Линктер

ЧУКУЛ КАБАР!
шаршемби, 8-апрель, 2020 Бишкек убактысы 12:25

Экономика

шаршемби 8 апрель 2020

Календарь
апрель 2020-ж.
Дш Шш Шр Бш Жм Иш Жш
30 31 1 2 3 4 5
6 7 8 9 10 11 12
13 14 15 16 17 18 19
20 21 22 23 24 25 26
27 28 29 30 1 2 3
Иллюстрациялык сүрөт.

Кыргызстанга эл аралык финансы уюмдарынан жардам келе баштады. Өкмөт акчаны биринчи кезекте маяна, жөлөк пул, пенсия берүүгө жана коронавируска каршы иштерге жумшаганы жатат.

Аткаруу бийлиги жакын арада бюджеттин чыгашаларын кыскартып, ага өзгөртүү киргизүүнү Жогорку Кеңешке сунуштай турганы белгилүү болду.

Өкмөт кыргыз-орус өнүктүрүү фондунда колдонулбай жаткан каражаттын 200-250 млн. долларын экономикага тартуу жолун карап жатат. Андан тышкары донорлор, эл аралык каржы булактардан акча алуу боюнча сүйлөшүүлөрдү жүргүзүүдө. Бул тууралуу вице-премьер-министр Эркин Асрандиев 7-апрелде брифингде айтты.

Анын маалыматына караганда, Эл аралык Валюта Фонду Кыргызстанга бөлгөн 120,9 млн. доллардын алгачкы бөлүгү өлкөнүн эсебине 31-мартта түштү. Бул каражат бюджетти колдоого жана коронавируска каршы иштерге сарпталат.

Эркин Асрандиев.
Эркин Асрандиев.

«Ушу тапта Азия өнүктүрүү банкынан 100 млн. доллар, Европа өнүктүрүү банкынан 100-150 млн. доллар алуу боюнча сүйлөшүүлөр жүрүп жатат. Дүйнөлүк банктын буга чейин Кыргызстанда колдонулбай калган 9 млн. долларын колдонуу максатын өзгөртүп, дары-дармек алууга жумшоого макулдук алдык. Аталган банк бизге дагы 12 млн. доллар бөлүп берүүнү чечти. Андан тышкары Ислам өнүктүрүү банкы менен да сүйлөшүүлөр болуп жатат», - деди Асрандиев.

Каражаттар насыя жана грант түрүндө алынууда. Коронавируска байланыштуу кырдаалдан улам президент Сооронбай Жээнбеков да эл аралык каржы институттарынын Кыргызстандагы өкүлдөрү менен тез-тез жолугуп финансылык колдоо көрсөтүүнү сурап жатат.

Экономист Мейманбек Абдылдаев Кыргызстанга окшогон экономикасы чабал мамлекеттер насыя алууга, жардам суроого мажбур экенин билдирип, бирок аны колдонуу, бөлүштүрүү ишине көңүл бурууга чакырды.

Мейманбек Абдылдаев.
Мейманбек Абдылдаев.

«Мурда бюджеттен каражат уурдап жүргөндөр кайра эле келген акчаны көзөмөлдөп жатса, аларга канчалык ишеним бар? Айла жок, эми иштин баарын ошолор тейлейт. Акчаны бөлүштүрүүнү, аны колдонууну коомчулук тыкыр көзөмөлдөш керек. Бирок коомчулук аны камсыз кыла аларына ишенбейм».

Кыргыз өкмөтүнүн алдын ала эсеби боюнча коронавирустун кесепетинен быйыл өлкө бюджетине 28 млрд. сом же 400 млн. доллар түшпөй калышы мүмкүн.

Буга кошумча аткаруу бийлигинде чет жактагы мигранттардан келген акча 15 пайызга чейин кыскарат деген божомол бар. Быйыл январь айында эле мурдагы жылдарга караганда акча которуу 14% кемиген. Расмий маалымат боюнча эмгек мигранттары өлкөгө жыл сайын 2 млрд. доллардан ашык акча салат.

Талдоочу Сейтек Качкынбай кыргыз мигранттарынын көбү Орусияда экенин жана аталган өлкөдө жумуш апрель айынын аягына чейин токтогонун эске салды. Андыктан мигранттар которчу акча бир топ эле азаярын жана өлкөдө бюджеттик жоготуулар мындан да көп болушу мүмкүн экенин болжоп жатат.

Сейтек Качкынбай.
Сейтек Качкынбай.

«Өкмөт «бюджетке 400 млн. доллар түшпөй калышы мүмкүн» деди. Бирок жоготуу мындан да көп болот. Азыр 18% инфляция эле 400 млн. долларга чыкты. Демек, бюджетке түшпөй калган акча менен инфляция эле 800 млн. долларды түзөт. Ага кошумча бизде жыл сайын бюджет 300 млн. доллардын тегерегинде дефицит менен жабылат. Ушуну менен быйыл казынада баш-аягы 1 млрд. 100 млн. доллар жоготуу болот».

