Бейшемби, Май 24, 2012 Бишкек убакыты: 23:11

Шерине

СӨЗ ТААНУУ: талкуудан – тактыкка, тилден - дилге

1985-жылдын 1-сентябры. Чыңгыз Айтматов (1928-2008) ордо шаардагы үйүндө ойлонуп отурат. Деги, ошол мүнөттө залкар жазуучуну кайсы көйгөй терең ойго салды экен? Балким, сөздүн гүлүн издеп жаткандыр?
x
1985-жылдын 1-сентябры. Чыңгыз Айтматов (1928-2008) ордо шаардагы үйүндө ойлонуп отурат. Деги, ошол мүнөттө залкар жазуучуну кайсы көйгөй терең ойго салды экен? Балким, сөздүн гүлүн издеп жаткандыр?
Текст көлөмү - +
“Көп түкүрсө көл болот”, “талаштан тактык жаралат”... Кыргыздын учкул сөздөрү, макал-ылакаптары, түпкү сөздөрү (руна сымал жазмаларды, Махмуд Кашгарини, жомок-дастандарды, Юдахин сөз корун, классик акын-жазуучулардын эмгектерин караңыз), өздөштүрүлгөн сөздөрү (Карасай-сөздүктү караңыз), диалект катары “жерилген” сөздөрү (Мукамбай-сөздүктү караңыз) жана азыркы кылымдын босогосунан аттагандан берки жаңы сөздөрү (алар үчүн заманбап сөздүк да жокко эсе) чогулуп, жалпы тил казынанын ажырагыс бөлүгү катары эне тилибиздин ажарын ачып турат.  Келиңиздер, эне тилибиздин жана кыргыз сөз таануу илиминин көйгөйлөрүн чогуу талкуулайлы.  Бул шеринебиз ар бир ыктыярдуу катышуучунун эч бир жерде милдеттүү болбой турган сунуштарына жана пикирлерине орун бермекчи.  Балким, алардын алгылыктуусун жаңы муун өзү ылгап алаар.
Электөө
Шеринеге пикир билдирүү (2315)
Жалпы 205 беттин -бетиндеги пикир
    Алдыга 
кимден: Аты-жөнү жазылбаган
24.05.2012 14:04
Шаамерчемге
Менимче. эгер латын тамгасына десек, сиздин сунушка караганда кыргиз тилине 1939-жылы кийрилген латын ариби өтүмдүүрөөк эмеспи.
Себеби, эки иштен бир иш болуп, тарыхыбыздагы ошол эки жылдык докумнттер жана баслылмаларды бүт баарыбыз оңой колдонуп калат элек.
Түркияда колдонулган жазууну да карап, салыштыруубуз керек.

кимден: Šaameržem
20.05.2012 09:17
Erdin baary tyīyn ķuup Žaķželekeī... Ķymķuut.. Abiīir, Suīuu- žöntöktö Yīlamsyraīt tee köktö Ary nazik, ary uluķ aīdar kökūl Aruuluķ...

кимден: Жылдыз каяктан: Бишкек
18.05.2012 18:05
Шаамерчем агайдын сунушу өтө кызык экен. Ал латиницанын "latviesu" делчү вариантын колдонуп жазса кыргызча бир топ жеңил болоорун айтыптыр. Оюңуздар кандай? Келгиле, ушул вариантты карап көрөлү.

Түркиянын варианты деле жакшы, бирок ага Ң үчүн каткалаң К, Г үчүн кошумча тамгалар керек.

кимден: Шаамерчем
17.05.2012 23:23


Эсемес алмашуу күнүмдүк турмушубуздагы тез кабарлашуунун эң ыңгайлуу жолу экендиги бүгүнкү чындык. Смсти кириллицада жазсаң кыргыз тыбыштарын берүү мүмкүнчүлүгү болбогондуктан кээ бир учурларда жазганың кыргыздын кайсы бир уят, копол сөздөрүнө окшоп, катыңдын мааниси бурмаланып калган учурлар да кездешүүдө. Аңгыл арибин колдонуп да жазып жүрүшөт- мында "ш" менен "ч" тыбыштарын "sh" жана "ch" -коштамгалары менен берүү смсти окууда кээде көйгөй жаратат (көнбөгөн киши эжелеп көп убактысын кетирүүгө мажбур). Жакында бирөө мага латиницанын "latviesu" делчү вариантын колдонуп жазса кыргызча бир топ жеңил болоорун айтып, жүзөдө толук ынандырды. Ушул маалыматты шеринелештер менен бөлүшмөкчүмүн, билбегендер да көп менимче :

Бул латиницанын артыкчылыгы: ар түрдүү чекит, нокоттор менен "жабдылган"

- "а" тамгасынын эки варианты ( ичкертилген "а" тыбышын да берсе болот)

- "g" тамгасынын эки варианты ( каткалаң "г"-ны да ажырым берсе болот)

-" i " тамгасынын эки варианты ("ы"-ны берүүгө болот. Бирок менин жеке пикиримче бул тыбыш "y" ариби менен эле берилгени дурус, анткени аңгылча "kyrgyz" деген жазууга баары көнүп, "ы" катары кабылданып калган)

