабык жайларда. Алар көпчүлүк добуш алышы мүмкүн эмес. Бул жөн гана коомчулуктун башын айлантуу, партиянын калган бөлүгүн ажыратуу аракети. Бул «Атамбаевсиз КСДП» долбоорунун уландысы. Бийликтин колдоосу болбосо бул долбоор иштебейт эле, Иса Өмүркулов мындай билдирүү таратмак эмес. Ал партиянын уставын бузду.

Асел Кодуранова болсо кайсы бир күчтөр КСДПны рейдерлик жол менен тартып алууну, бөлүп-жарууну көздөп жатат деген пикирин билдирди:

Асел Кодуранова.
Асел Кодуранова.

- «Атамбаевсиз КСДП» деген кыймылдын демилгечиси болуп Сагынбек Абдрахманов жүргөн. Бирок анын артында башка күчтөр турат. Ага Иса Өмүркулов кошулду. Сагынбек Абдрахманов буга чейин «мен Асылбек Жээнбековго жолуктум, ал мени Иса Өмүркуловго жөнөттү» деп айткан. Кийин болсо «антип айткан эмесмин» деп чыккан. Бул негизи уят нерсе, эркек болгондон кийин айткан сөзүнөн кайтпаш керек. Ким болсо да бул аракеттердин баары мыйзамсыз болуп жатат.

Иса Өмүркулов буга чейин аны партиядан чыгаруу тууралуу саясий кеңештин чечимин тааныбай турганын айткан.

Бул макала жазылып жаткан кезде Өмүркуловго бир канча жолу телефон чалып, байланыша алган жокпуз. ВВСнин кыргыз кызматы менен болгон маегинде ал өзү тууралуу айтылган дооматтардын баарын четке какты. Ал экс-президент Алмазбек Атамбаевди өзү уюштуруп жаткан курултайга чакырарын, отчет талап кыларын билдирди:

Иса Өмүркулов.
Иса Өмүркулов.

- Устав боюнча кезектеги съездди чакыруу туптуура. Кезектеги съездди саясий кеңеш көпчүлүк добуш менен чечет. Ошон үчүн биз ушул жол менен чечтик. Партиянын төрагасы кезексиз съездди чакырганга укугу бар. 3-апрелге баарын чакырам, келип катышсын, ойлорун ошол жерден айтышсын. Өмүркуловгобу же дагы башка бирөөгөбү, сыны болсо толук айтышсын.

КСДП фракциясынын төрагасынын орун басары, аталган партиянын саясий кеңешинин мүчөсү Төрөбай Зулпукаров «Азаттыкка» Өмүркуловдун сунушун колдоп добуш бергенин билдирди. Анын пикиринде, курултайдын мыйзамдуулугу боюнча маселени атайын органдар чечет. Зулпукаров ал кандай органдар экенин тактаган жок.

- Негизи бул өтө жаман көрүнүш, - деди ал. - Партиянын тарыхында ушундай окуялар болуп жатканы партиянын мүчөлөрүнө жакпай жатат. Кимдики мыйзамдуу, легитимдүү, кимдики мыйзамсыз, летитимсиз экенин тиешелүү органдар өз ара аныкташат да. Саясий кеңештин көпчүлүгү добуш берип, 3-апрелде съезд өткөрүү тууралуу чечим кабыл алыптыр. Ага чейин 6-апрелде өткөрүү тууралуу чечим кабыл алынган дейт. Мен саясий кеңештин мүчөсүмүн. Мен курултай 3-апрелде өтсүн деп добуш бердим.

Биз КСДП фракциясынын бир катар депутаттарынан партиянын айланасындагы соңку жагдай тууралуу пикирине кызыктык. Дээрлик көпчүлүгү комментарий берүүдөн баш тартты. Бакыт Жетигенов жаатташуу эмне менен бүтөрүн билбей турганын айтты:

- Бул жерде чыр-чатак аябай эле күчөп кетти. Кантип, эмне болуп бүтөрүн айта албайм. Партиянын аброюна деле залакасын тийгизет. Туура эмес кетип бара жатат окшойт.

Жогорку Кеңештин депутаты Жанарбек Акаев КСДПнын саясий кеңешин эск-президент Алмазбек Атамбаев өз колу менен кураганын эске салды. Партиянын ичиндеги ажырым тууралуу ал төмөнкүдөй оюн айтты:

Жанарбек Акаев.
Жанарбек Акаев.

- КСДПнын тегерегиндеги кырдаал Кыргызстанда партиялар жалаң гана идеянын тегерегинде, идеялаштардын курамында гана түзүлүшү керек экенин дагы бир жолу көрсөттү. «Саясий кеңеш КСДПнын тагдырын чечет» деп жатабыз. Бирок ошол саясий кеңеш жалаң ишкерлерден, кызмат адамдарынан түзүлгөн. «Азыркы бийлик саясий кеңешти башкарып жатат» деп күнөөлөйүн десең алардын баарын Атамбаев өзү топтоп, өзү чогулткан. Бирок менде азыр бир гана ой болуп жатат: эгер Өмүркулов «съезд чакырып, партияны күчтөндүрөм, 2020-жылга шайлоого барам» десе, өз күчүнө ишенсе, бирөөнүн партиясын талашпай, эмнеге өзүнүн жаңы партиясын ачып алып, ошону менен барбайт? Атамбаев тууралуу менин көз карашымды билесиңер, көз карашыбыз, багытыбыз эки башка. Бирок кандай болгон күндө да КСДПны Атамбаев негиздеп, түптөп, убактысын, энергиясын, каражатын короткон. Өмүркуловдун азыркы аракетин болгону Атамбаевди жүдөтүү, ар кандай жолдор менен жолтоо болуу, аны коомчулукка жек көрсөтүү тапшырмасын ийгиликтүү аткарып жатат деп эле түшүндүм. Бирок мен эки тараптын тең жасап жаткан ишин туура эмес көрөм. Эгерде эл колдосо, электоратың болсо, сүйлөгөн сөзүң, иштеген ишиң жакшы болсо анда кайсы партия менен болсо да жеңишке жетсе болот.

КСДП 1994-жылы түптөлгөн жана апрель ыңкылабынан кийин, тактап айтканда 2010-жылдан бери бийликте турат. Өз катарынан эки президент чыгарган. Алмазбек Атамбаев КСДПнын төрагасы болуп туура бир жыл мурун шайланган.

Бийлик партиясындагы ажырым
please wait

No media source currently available

0:00 0:03:22 0:00

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Каракас: Гуайдо кайтса камалат

Хуан Гуайдо. Эквадор, 2-март, 2019-жыл.

Венесуэланын оппозиция лидери, өзүн «утурумдук президент» деп жарыялаган Хуан Гуайдо 4-мартта мекенине кайтып келет. Өлкө бийлиги ал кайтып келгенде камакка алынарын эскертүүдө.

Оппозиция лидери бир жумадан ашык убакыттан бери Латын Америкасында болуп, бир катар жолугушууларды өткөрдү.

Оппозиция лидери Хуан Гуайдо өлкө жарандарын дүйшөмбү күнү, өзү Латын Америкасындагы жолугушуулардан кайтып келе жатканда нааразылык акцияларына чыгууга чакырды. Ал Аргентинадагы жолугушууда кандай гана тоскоолдуктар болбосун, Венесуэлага кайтып келерин жарыялады:

Хуан Гуайдо.
Хуан Гуайдо.

- Биз бүгүн үйүбүзгө сөзсүз кайтып барарыбызды жарыялап койгум келет. Ошондой эле бардык венесуэлалыктардан көчөгө чыгып, бизге кошулууну, жаңы нааразылык акцияларына чыгууну суранабыз.

Венесуэланын бийлиги Гуайдонун «өкмөткө каршы иш-аракети боюнча» иликтөө жүргүзүүдө. Жогорку сот ага өлкөдөн чыгууга тыюу салганына карабастан, оппозиция лидери өткөн жумада АКШдан келе жаткан гуманитардык жүктү өлкөгө киргизүү максатында Колумбияга өтүп, андан ары Латын Америкасындагы бир катар мамлекеттерде жолугушуу өткөрдү. Колумбиядан тышкары Эквадор, Бразилия, Аргентина, Парагвай жана башка өлкөлөргө барган Хуан Гуайдо АКШнын вице-президенти Майк Пенс менен да кезикти. Анын бул сапары президент Николас Мадурого басымды күчөтүү катары кабыл алынды.

Президент Николас Мадуро баштаган Венесуэланын бийлиги Хуан Гуайдо өлкөгө келгенде камакка алынарын эскертүүдө. Гуайдо эгер бийлик аны камакка алса, бул «өкмөттүн эң акыркы каталарынын бири болорун» билдирди. АКШ президентинин улуттук коопсуздук боюнча жардамчысы Жон Болтон «Твиттерге» Гуайдонун аман-эсен кайтып келишине жаралган коркунучка же аракетке АКШ жана эл аралык коомчулук олуттуу жооп кайтарарын жазды.

АКШ жана дагы 50 мамлекет Улуттук Ассамблеянын - парламенттин төрагасы, өзүн өлкөнүн «убактылуу мамлекет башчысы» деп жарыялаган Хуан Гуайдону легитимдүү президент деп тааныган. Ал 23-январда өзүн убактылуу президент деп жарыялаган кезде парламент спикери катары конституциялык ыйгарым укугунан пайдаланган. Мыйзам боюнча президент өз милдетин аткара албай калганда бул кызмат парламент спикерине жүктөлөт. Оппозиция үстөмдүк кылган парламент мамлекет башчысы Николас Мадурону «экинчи президенттик мөөнөтүнө мыйзамсыз киришти, добуш берүүнү бурмалады» деп күнөөлөп келе жатат.

Венесуэладагы конституциялык жана саясий кризисте Орусия, Кытай, Түркия сыяктуу өлкөлөр Николас Мадурону колдоп, аны гана мыйзамдуу президент деп эсептешет.

Валентина Матвиенко.
Валентина Матвиенко.

- Өзүн дүйнөдөгү демократиянын жактоочулары катары көрсөткөн өлкөлөрдүн Венесуэладагы азыркы президентти жана өкмөттү кулатып, оппозицияны коюу аракети одоно көрүнүш. Ушул нерсе жана аскердик кийлигишүү аракети эл аралык укукту жана БУУнун уставын бузат, - деди Орусиянын Федерация Кеңешинин төрайымы Валентина Матвиенко.

Ал эми өткөн жумада президент Дональд Трамптын администрациясы Мадуро режиминин 49 өкүлүн жана алардын үй-бүлө мүчөлөрүн америкалык виза алуу укугунан ажыратты. Алардын бир тобу Венесуэла армиясынын жана коопсуздук күчтөрүнүн жогорку даражалуу кызматкерлери. Бул тууралуу администрациянын Венесуэла боюнча өкүлү Эллиот Абрамс «Fox News» телеканалындагы маегинде билдирди:

Эллиот Абрамс.
Эллиот Абрамс.

- Мен Мадуронун режими кулайт жана ал Венесуэладан кетет деп так айта албайм. Эгер буга үч күн калганда биздин оппоненттер «администрациянын саясаты жокко чыкты» деп айтса да таң калбайм.

Былтыркы талаштуу шайлоодо утуп чыкканы кабарланган Венесуэланын президенти Николас Мадуро 10-январда экинчи президенттик мөөнөтүнө киришкен. 2010-жылдан бери саясий, экономикалык жана гуманитардык кризиске баткан бул өлкөдө ушундан кийин нааразылык акциялары кайрадан күч алган.

Былтыр Түштүк Американын бул өлкөсүндө инфляция 1,3 млн. пайыз көтөрүлүп, улуттук акчанын куну эбегейсиз түштү. Азык-түлүк, дары-дармек жана башка күнүмдүк эң керектүү нерселер таңкыс. Ачарчылыктан кутулуу аргасында 3 млн. жаран жакынкы чет өлкөлөргө кетүүгө аргасыз болду.

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Мурдагы төрагалар кеңеш түзүштү

Жогорку Кеңеш.

Кыргызстанда Жогорку Кеңештин экс-спикерлеринен куралган кеңеш түзүлдү.

Уюштуруучу-демилгечилер коомдук бирикменин башкы максаты - мурдагы төрагалардын билимин, тажрыйбасын колдонуу, коомдук-саясий жагдайга байланыштуу азыркы бийликке кеп-кеңеш берүү экенин белгилеп жатышат. Ал арада «экс-спикерлердин кеңеши саясий куралга айланып кетиши ыктымал» деп чочулагандар да пайда болду.

Былтыр күзүндө президент Сооронбай Жээнбеков экс-спикерлер жана мурдагы өкмөт башчылар менен жолуккан жана «ушундай форматтагы кездешүүлөр маал-маалы менен өткөрүлөт» деп убада берген.

Парламенттин экс-спикерлеринин консультативдик кеңешинин биринчи жыйынында уюштуруу маселелери талкууланды. Кеңештин төрагасы болуп Медеткан Шеримкулов, ал эми аткаруу комитеттин катчылыгына Акматбек Келдибеков дайындалды.

Жыйынга 13 адам, тактап айтканда, Медеткан Шеримкулов, Абдыганы Эркебаев, Мукар Чолпонбаев, Алмамбет Матубраимов, Алтай Бөрүбаев, Ишенбай Кадырбеков, Муратбек Мукашев, Марат Султанов, Айтибай Тагаев, Зайнидин Курманов, Ахматбек Келдибеков, Асылбек Жээнбеков жана Исхак Масалиев катышканы белгилүү болду.

Мукар Чолпонбаев «Азаттыкка» комментарий берип жатып азыркы бийлик экс-спикерлердин кеп-кеңешине муктаж деген оюн айтты:

Мукар Чолпонбаев.
Мукар Чолпонбаев.

- Кеңеш коомдук эле негизде түзүлдү. Расмий эч нерсеси жок, эч жерге катталбайбыз. «Тигиндей-мындай кылсаңар болот» деп гана айтканга укугубуз бар. Биз бийлик мындай кеңешке муктаж деп ойлойбуз. Анткени азыркы Жогорку Кеңештин акыбалын, иштеп жаткан мамлекеттик кызматкерлердин билим деңгээлин карап отуруп, булардын көп жаңылыштык кетирип жатканын байкап, ошондон улам биз жок дегенде акылыбызды айтып туралы деп чечтик.

