Линктер

ЧУКУЛ КАБАР!
шейшемби, 21-январь, 2020 Бишкек убактысы 12:25

Экономика

Кыргызстанда айыл банкын түзүү идеясы кыйладан бери козголуп ишке ашпай келатат. Европа өнүгүү жана жаңылоо банкы бул милдетти жалгыз өзү аркалап, кийинки үч жарым жыл ичинде 100 миллион ашуун доллар акчаны чакан кредитке бөлүп берди.

Орто жана чакан ишкердикти өнүктүрүү барып-келип эле каржылык маселеге барып такалары турулуу иш. Европа өнүгүү жана жаңылоо банкы кыргызстандык каржылык мекемелер менен биргелешип орто жана чакан ишкердикти өнүктүрүүгө каржылык колдоону төрт жыл илгери эле баштаган. Банктын чакан кредиттер программасынын координатору Хайке Ноннебергдин айтуусунда, бул аралыкта 100 миллион доллар акча кредитке бөлүнгөн.

- Бул иш дагы улантылып жатат, ай сайын биздин кредит баштыгыбыз чоңоюп баратат. Өткөн жылы ал 160% өссө, 2004-жылы 360% көбөйгөн. Кредит баштыгы минтип ыкчам көбөйүп жатканы менен кызмат көрсөтүүнүн сапаты мурдагысындай, баштагы калыбында эле калууда,- дейт Хайке Ноннеберг.


Европа өнүгүү жана жаңылоо банкынын Кыргызстандагы өкүлүнүн орунбасары Жылдыз Галиеванын ырасташынча, жалгыз банктын аракети менен элеттиктер үчүн өзгөчө маанилүү маселени чечиш мүмкүн эмес.

- Керектөө аябай жогору. Биз азыркыдан үч эсе көп акча бөлсөк деле Кыргызстандагы чакан кердит боюнча керектөөнү толук жаба албайбыз.

Европа өнүгүү жана жаңылоо банкынын адистеринин айтуусунда, алынган кредиттер толугу менен убагында кайтарылат. Буга чейин кредит алган 50 миңдин ичинен сегизи гана төлөп бере албай калган. «Банктын ишениминен кетип калбаш үчүн кардарлар алаган акчасын убагында кайтарышат», дейт Хайке Ноннеберг.

Кыргызстанда ишкердикти өнүктүрүүнүн цивилиазциялуу жолуна өтүүгө тоскоол болуп жаткан проблема коммерциялык банктардын үстөк пайызынын көптүгүнө байланыштуу. Чакан кредит программасы боюнча Европа өнүгүү жана жаңылоо банкынын өнөктөшү «Казкоммерцбанк Кыргызстан» банкынын директорлор кеңеш төрагасынын орунбасары Куандык Нуртаев аны Кыргызстандын азыркы экономикалык жагдайына жараша түшүндүрөт.

- Биз келгенге чейинки калыптанып калган функционалдык системаны бузуп, Казакстандагыдай шарт менен кредит берүү мүмкүн эмес. Кредит ресурсунун наркына кредит тобокелдиги да кошулат. Ал жоопкерчиликти банк өзүнө алат,- дейт К.Нуртаев.

Экономика жана каржы министри Акылбек Жапаров Кыргызстандын кредит-финансы корпорациясынын жаңы жетекчилиги Европа өнүгүү жана жаңылоо банкы менен жакында гана 2 миллион евро кредит боюнча макулдашууга кол койгонун маалым кылды.

Өкмөттүн кийлигишүүсү менен корпорацияга дагы 3 миллион евро акча кредит бөлүүгө банк жетекчилиги убада кылууда. Төрт жылга жетпеген убакыттын ичинде «Казкоммерцбанк Кыргызстан» банкы мындан үч эсе көп акчаны иштетүүгө жетишкен.

А.Жапаров Европа өнүгүү жана жаңылоо банкынан 5 миллион евро, германиялык KFW банкынан дагы 1 миллион евро кредит алып, аны Кыргызстандын кредит-финансы корпорациясы аркылуу үстөк пайызын 10% ашырбай дыйкандарга акча бөлө турганын айтты.

- Биз дыйкандарга 10% чейинки үстөк пайызы менен карыз акча берүүгө даярбыз.

