Чолпон Орозобекова , Бишкек Президент Курманбек Бакиев конституциялык кеңешменин соңку жыйынында референдум өткөрүү идеясына ынанган. 24-декабрда өткөн алтынчы элдик курултай ушул жылдын февраль айында референдум өткөрүү тууралуу чечим кабыл алган. Өлкөдөгү саясий күчтөрдүн бир тобу референдум акимчилик кысымдын күүсү менен өтүп, реалдуу чечим чыкпай калышы ыктымал деген кооптонууларын билдиришүүдө.
24-марттагы ыңкылаптан кийин башталган конституциялык реформа туңгуюкка кептелип, андан чыгуунун жолун референдумдан көрүшөт байкоочулар. 24-декабрда өткөн элдик курултай 28-февралда референдум өтүшү керек деген чечим кабыл алган. Курултайды уюштуруучулардын бири, парламент депутаты Азимбек Бекназаровдун пикиринде, президент Курманбек Бакиевдин катачылыгы – Кыргызстан кандай формада үй кураарын айта албагандыгында. Депутаттын пикиринде, элге кайсы мамлекеттик башкаруу керектигин элдин өзүнөн сураш керек.
Мамлекет башчы да буга макул экендигин конституциялык кеңешменин соңку жыйынында билдирген. Бирок, президент бул өзүнчө кампанияга айланып, элге кайсы бир ойду таңуулоого айланбашы керек деп эсептейт. “Мындайга мен бара албайм, андай референдумдун бизге кереги жок” деди Бакиев. Акыр быйыл Кыргызстанда референдум болоор же болбосу так эмес, бирок мамлекет башчы убада берип койду. Демек, ушул жазда референдум болушу толук мүмкүн дешет байкоочулар. Юстиция министри Марат Кайыпов конституциялык реформаны алдыга жылдырыш үчүн референдумду өткөрүш керек деп эсептейт. Министрдин пикиринде, референдум эрте жазда өткөнү оң.
Конституциялык кеңешме баш аягы 7 айдан ашык иштеди. Конституциянын 9 долбоору пайда болуп, мамлекеттик башкаруунун формасы боюнча талаш кызыды. Конституциялык кеңешменин 300гө чукул мүчөсүнүн ортосунда пикир келишпестик күчөгөн сайын президент Курманбек Бакиев ичинен кымылдап сүйүнүп атты дешет айрым байкоочулар. Атын атагысы келбеген депутат “убакыт өткөн сайын президент Конституцияны өзгөртүү оюнан кайта баштады” дейт. Депутаттын пикиринде, мамлекет башчынын чукул конституциялык реформага көңүлү жок болгондон кийин жок дегенде бул референдум аркылуу мамлекеттик башкаруунун формасын аныктап койуу керек.
Декабрь айында президент парламент депутаттары, журналисттер менен жолугушканда бул реформаны 2009- жылга чейин койо туруу керек деген оюн билдирген. Саясат таануучу Токтогул Какчекеевдин пикиринде, элдин пикирин билүү кулакка жагымдуу сунуш болгону менен бул жерде саясий көз бойомочулук бар дейт:
- Бул деген тамакты кашык менен жейлиби же кол мененби дегендикке жатат. Азыркы бийлик мамлекеттик башкаруунун өзүн оңдогонго аракет жасагандын ордуна элди алаксытып атат. Элге деген парламенттик башкарууда жакыр жашап атабы, же президенттик башкарууда жакыр жашап атабы баары бир да,- дейт Токтогул Какчекеев.
Кыргызстанда соңку 10 жылда төрт референдум өттү. Кезектеги референдумда деле эл түшүнбөгөн маселеге дүңүнөн добуш берет деп чочулагандар бар. “Менин өлкөм” партиясынын лидери Жоомарт Оторбаев бул маселени парламент аркылуу чечкен оң деп эсептейт:
- Административдик ресурс пайдаланылып, 95 пайыз менен өткөн рефререндумдун кереги жок. Анын үстүнө эл арасында түшүндүрүү иштери жетиштүү деңгээлде болоорун кудай билет,- дейт Жоомарт Оторбаев.