Парламенттин дагы бир мурдагы төрагасы Ишенбай Кадырбеков мындай жолугушууларда кайсы бир маселелер талкууланып, ириде орток пикир табууга аракет көрүлөрүн кошумчалады:

- Азыркы кырдаалда орчундуу маселелер боюнча консенсус болсо пикирибизди айтып, бийликке жардам берели деген ой менен бириктик. Кыргызстанда маселе көп. Өзүбүзчө акылдашып, бир пикирге келсек, ошону айтканга мүмкүнчүлүк болсун деп жатабыз. Эгерде орток пикир таба албасак, анда ар бирибиз өзүбүздүн оюбузду айта беребиз.

Экс-спикер Зайнидин Курманов мурдагы өкмөт башчыларынын, парламент төрагаларынын башын кошкон бирикмелер эл аралык тажрыйбада бар экенин белгиледи жана Кыргызстанда төрагалардын кеңешин түзүү аракети буга чейин деле болгонун эске салды:

Зайнидин Курманов.
Зайнидин Курманов.

- Илгери, Ахматбек Келдибеков спикер болуп турганда төрагалардын кеңеши түзүлгөн болчу. Колубузга күбөлүк берилген, макамы жана жобосу бекиген. Ошол ишти улантабыз, керек болгон учурда чогулуп турабыз. Эгерде олуттуу бир маселе чыгып калса чечкенге аракет кылабыз. Бул жерде эч кандай кутум же конспирологиялык концепция жок. Дүйнөдө мурдагы премьерлерди, мурдагы президенттерди чогулткан «Мадрид клубу», «Рим клубу» дегендер бар. Депутаттардын эл аралык ассоциациялары бар. Мунун баары жетекчилердин дараметин жоготпой, пайдаланып калуу, колдонуу максатында түзүлөт. Муну ар бир мамлекет өзү каалагандай чечет. Бул өзүнчө бир капитал десе болот. Аны пайдаланып калыш керек.

Жыйынга кайсы бир себептерден улам Адахан Мадумаров менен Чыныбай Турсунбеков барган эмес. Турсунбеков келбеген себебин ал күнү иш сапарында болгону менен түшүндүрдү жана мындай кеңештин зыянынан пайдасы көп болот деп эсептей турганын айтты. Ошону менен катар Турсунбеков «бирикме саясий куралга айланып калышы мүмкүн» деген чочулоонун негизин да жокко чыгарган жок:

Чыныбай Турсунбеков.
Чыныбай Турсунбеков.

- Мындай бирикмелерди түзүүгө мыйзам тоскоолдук кылбайт. Эгер мамлекет үчүн пайдалуу болсо, анда аны кол чаап кубатташ керек. Эгер пайда чыкпаса, анда жүрүп-жүрүп отуруп өзү эле бир күнү жоюлат. Экс-спикерлердин баарында эле анча-мынча тажрыйба бар. Эгер «аттиң, кап» деп өкүнүп калган жагдайлар болсо ошону айтып, тажрыйбалары менен бөлүшсө оң натыйжа чыкса керек деп ойлойм. Эгерде изденген, жаңыланууга умтулган адамдар болсо, ошол жаңылыктары менен бөлүшүп турса, ал да пайда. Соңку жыйынга иш сапарында жүргөнүмө байланыштуу катыша алган жокмун. Ар бир экс-спикердин өз позициясы бар, белгилүү бир топтору бар. Мамилелеш, пикирлеш адамдары бар. Ар ким өзү тарапка тартат деп ойлойм. Бүгүн эле жолуга калып, тил табышып кетсе анда шумдук эле болмок. Жолуккан жерден эле бир багытка бурулуп кала турган болсо, анда таң калыштуу да болмок.

Жогорку Кеңештин экс-депутаты Алишер Мамасалиев мурдагы төрагалардын консультативдик кеңешинин түзүлүшүн жазда саясаттын жанданышы менен да байланыштырды:

- Бизде дайыма жазында саясатта, саясатчылар арасында жандануу болот. Экинчиден, 2020-жылы боло турган шайлоого карата бир топ саясий долбоорлор пайда болушу мүмкүн. Биз аны баарыбыз эле байкап жатабыз. Белгилүү бир топ саясатчылар өз позициясын бийликке ачык билдире башташы мүмкүн. Шайлоого карата даярдык десек да болот.

Былтыр ноябрь айында президент Сооронбай Жээнбеков мурдагы төрагалар жана премьер-министрлер менен жолуккан. Анда ал саясий элитаны ынтымакка чакырып, конструктивдүү кызматташууга үндөгөн. Ошондой эле мындай жолугушууларды маал-маалы менен уюштуруп, кеп-кеңештерди угуп турууга да убада берген болчу.

Сооронбай Жээнбеков.
Сооронбай Жээнбеков.

- Сиздердин мол тажрыйбаңыздар бар, бул олуттуу ресурсту өлкө үчүн сөзсүз пайдаланышыбыз керек, - деген эле ал. - Мамлекеттин өткөнү, бүгүнкүсү, келечеги - бири-биринен ажырагыс түшүнүк. Биз бардыгыбыз ага жооптуубуз. Себеби убагында иштегенбиз, иштеп жатабыз. Болгон маселелерди чогуу отуруп сүйлөшүп, бетме-бет отуруп айтсак, биз ошону күтөбүз. Саясий элитасы өлкөнү өнүктүрүүнүн негизги принциптери боюнча орток пикирге келе алган мамлекеттер чоң ийгиликтерге жетишкен. Алар деле талашып-тартышкан, бирин бири аябай сынаган. Бирок өлкөнү өнүктүрүүгө келгенде баары жалпы бир мегабагытка карата бир пикирде болушкан. Кыргызстандын саясий элитасы бирин бири сыйлаганды, укканды үйрөнүшү керек. Алар конструктивдүү кызматташа алса, өлкөдө тынчтык, ынтымак жана өнүгүү болот. Азыр Кыргызстанда бардык коомдук-саясий күчтөрдүн катышуусу менен чече турган көйгөйлөр жана олуттуу маселелер көп. Сиздер мына ушул маселеде данакерлик вазийпаны аткара аласыздар деп ишенем.

Эгемен Кыргызстандын тарыхында Жогорку Кеңешке 17 адам төрага болгон. Алардын ичинен Усуп Мукамбаевдин көзү өтүп кеткен. Өмүрбек Текебаев болсо ушул тушта камакта отурат.

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Анкара КАЙНАКты кайтаргысы келет

КАЙНАК ишканасы.

Жогорку сот Түркиянын Мамлекеттик фондунун Кыргызстандагы түркиялык ишкерге карата берген доосун канааттандырды.

28-февралда Жогорку сот Түркиянын Мамлекеттик фондунун жана ага караштуу «Н-Т Китап Кыртасийе Бюро Малземелери Пазарлама Ве Туризм Тижарет Аноним Ширкети» компаниясынын түрк ишкери Эмин Кызылкаяга карата берген административдик доосу боюнча ишти карап, канааттандырды. Макалабыз түшүнүктүү болушу үчүн кеп башында ишканалардын тарыхы жөнүндө сөз кылалы.

2002-жылы «Н-Т Китап Кыртасийе Бюро Малземелери Пазарлама Ве Туризм Тижарет Аноним Ширкети» деп аталган түркиялык жеке компания Кыргызстанда KAYNAK (КАЙНАК) аттуу ишкана ачат. 2012-жылы ал ишканага түркиялык Кызылкая Эмин аттуу жаран жетекчи болуп шайланат. 2016-жылдын 30-ноябрь айында KAYNAK «Н-Т Китап» (аты кыскартылды - ред.) компаниясынан бөлүнүп Кызылкая Эминдин өзүнчө ишканасы болуп катталган.

​Ал эми Түркияда 2016-жылдын 15-июлундагы саясий окуядан кийин «Н-Т Китап» компаниясынын ишмердүүлүгү «Фетхуллах Гүлен жамаатына түздөн-түз тиешеси бар» деген жүйө менен мамлекеттештирилип, Түркиянын Мамлекеттик фондуна өткөрүлүп берилет. Ошондон кийин мамлекеттештирилген «Н-Т Китап» компаниясынын Кыргызстанда ачкан КАЙНАК ишканасын түрк өкмөтү өзүнө алууга аракет кыла баштаган. Ошентип үч жылдык соттошуудан кийин быйыл 28-февралында Жогорку сот буга чейинки инстациялардын «Юстиция министрлигинин 2016-жылдын 30-ноябрында КАЙНАК ишканасын өзүнчө компания кылып каттаган буйругу жокко чыгарылсын» деген чечимин күчүндө калтырды. Башкача айтканда, кыргыз судьялары КАЙНАК дагы эле түрк бийлиги тарабынан мамлекеттештирилген «Н-Т Китап» компаниясына таандык деп тапты десек болот.

Анткен менен адвокат Денис Диканский Жогорку соттун чечимине макул эмес экенин, түрк өкмөтү жеке ишкер Эмин Кызылкаянын бизнесин мыйзамсыз алууга аракет кылып жатканын айтып чыкты.

Денис Диканскийдин айтымында, Эмин Кызылкая 2015-жылы эле КАЙНАК ишканасын кайра каттатууга документ тапшырган. Ал ошондой эле 2015-жылдары эле КАЙНАК компаниясын Кыргызстанда өзүнчө каттатыш үчүн Түркиядагы «Н-Т Китап» ишканасынын жетекчилигинин бардык уруксаты алынганын айтууда. Ишкердин адвокаты Юстиция министрлигине бир жыл мурда тапшырган документтердин айрымдары туура эмес болгондуктан, аларды толуктап жатып ишкана 2016-жылы 30-ноябрда гана расмий каттоодон өткөнүн билдирди.

Адвокат Денис Диканский түрк өкмөтү ишкердин бизнесине азыр да ээлик кыла албайт деп ишенип турат.

- Бизде Юстиция министрлигине кайрылып, ишкананы Эмин Кызылкаянын наамына ээси катары кайра каттатуу укугубуз кала берди, - дейт ал. - Болгону 2016-жылдагы каттоону жокко чыгаруу жөнүндө чечим чыкты. Сот менчикке ээ болуу боюнча чечим чыгарган жок. Сот «ишкананын түптөөчүсү «Н-Т Китеп» компаниясы эле боло алат» деген жок. Соттун чечиминде болгону «2016-жылы юстиция министри каттоодо бир нече каталарды кетирген» деп турат. «Эки жылдан бери үлүштөр Эмин Кызылкаянын наамына өткөн» деген келишимди эч ким талашкан жок. Эч ким «ал документ мыйзамсыз» деп айткан жок.

Жогорку соттун чечиминен кийин Түркиянын Кыргызстандагы элчилиги «Фейсбуктагы» расмий баракчасына «бул соттук жараян үч жылдан бери жүрүп жаткан жана ФЕТО уюму сот алдында чет өлкөдө биринчи жолу утулду» деп жазды. Ал эми Түркиядагы жалпыга маалымдоо каражаттарында Бишкектеги сот жараяны боюнча кеңири маалымат берилип, серепчилер Кыргызстан менен Түркиянын ортосунда саясий мамилелер жакшы нукта баратканын баса белгилеген маанайда кабар таратышты.

Кыргыз сотунун чечимине байланыштуу Түркиянын тышкы иштер министринин орун басары Явуз Селим Киран «Твиттердеги» баракчасына «ФЕТО уюму менен бардык тармакта чечкиндүү күрөшүбүз улантылат» деп жазды. Макала даярдалып жаткан учурда түрк элчилигинен кеңири комментарий алууга мүмкүн болгон жок.

Кыргыз сотунун бул чечими, ага карата Түркиянын расмий өкүлдөрүнүн реакциясы коомчулукта ар кандай талкууларды жаратты. Түрк бийлигин сындап келген жергиликтүү активист Гүлжигит Исаков «расмий Анкарага жакпаган түрк ишкерлерине жана алардын чет өлкөдөгү компанияларына каршы чабуул күчөгөнүн» айтты:

- Батыштагы, Европадагы көп эле өлкөлөрдө ушундай аракеттер болуп жатат. Алар «сөзгө ишенбейбиз, так далил алып келгиле, далил менен иш алып барабыз» дешет. Ал эми Кыргызстанга келгенде тилекке каршы «адилеттикти» сатып алса болот. Ошондой жагдай бул жакта да орун алып жатат. Европадагыдай мыйзам үстөмдүгүн биринчи орунга койбосок Кыргызстанда жаман инвестициялык жагдай түзүп алган болобуз. Мындайда инвестордо «Кыргызстанда адилеттик сатылган өлкө экен» деген пикир калыптанат.

«Вефа» соода борбору.
«Вефа» соода борбору.

Ал ортодо үч жылдан бери «Аруу жылдыз» жоопкерчилиги чектелген коому же «Вефа» деген ат менен таанымал соода борбору боюнча да ушул сыяктуу соттук териштирүү жүрүп жатканы белгилүү болду.

Президентке караштуу Башкаруу академиясынын ректору, профессор Алмазбек Акматалиевдин баамында, негизинен эле экономикалык сот иштери өтө татаал болгондуктан кыргыз сотторунун чечимдери далилдерге негизделип чыгарылышы керек.

- Соттор мындай иштерге өтө кылдаттык менен мамиле кылышы зарыл, - деди ал. - Кайсы чет өлкөлүк компания болбосун, бизде катталып, анан өз мамлекети менен соттошуп жатканы татаал маселе. Мында кандай гана болбосун биздин мыйзамдардын бузулган-бузулбаганы так аныкталышы керек экенин маанилүү болуп калат. Албетте, соттук чечим саясий нукка бурулуп кетиши мүмкүн. Бул сапар соттор ушундай иштерди карап жатканын эсинен чыгарбашы керек.

Расмий Анкара «гүленчи» деп эсептеген агартуу мекемелерин жабууну, бул маселени эртелеп чечүүнү расмий Бишкекке сунуш кылып келет. Бирок азыркы кыргыз бийлиги бул маселе боюнча кескин пикирин билдирген эмес. Саясат талдоочулар бийликтин мындай позициясын колдоп, «эмне болгон күндө да бул Түркиянын ички иши, буга аралашпаш керек» деген кеңеш беришет.