Өкмөт бюджеттин чама-чаркын эске алып эл аралык каржы уюмдардан алынган грант, насыяларды мамлекеттик кызматкерлерге айлык, жарандарга жөлөк пул, пенсия бериш үчүн короткону жатат.

Алынган каражаттын бир бөлүгү дары-дармек сатып алууга, медицина тармагына бөлүнөрү сөз болду. Эркин Асрандиев өкмөттүн бизнеске акчалай колдоо көрсөтүүгө чамасы чак экенин дагы бир жолу кайталады.

«Биз башка өнүккөн мамлекеттерге окшоп ишкерлерге бюджеттен бекер насыя, акча берип же толугу менен салыктан бошото албайбыз. Муну ачык айтышыбыз керек».

Премьер-министр Мухаммедкалый Абылгазиев да буга чейин өкмөт бизнести колдош үчүн бардык чараларды көрө турганын, бирок финансылык жактан жардам берүүгө мүмкүнчүлүк жок экенин билдирген. Аткаруу бийлиги ишкерлерди колдоо катары бизнес чөйрөсүн текшерүүгө киргизилген мораторий 2021-жылдын аягына чейин узартылганын кабарлады.

1-октябрга чейин ишканаларды туум менен айып пулдан, жеке ишкерлерди камсыздандыруу полисинен бошотуу, кичи жана орто бизнестегилерге камсыздандыруу акысынын тарифин беш пайызга арзандатуу чечимдери да бар.

Жогорку Кеңештин депутаты Акылбек Жапаров өкмөттүн бизнес чөйрөсү боюнча турумун сынга алып, Кыргызстанда ишкерлерди колдоого ички ресурстар жетиштүү экенин айтып жатат.

«Эркин Асрандиевдин «бизде акча жок, бизнеске жардам бере албайбыз» дегени саясий жактан да туура эмес. Бул – ал бюджетти билбегендигин жана кызматка жаңы гана барганын көрсөтүп турат. Анткени өзгөчө абал мындан ары да узара турган болсо да өкмөттүн мүмкүнчүлүгү жетет. Биз бюджетти бекитип жатканда тышкы карызды төлөгөн күндө да жалаң корголгон беренелер менен 16 млрд. сом запасы менен бекитип бергенбиз. Андан тышкары резервде 1 млрд. 25 млн. сом бар. Асрандиев элге үмүт берүү ордуна «биз байкушпуз, эч нерсебиз жок» дегени вице-премьер-министрге жарашпайт», - деди депутат.

Аткаруу бийлиги Бишкек, Ош, Жалал-Абад шаарларында өзгөчө абал киргизилгенине байланыштуу кыска мөөнөттүү антикризистик планын бекиткен. Өкмөттүн маалыматы боюнча, эми 2020-жылдын аягына чейин аткарыла турчу иштер, тобокелдиктер камтылган план иштелип жатат.

Эркин Асрандиев аткаруу бийлиги бир катар чыгашаларды кыскартууга барарын жана бюджетке өзгөртүү киргизүү сунушу жакын арада парламентке киргизилерин кошумчалады. Бирок чыгашаларды кыскартуу боюнча так сандарды айткан жок. Акылбек Жапаров артыкбаш чыгымдарды азайтуу боюнча өкмөткө сунуштарын берди.

Акылбек Жапаров.
Акылбек Жапаров.

«Бюджетте ички карызды тейлөө үчүн 12,6 млрд. сом бар болчу. Ички карызды төлөөнү кийинки жылга жылдырып ал акчаны бизнести колдоого жумшаш керек. Бул карыздар өзүбүздүн эле коммерциялык банктардын алдындагы карызыбыз. Ошондуктан ички карыз күтө турат. Мындан тышкары тышка карызга 16 млрд. сом каралган. Тышкы карызды төлөөнү да токтоту туруп, биз карыз алган каржылык уюмдар, өнөктөштөргө кат жиберип, «быйыл төлөй албайбыз келерки жылга калтыргыла» деп сурашыбыз керек. Эгерде сарптап жиберишпесе эле ушуларды эске алганда өкмөттүн эсебинде 160 млн. доллар акча турат. Мындан тышкары быйыл ар кандай жабдыктарды алганга деп 20 млрд. сомду өзүнчө бөлүп койгонбуз. Биз 58 млрд. сомду маянага бөлөбүз. Андан тышкары кызматкерлердин муктаждыктары үчүн 22 млрд. сом каралат. Мен ошонун жарымын – 10 млрд. сомду кыскарткыла деп сунуш кылгам. Кызматтык сапарларды, ар кандай сатып алууну толук токтотуш керек. Башкача айтканда, обу жок чыгашаларды азайтыш керек. Бизде акыркы тапта чыгаша жагы такыр эле иреттелбей калды».

Жапаров өкмөттүн өзгөчө абал учурундагы бюджети кечигип жатканын, ошондуктан кийин биринчи кварталдын чыгашалары боюнча Финансы министрлиги укук коргоо органдарына жооп бериши керектигин эскертти.

Эскертүү!