- "к" тамгасынын эки варианты ( каткалаң "к"-ны да өзүнчө берүү мүмкүн)

- "n" тамгасынын эки варианты ( "ң"-ды белгилесе болот)

- "о" тамгасынын эки варианты ( "ө"-нү жазуу үчүн)

- "s" тамгасынын эки варианты ( "ш" - ны берсе болот)

- "u" тамгасынын эки варианты ( "ү"-нү белгилеп алса болот)

- "z" тамгасынын эки варианты ( менимче "ч"-ны ушу менен белгилеген дурус, анткени колжазмадагы "кичине" "ч"-га окшош, жеңил окулат)

бар экен. Эң башкысы- бул латиница бардык уюкфондордо орнотулган. Дегеле кайсы бир мезгилдерде кыргыз алиппесин латиницага өткөрүү маселеси чечилчү болсо латиницанын ушул ДАЯР вариантын көз жаздымында калтырбоо керек деп ойлойм...

кимден: Умарали каяктан: РФ
17.05.2012 21:15
Түштүктө шалыны (күрүч) отогондо да "сол" сөзү колдонулат. Мисалы: "Күн көтөрүлгөнчө 3-4 сол чыгарып алсак...", же чөп орокто да ушул сөз колдонулат. Чөп орулчуу жерди карасаныз сол тарабы орулат эмеспи, ошондуктан "солго түш", "солду айагына чыгар" - деп айтылат.

кимден: Асылбек каяктан: Бишкек
16.05.2012 22:00
Бириккен Улуттардын Бишкектеги өкүлчүлүгүнүн имапратында бадырайып "БУУнун Үйү" деп жазылып турат. Окуп ичим абдан жылыды. Мурда БУУ сөзүн "ООН" деп орусчасынан жазчубуз. Эми ЕККУ, ЕвразЭШ, КМШ, ШКУ, ЖККУ деп кыпкыргызча жазып калдык.
Кээде "жарлык" дебей "указ" деп эскисине кайткандар да бар, бирок жылыш да жок эмес, туугандар!

кимден: Тынычбек каяктан: Москва
16.05.2012 19:49
Болот, түштүктө "сол" деген сөз, "жөөк" деген сөздүн синоними катарында да колдонулат.

кимден: Балбак каяктан: Балыкчы
15.05.2012 15:09
Туугандар! Кыргыз паспортунун ичине этностук көрсөткүчтү кошумча жазуунун эч кажети жок. Паспорт Кыргызстандыкы болгону чын болсо, андай паспортту көтөргөндөрдүн бардыгы - кыргыз. Демек, Юрий Бобков да анык кыргыз. Ушуну түшүнбөгөн улутчул сөрөйлөр бар.

кимден: Болот
13.05.2012 18:21
Тынчыкбек, менин эсимде тай-эенем Жумгалда жашачу. Бизди короонун башаны алып барып "мобу уч солду туптогуло" дечу.Анан ыраматылык катар турса эле сол деп айтчу. Негизи сол дегенди катар же сызыкка кыргзда илгери колдончу беле??

кимден: Шаамерчем
12.05.2012 22:15


"Кыргыз Республикасынын Чүй облусунун Аламүдүн районунун Байтик айылынын Байтик көчөсүнүн тургуну" деп жазуу чындыгында эле тажатма экен. Муну :" Кыргыз Республикасынын Чүй облусундагы Аламүдүн районуна караштуу Байтик айылдык Байтик көчөсүнүн тургуну" деп жымсалдап жазууга болот дечи... Бирок КЫСКАЛЫККА умтулуу жаатындагы Чыналы мырзанын сунушун толугу менен колдойт элем. Менимче бул - энетилдин орфографиялык эрежелерин түп-тамырынан бери кайра карап чыгуу зарылдыгына серпин (акцент дегеним) жасаган абдан омоктуу пикир... Чынында эле расымдуу негизде бул жумушту аркалагандар атайын эрежелерди иштеп чыгышса ( керек болсо мындай эрежелерди күчтөп таңуулаганга чейин баруу керек) эмнеге болбосун? Мындан энетилдин ийкемдүүлүгү артмак...
Жалпы 205 беттин -бетиндеги пикир
    Алдыга 

Назарда

Видео тасма Тагдырдын сыноосунан өткөндөр

“Укук жана тагдыр” түрмөгүнүн каармандары Үкөй Мураталиева жана жыгач сатып иштөөчү ишкана ээси Рустам Орозов. Толук

Онлайн шерине

           
 
 
 
 
 
 
 

Биздин тасма

Видео тасма Лондон - 2012: Айсулууга ак жол!

Лондон олипиадасына аттана турган спортчулардын бири - 19 жаштагы эркин күрөш боюнча балбан кыз Айсулуу Тыныбекова. Ал Кыргызстандын спорт тарыхында олимпиадага күрөш боюнча аялдардан биринчи болуп катышат. "Азаттык" Айсулуунун спорттук жашоосуна кызыкты. 11-май, 2012 (EK/ZhDzh)