Кошмо Штаттарда акыркы жыйырма жылга жакын убакыттан бери өз эрки менен бозгунда жашап келаткан Фетхуллах Гүленди расмий Анкара 2016-жылкы «аскердик төңкөрүш аракетинин артында турган» деп айыптап келет. Гүлен өзү мындай дооматтарды четке каккан. Түрк бийлиги анын кыймылын ФЕТО деп атап, президент Режеп Тайып Эрдоган уюмду террористтик деп таанууга чакырган.

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

«Русгидронун» арызы, Кыргызстандын карызы...

Иллюстрациялык сүрөт.

Кыргыз өкмөтү менен орусиялык «Русгидро» ишканасы «Жогорку Нарын каскадына жумшалды» деген 37 миллион доллар боюнча мунасага келүүнүн жолдорун издешти.

Премьер-министр Мухаммедкалый Абылгазиев Жогорку Нарын каскадын иштетүү милдетин аткара албай калган орусиялык «Русгидро» компаниясынын жетекчиси Николай Шульгиновду кабыл алып, өз ара мунасага келүүнүн шарттарын талкуулады. Компаниянын жетекчиси «Русгидро» бул долбоорду өзү кайра аткарууга кызыкчылыгы жок экенин, бирок инвестор тартууга көмөктөшө турганын билдирген.

Жогорку Нарын каскадын куруу долбооруна кеткен 37 миллион доллардын жарымынан көбү жок болуп кеткенин иликтеп чыккан убактылуу депутаттык комиссиянын төрагасы Алмамбет Шыкмаматов карызды төлөө кыргыз тарапка жүктөлөп калып жатканын белгиледи.

«Русгидронун» карызды өндүрүү боюнча сунушу

Премьер-министр Мухаммедкалый Абылгазиев жакында орусиялык «Русгидро» компаниясынын жетекчиси Николай Шульгинов менен жолугуп, аталган мекеменин өкмөткө коюп жаткан дооматынын алкагында пикир алмашты. Буга чейин «Русгидро» Жогорку Нарын каскадын курууга кеткен 37 миллион доллар чыгымын өндүрүү боюнча эл аралык сотко кайрыла турганын билдирген эле. Буга «Русгидро» курулушту кечеңдеткенине байланыштуу кыргыз өкмөтү келишимди бир тараптуу жокко чыгарып, долбоор токтоп калганы негиз болгон. Бирок кыргыз тарап маселени сотко жеткирбей чечүү тууралуу демилге көтөргөн болчу. Ошондуктан «Русгидро» Жогорку Нарын каскадындагы 50 пайыз акциясын сатып, өз чыгымын инвестордон өндүрүп алууну сунуш кылган.

Өкмөттүн маалыматтык камсыздоо бөлүмүнүн башчысы Чыңгыз Эсенгулов сүйлөшүүлөрдүн жыйынтыгы тууралуу кыскача маалымат берди:

Чыңгыз Эсенгулов.
Чыңгыз Эсенгулов.

- Жолугушуунун жүрүшүндө кошуналардын кызыкчылыгын эске алуу менен Кыргызстандын суу-энергетикалык дараметин пайдалануунун шарттары боюнча маселе талкууга алынды. Ошондой эле гидроэнергетикалык тармактагы кызматташуунун натыйжалуу жолдорун табуу, тыштан инвестиция тартуу жана Жогорку Нарын каскадына байланыштуу абалды өз ара пайдалуу шартта жөнгө салуу боюнча пикир алмашуу болду.

«Русгидро» компаниясынын жетекчиси Николай Шульгинов интернет-басылмаларга «Жогорку Нарын каскадынын азыркы бекитилген техникалык-экономикалык негиздемесинин алкагында бул долбоор өзүн өзү актабагандыктан ага катыша албайбыз» деп комментарий берген. Ошондуктан ал азыркы финансалык моделдин пайдасыздыгы кандай гана шарт болбосун аталган долбоорду андан ары улантууга мүмкүнчүлүк бербей турганын белгилеген. Антсе да Николай Шульгинов компания дараметтүү инвесторлорду табууда жана аларга буга чейин алдын-ала чыгарылган эсептер менен тааныштырууда жардам көрсөтөрүн айткан. Бирок Жогорку Нарын каскадына кеткен чыгымды иликтеп чыккан парламенттин убактылуу депутаттык комиссиясы «Русгидро» 37 миллион доллар чыгым боюнча эл аралык аудит чакыруудан качып жатканын жарыялаган болчу.

«Жебеген самсанын» өлчөөсү

Сөз болуп жаткан убактылуу депутаттык комиссиянын төрагасы, «Ата Мекен» фракциясынын жетекчиси Алмамбет Шыкмаматов кыргыз өкмөтү менен «Русгидронун» ортосундагы соңку макулдашуу тууралуу түшүндүрмө берди:

Алмамбет Шыкмаматов.
Алмамбет Шыкмаматов.

- Орусия тарап эгерде башка инвестор таап келсе, анда ал ошол инвестордон 37 миллион долларды алып алат. Баягы эле инвесторго 37 миллион доллар карыз болуп калабыз. Анткени орун алмаштыруудан сумма өзгөрбөйт. Ошондуктан жөн эле жерден моюнга коюлуп жаткан 37 миллион долларды «Русгидрого» же келе турган инвестордун өзүнө төлөп берүүгө мажбурбуз. Бизге таңууланган бул жолдон башка сунушту мен көргөн жокмун.

Кыргызстандын өкмөт башчысы Мухаммедкалый Абылгазиев менен «Русгидро» компаниясынын жетекчиси Николай Шульгинов өткөн дүйшөмбү күнү болгон жолугушууда Жогорку Нарын каскадынын мындан аркы тагдырын талкуулап, курулушка чыгымдалганы кеп болуп аткан 37 миллион доллар карызды сырткы инвестордун эсебинен жабууга макулдашкан. Бирок убактылуу депутаттык комиссия каскаддын курулушуна чыгымдалганы кабарланган 37 миллион доллар акчага болгону курулушчулар үчүн темир контейнерден жатакана гана курулганын аныктап чыккан. Мындан сырткары курулушту изилдөөгө кеткен чыгымдар ашыкча көрсөтүлгөнү корутундуда белгиленген болчу. Ошондуктан депутаттык комиссия эл аралык аудиттин негизинде акчанын мыйзамсыз чыгымдалганын иликтеп, кылмыш ишин козгоону талап кылган.

Депутат Алмамбет Шыкмаматов чыгымдалган каражат изи менен жок болуп кеткени үчүн «Русгидро» жана анын Кыргызстандагы өнөктөштөрү жооп бериши керек болчу деп эсептейт.

- Бул маселе боюнча калыс иликтөө жүрүп, анан аталган каражат кечирилет деген үмүт жок, - деди ал. - Бизди ал келишим боюнча алынган акчаны төлөөгө мажбур кылышат. Бирок чыгымдын чынында эле ошончо кеткенин текшерели десек, болушпайт. Биз иликтеген учурда мына ошол 37 миллион доллардын үчтөн экиси уурдалып кеткени аныкталган.

Дегинкисин бир катар эл аралык эксперттер Кыргызстандын аймагында чоң ГЭСтерди куруу өлкөнү башка мамлекеттерге же күчтөргө көз каранды кылуу коркунучу бар экенин эскерткен жайы бар. Атап айтканда, германиялык иликтөөчү Жан Фео де ла Кроа 2017-жылы «Азаттык» менен болгон маегинде бул маселеге кеңири токтолгон:

Жан Фео де ла Кроа.
Жан Фео де ла Кроа.

- ГЭСтерди курган компаниялар болгону курулушту гана бүткөрөт. Дамба ишке кирбесе дагы куруучулар өз акчасын алат. Андыктан мындай долбоорду баштардан мурда кеткен чыгымдар үчүн ким жооп бериши керектигин аныктоо өтө маанилүү. ГЭСке салынган инвестицияны кыргызстандыктарбы же аны курган компаниялар төлөйбү? Же Кыргызстанга ГЭСти «белек» кылабыз деген чет элдик компаниялар төлөйбү?

ГЭСти өз күчүңөр менен кура албасаңар, өлкө кимдир бирөөгө көз каранды болуп калбайбы. Бул Дүйнөлүк банктынбы же Евразия өнүктүрүү банкынын каржысыбы, Орусиянын, Кытайдын же чехтердин акчасыбы - башка бирөөлөрдүн алдында милдеттүү болуп калуу тобокелдиги бар.

2012-жылы өкмөт аралык макулдашууга ылайык, Камбар-Ата-1 ГЭСин жана Жогорку Нарын каскадын куруу боюнча макулдашууларга кол коюлган. Ага ылайык, Камбар-Ата-1 ГЭСин Орусиянын «Интер РАО» ишканасы, Жогорку Нарын каскадын «Русгидро» курмай болгон. Бирок бул эки долбоордун биринчиси такыр эле башталбай, ал эми Жогорку Нарын каскадынын курулушу башталып келип токтоп калган. Кыргыз өкмөтү 2015-жылы курулуш иши кечеңдеп кеткендиктен келишимден бир тараптуу чыгып, башка инвестор издөө боюнча демилге көтөргөн болчу.

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Апта: Бакиевдерди эстеген АКШ менен Кыргызстан

Архивдик сүрөт: 28-март, 2008-жыл

Узаган аптанын урунттуу окуяларына сереп.

АКШ менен Кыргызстан мурунку президент Курманбек Бакиевдин тушунда чыгарылып кеткен активдерди кайтаруу тууралуу эки тараптуу билдирүүгө 25-февралда Бишкекте кол койду. Анын алдында Кыргызстандын Башкы прокуратурасы массалык маалымат каражаттарындагы Бакиевдин жана анын жакындарынын Кыргызстанга келиши мүмкүндүгү тууралуу кабарлар боюнча билдирүү таратты.

АКШнын мамлекеттик катчысынын жардамчысынын биринчи орун басары, Түштүк жана Борбор Азия боюнча элчи Элис Уэллс мурунку президент Курманбек Бакиевдин жакындарына таандык активдерди кайтаруу иштерин эки тараптуу кызматташтыктын жетишкендиги катары сыпаттады:

- Экс-президент Курманбек Бакиевдин үй-бүлөсү уурдаган 4,6 миллион долларлык активдерди териштирүү жана кайтарып алуу - эки өкмөттүн, атап айтканда, биздин укук коргоо органдарынын көп жылдан бери уланып жаткан кызматташтыгынын туу чокусу болуп саналат. Бул каражаттарды кайтарып алуу - чоң жетишкендик жана биздин эки тараптуу мамилелер үчүн абдан маанилүү учур. АКШ өкмөтү президент Жээнбековдун коррупцияга каршы күрөшүнө колдоо көрсөтөрүн баса белгилейт жана коррупцияга малынган аткаминерлер кыргыз мамлекетинен уурдаган каражаттарды кайтарып берүүгө АКШнын ынтызарлыгын көрсөтөт.

Бакиевдердин акчасы Кыргызстанга кайтарылабы?
please wait

No media source currently available

0:00 0:36:00 0:00

АКШнын Юстиция министрлиги 27-февралда аталган акча каражаты Кыргызстанга кайтарылганын жарыялады. Мекеменин расмий сайтындагы кабарга караганда, каражаттардын изи Бакиевдердин жеке банкири, өнөктөшү аталган Евгений Гуревичтин кылмыш ишин иликтөөдө табылып, 6 миллион доллар конфискацияланган. Анын 4,5 миллион долларга жакыны кайтарыла турган болгон. Калган каражатты кайтаруу үчүн кошумча аракеттер пландаштырылып жатканы маалымдалды.

Бакиевдердин финансылык кеңешчиси болгон, Кыргызстанда бир нече кылмыштар боюнча сыртынан соттолгон, АКШда да жазага тартылган Евгений Гуревич былтыр “Азаттыкка” берген маегинде Курманбек Бакиевдин үй-бүлөсү Кыргызстандан 200-300 миллион доллар чыгарып кеткен деген оюн айткан. Ал өзү Бакиевдер чыгарып кеткен активдерди Кыргызстанга кайтаруу боюнча кыргыз бийлиги менен кызматташууга даяр экенин да билдирген.

Евгений Гуревич сөз болуп жаткан 4,6 миллион доллар 2012-жылдын жаз айларында мурдагы кыргыз президентинин уулу Максим Бакиевге бейрасмий түрдө таандык болгон Гонконгдогу компаниядан АКШга которулганын “Азаттыкка” ырастады. Ал эми "24.kg" жаңылыктар агенттигине курган маегинде Гуревич АКШ бул акчага 2014-жылы “инсайдердик соодада” колдонулду деген шек менен арест койгонун, өзү Американын Юстиция министрлиги менен кызматташып, бул каражат кайдан келгенин аларга толук айтып бергенин билдирген.

Гуревич: Бакиевдер 200-300 млн. доллар уурдаган
please wait

No media source currently available

0:00 0:33:30 0:00

Бакиевдин режими тушундагы финансылык махинацияларды талдаган “Чек арасыз диктаторлор” китебинин авторлорунун бири, Британиядагы Эксетер университетинин профессору Жон Хезершоу "Бакиевдин тушунда чет өлкөгө чыгарылып кеткен каражаттын бир бөлүгү дээрлик тогуз жылдан кийин кайтарылып жатканына сиз кандай баа бердиңиз?" деген суроого мындайча жооп берди:

- Ыңкылаптан бери узак убакыт өттү. Бул Кыргызстандан уурдалып кеткен деп шек саналган каражаттын көлөмүнө салыштырмалуу кыйла аз акча. Бирок мунун өзү узакка созулган иликтөөлөрдөн жана мыйзамдык аракеттерден кийин “уурдалган акчаны кайтарса болот” деген принципти бекемдеген жагдай. Биз эми бул байлык чындап уурдалып кеткен жана мыйзамдуу түрдө таандык болгон тарапка же кыргыз элине кайтарылып жатат деп ишенимдүү айта алабыз. Менимче, бул жакшы жышаан. Бирок акчаны кайтаруу оор жана жай процесс. Алар каражаттын баарынын изин таба алышайт.

Жон Хезершоу белгилегендей, “Бакиевдин президенттигинин акыркы бир-эки жылында анын үй-бүлөсү Кыргызстанга келген чет өлкөлүк инвестициянын баарын көзөмөлдөп турган. Ал акчанын басымдуу бөлүгү “Азия универсал банкына” түшкөн. Алар ал жерден өлкөнүн сыртындагы жеке эсептерге которуп турушкан.

