Кубанычбек Жолдошев, Ош Баш мыйзамга толуктоолорду жана өзгөртүүлөрдү киргизүү боюнча коомчулук өкүлдөрүнүн кеңейтилген жыйыны 7-декабрь күнү Ош шаарында болуп өттү. Жыйында айрыкча мамлекеттик тил, сот адилеттигинин камсыздалышы жана соттордун жоопкерчилиги, президенттин, Жогорку Кеңештин жана өкмөттүн бийлик укуктары боюнча маселелер кызуу талукууга алынып, сунуштар айтылды.
Ош облусунун жана Ош шаарынын ар кайсы тармагында эмгектенишкен коомчулук өкүлдөрүнүн Баш мыйзамды талкуулоо боюнча кеңейтилген жыйыны мамлекеттин гимни менен ачылды. Мамлекеттик тил катары кыргыз тилинин бекитилиши жана ырасмий тил катары орус тилин Баш мыйзамдан алып салуу маселеси жыйындын катышуучуларынын ортосундагы талаштуу маселелердин бири болуп калды. Кыргызстан улуттар ассамблеясынын Ош облустук бөлүмүнүн төрагасы Абдыкадыр Сапарбаев орус тилинин ырасмий тил катары сакталып калышынын зарылдыгын төмөндөгүдөй шарттар менен түшүндүрдү:
- Орус тили Kыргыздарга керек. Бүгүнкү күнү жарым миллионго жакын кыргыздар Орусиянын Камчаткадан Мурмонскийге чейин тиричилик өткөрүп атышат.
Ал эми Ош мамлекеттик университетинин кыргыз филологиясы факультетинин деканы Сатканбай Момуналиев, тил маселесин улуттук идеологиянын башаты катары баалап, аны саясий, же болбосо экономикалык маселелер менен байланыштыруунун кереги жок деген оюн ортого салды:
- Кыргыз Республикасынын мамлекеттик тили кыргыз тили деп эле жазылышы керек. Кыргызга орус тил керек деп айтып атышпайбы. Туура кыргызга орус, англис, түрк, кытай тили да керек. Анда баардыгын киргизели.
Андан соң чыгып сүйлөгөндөрдүн көпчүлүгү президенттин бийлик укуктарын жана жоопкерчиликтерин аткаруу бийлигинин бутагына байлап берүү зарылдыгына жана мындай системанын бир катар өлкөлөрдө өзүн-өзү актагандыгына токтолуп өтүштү:
- Премьер-министрди жоюу жөнүндөгү маселеге мен кошулат элем. Кичинекей кыргыз мамлекетине чынын айтканда эки аппарат бирин бири ар качан туурап, ушул маселе бири-бирине чалдыгып келатат. Кыргызстанга премьер-министрдин постун жоюуп эле, аткаруу бийлигинин башында президент туруш керек дегенге мен макулмун – деди Ош-3000 телерадио компаниясынын генералдык деректири Кадыр Кошалиев.
Баш мыйзамды талкуулоодогу актуалдуу маселелердин бири катары жыйындын көпчүлүк катышуучулары тарабынан сот адилеттүүлүгүн камсыз кылуу багытында соттордун көз каранды эместигин жана кесиптик жоопкерчилигин көтөрүү боюнча сунуштар көп айтылды:
- Ушул нерсени 1-статьяга киргизиш керек. Бир жыл ичинде төмөнкү инсанга чыгарылган өкүмдөрү, актылары, чечимдери Жогорку соттор тарабынан эки жолу бузулса соттор сот системасынан кетиш керек. Жоопкерчиликти жогорулатпай туруп биз эч качан адилеттүүлүктү алып келебиз деп ойлобошубуз керек – деген сунушун билдирди Ош облустук адилет башкармалыгынын башчысы Эрмамат Кожомкулов.
Баш мыйзамга толуктоолорду жана өзгөртүүлөрдү киргизүү боюнча коомчулуктун кеңетилген жыйынында кырктан ашуун жазуу түрүндөгү, отузга жакын ооз эки сунуштар келип түшкөндүгү жана алар редакциялык топтун кароосуна жакында жөнөтүлөрү эске салынды.
- Орус тили Kыргыздарга керек. Бүгүнкү күнү жарым миллионго жакын кыргыздар Орусиянын Камчаткадан Мурмонскийге чейин тиричилик өткөрүп атышат.
Ал эми Ош мамлекеттик университетинин кыргыз филологиясы факультетинин деканы Сатканбай Момуналиев, тил маселесин улуттук идеологиянын башаты катары баалап, аны саясий, же болбосо экономикалык маселелер менен байланыштыруунун кереги жок деген оюн ортого салды:
- Кыргыз Республикасынын мамлекеттик тили кыргыз тили деп эле жазылышы керек. Кыргызга орус тил керек деп айтып атышпайбы. Туура кыргызга орус, англис, түрк, кытай тили да керек. Анда баардыгын киргизели.
Андан соң чыгып сүйлөгөндөрдүн көпчүлүгү президенттин бийлик укуктарын жана жоопкерчиликтерин аткаруу бийлигинин бутагына байлап берүү зарылдыгына жана мындай системанын бир катар өлкөлөрдө өзүн-өзү актагандыгына токтолуп өтүштү:
- Премьер-министрди жоюу жөнүндөгү маселеге мен кошулат элем. Кичинекей кыргыз мамлекетине чынын айтканда эки аппарат бирин бири ар качан туурап, ушул маселе бири-бирине чалдыгып келатат. Кыргызстанга премьер-министрдин постун жоюуп эле, аткаруу бийлигинин башында президент туруш керек дегенге мен макулмун – деди Ош-3000 телерадио компаниясынын генералдык деректири Кадыр Кошалиев.
Баш мыйзамды талкуулоодогу актуалдуу маселелердин бири катары жыйындын көпчүлүк катышуучулары тарабынан сот адилеттүүлүгүн камсыз кылуу багытында соттордун көз каранды эместигин жана кесиптик жоопкерчилигин көтөрүү боюнча сунуштар көп айтылды:
- Ушул нерсени 1-статьяга киргизиш керек. Бир жыл ичинде төмөнкү инсанга чыгарылган өкүмдөрү, актылары, чечимдери Жогорку соттор тарабынан эки жолу бузулса соттор сот системасынан кетиш керек. Жоопкерчиликти жогорулатпай туруп биз эч качан адилеттүүлүктү алып келебиз деп ойлобошубуз керек – деген сунушун билдирди Ош облустук адилет башкармалыгынын башчысы Эрмамат Кожомкулов.
Баш мыйзамга толуктоолорду жана өзгөртүүлөрдү киргизүү боюнча коомчулуктун кеңетилген жыйынында кырктан ашуун жазуу түрүндөгү, отузга жакын ооз эки сунуштар келип түшкөндүгү жана алар редакциялык топтун кароосуна жакында жөнөтүлөрү эске салынды.