Өткөн жылдан бери чоң жыйындарда Айыл банкын түзүү тилеги айтылып келатат. Ал кечеңдеп, өкмөт Кредит-финансы корпорациясына акчаны сырттан издеп жүрү.

Төрөкул Дооров, Прага Кытай менен Борбор Азия мамлекеттеринин отосундагы карым-катнаш соңку жылдары улам жакшырып баратат. Өзгөчө, саясат жана коопсуздук, соода сатык жана экономикалык алакалар кызматташуунун негизги өзөгүн түзгөн тармактарга айланууда. Өткөн аптада Борбор Азиянын жана Кытайдын лидерлери ортодогу экономикалык кызматташтык менен регионалдык кызматташтыкта чоң ийгиликтерге жетишкенин ачык жарыя кылышты. Ошол эле учурда, айрым аналитиктер Кытай тарабынан “билинбеген оторчулук” болуп жатканын айтышууда.

Башта терроризмге, экстремизмге жана сепаратизмге каршы күрөшүү үчүн түзүлгөн Шанхай Кызматташтык Уюмунун (ШКУ) бул жолку, 15-июнда, Кытайда өткөн саммитинде экономикалык кызматташтык да күн тартибиндеги негизги маселелердин бири болуп калды.

Саммиттин алдынан кытайлык Синьхуа маалымат агенттиги Шанхай Кызматташтык Уюмунун баш-катчысы Чжаң Дегуаңга шилтеме жасап, эми алдыдагы 20 жылда аталган уюм өзүн регионалдык маанайдагы экономикалык кызматташтыкка арнай турганын жазып чыкты.

Советтер Союзу тээ 1991-жылда таркап кеткенден бери ага кирген мамлекеттер экономика жаатында биргеликте иштешүү боюнча канчалаган келишимдерге кол коюп, нечендеген өкмөттөр аралык комиссияларды түзүштү. Бирок бул жолу Жаң-Дегуаңдын билдирүүсү эми ошолордун катары алгачкы ирет Кытай менен толукталаарын айгинеледи окшойт.

Юи Лу – Лондондогу Эларалык мамилелер падышалык институтутун Кытай боюнча серепчиси. Биздин радионун суроолоруна жооп берип жатып, “регионалдык интеграция боюнча Кытайдын аракеттерине каршы туруу натуура болмок” дейт Лу.

Анын ишениминде, Борбор Азия өлкөлөрү менен Орусия ортосундагы экономикалык алакалар анча ийгиликтүү болбой жатканынын себептеринин бири – алардын экономикалары, негизинен, жаратылыш байлыктарына негизделгендигинде. Анткени ортодо көп учурда кызматташтык эмес, атаандаштык пайда болот. “Ал эми Кытай менен эркин соода аймагын түзүү ишинде жалпы кызыкчылыктар бар” деп кошумчалайт Лу айым.

- Бул жерде, албетте, потенциал бар. Кытай менен Борбор Азия мамлекеттеринин экономикалары бири-бирин толуктап турат деп ойлойм. Буга чейин, балким, Орусия бул мамлекеттер менен кызматташуу жөнүндө сүйлөп келгендир. Бирок алардын баарынын экономикасы жаратылыш ресурстарына бай болуп туруп, бирок өндүрүшү төмөн. Кытайда болсо дал ушул өндүрүшү өнүгүп, керектөөчү товарларды чыгарып жатканы менен белгилүү, - дейт Лондондогу Эларалык мамилелер боюнча падышалык институттун Кытай боюнча серепчиси Юи Лу.

Кытай мунайды эң көп иштеткен мамлекеттердин ичинде АКШдан кийинки экинчи орунда турат. Андыктан мунай жана газга бай Борбор Азия энергияга чаңкаган Кытайга маанилүү аймак бойдон калууда.

Кытай өзү колдонгон энергиянын жарымынан көбүн чет-мамлекеттерден, көбүнчө Жакынкы Чыгыштан жана Африкадан, сатып алат. Ушу тапта кытайлыктар эми Жакынкы Чыгыштан мунайга көз-каранды болбой, бул иште өзгөрүүлөрдү киргизүүнү каалап жатышат.

Ошондуктан азыр Кытай энергия жаатында Борбор Азия менен байланышты күчөттү. Өткөн аптадан тарта Кытайга казакстандык мунай алгачкы чет-элдик мунай кууру аркылуу жөнөтүлө баштады.

Дагы жүктөңүз

XS
SM
MD
LG