Чет өлкөгө чыгарылып кеткен активдерди кайтаруу жана уурдалган акчанын изин табуу багытында иш жүргүзгөн Швейцариянын Базел башкаруу институтунун директору Гретта Феннер кандай эффективдүү иш жүргүзсө болору тууралуу ой бөлүштү:

please wait

No media source currently available

0:00 0:07:40 0:00
Түз линк

Максим Бакиевдин таржымалы

40 жаштагы Максим Бакиевдин аты калың журтка атасы 2005-жылы президент болгондон кийин белгилүү болгон. Кезинде айрым бизнесмен жана мамлекеттик кызматкерлер анын коркутуп-үркүтүүлөрүнө кабылганын айтып чыгышкан.

2009-жылы ал ЦАРИИ же Өнүгүү жана инвестициялар боюнча борбордук агенттиктин башчылыгына дайындалган. Бул агенттик экономикасынын күрөө тамырын кармап турган.

7- апрель окуялары маалында АКШда жүргөн Максим Бакиев 2010-жылдын июнунда Британияга келип, кийинчерээк баш паанек алган.

Кыргызстанда Максим Бакиев коррупция жана башка бир катар экономикалык кылмыштар боюнча күнөөлүү деп табылып, 25 жылдан өмүрүнүн акырына чейин бир нече жолу сыртынан абакка кесилген.

Кыргыз тарап мурдагы президент Курманбек Бакиевдин кичүү уулун ири суммадагы акчаны өлкөдөн чыгарып кетти деп айыптап келет.

Мисалы, ал өнөктөштөрү менен бирге “Азия универсал банкы” аркылуу Социалдык фонддун кеминде 2 миллиард сомунун изин жашырган деп өмүрүнүн акырына чейин түрмөгө сыртынан кесилген. Бакиев өзү 2010-жылдан бери жаңы бийликтин саясий куугунтугуна кабылып келе жатканын билдирген.

2012-жылы Бакиевге АКШда баалуу кагаздарга байланыштуу көз боёмочулук кылган деген айып тагылып, бир жылга жетпей бул иш кайра жабылып калган.

2013-жылы кыргыз өкмөтүнүн өкүлү Максим Бакиевдин АКШдагы 74 миллион доллардык эсептери жабылганын айткан. Бирок андан кандай майнап чыкканы белгисиз.

Анын атасы, 2005-жылы Кыргызстандын президенти болгон Курманбек Бакиев 2010-жылдагы ыңкылапта үй-бүлөсү менен өлкөдөн качып, Беларустан башпаанек тапкан.

90 жакын адамдын өмүрүн алган апрель окуясы боюнча соттук жараяндын жыйынтыгында Курманбек Бакиев баш болгон 28 адамга айып тагылган. Курманбек Бакиевди 30 жыл, бир тууган иниси, Мамлекеттик күзөт кызматынын мурдагы башчысы Жаныш Бакиевди, ошол кездеги өкмөт башчы Данияр Үсөновду өмүр бою эркинен ажыратуу боюнча сыртынан өкүм чыккан.

Бакиевдин байлыгын Британия текшереби?
please wait

No media source currently available

0:00 0:34:57 0:00

Башы прокуратуранын Бакиевдер тууралуу билдирүүсү

Кыргызстандын Башкы прокуратурасы 22-февралда мурдагы президент Курманбек Бакиевдин жана анын жакындары боюнча капилет маалымат таратты. Ага чейин маалымат каражаттарына Бакиевдер Кыргызстанга келиши мүмкүндүгү тууралуу кабарлар чыкканы айтылган. Маселен, Курманбек Бакиевдин инилеринин бири Адыл Бакиев "Майдан" гезитине берген маегинде акыркы жылдары Казакстанда жашап жүргөнүн, Кыргызстанда ага мыйзамдык жактан доомат жок экенин айтып, мекенине кайтып келүү мүмкүнчүлүгүн четке каккан эмес. Агасы Курманбек Бакиев учурда Кыргызстанга инвестиция тартып келүү үстүндө иштеп жатканын кошумчалаган.

Көзөмөл мекемеси мурда козголгон кылмыш иштеринин алкагында 2010-жылы 7-апрелдеги окуялардагы адам өлтүрүү, коррупция жана мүлктү басып алуу фактылары боюнча Бакиевдерге карата сот өкүмдөрү чыкканын эскерткен. Ошондой эле учурда Бакиевдердин үй-бүлөсүнүн башка фактылар боюнча коррупциялык ишмердүүлүгү боюнча териштирүү жүрүп жатканын, анын жыйынтыгы менен юридикалык баа берилери айтылган.

Атамбаев доого жыгылган сот иши

Бул жумада экс-президент Алмазбек Атамбаевдин атына байланышкан эки сот иши өттү. Эки сот иши тең Алмазбек Атамбаевдин пайдасына чыгарылган жок.

Бишкектеги Октябрь райондук соту экс-президент Алмазбек Атамбаевди саясатчылар Азимбек Бекназаровго, Акматбек Келдибековго жана Кеңешбек Дүйшөбаевге 100 миң сомдон төлөп берүүгө милдеттендирсе, Бишкек шаардык соту Алмазбек Атамбаевдин президент болуп турган кезинде "Ата Мекен" партиясынын эки юристине койгон 10 миллион сомдук доосу боюнча иш кайра Октябрь райондук сотуна жиберди.

28-февралда Бишкектин Октябрь райондук соту саясатчылар Азимбек Бекназаровдун, Акматбек Келдибековдун жана Кеңешбек Дүйшөбаевдин экс-президент Алмазбек Атамбаевге жана «Апрель» телеканалына каршы берген арызы боюнча чечимин чыгарып, алардын доосун жарым-жартылай канааттандырды. Сот мурдагы президентти үч саясатчынын ар бирине 100 миң сомдон кенемде төлөп берүүгө, ал эми "Апрель" телеканалын такталбаган маалымат таратканы жөнүндө төгүндөө берип, доогерлерге эфирдик убакыт берүүгө милдеттендирди.

Жогорку Кеңештин экс-спикери Акматбек Келдибеков, Убактылуу өкмөттүн мүчөлөрү Азимбек Бекназаров жана УКМКнын мурдагы төрагасы Кеңешбек Дүйшөбаев экс-президент Алмазбек Атамбаевдин “Апрель” телеканалында 10-декабрда чыккан маегине байланыштуу мурдагы президентти жана каналдын жетекчиси Дмитрий Ложниковду сотко берген.

Ал эми 27-февралда экс-президент Алмазбек Атамбаевдин атына байланышкан дагы бир ишти Бишкек шаардык соту карады. Алмазбек Атамбаев президент болуп турган кезде анын ар-намысын коргоп Башкы прокуратура "Ата Мекен" партиясынын юристтери Канатбек Азизди жана Таалайгүл Токтакунованы сотко берген. Бул ишти караган Октябрь райондук сотунун 2017-жылдын декабрында чыгарган чечими жаңы ачылган жагдайларга байланыштуу жокко чыгарылып, аталган райондук сотко кайра кароого жөнөтүлдү:

- Чечим 27-февралда чыгып, доо толугу менен жокко чыгарылды. Бирок Алмазбек Атамбаевдин кадыр-баркын коргоп сотко берген Индира Жолдубаеванын арызы калды. Бишкек шаардык соту аны кайрадан Октябрь райондук сотуна жиберди. Себеби кайсы сот мыйзамсыз чечим кабыл алса, кайра ошол сот аны жокко чыгарат. Бирок коюлган 10 миллион сомдук доо жана "АКИпресске" барып, "туура эмес маалымат бериптирбиз, жүк Атамбаевдики эмес экен" деген сөздөрдү айтуу боюнча соттун чечими жокко чыкты. Эми соттук материалдар Бишкек шаардык сотунан Октябрь райондук сотуна өткөрүлдү. Мыйзам боюнча райондук сот аны бир айдын ичинде карап чыгыш керек. Мүмкүн ал 10 же 20 күндүн ичинде болуп калышы ыктымал.

Токтакунова менен Канатбек Азиз 2017-жылдын март айында Бишкекте басма сөз жыйынын өткөрүп, "Дача-СУ айылына кулаган учактагы жүк президент Алмазбек Атамбаевге тиешеси бар" деген маалымат тараткан. Атамбаев муну жалган жалаа катары сыпаттап, жүк анын үй-бүлөсүнө тиешеси жок экенин бир нече жолу кайталаган.

Октябрь райондук сотунун 2017-жылдын 4-декабрдагы чечимине ылайык, Атамбаевге материалдык доону өндүрүп бериш үчүн эки юристтин айлыгы түшчү банктагы эсеби жабылган. Алардын маалыматына караганда, банкта Канатбек Азиздин 204 миң сому, Токтакунованын 167 миң сому турат. Андан тышкары Токтакунованын үч автоунаасы, Бишкектеги эки үйү менен эки жер тилкеси камакка алынган. Ошол эле соттун чечими менен “Ата Мекен” партиясынын юристтери Таалайгүл Токтакунова менен Канатбек Азизге чет өлкөгө чыгууга тыюу салынган. Ошол соттук териштирүүлөрдө экс-президенттин өкүлү "кулаган учактагы жүк Атамбаевдики эмес деп төгүндөгүлө, 10 млн. сом айыппулду да төлөгүлө" деп талап кылган.

“Ата Мекен” – мурдагы президент Алмазбек Атамбаевге оппозицияда болгон. Партия лидери Өмүрбек Текебаев анын саясатын катуу сындап, парламентте импичмент жараянын баштоо демилгесин да көтөргөнү маалым. Кийин ал "орус жаранынан пара алган" деген айып менен сегиз жылга соттолуп, азыр абакта. "Ата Мекендин" лидери ага коюлган айыптардын баарын четке каккан.

Атамбаев президент болуп турган кезде бир катар маалымат каражаттары, журналисттер жана укук коргоочулар менен соттошуп, он миллиондогон сомдук доолорду койгон.

Кундуз Жолдубаева.
Кундуз Жолдубаева.

Экс-президент башкарган КСДПнын расмий өкүлү Кундуз Жолдубаева Атамбаевге байланышкан акыркы соттук чечимдерди бийликтин тапшырмасы катары сыпаттады:

- Бир жылдан бери эле экс-президент Алмазбек Атамбаевди каралоо өнөктүгү жүрүп жатат. Муну бийликтин өзүнүн башкы саясий каршылашына кылып жаткан басымы, кысымы деп эсептейбиз. Азыр соттор толугу менен өз алдынча иш алып барган жок. Мисалы, Бишкек шаардык сотунун кечээ кабыл алган чечими деле кайсы бир көрсөтмөнүн көрсөткүчү болсо керек.

Бишкектеги Октябрь райондук соту экс-президент Алмазбек Атамбаевди Азимбек Бекназаровго, Акматбек Келдибековго жана Кеңешбек Дүйшөбаевге 100 миң сомдон төлөп берүүгө милдеттендирген чечими кызуу талкууланууда.

Саясат таануучу Бекбосун Бөрүбашев Алмазбек Атамбаевди саясатчылар Азимбек Бекназаровдун, Ахматбек Келдибековдун жана Кеңешбек Дүйшөбаевге 100 миң сомдон төлөп берүүгө милдеттендирген иш боюнча мындай дейт:

​- Кыргызстанда ар бир адам кылган ишине, айткан сөзүнө жооп бериши керек. Ошол эле учурда айтылган сөз, сын да объективдүү болушу керек. Бизде экс-президенттин кол тийбестиги боюнча мыйзам бар эмеспи. Бул жагдай Алмазбек Атамбаевден «экс» деген макамды алууга карата биринчи кадам болуп калды окшойт. Дагы бир жагдай - бизде сотко ишенүү оор. Эгерде Атамбаев азыр президент болуп турганда сот таптакыр башкача чечим чыгармак. Аны биз көрбөдүк беле. Өзү убагында айрым бир адамдарды сотко берген, миллиондогон доого жыккан.

Үч саясатчы “телеканалдагы маегинде экс-президент ар-намысыбызга шек келтирди” деп, мурдагы президент менен телеканалдан жалпы жонунан 18 млн. сом өндүрүп берүүнү соттон өтүнүшкөн.

- Менин көз карашымда бул жерде сотторго эч кандай басым жок. Болгону үч саясатчы Атамбаевге теңелип өтө чоң сумманы коюп беришкен эле да. Ал эми сот алардын аброюн 100 миң сом менен баалап берди. Кыргызстандын өзүнүн шартында негизи ошондой эле болуп келген. Анан Атамбаевдин учурунда эле соттор анын командасынын баасын миллион-миллион кылып, кымбаттатып коюшкан да, - деди "Легендарлуу парламенттин" депутаты, юрист Мукар Чолпонбаев.

Пакистан – Индия чатагы

Кыргызстан менен бирге Шанхай кызматташтык уюмуна кирген Индия менен Пакистандын мамилеси ушул жумада курчуп кетти. Индия учактары 1971-жылдагы акыркы согуштан бери биринчи жолу чек ара тилкесин кесип өтүп, Пакистан тарапта аба соккуларын жасады.

Пакистандын бийлиги 1-мартта эки күн мурда колго түшүрүлгөн индиялык учкучту өткөрүп бергенине карабай, талаштуу Кашмир аймагында кырдаал курч бойдон калууда. 2-мартта Индия менен Пакистандын куралдуу күчтөрү талаштуу чек ара тилкесинде бири-бири тарапка ок атты. Исламабаддын билдиргенине караганда, индиялыктардын аткылоосунан алардын эки жоокери набыт болду.

Ага чейин Индиянын полициясы Пакистан жоокерлеринин артиллериялык аткылоосу чек ара тилкесиндеги үйгө тийип, 24 жаштагы келин, анын беш жаштагы уулу жана тогуз айлык кызы мерт болгонун маалымдаган.

Эки тарап 2-мартта бири-бирин мындан башка да адам курмандыгына алып келген аткылоолорго айыпташууда.