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Беткап чыгарган жабдык 10 жылдан кийин иштеди
please wait

No media source currently available

0:00 0:04:11 0:00

Гүлзар Абдраимова медициналык беткап өндүрүүчү жабдууну Кыргызстанга он жыл мурда алып келген. Убагында уруксат кагаздары берилбей, иштебей калган. Коронавирус коркунучу күчөгөндө ишкерге өкмөт өзү кайрылган.

«Насыяга алдык эле. Алты ай жүгүрүп, уруксат кагаздарын ала албай койгонбуз. Анан «болбойт экен, ала албайт экенбиз» деп муну бөлүп-бөлүп туруп таштап койгон элек», - деп сөзүн баштады Гүлзар Абдраимова.

«Азаттыктын» кабарчылары барган учурда чакан цехтин ичи шакылдап иштеп жатыптыр. Бир бурчунда турган жабдык эни карыштай келген кездемени түрмөгүнөн жандырып, иреттеп тартууда. Төрт кездеме кабатталган соң бириктирилип, үтүктөлүп, жабдуунун экинчи жагынан боосу жок беткаптар конвейерге түшүп жатат.

«Биз бул технологияны Шанхайдан окуп келгенбиз. Анан кырдаалга байланыштуу «кой, карап жатканыбыз туура болбойт» деп жабдууну кайра кураштырдык. Он жылдан бери турганга компьютер да иштебей калыптыр, гайкалары иштебей катып калыптыр».

Ишкердин айтымында, беткап өндүрүшүн ишке киргизүүгө мамлекеттик уруксат берүүчү мекемелердеги бюрократия тоскоол болгон.

«Ошондо эле уруксат кагаздарына барганда айткам, «мамлекетке резерв кылып берейин, турсун, ушул жерде, үч жылда мөөнөтү бүтөт, качан мөөнөтү бүтүп баратканда бергиле, мен сатып жиберип, кайра ордун толтуруп турабыз» дегем. Же ал убакта беткапка муктаждык жок болдубу же тоготпостук болдубу, ошону менен ары түртүп, бери түртүп отуруп, акыры өзүбүз да тажап кеттик. Анан уруксат кагаздарын албай калдык. Уруксат кагазын бербегенден кийин өндүрүш токтойт да. Ошондон кийин баары жатып калды да. Беш баланы командага алып үйрөтүп алдык эле, аларды кетирдик. Жабдууну жыйнап салдык, ошону менен иш токтоп калды».

Коронавируска байланыштуу Кыргызстанда мартта дүрбөлөң башталып, дарыканаларда гигиеналык каражат, анын ичинде беткап таңкыстыгы келип чыкты. Ошондо өкмөттөгүлөр Гүлзар айымга өздөрү келишкен. Жабдууну оңдоп, тийиштүү лабораториядан өткөргөн соң өндүрүш 15-мартта башталды. Күнүнө орточо 100 миң даана медициналык беткап чыгарылууда.

«Оорулуулар көп чыккан аймактарга көбүрөөк берип жатабыз. Мамлекеттик ишканалар, медициналык мекемелер да бар. Онкологияга 6 сом 70 тыйындан бердик. Көптөрүнө өзүбүз да жардам берип, баасын төмөн кылып тейлегенге аракет кылып жатабыз. 6 сом 70 тыйын болчу. Азыр доллар бат көтөрүлүп кетип 7 сом 50 тыйын болуп, бүгүн 8 сом 50 тыйын болуп калды. Биздин чийкизаттын баары долларга келет».

Гүлзар Абдраимова баа мындан да арзан болушу үчүн өкмөт убактылуу бардык жеңилдиктерди бериши керек деген ойдо. Учурда медициналык каражаттарды өндүргөндөрдөн 12% кошумча нарк салыгы алынды. Бирок «Бишкек» эркин экономикалык аймагындагы мурдагы жеңилдиктер азыр жок. Беткаптан тышкары балдардын жалаягын, сыр-боёк чыгарган компания жайгашкан жери үчүн жылына миллион сомго жакын ижара, ар бир саткан товары үчүн 2% салык төлөйт.

Негизи экономисттер кризисти жаңы дем менен секирик жасаш үчүн мүмкүнчүлүк деп да эсептешет. Маектешибиздин пикиринде, өкмөт пандемиядан сабак алып, экономиканы көп тармактуу кылышы, өзгөчө медициналык өндүрүштү жолго коюшу керек.

«Колубузду жууп туруп кошуналардан кол аарчы сурап аткандай болуп атпайбы. Кыргызстан кеме, учак чыгара албасак да жок дегенде эң жөнөкөй, элементардык өндүрүштү колго алышыбыз керек. Дүйнө жүзүндө практика көрсөтүп атат, азыр баары эле беткап сатпай койбодубу. Ал түгүл гигиеналык кездемелерди сатпай койду. Бул бизге сабак болушу керек. Керек болсо гигиеналык кездемени Кыргызстанда чыгарганга толук мүмкүнчүлүк бар», - деп сөзүн аяктады ал.

«Пейванд» компаниясында чек ара жабыла электе алып келип алган 1,5 млн. беткапка жете турган кездеме бар. Ал түгөнсө арга кандай болору азырынча белгисиз.

Эскертүү!

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Дагы жүктөңүз

XS
SM
MD
LG