Линктер

шаршемби, 26-сентябрь, 2018 Бишкек убактысы 06:56

СВАСТИКА - ТАЖИК БИЙЛИКТЕРИ ҮЧҮН АРИЙЛЕРДЕН КАЛГАН МУРАС


Төрөкул Дооров, Москва. Постсоветтик башка мамлекеттердей эле, Тажикстанда өз тарыхына карата жаңыча көз-караш, мамиле 1991-жылы эгемендик жарыялангандан кийин күчөй баштады. Көптөгөн тарыхчылардын ишениминде, тажиктер арийлерден тарагандыктан, арийлер маданияты же индо-европалык маданият кеңири окутулуп, жандандырылышы абзел. Арийлер маданиятын кайра жандандыруу азыркы тажик жетекчилигинин да колдоосун таап, 2006-жыл президент Эмомали Рахмонов тарабынан арийлер цивилизациясынын жылы деп жарыяланды. Анткен менен арийлердин негизги символу катарында нацисттик Германия колдонгон белгини кабыл алган азыркы тажик бийликтеринин кадамын көптөгөн тажикстандыктар айыптап чыгышты.

Свастиканы, же нацисттердин белгисин, ушу тапта Тажикстандын көп жеринен көргөнгө болот. Бул белги дүйнөдө нацизмдин белгиси болушу деле мүмкүн, бирок тажик бийликтери жана тарыхчыларынын айтымында, алар үчүн бул такыр башкача түшүнүктү берет.

Тажикстандагы Согди облусунун администрациясында идеология бөлүмүн жетектеген Абдулхаким Шариповдун айтымында, бул арийлер маданиятынын символу. Ал көптөгөн кылымдар бою колдонулуп келген. Бирок тарыхта ар ким муну ар кандайча түшүндүрүп олтуруп, кийин нацисттер өздөрүнүн белгиси катарында колдонушкандан кийин, анын маанисин көпчүлүк терс кабыл ала баштады. Чын-чынында ал «түбөлүк кыймыл», «түбөлүк» дегенди билдирет. «Андыктан, биз айрымдардын түшүнүгү менен эле чектелип калбашыбыз керек» дейт ал.

Бул маселе тажик президенти Эмомали Рахмонов 2006-жылды арий цивилизациясынын жылы катарында жарыялоо боюнча чечим кабыл алгандан кийин көтөрүлө баштады. Бул кадамдын башкы максаты катарында арийлердин дүйнөлүк тарыхтагы салымын, ордун окутуп, аны кеңири жайылтуу жана жаңы тажик муунун өзүн-өзү таанууга үйрөтүү айтылган.

Тажик бийликтери арийлердин маданиятынын ажырагыс бир бөлүгү катарында свастиканы тандап алышты. Свастика өзү «түбөлүктүүлүктүн» белгиси катарында Индияда пайда болгон. Ал эми перстер болсо тээ атам замандан бери «арийлер» деген сөз алардын өздөрүн жана өздөрүнүн тилин билдирет деп келишкен.

Адольф Гитлер свастиканы нацизмдин символу катарында кабыл алып, немистер арийлер экенин жана башка улуттардан өйдө тураарын айтканы белгилүү.

Батышта көпчүлүк үчүн бүгүн бул белги өзүнчө жабык тема. Ал нацизмдин, фашизмдин белгиси катарында таанымал.

Тажикстанда болсо көпчүлүк бүгүн свастиканы көргүсү жок. Экинчи дүйнөлүк согуштун ардагерлеринин тобу президент Рахмоновко бул белгини колдонууну токтотуу өтүнүчү менен кат жолдошкон. Алардын бири мындай деди.

- Мен Экинчи Дүйнөлүк согуштун ардагеримин. Биз, ардагерлер, свастиканы жок кылууну талап кылабыз. Биз бул свастиканы илип алган нацисттерге каршы согушкан элек. Эми эмне үчүн биз аны үгүттөшүбүз керек?, - дейт ардагер.

Азырынча тажикстандык президент бул суроолорго жооп бере элек. Бирок президенттин чечимин көптөгөн тажик тарыхчылары колдоп жатышат.
XS
SM
MD
LG