Дели менен Исламабаддын ортосундагы акыркы чыңалуу Индия 26-февралда да Пакистандын аймагындагы "террорчулардын лагерине" сокку ургандан кийин күчөдү. Индиянын аскер аба күчтөрүнүн Пакистандын Балакот аймагындагы жоочуларды бутага алган бул операциясы 1971-жылдагы акыркы согуштан берки чек ара тилкесин кесип өткөн алгачкы аба соккусу катары мүнөздөлүүдө.

Индия мындай кадамга 14-февралда Кашмирдин Индия башкарган бөлүгүндө кеминде 41 полиция кызматкеринин өмүрүн алган жанкечтинин жардыруусунан кийин барган. Индиялык жоокерлердин өмүрүн алган чабуулга Пакистан тараптагы "Жаиш-е-Мухаммад" тобу жоопкерчилик алган.

Ал эми 27-февралда Пакистан Индиянын аскердик учагы Кашмирди экиге бөлүп турган чек ара тилкесинен учуп өтүп, Пакистандын аба мейкиндигине киргенде атып түшүрүлгөнүн жарыялаган. 1-мартта өткөрүлүп берген индиялык учкуч ошондо колго түшүрүлгөн.

Индиянын кулаган учагы.
Индиянын кулаган учагы.

Индия Пакистанды "согушкерлерди таптап жатат" деп күнөөлөсө, расмий Исламабад андай айыптарды четке кагат. Делинин көз карашында, Исламабад "көзөмөл сызыгына өзү машыктырган согушкерлерди жөнөтөт”. Пакистан болсо Кашмир аймагынын өз тагдырын аныктоо күрөшүнө дипломатиялык колдоо көргөзүп жатканын гана билдирип жүрөт.

Британиянын үстөмдүгү аяктаган 1947-жылдан бери Пакистан менен Индия мусулмандар басымдуулук кылган талаштуу Кашмирди талашып, чатакташып келе жатат. Атомдук куралга ээ эки өлкө ортосундагы үч согуштун экөө азыр экиге ажырап турган Кашмир чөлкөмү үчүн болгон. Талаштуу аймакта адам курмандыктарына алып келген кагылыштар жана атышуулар тез-тез кайталанып турат.

АКШ, Европа Биримдиги, Кытай жана Орусия Индия менен Пакистанда кырдаал курчуп жатканына тынчсыздануусун билдиришүүдө. 27-февралда Кошмо Штаттардын коргоо министринин милдетин аткаруучу Патрик Шанахан эки тарапты тең аскердик аракеттерден алыс болуп, тирешти деэскалация кылууга чакырды.

Евробиримдиктин тышкы иштер мекемесинин башчысы Федерика Могерини Индия менен Пакистанды "болушунча сабырдуу болууга" үндөп, бул олуттуу кесепеттердин алдын ала турганын билдирди.

Пакистандын жакын өнөктөшү болуп саналган Кытай эскалацияга байланыштуу терең тынчсыздануусун билдирип, Исламабад менен Дели кырдаалды жөнгө салыш үчүн болгон күчүн жумшайт деп үмүттөнөрүн белгиледи.

Орусия эки өлкөнү сабырдуулукка чакырып, бул жагдайды саясий-дипломатиялык жол менен чечүү зарыл экенин билдирген.

Индия менен Пакистан дүйнөдө өзөктүк куралы бар деп саналган тогуз өлкөнүн катарына кирет.

Алар өзөктүк арсеналдарын мүмкүн болушунча кеңейтүү багытында иштеп жатканы Тынчтыкты изилдөө боюнча Стокгольмдо жайгашкан эл аралык институттун 2016-жылдагы баяндамасында айтылган. Алардын эсебинде Пакистанда 110-130, Индияда 100-120 өзөктүк дүрмөт бар.

2017-жылы Астана шаарында өткөн Шанхай кызматташтык уюмунун 17-саммитинде дүйнөдөгү ядролук державалар - Индия менен Пакистан аталган уюмга толук кандуу мүчө болуп киришкен.

ШКУга Индия, Казакстан, Кыргызстан, Кытай, Тажикстан, Пакистан, Өзбекстан жана Орусия мүчө.

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Кыргыз бийлиги кадрлардан кыйналды

Иллюстрациялык сүрөт.

Айрым министрлер кызматка кирише элек жатып депутаттардын сынына кабылды. Бул өлкөдөгү кадр саясаты жана анын сапаты тууралуу маселени козгоду.

Жанат Бейшенов транспорт жана жол министри болуп январдын аягында дайындалган. Ал президент Сооронбай Жээнбековдун каарына калып кызматтан кеткен мурдагы министр Жамшитбек Калиловдун ордуна келген.

Бейшенов министр болгонуна бир айдан өтүп өтө элек жатып депутаттардын сынына кабылды. Жогорку Кеңештин Транспорт, коммуникациялар, архитектура жана курулуш боюнча комитетинин шейшемби күнү өткөн жыйынында депутат Рыскелди Момбеков аталган министрликтин мисалында өкмөттүн кадр саясатындагы кемчиликтерге токтолду:

Рыскелди Момбеков.
Рыскелди Момбеков.

- Жанат Саматович, сиз кесибиңиз боюнча инженер-куруучу экенсиз. Архитектура жана курулушту бүтүптүрсүз. Сиздин биринчи орун басарыңыз Жеңишбек Ногойбаев инженер-механик, эскиче компьютерщик, жаңыча айтканда «айтишник» экен. Экинчи орун басарыңыз кесиби боюнча экономист, менежер, үчүнчү орун басарыңыз инженер, стажер экен. Мындайча айтканда Транспорт жана жол министрлигинде саясий кызматта отурган төрт кишинин бирөө да жол тармагы боюнча кесиптин ээси эмес. Мен сиз ушул кызматка баратканда «жок дегенде бир жолчуну алыңыз» деп айткам. «Макул» дегенсиз. Бирок чече албай койдуңуз өңдөнөт. Кубатбек Айылчиевич, бул өкмөттүн кадр саясатындагы калпыстыктары.

Кийинки убакта бир катар өкмөт мүчөлөрү депутаттар менен коомчулуктун сынына кабылды. Премьер-министр Мухаммедкалый Абылгазиев февраль айында эле экономика министри Олег Панкратовго, билим берүү жана илим министри Гүлмира Кудайбердиевага ишиндеги кемчиликтери үчүн эки сыйра сөгүш жарыялады. Мындан тышкары, бир катар агенттиктер менен комитеттердин жетекчилерине сөгүш жарыялап, эскертүү берди.

Ал эми айыл чарба, тамак-аш өнөр жайы жана мелиорация министри Нурбек Мурашевди сындабаган киши калган жок. Министрдин сөзүнө ишенип алып, картөшкөнү көп айдаган дыйкандар түшүмүн жарытылуу акчага сата албай, картөшкөсү кампадан чыкпай жатат.

Мухаммедкалый Абылгазиевдин өкмөтү менен келген саламаттык сактоо министри Космосбек Чолпонбаевдин аты да чырлуу иштердин чордонунда жүрөт.

Жогорку Кеңештин Эл аралык иштер, коргоо жана коопсуздук боюнча комитетитинин мүчөсү, депутат Абдывахап Нурбаев министр аралашкан автоунаа чырына байланыштуу Чолпонбаев кызматтан кетиш керек деп эсептейт.

Абдывахап Нурбаев.
Абдывахап Нурбаев.

- Дүйнөлүк банктан Саламаттык сактоо министрлигине 11 миллион доллар каражат келген, - деди депутат. - Ал каражат аймактардагы 64 ооруканага жумшалышы керек болчу. Азыркы министр Чолпонбаев кызматка келгенде Дүйнөлүк банкка кат жазып, келишимге өзгөртүү киргиздирип, 101 миң долларга эки жол тандабас сатып алган. Эл аралык иштер, коргоо жана коопсуздук боюнча комитет ишти иликтеп чыгып, «премьер-министр саламаттык сактоо министринин иш ордун карасын» деген чечим чыгарды. Премьер-министр аны «өзүмдүн кадрым» деп алып келип алды. Өкмөт башчы досунун кызыкчылыгын карап, бирок жалпы элдин, ошол тармактын кызыкчылыгын карабай, ушуга окшогон кадрларды кармап отурат. Булар негизи өзүлөрү «кечирип койгула» деп элден кечирим сурап кетип калышы керек болчу.

Аткаруу бийлигиндеги акыркы окуялар өкмөттөгү жана жалпы эле өлкөдөгү кадр саясатына байланыштуу маселени козгоду. «Кыргыз бийлиги жаңы көз караштагы реформатор адамдарды катарына кошууга даярбы, кадрлар кандай негизде тандалып жатат?» деген суроолор пайда болду.

- Азыркы өкмөттүн башында отурган адамдар жаңыча ойлонгон адамдардын оюн түшүнбөйт. Ошондуктан мындай адамдарды алып келе албайт. Прогресcивдүү ойлонгон, жаңы идея менен келген адамдар өкмөт жетекчилери менен бир пикирге келе албаса, иштей да албайт. Ошондон улам эски кадрларды алып келип жатышы мүмкүн. Өкмөт башчысы өзү жаңыча ойлонуп, мурда СССРдин курамында болгон Грузия менен Армения эле экономикасын кантип көтөрүп, коррупцияны кантип жойгонун көрүп, ушуга окшогон иштерди жасашы керек болчу. Анан ал өзү буларды кылбаса бир киши бир тармакка келип ишти жасай албайт, - деди Абдывахап Нурбаев.

Жалпы өлкөдөгү кадр саясатын алганда акыркы кезде мурда-кийин иштеп кеткен аткаминерлер кызматка келе баштады. Маселен, президент Сооронбай Жээнбеков 4-февралда «Комиссар Каттани» деген лакап ат менен белгилүү милициянын генерал-майору Өмүрбек Суваналиевди Коопсуздук кеңешинин катчысынын орун басары кылып дайындаган.

Андан көп өтпөй 8-февралда Мелис Турганбаев Жаза аткаруу мамлекеттик кызматынын (ЖАМК) төрагасы болгон. Турганбаев 2014-жылдан 2016-жылга чейин ички иштер министри болуп иштеген.

Жогорку Кеңештин мурдагы депутаты Нарынбек Молдобаев Кыргызстанда саналуу гана адамдар кызматтан кызмат алмаштырып иштеп келатканын эске салды:

- Мисалы, картада валет, дама, король, туз өңдүү чоң карталар бар. Ошол өңдүү Кыргызстандын элитасында деле бир эле кишилер айланып эле жүрөт. Аты аталган Мелис Турганбаев менен Өмүрбек Суваналиев - мурда иштеп жүргөн кишилер. Мүмкүн алардын тажрыйбасын пайдаланалы деген ой болгондур. Экөө буга чейин саясатта жүрүшкөн. Бирөө шайлоо учурунда азыркы ажо үчүн чуркап эле иштеп жүргөн.

Бир катар талдоочулар Кыргызстанда кадрдык саясат партиялык ишмердикке байланып калганын белгилешет. Алар Жогорку Кеңештеги коалициялык көпчүлүктү түзгөн фракциялар министрликтерден тартып андан төмөнкү кызматтарга кадрларды сунуш кылып жаткандыктан алар да жоопкерчиликтүү экенин айтышат.

Мамлекеттик кадр кызматынын мурдагы жетекчиси Чолпонкул Арабаев кадрлар жетиштүү экенин, бирок аларды пайдалануу жагы аксап жатканын айтты:

Чолпонкул Арабаев.
Чолпонкул Арабаев.

- Бирөө кайсы бир адамды «ушул иштейт, ишеничти актайт» деп алып келет. Бирок айрым учурларда ал ишенич акталбай калууда. Бул жалаң эле өкмөттүн иши эмес. Бул парламенттин, өкмөттүн жана айрым саясатчылардын кылганы. Айрыкча министрлерди Жогорку Кеңештеги фракциялар кызматка көрсөтүп жатат. Кыргызстанда кадрдык кризис жок. Кадр деген толтура. Илим-билимдүү, өз тармагын жакшы билген, ошол тармактын бир учун чойгон бир топ улан-кыздар бар. Мына ошондой кадрларды издеп табыш керек. Экинчи айта турган нерсе - кадрды даярдаш керек. Анткени кадр даярдоо да чоң маселе.

Кадр даярдоо демекчи, мамлекеттик кызматкерлердин кесипкөйлүгүн арттырыш үчүн Мамлекеттик кадр кызматынын карамагында улуттук кадр резерви түзүлгөн. 2017-жылдын аягы, 2018-жылдын башында аталган кадр резервине кабыл алыныш үчүн 715 киши сынакка катышып, 34ү өткөн. Ушуга чейин анын ичинен үч гана киши жумушка кирди.

Мамлекеттик кадр кызматынын директору Акрам Мадумаров кадр резервине экинчи ирет сынак жарыяланып, ага 500гө жакын адам катышканын кабарлады. Эми алардын арасынан да тандалып алынып, улуттук кадр резерви толукталат. Бирок аталган резервден кызматка дайындалгандардын саны дээрлик жокко эсе экенин Мадумаров өзү деле моюнга алды:

Акрам Мадумаров.
Акрам Мадумаров.

- Биз президенттин, өкмөттүн жана Жогорку Кеңештин аппаратына «улуттук кадр резервинде кишилер кезекте турат, аларды караңыздар» деп маалымат бергенбиз. Бул азырынча толук иштей элек. Мурдагы жумада бизди президенттин аппаратынын жетекчисинин биринчи орун басары Алмаз Муканович кабыл алып, резервдеги адамдар менен бир сыйра баарлашты. Бул иш сөзсүз алдыга жылат. Биз улуттук кадр резерви боюнча иш жүргүзүп жатканыбызга бир эле жыл болду. Эми жакынкы төрт-беш жылдын ичинде бир системага түшүп калат. Мындан ары жооптуу кызматтарга улуттук кадр резервиндеги адамдар баргыдай болгон система түзүлөт деп ойлойм.

Расмий маалымат боюнча азыр Кыргызстанда 16 миң 955 мамлекеттик кызмат орду бар. Иш жүзүндө 15 миң 873 кызматкер иштеп жатат. Андан тышкары 8484 муниципиалдык кызматкер бар.

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Мырзакматов партиясын жанданта баштады

Мелис Мырзакматов.

Бишкекте 1-мартта «Улуттар биримдиги» партиясынын саясий кеңеши жыйын куруп, анда аткаруучу комитеттин катчысы болуп Клара Сооронкулова дайындалды.