Демилгечилер бул референдумга кол тийбестик жана сот реформасын да кошо коюу керектигин айтышат. Бирок Аскар Акаевдин тушундагыдай үч суроого бир жооп айт деп элди кыйнаган, административдик ресурстун күчү менен элдин 95 пайызын макул кылган референдум болбосо экен деген кооптонуу жок эмес.
Мамлекет башчы да буга макул экендигин конституциялык кеңешменин соңку жыйынында билдирген. Бирок, президент бул өзүнчө кампанияга айланып, элге кайсы бир ойду таңуулоого айланбашы керек деп эсептейт. “Мындайга мен бара албайм, андай референдумдун бизге кереги жок” деди Бакиев. Акыр быйыл Кыргызстанда референдум болоор же болбосу так эмес, бирок мамлекет башчы убада берип койду. Демек, ушул жазда референдум болушу толук мүмкүн дешет байкоочулар. Юстиция министри Марат Кайыпов конституциялык реформаны алдыга жылдырыш үчүн референдумду өткөрүш керек деп эсептейт. Министрдин пикиринде, референдум эрте жазда өткөнү оң.
Конституциялык кеңешме баш аягы 7 айдан ашык иштеди. Конституциянын 9 долбоору пайда болуп, мамлекеттик башкаруунун формасы боюнча талаш кызыды. Конституциялык кеңешменин 300гө чукул мүчөсүнүн ортосунда пикир келишпестик күчөгөн сайын президент Курманбек Бакиев ичинен кымылдап сүйүнүп атты дешет айрым байкоочулар. Атын атагысы келбеген депутат “убакыт өткөн сайын президент Конституцияны өзгөртүү оюнан кайта баштады” дейт. Депутаттын пикиринде, мамлекет башчынын чукул конституциялык реформага көңүлү жок болгондон кийин жок дегенде бул референдум аркылуу мамлекеттик башкаруунун формасын аныктап койуу керек.
Декабрь айында президент парламент депутаттары, журналисттер менен жолугушканда бул реформаны 2009- жылга чейин койо туруу керек деген оюн билдирген. Саясат таануучу Токтогул Какчекеевдин пикиринде, элдин пикирин билүү кулакка жагымдуу сунуш болгону менен бул жерде саясий көз бойомочулук бар дейт:
- Бул деген тамакты кашык менен жейлиби же кол мененби дегендикке жатат. Азыркы бийлик мамлекеттик башкаруунун өзүн оңдогонго аракет жасагандын ордуна элди алаксытып атат. Элге деген парламенттик башкарууда жакыр жашап атабы, же президенттик башкарууда жакыр жашап атабы баары бир да,- дейт Токтогул Какчекеев.
Кыргызстанда соңку 10 жылда төрт референдум өттү. Кезектеги референдумда деле эл түшүнбөгөн маселеге дүңүнөн добуш берет деп чочулагандар бар. “Менин өлкөм” партиясынын лидери Жоомарт Оторбаев бул маселени парламент аркылуу чечкен оң деп эсептейт:
- Административдик ресурс пайдаланылып, 95 пайыз менен өткөн рефререндумдун кереги жок. Анын үстүнө эл арасында түшүндүрүү иштери жетиштүү деңгээлде болоорун кудай билет,- дейт Жоомарт Оторбаев.
Демилгечилер бул референдумга кол тийбестик жана сот реформасын да кошо коюу керектигин айтышат. Бирок Аскар Акаевдин тушундагыдай үч суроого бир жооп айт деп элди кыйнаган, административдик ресурстун күчү менен элдин 95 пайызын макул кылган референдум болбосо экен деген кооптонуу жок эмес.