Бул партияны Ош шаарынын мурдагы мэри Мелис Мырзакматов түзгөн. Экс-мэрге 2014-жылы кылмыш иши козголуп, эл аралык издөө жарыяланган жана сыртынан жети жылга соттолгон. Мырзакматов кылмыш ишин саясий куугунтук катары баалап жүрөт.

Конститициялык палатанын мурдагы судьясы Клара Сооронкулова аны «Улуттар биримдигине» партия лидери, экс-мэр Мелис Мырзакматов өзү чакырганын «Азаттыкка» ырастады. Ал партиянын учурдагы башкы максаты шайлоого карата ишин жандантуу болорун айтып берди:

Клара Сооронкулова.
Клара Сооронкулова.

- Мен «Улуттар биримдиги» партиясынын саясий кеңешине кирдим. Мени бүгүн аткаруучу комитеттин катчысы кылып шайлашты. Буга чейин «Ата Мекен» партиясында эмес белем? Парламенттик шайлоодо алардын тизмесинде болгом. Партиялар өздөрү кыймылдабаса, эч качан партиялык түзүлүш болбойт. Парламентаризмдин өнүгүшү да партиялардан түздөн-түз көз каранды. Ошондуктан жасалма партияларды түзүүдөн качышыбыз керек. Мен көптөн бери эле кайсы партиянын алкагында күчүмдү сынап көрсөм экен деп ойлонуп жүргөм. Анан мага Мелис Мырзакматов өзү сунуш кылды, саясий кеңеш менен эки-үч жолу жыйын болду. Мен макулдугумду бердим. Азыр эми партияны жандантып, күчтөп, чыныгы партия түзөлү деген кыялыбыз бар. Ошонун үстүнөн иштейбиз.

Мелис Мырзакматов партиясынын ишинин жанданышы тууралуу өзү үн ката элек.

Юридика илимдеринин кандидаты Клара Сооронкулова 2010-жылы апрель ыңкылабынан кийин Баш мыйзамды өзгөртүү боюнча түзүлгөн Конституциялык кеңешменин төрагасынын орун басары болгон. 2011-жылы ошол кездеги президент Роза Отунбаеванын сунушу менен Жогорку соттун Конституциялык палатасынын судьясы болуп дайындалган.

Ал коомчулуктун калың катмарына 2015-жылы таанылган. Ошол кезде биометрикалык каттоо жөнүндө мыйзам боюнча талаш чыккан. Сооронкулова «бул жарандардын укугун бузат» деп баа берген. Ошондон кийин Соттор кеңешинин сунушу менен Жогорку Кеңеш аны судьялык кызматтан мөөнөтүнөн мурда бошоткон. Бишкекте Сооронкулованы колдогон нааразылык акциялары да өткөн.

Клара Сооронкулова ошондон тартып өлкөдөгү коомдук-саясий иштерге кызуу аралаша баштаган. 2015-жылы парламенттик шайлоодо «Ата Мекен» партиясынын тизмесинде болгон.

Саясат таануучу Турат Акимов Ош шаарынын мурунку мэри Мелис Мырзакматов өз партиясына таасирлүү адамдарды топтоого аракет кылып жатканын айтты:

Турат Акимов.
Турат Акимов.

- Клара Сооронкулова белгилүү адам жана мыйзамчыл юрист. Шайлоо кодексин жакшы түшүнөт. Анан ушул жагдайларга кызыгуудан улам Мырзакматовдон сунуш түшкөн чыгар. Мырзакматов өзү Кыргызстанда болбогондуктан, анда «Кыргызстанда ишимди жүргүзсүн, эгер партия шайлоодон утуп парламентке келип калса, мени реабилитациялоо боюнча иш жүргүзөт» деген бир эле максат бар. Башка максат деле жок. Партияга таасирлүү адамдарды топтошу мүмкүн. Анткени куугунтукка кабылган адам бизде ар дайым сыйланып келген. Эми Сооронкулова тегерегине кимди топтойт - кеп ошондо. Саясий кеңешине кимдер киргенин билбейм, ошон үчүн мүнөздөмө бере албайм. Мындар ары кандай иш жүргүзүшөрүн айтуу кыйын. Партиялар ар кошкон адамдарды жыйнап алып, парламентке келгенде эле чачырап жатпайбы.

«Улуттар биримдиги» партиясынын жылдызы Мелис Мырзакматов Ош шаарынын мэри болуп турганда жанган. 2012-жылы Ош шаардык кеңешине шайлоодо 45 мандаттын 21и аталган партияга тийген. Андан кийин мэр шайлоодо Мелис Мырзакматов Айтмамат Кадырбаевге утулуп калган. Экс-мэр буга байланыштуу ошол кездеги бийликти айыптаган.

Мелис Мырзакматовго 2014-жылы ноябрда кылмыш иши козголуп, эл аралык издөө жарыяланган. Ага «Оштун мэри болуп иштеп турганда эстакада көпүрөсүн курууда 30 миллион сомго жакын зыян келтирген» деп айып коюлган. 2015-жылы жайында Ош шаардык соту Мырзакматовду сыртынан жети жылга соттоп, үй-мүлкүн конфискациялоо жөнүндө чечим чыгарган.

«Улуттар биримдиги» соңку парламенттик шайлоого өз алдынча барган эмес. Бирок «Ата Мекенди» ачык колдогон жана Мырзакматов партиянын тизмесинде үчүнчү болуп турган. Тизмеге «Улуттар биримдигинин» 40 мүчөсү кошулганы менен бирөөнө да мандат тийген эмес. Ош шаарында «атамекенчилерди» добуш бергендердин алты пайызга жетпеген бөлүгү колдогону маалым болгон.

«Улуттар биримдиги» 2016-жылы Ош шаардык кеңешине шайлоого да катышкан эмес.

Президентке караштуу Мамлекеттик башкаруу академиясынын ректору, профессор Алмазбек Акматалиевдин баамында, Кыргызстанда саясий партиялар келерки парламенттик шайлоону утурлап жандана баштады.

Алмазбек Акматалиев.
Алмазбек Акматалиев.

- Саясий партиялар 2020-жылдагы шайлоого кызуу даярдана башташты, - дейт саясат таануучу. - Алар күчтүү, эл алдында жүргөн адамдарды тартканга аракет кылышат. Тизмелер тууралуу сөз кылуу азырынча эрте. Тизме шайлоонун алдында гана аныкталат. Азыр партияларда күчтөрдү топтоо иштери болуп жатканы бир чети мени кубандырат. Партиялар так шайлоонун алдында эмес, ага чейин деле иштегенди үйрөнүшү керек. Биз саясий демократиянын ушундай тибин тандап алгандан кийин партиялар өтө маанилүү саясий институт болуп саналат. Улуттук биримдикти көздөгөн партиянын чыгышы деле менимче жаман фактор эмес. Бирок биздин партиялык системадагы негизги маселе - саясий партиялар бир адамдын тегерегинде, ошол адамдын каражаты менен топтолгону. Тилекке каршы, бир эле адамдын кадыр-баркы менен кармалып турган партиялар көп болуп жатпайбы.

Мурдагы президент Алмазбек Атамбаев бийликтен кеткенден кийин Мелис Мырзакматов тууралуу пикири өзгөргөнү белгилүү болгон. Былтыр жыл этегинде «Апрель» телеканалындагы маегинде ал азыркы президент Сооронбай Жээнбековду «убагында Мырзакматовдун көлөкөсүндө эле жүргөн» деп айткан. Жээнбеков жана анын аппараты буга байланыштуу үн каткан эмес.

Кыргызстанда келерки парламенттик шайлоо 2020-жылы күзүндө өтөт. Кыргыз коомчулугу үчүн шайлоого карата партиялардын биригиши, саясатчылардын күтүүсүз тандеми, тизме түзүүдөгү ызы-чуу, бириндеп-чачырап кеткен учурлар жаңылык эмес.

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Аймактарды чабал кадрлар тарта албайт

Иллюстрациялык сүрөт.

Президент Сооронбай Жээнбеков аймактарды өнүктүрүү боюнча системага салынган саясаттын жоктугун, жергиликтүү бийликтердин чабалдыгын моюнга алды.

Жергиликтүү кеңештердин сапаты канткенде жакшырат? Айыл өкмөт башчысын эл шайласа эгемендүү болуп, бийликтин баркы көтөрүлөбү?

“Арай көз чарай” талкуусуна өкмөттүн Нарын облусундагы ыйгарым укуктуу өкүлү Аманбай Кайыпов жана Жергиликтүү өз алдынча башкаруу жана улут аралык мамилелер боюнча мамлекеттик агенттиктин мурдагы төрагасы Бакыт Рыспаев катышты.

“Азаттык”: Аманбай мырза, президент Сооронбай Жээнбеков мамлекеттик саясатты алып барууда жергиликтүү бийликтер чабалдык кылып жатканын айтты. Мындай баага кошуласызбы? Аймактагы бийликтин жөндөмсүздүгү эмнеде? Мыйзам боюнча ыйгарым укугу жетишсизби же кадрлар начар болуп жатабы?

Айылдык кеңештин 11 депутаты болсо, анын алтоонун тилин тапкан киши эле шайланып калып жатпайбы. Шайланган адамдын жетекчилик тажрыйбасы, билими, жөндөмү экинчи планда калууда.
Аманбай Кайыпов.

Аманбай Кайыпов: Азыркы күндө акимдердин бийлиги чектелүү экени баарыбызга маалым. Мурдагыдай айыл өкмөттөрүн дайындай албайт, кызматтан бошото албайт. Себеби, мыйзам ошондой. Бирок ошого карабай акимдердин жоопкерчилигин катуу сурайбыз, көп тапшырмаларды беребиз.

Айылдык кеңеште 15 же 20 депутат бар. Ошол депутаттар айыл өкмөт башчыларын шайлашат. Айыл өкмөтүнүн бюджетин бекитет, алардын отчетун алат. Сапат жөнүндө кеп кылганда, айталы, айылдык кеңештин 11 депутаты болсо, анын алтоонун тилин тапкан киши эле шайланып калып жатпайбы. Шайланган адамдын жетекчилик тажрыйбасы, билими, жөндөмү экинчи планда калууда. Ага акимдин таасири жок. Ошондуктан акимдин бийлигин кеңейтүү боюнча маселе чыгууда.

Азыр өкмөттө комиссия түзүлүп иштеп жатат. Жыйынтыгында макулдашуулар болсо, мыйзамга өзгөртүүлөр киргизилип, акимдерге бир топ ыйгарым укуктар берилет.

Ошондо жергиликтүү администрацияларда, акимдерде тиешелүү иштерди натыйжалуу алып барууга көп мүмкүнчүлүктөр түзүлөт деп ойлойбуз.

Жээнбеков: элет менен байланыш начар
please wait

No media source currently available

0:00 0:01:04 0:00

“Азаттык”: Бакыт мырза, бийликтин күчтүүлүгү эки факторго көз каранды эмеспи. Райондун акими, облус губернаторуна бийликти бергени менен ал деңгээлде бюджет жок. Акча жок жерде бийликти кантип күчтөндүрсө болот?

Айтылып жаткан өкмөттүн комиссиясы кандай гана корутундуга келбесин ал мыйзамсыз болуп калат. Мыйзамдуу жол менен барабыз десек, анда Конституцияны өзгөртүү керек.
Бакыт Рысбаев.

Бакыт Рысбаев: Туура, мен акимдердин бийлигин күчөтүп, ролун бекемдөө керек деген демилгеге кошулам. Бирок, кандай сунуштар, ой-пикирлер болбосун Конституцияга каршы келбеши керек. Конституциянын 113-беренесинде: “Мамлекеттик органдар жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын мыйзамда каралган ыйгарым укуктарына кийлигишүүгө укуксуз” деп жазылып турат. Демек аким айыл өкмөттүн ишине кийлигишүүгө акысы жок.

Айтылып жаткан өкмөттүн комиссиясы кандай гана корутундуга келбесин ал мыйзамсыз болуп калат. Мыйзамдуу жол менен барабыз десек, анда Конституцияны өзгөртүү керек. Дүйнө жүзүндө “жергиликтүү өз алдынча башкаруу деген өзүнчө система”. Ал эми аким – мамлекеттик бийликтин төмөнкү бутагы, ал өзүнчө система.

Жергиликтүү өз алдынча башкаруу - эл түзгөн өзүнчө бийлик. Акимдин ролун канткенде жогорулатабыз? Аким мыйзам боюнча райондогу Соцфонд, салык инспекциясы сыяктуу ж.б. тармактык бөлүмдөрдүн ишин координациялайт деп турат. Эгер ошол бөлүмдөрдүн жетекчилерин акимдин макулдугу менен дайындайт десе ошондо мамлекеттик бийликтин баркы, жоопкерчилиги да жогорулайт эле.

Айталы, “Востокэлектронун” райондук жетекчиси райондун акиминин сунушу менен гана дайындалышы керек. Эгер райондо свет өчүп калса, же авария болсо эл РЭСке барбайт, райондун жетекчисине келет, алардан талап кылат.

“Азаттык”: Аманбай мырза, аким же губернаторго тармактык башкармалыктарды, айыл өкмөттөрдү көзөмөлдөгөнгө, дайындаганга кошумча укуктарды берүү баягы эски буйрукчул, административдик заманга кайтып келгендик деп сындагандар аз эмес.

Аманбай Кайыпов: Мурда акимдер, айыл өкмөт башчылары тааныш-билиш, туугандык байланыштар менен дайындалып келгени белгилүү. Азыр андай жасай албайсың. Азыр элдин таасири башка, көз карашы башка. Ошондуктан азыр бизде жоопкерчилик да башка болууда. Айыл өкмөттөрдү эл шайласын дегендер чыкты.

Биз андай жолдон өткөнбүз. Түз шайлоого келгенде элдин ынтымагын бузабыз, уруу-урууга, айыл-айылга бөлүнгөнүн көрдүк го. Ошондуктан биз маселенин чечүүнүн жолдорун сунуштап жатабыз. Мисалы, райондун акими айыл өкмөтүнүн башчылыгына жарайт деген эки-үч талапкерди айылдык кеңешке сунуштаса, алардын көп добуш алганы жетекчи болсун деп жатабыз. Конституцияга каршы келбеш үчүн мыйзамга өзгөртүүлөрдү киргизүү керек.

Бакыт Рысбаев: Эгер биз айыл өкмөт башчысына тажрыйбалуу, даярдыгы мыкты адам келсин десек анда жалпы эл катышкан түз шайлоодон качпашыбыз керек. Дүйнөнүн өнүккөн өлкөлөрүнүн баарында шаардын мэрлерин, жергиликтүү бийлик башчыларын эл шайлайт. Биздин эл президенти, Жогорку Кеңештин депутаттарын шайлап эле жатпайбы. Бизге түз шайлоодон башка натыйжалуу жол жок.

27-февралда өткөн форумда президент “Жергиликтүү өз алдынча башкаруу жөнүндө” кодекс кабыл алыныш керек деп жакшы сунуш айтты. Кубаттай турган демилге. Кодекс мыйзамдан жогору турат. Кабыл алынып калса, мэриялар менен айыл өкмөттөрүнүн ыйгарым укуктары боюнча көп маселелерди чечсе болот. Бирок ага кандай жоболор кирет ал башка маселе. Канткен күндө да кодексти Конституциянын алкагынан чыгарбаш керек.

(Талкуунун толук вариантын ушул жерден угуңуз)

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Кытай Шинжаңга дипломаттарды кайра чакырды

Кытай. Шинжаң-уйгур автоном району.

Кытайдын бийлиги бир нече мамлекеттин БУУда иштеген өкүлдөрүнө Шинжаңдагы «саясий тарбия берүү» лагерлерин көрсөтүп чыкты. Алардын айрымдары аймакта абал жакшы экенин айтып, Кытайдын саясатын колдоп чыгышты.

Дипломатиялык булактар Бээжин эл аралык коомчулуктун сынына камтама экенин билдирип жатышат. Ушул аптада БУУда Шинжаң темасы көтөрүлүп, Бээжиндин дарегине сын-пикирлер айтылды.

«Reuters» агенттигинин маалыматына караганда, Бээжин Сауд Арабиясынын, Алжирдин, Марокконун, Ливандын, Египеттин, Вьетнамдын, Лаостун, Мьянманын, Камбожанын, Бангладештин, Орусиянын, Түркмөнстандын, Грузиянын, Венгриянын жана Грекиянын дипломаттарын Шинжаңга чакырды. Бул - аймакка чет элдик дипломаттардын төртүнчү чакырылышы. Алар бардыбы же жокпу, анысы азырынча кабарлана элек.

Ага чейин, февралдын башында Пакистандын, Венесуэланын, Кубанын, Египеттин, Камбожанын, Орусиянын, Сенегалдын жана Беларустун БУУдагы дипломаттары Шинжаңды кыдырып чыкканы белгилүү болду. Венесуэланын БУУдагы өкүлү Хорхе Валеро Кытайда бир топ өзгөрүү бар деген баасын берди:

- Кытай бийлигинин саясатын сындап, айыптагандар бар. Алар Кытай элинин жашоосу акыркы жылдарда өзгөргөнүнө ишенбейт. Алар Кытайдын модели дүйнөдөгү өнүгүп келе жаткан башка өлкөлөргө үлгү болот деп тынчсызданышат.

Шинжаңдагы лагерлерди кыдырып чыккан Камбожанын БУУдагы өкүлү Ней Самол Кытайдын саясатын мындайча кубаттады:

- Террорчулуктун бардык түрү адамзатка каршы. Акыркы 25 айда мындай бир да окуя болгон жок. Ошондуктан Кытайдын Шинжаңдын бийлиги өтө туура багыт тандап алды деп эсептейм.

Хотандагы «окутуп-тарбиялоочу борбордогу» кыз-келиндер. 5-январь, 2019-жыл.
Хотандагы «окутуп-тарбиялоочу борбордогу» кыз-келиндер. 5-январь, 2019-жыл.

Акыркы жылдарда Кытайдын Шинжаңдагы саясаты эл аралык коомчулуктун көңүлүн өзүнө бурду. Бээжин бул жайларды «элди агартуучу, тарбиялоочу борборлор» деп атап, муну менен шинжаңдыктар коомго интеграция болууну үйрөнүп, экстремизмге жана террорчулукка каршы күрөш жүрүп жатканын билдирип келет. Укук коргоо уюмдары лагерлерде кармалган улуттук азчылыктардын саны миллионго жеткенин белгилеп жүрүшөт.

Шинжаңдагы окуялар башталгандан бери биринчи жолу быйыл январда чет элдик журналисттердин барышына уруксат берилген. Анда маалымат каражаттарынын анча чоң эмес тобун бийлик өкүлдөрү бура бастырбай коштоп жүргөн.

«Reuters» агенттиги дипломатиялык булактарына таянып Бээжин Шинжаңдагы улуттук азчылыктардын абалына байланыштуу эл аралык коомчулуктун улам күчөп жаткан сынына, өзгөчө Вашингтондун санкция тууралуу эскертүүлөрүнө бушайман экенин кабарлап, бийлик ошол себептен улам абалды өзгөртүү аракетинде деп боолгоду. Ал эми байкоочулар Шинжаңга дипломаттардын улам чакырылышын Бээжиндин актануу аракети катары мүнөздөп жатышат. Алар бул аракетти эл аралык эки маанилүү жыйын менен байланыштырышат.

Биринчиси - 25-февралда Женевада башталган БУУнун Адам укуктары боюнча кеңешинин сессиясы. Экинчиден, Кытайдын «Бир алкак, бир жол» демилгеси апрелде Бээжинде талкууланганы турат. Ага бир нече мусулман мамлекеттеринин жетекчилери катышаары күтүлүүдө.

2018-жылдын ноябрында БУУнун Адам укуктары боюнча комитетинде Кытайдын баяндамасы каралганда бир топ Батыш өлкөлөрү, негизинен Швейцария, Германия, Британия, АКШ Бээжиндин Шинжаңдагы саясатын катуу сынга алышкан. Адатта мусулман өлкөлөрү Кытайдын бийлигин сындоодон четтеп келсе, февралда Түркия кескин билдирүү таратып, Бээжинди Шинжаңдагы лагерлерди жабууга чакырып, чөлкөмдөгү саясатты «уят» деп баалады. Бээжин буга кыжырдануу менен жооп кайтарып, түрк тараптын билдирүүсүн «жийиркеничтүү» деп атады.

Түркиянын тышкы иштер министри Мевлют Чавушоглу ушул аптада БУУда Шинжаң маселесин кайра көтөрдү. Бирок түрк тышкы иштер министринин бул жолку сөзү дипломатиялык тилде, жумшагырак болгону байкалды:

Мевлют Чавушоглу.
Мевлют Чавушоглу.

- Кытайга келсек, БУУнун Расалык басмырлоого каршы комитети таап чыккан маалыматтар жана Шинжаң-уйгур автоном районундагы уйгурлар менен башка мусулман топтордун укугу бузулуп жатканы тууралуу ар кыл уюмдардын баяндамалары тынчсызданууга негиз берет. Кытай террорчулуктун тамырын кыркууга укуктуу экенин түшүнсөк да, террорчулар менен бейкүнөө адамдарды айырмалаш керек экенин айткыбыз келет. Биз «Бир Кытай» саясатын колдойбуз. Бирок адам укуктарын, дин эркиндигин сыйлоого, уйгурлардын жана башка мусулман топторунун маданий өзгөчөлүгүнүн коргоого үндөйбүз.

Бээжинде иштеген чет элдик дипломаттардын бири анонимдүү түрдө Кытай Түркиянын артынан башка ислам мамлекеттери да өз позициясын билдирип чыкпасын деп кооптонуп турганын кабарлады. Батышт өлкөлөрүнүн бир нече дипломаттары «Reuters» агенттигине мусулман мамлекеттери Шинжаңды талкуулоодон качып жатканына таң калганын айтышкан. Маалыматка караганда, былтыр Батыш өлкөлөрүнүн элчилери Кытай Компартиясынын Шинжаңдагы башчысы Чжан Чунсян менен жолугушуу тууралуу өтүнүч жиберип, бирок андан майнап чыккан эмес. Жолугушуу тууралуу өтүнүчкө кол коюу тууралуу кат көп өлкөнүн өкүлчүлүгүнө жиберилгени менен бир да мусулман мамлекети аны колдоп, кол койгон эмес.

Ошентсе да Түркиянын акыркы билдирүүлөрү Шинжаңдагы кырдаалды айыптагандардын катарына ислам дүйнөсү да кошулат деген үмүттү сактап турат. А бирок тышкы саясат боюнча эксперттер андай болушунан күмөн санап, муну мусулман өлкөлөрдүн көпчүлүгүнүн өзүндө адам укуктары тебеленип жатканы менен түшүндүрүшөт.

Укук коргоочулардын билдирүүсүнө караганда, Шинжаңда репрессия улуттук азчылыктарга, анын ичинде уйгурларга, кыргыздарга, казактарга каршы багытталган. Шинжаңда жакындары калган кытайлык кыргыздар менен казактар ал жакта катуу кысым болуп жатканын айтып жүрүшөт.

«Азаттык» «тарбия берүүчү» лагерлерде отуруп чыккандардын, жакындарын издегендердин айткандарын көп жарыялаган. Анда кайрылмандар лагерлерди «катаал шарттагы түрмө» деп сыпатташкан. Кытай бийлиги куугунтук жана аңдуу, кысым тууралуу маалыматтарды жанына жакын жуута элек.

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

КТРК: Байкоочу кеңеш талапкерлерди сынады

КТРК: Байкоочу кеңеш талапкерлерди сынады
please wait

No media source currently available

0:00 0:06:04 0:00

Кара-Суудагы Путинге даттангысы келгендер

Москва, 17-апрель, 2014-жыл.

Кара-Суу районунун тургундары айыл өкмөт башчынын үстүнөн Орусиянын президенти Владимир Путинге даттанарын билдиришти.

Активист Төлөгөн Келдибаев кыргыз жарандарынын Путинге даттануу боюнча ниетин аргасыздыктан, бийликке ишенимдин жоктугунан улам келип чыккан кадам катары баалады. Ал арада өкмөттүн Ош облусундагы өкүлчүлүгү Путинге даттанууга камынган адамдарды кабыл аларын жарыялады.

Айыл өкмөткө нааразы болгондордун бири Гүлнара Мырзакеримова Путинге азырынча даттана элек экенин, бирок ошондой ниетте жүргөнүн айтты:

- Азырынча «Владимир Путинге даттанабыз» деп гана койдук. Бирок ага даттана элекпиз. Биз Путинден балдарыбызга турак жай курууга жер бөлүү маселесин чечип берүүнү сурамакпыз. Жердин айынан барбаган жерибиз калбады. Бир жылдан бери Ош менен Кара-Суунун прокуратурасына, Жогорку Кеңешке да жаздык. Жыйынтык чыккан жок. Акыры ошону Путинге жазалы деп чечтик. Менин үйүмдө азыр эки келин отурат.

Иллюстрациялык сүрөт.
Иллюстрациялык сүрөт.

Айыл өкмөткө нааразы болгондордун дагы бири Орозкан Токторалиева Путинге даттануу тууралуу айтпаганын билдирип, бирок мамлекеттик органдардын ишин сынга алды:

- Менин кызыма 2013-жылы турак жай алууга айыл өкмөттүн токтому чыккан. Бирок жерди беришкен жок. Токтом алты жыл бою сандыгымда жатты. Ал арада кызым «жер сатып алам» деп Орусияга иштегени кетти. Акыры ошол токтомду сатып көрөйүнчү деп саттым. Сатарым менен жер табылып, архитектура башкармалыгынан документтери бүтүптүр. Жер бар экен го, табылат экен го? Эмне үчүн карапайым элди алдашат? Жер сатуу биздин айыл өкмөттө чоң бизнеске айланып калган. Ал акча айыл өкмөтүбүздүн сол чөнтөгүнө түшөт. Муну сот, прокуратура органдары эмнеге көрбөйт?

Бул эки жаран - Ош облусунун Кара-Суу районуна караштуу Кызыл-Кыштак айыл өкмөтүнүн тургундары. Алар акыркы эки жылдан бери өздөрү жашаган айыл өкмөттүн ишин басма сөз жыйындарында ачык сындап келатышат. Бирок алардын ишине коомчулук да, бийлик да бийлик көңүл бурган эмес. Путинге даттанарын жарыялаганга чейин гана коомчулуктун оозуна алынды. Социалдык тармактарда аларга болушкан да, тилдеген да пикирлер жазылып атат.

Активист Төлөгөн Келдибаев алардын арызын бийликке ишеничтин жоктугунун далили катары баалады:

Төлөгөн Келдибаев.
Төлөгөн Келдибаев.

- Кыргызстанда адилеттүүлүк жок да. Сот калыс эмес, бийлик кайдыгер. Анан алар мукурады. Эл айласы кеткенинен Камчы Көлбаевге, Алмамбет Анапияевге кат жазган, даттанып барган. Эми Путинге жазып жатышат. Мындан ары Трампка жазышы да мүмкүн. Бийликтин кадыры жок болсо жүдөгөн эл ушинтип ар кимге жалдырайт да. Мунун баары элдин бийликке ишеними жок экенин, үмүтү соолуганын далилдейт.

Ал арада өкмөтүн Ош облусундагы өкүлчүлүгү «айыл өкмөткө каршы Путинге даттанам» деген жарандарды кабыл аларын жарыялады. Өкүлчүлүктүн басма сөз катчысы Нуркыз Кадырбекова буларды айтты:

- Ал жаңылыктан кийин бизге келген каттарды текшерип көрдүк. Мырзакеримова да, Токторбаева да бизге арыз жазган эмес экен. Бирок губернатор Узарбек Жылкыбаев аларды кабыл алып, арыздарын уга турган болду. Айыл өкмөттүн ишине нааразы болгон тургундарды чакыртууга тапшырма берилди.

Аталган айыл өкмөттүн башчысы Шарабидин Капаров өзүн сындаган Токторалиева менен Мырзакеримовага жер бермек түгүл, тескерисинче экөөнү тең сотко берген. «Беделиме доо кетирди» деп, ал өзүн сындаган эки аялдын ар биринен 1,5 миллион сомдон өндүрүп берүүнү соттон суранган. Сөз болуп жаткан Кызыл-Кыштак айыл өкмөтүндө 37 миң адам жашайт.

Сурамжылоо: Путинге даттангыңыз келеби?
please wait

No media source currently available

0:00 0:03:24 0:00

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Жаңы-Өзөн кайра козголду

Жаңы-Өзөндө иш орундарын түзүүнү талап кылгандар топтолгон жер. 24-февраль, 2019-жыл.

Казакстандын Жаңы-Өзөн шаарында кайрадан нааразылык чыкты. Шаардын ондогон жашоочулары бир нече күн бою көчөгө чыгып, ишке орноштурууну, айлык акыны көтөрүүнү талап кылышты.

Укук коргоо органдары акцияга катышкан 16 кишини кармап, беш күндөн жети күнгө чейин камакка алды. Окуяны чагылдырууга барган «Азаттыктын» кызматкерлери да полицияга сурак берип чыгышты.

Жаңы-Өзөндө жумушсуздук маселесин чечүү талабы бир нече аптадан бери айтылып келет. 19-февралда ондогон адамдар шаардык акимчиликтин алдына чогулуп, ошол жерден казак президенти Нурсултан Назарбаевге Интернет аркылуу видео кайрылуу жиберишкен:

- Акимдерге кайрылып келдик, алар жалган нерселерди айтып, калп убада берип кетип калышат. Жаңы-Өзөндө жаштардын баары жумушсуз. Бизге эмне керек? Жумуш керек. Убактылуу келишим түзүп, кайсы бир компанияда алты ай иштетип, андан кийин кубалап салгандардын кереги жок. Быйылкы жаштар жылында бизге колдоо болуп, туруктуу жумуш орундары түзүлсүн! Элге иш берген мекемелер ачылсын!

Жаңы-Өзөндүн тургундарынын талабы өткөн аптанын аягында да жаңырды. Ондогон адам бир нече күн бою шаардык иш менен камсыздоо жана социалдык программа бөлүмү жайгашкан Нике каттоо сарайынын алдына чогулушту. Алар жергиликтүү бийликтин элди иш менен камсыздоо саясатына нааразылыгын билдирип, президенттен айына 150 миң теңгеден жогору айлыгы бар иш таап берүүнү талап кылышты. Бул күндөрү эл чогулган жерди полиция курчап турду.

Социалдык нааразылыктан кийин 23-февралда Маңгыс-Тоо облусунун жетекчилиги вакансиялар көргөзмөсүн уюштурду. Бирок нааразы тарап «бул орундар бир үй-бүлөнү эмес, керт башты багууга да жетпейт» деп ага канааттанган жок. Көргөзмөгө келген облус акиминин орун басары Марат Скаков чогулган элдин алдында сөз сүйлөп, «бийлик мүмкүнчүлүгүнө жараша маселени чечүүгө аракет кылат» деп убада берди. Бир нече күндөн бери Нике каттоо сарайынын алдында топтолгон элдин талабын чагылдырууга барган «Азаттыктын» казак кызматынын журналисти Сания Тойкен менен оператор Санат Нурбековду 27-февралда полиция кармап, бир канча сааттан кийин гана кое берди. Сания Тойкен кармоо алдында күч колдонулганын, полиция суракка алганын билдирди:

Сания Тойкен.
Сания Тойкен.

- «Азаттык» радиосунун оператору Санат Нурбеков экөөбүздү колубузду кайрып эки башка машинеге салып кетишти. Жолго бир жарым саат кеткен, мында 3 саат тергөөдө болдук. Биз Жаңы-Өзөнгө 26-февралда түндө келгенбиз. Эртең менен жумуш талап кылып жаткандар менен кездешүүгө келгенде алар менен жолугушканга үлгүртпөй эле бизди полиция алып кетти. Менин видеого тартып жаткан «Айфон» телефонумду күч менен тартып алып, сынган абалда кайтарып беришти.

Ушул эле күнү Жаңы-Өзөн шаарында иш орундарын түзүүнү талап кылган акцияларга катышкан 16 адам кармалып, беш күндөн жети күнгө чейин камакка алынганын Маңгыс-Тоо облустук прокуратурасы билдирди. Кармалгандарга «коомдук жайды булгаган, адепсиз сөздөрдү сүйлөгөн» деген айып коюлган. Дагы бир жаранга «Социалдык, расалык, улут аралык кастыкты козутуу» беренеси менен кылмыш иши козголгону маалым болду. Кылмыш-жаза кодексине ылайык, бул берене менен айыпталгандар эки жылдан жети жылга чейин эркинен ажыратылат.

Ага дейре, жекшембиде Маңгыс-Тоо облусунун прокурорунун орун басары Ержан Турмагамбетов чогулган эл менен жолугушканда аларды тарап кетүүгө чакырып, коомдук жайда жүрүү эрежелерин бузганы үчүн жазага тартылышы мүмкүн экенин эскерткен:

Ержан Турмагамбетов.
Ержан Турмагамбетов.

- Биз баарын камерага тартып алдык. Мен силерге ага катары эскертип атам. Бул жерге түкүрүп, насыбай чеккен туура эмес. Мындай аракеттер үчүн мыйзамда жаза каралган. Биз силерге 12-февралдан бери болушунча мүмкүнчүлүк бердик.

Жергиликтүү бийлик жумуш орундары менен камсыз кылуу боюнча комиссия түзүлүп, иштеп жатканын билдирүүдө.

Жаңы-Өзөн Казакстандагы мунайга бай аймактардын бири катары белгилүү. Шаарда 2011-жылы болгон кандуу окуялардан кийин казак бийлиги атайын программа иштеп чыгып, Жаңы-Өзөндү өнүктүрүүгө 2013-жылы 13 миллиард теңге, 2015-жылы 224 миллион теңге бөлүнгөн.

2011-жылдын 16-декабрында Жаңы-Өзөн шаарында мунайчылардын узакка созулган иш таштоосу кагылыш менен аяктап, коопсуздук күчтөрүнүн огунан 17 адам өлүп, жүздөн ашуун киши жарадар болгон. Бул окуялардан кийин «жапырт баш-аламандык уюштурган» деген кине менен 37 киши соттолгон. Алардын ичинен 13 киши үч жылдан жети жылга чейин кесилип, үчөө толук акталып чыккан. Калганы шарттуу түрдө эркинен ажыратылган. «Кызмат абалынан аша чапкан» деген негизде бир нече полиция кызматкери да жоопко тартылган.

Казакстандык жана эл аралык укук коргоо уюмдары, Батыш мамлекеттери Астананын аракетин айыптап, кан төгүүнүн күнөөлүүлөрүн жазалоого, аны калыс иликтөөгө чакырышкан. Айрым саясатчылар Жаңы-Өзөндөгү бул кан төгүүнү «экинчи Желтоксон» деп баалаган.

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Сурамжылоо: Путинге даттангыңыз келеби?

Сурамжылоо: Путинге даттангыңыз келеби?
please wait

No media source currently available

0:00 0:03:24 0:00

Сот юристтердин ишин артка кайтарды

Юристтер Канатбек Азиз, Таалайгүл Токтакунова жана экс-президент Алмазбек Атамбаев.

Экс-президент Алмазбек Атамбаевдин «Ата Мекен» партиясынын эки юристине койгон 10 миллион сомдук доосу боюнча иш кайра Октябрь райондук сотуна жиберилди.

Бишкек шаардык соту 27-февралда ушундай чечим чыгарды. Юристтер бул адилеттүү болгонун айтып, райондук сот ишти биротоло токтотот деп үмүт артып турушат. Ал эми Кыргызстан социал-демократиялык партиясы (КСДП) соттун бул чечимин бийликтин көрсөтмөсү катары баалап жатат.

Бишкек шаардык соту «Ата Мекен» партиясынын юристтери Канатбек Азиз жана Таалайгүл Токтакунова боюнча Октябрь райондук сотунун чечимин жокко чыгарды. Эми иш жаңы ачылган жагдайларга байланыштуу аталган райондук сотто кайра каралат.

Башкы прокуратура 2017-жылы ошол кездеги президент Алмазбек Атамбаевдин «кадыр-баркына шек келтирди» деп сотко арызданган. Соттун бардык инстанциялары доо арызды толук канааттандырып, юристтер 10 миллион сомдук айыпка жыгылган.

Жогорку соттун Конституциялык палатасы былтыр 17-октябрда «башкы прокурор президенттин ар-намысын анын макулдугу болмоюнча коргой албайт» деген чечим кабыл алган.

Юристтер Конституциялык палатанын ушул бүтүмүнө таянып, ишти кайра кароо боюнча шаардык сотко арызданган. Анын жыйынтыгы тууралуу Канатбек Азиз «Азаттыкка» буларды билдирди:

Канатбек Азиз.
Канатбек Азиз.

- Чечим кечээ, 27-февралда чыгып, доо толугу менен жокко чыгарылды. Бирок Алмазбек Атамбаевдин кадыр-баркын коргоп сотко берген Индира Жолдубаеванын арызы калды. Бишкек шаардык соту аны кайрадан Октябрь райондук сотуна жиберди. Себеби кайсы сот мыйзамсыз чечим кабыл алса, кайра ошол сот аны жокко чыгарат. Бирок коюлган 10 миллион сомдук доо жана «АКИпресске» барып, «туура эмес маалымат бериптирбиз, жүк Атамбаевдики эмес экен» деген сөздөрдү айтуу боюнча соттун чечими жокко чыкты. Эми соттук материалдар Бишкек шаардык сотунан Октябрь райондук сотуна өткөрүлдү. Мыйзам боюнча райондук сот аны бир айдын ичинде карап чыгыш керек. Мүмкүн ал 10 же 20 күндүн ичинде болуп калышы ыктымал.

Атамбаевге материалдык доону өндүрүп бериш үчүн эки юристтин айлыгы түшчү банктагы эсеби жабылган. Алардын маалыматына караганда, банкта Канатбек Азиздин 204 миң сому, Токтакунованын 167 миң сому турат. Андан тышкары Токтакунованын үч автоунаасы, Бишкектеги эки үйү менен эки жер тилкеси камакка алынган.

Таалайгүл Токтакунова Октябрь райондук соту эми чечимди алардын пайдасына чыгарат деп ишенип турат. Ал коюлуп жаткан айыптарды далилдеп бериш үчүн Алмазбек Атамбаев сотко өзү келиши керек деп эсептейт.

Таалайгүл Токтакунова.
Таалайгүл Токтакунова.

- Соттун чечиминде «жүк аткезчилик жол менен келген. Ошондон кийин Атамбаев байып кеткен» деген мен айтпаган эле сөздөр кошулуп калган, - деди ал. - Ушунун баары сотто каралыш керек. Эми өзү (ред: Алмазбек Атамбаев) сотко келиши керек. Анткени прокуратура сотко анын кызыкчылыгын коргоп кайрыла албайт. Ошондой эле 10 миллион сом кайдан чыкты, эмне үчүн кадыр-баркын 10 миллион сомго баалады, айтып берсин да. Эмне үчүн 1 миллион, 100 миллион же 1000 сом эмес?

Токтакунова менен Канатбек Азиз 2017-жылдын март айында Бишкекте басма сөз жыйынын өткөрүп, «Дача-СУ айылына кулаган учактагы жүк президент Алмазбек Атамбаевге тиешеси бар» деген маалымат тараткан. Атамбаев муну жалган жалаа катары сыпаттап, жүк анын үй-бүлөсүнө тиешеси жок экенин бир нече жолу кайталаган.

КСДПнын расмий өкүлү Кундуз Жолдубаева Атамбаевге байланышкан акыркы соттук чечимдерди бийликтин тапшырмасы катары сыпаттады:

- Бир жылдан бери эле экс-президент Алмазбек Атамбаевди каралоо өнөктүгү жүрүп жатат. Муну бийликтин өзүнүн башкы саясий каршылашына кылып жаткан басымы, кысымы деп эсептейбиз. Азыр соттор толугу менен өз алдынча иш алып барган жок. Мисалы, Бишкек шаардык сотунун кечээ кабыл алган чечими деле кайсы бир көрсөтмөнүн көрсөткүчү болсо керек.

Укук коргоочу, жарандык активист Рита Карасартова сөз болуп жаткан иш артка кайтарылганы менен сот бийлиги дагы эле өз алдынча боло албай жатканына көңүл бурду:

Рита Карасартова.
Рита Карасартова.

- Кайсы гана бийлик келбесин, ошол бийликтин сөзүн сүйлөй турган сот тутумун калыптандырып алдык. Бүгүн «жакшы чечим чыгарды» деп сүйүнүп жатабыз. Эртең саясий абал өзгөрө турган болсо соттор кайра эле туура эмес чечим чыгара бериши мүмкүн. Бул күтүлгөн эле жагдай. Анткени системалуу эч нерсе өзгөргөн жок. Эгер системалуу иш жүрсө соттор «биз мыйзамдуу чечим кабыл алсак ошол бизди коргойт экен» деп мыйзамдын чегинде иштемек. Азыр андай жок. Сот кылып ишке отургузууну, кайра кызматтан кетирүүнү президент гана чечкендиктен эч нерсе өзгөрбөйт.

Башкы прокуратура «Ата Мекендин» юристтеринин Дача-СУга кулаган жүк боюнча басма сөз жыйынын чагылдырган «Азаттык Медиа» мекемеси менен мурунку «Zanoza.kg», азыркы «Кактус Медиа» каражатын да сотко берген.

2017-жылдын жайында ошол кездеги президент Атамбаевдин сунушу менен сот «Азаттыктын» банк эсептерине коюлган чектөөнү алып салган. Андан бир жыл өткөндөн кийин Атамбаев «Zanoza.kg» маалымат каражатына болгон доосунан да баш тарткан.

2017-жылдын 16-январында таңкы жети жарым чамасында түркиялык компанияга таандык «Боинг-747» үлгүсүндөгү жүк ташуучу учак Бишкектин түндүк тарабындагы «Манас» аба майданынын жанына кулап түшкөн.

Кулап түшкөн учактагы жүк кимдики экендиги тууралуу кеңири маалымат айтылган эмес. Кырсыктын айынан Дача-СУ айылынын 35 тургуну, андан тышкары учактагы төрт учкуч мерт болгон.

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Дагы жүктөңүз

XS
SM
MD
LG