Линктер

ЧУКУЛ КАБАР!
4-Март, 2021 бейшемби, Бишкек убактысы 16:16

9-ЯНВАРЬ: ТАРЫХ БАРАКТАРЫ


Каракорум менен Керуленди жердеген 12 миң түтүн кыргыз 1636-жылдын 9-январында Гиссарга көчүп келген. Кыргыз мамлекетин түптөөчүлөрдүн бири-Абдыкерим Сыдыковго карата козголгон тергөө иши 1934-жылдын 9-январында соңуна чыккан.

Кыргыз жана калмак каршылаштыгы XVIII кылымдын биринчи жарымында туу чокусуна жетип, кыргыз уруулары батышка сүрүлүп, алардын бир бөлүгү Алай жана Каратегинге жайгашышкан. Борбордук Азиянын ички райондорунан жер которгон кыргыздардын чоң тобу 1636-жылы Гиссардан орун алышкан. Орто кылым авторлорунун кабарлоосуна караганда Каракорум менен Керуленди жердеген 12 миң түтүн «кайырдин» кыргыздар Каратегин аркылуу өтүп, 1636-жылдын 9-январында Гиссарга келип орун алышкан.

1891-жылдын бу күндөрү жүргүзүлгөн каттого караганда Пишпектеги менчик үйлөрдүн саны өскөн. Орус адамдары жашаган кварталда 364, дунгандар жашаган көчөлөрдө 168 менчик үй орун алган. Бу жылы соода түйүндөрдүн саны биринчи жолу жүздөн ашып, шаардык бийлик кардарларды тейлөө шартын оңдоо туурасында сөз жүргүзүп баштаган.

Түркстан генерал-губернатордугу 1899-жылы Пишпек, Пржевальск жана башка уездерде жашаган кыргыз кыздарынын эрте турмушка чыгышына тыюу салды. Чөлкөмдүк администрация кыргыз кыздарынын турмушка чыгыш жашын 14 жаштан жогору болсун деп белгилеген.

Пишпек уездине караштуу 26 волосттун бийлик өкүлдөрү 1901-жылдын бу күнү жаш жеткинчектер үчүн мектеп-интернатты ачуу сунушу менен уезддик бийликке кайрылышкан. Жаш жеткинчектерге орус тилин өздөштүрүү келечеги үчүн керек болгондуктан, Пишпек шаарында 150 орундук орус тилиндеги мектеп-интернаттын ачылышы учур талабына жооп бермек. Волосттук бийлик өкүлдөрү жетишпеген каражатты түтүн башынан чогултуу сунушун киргизишкен.

Кыргыз мамлекетин түптөөчүлөрдүн бири-Абдыкерим Сыдыков эл душманы деген жалган жалаа менен камалган соң, ОГПУ түрмөсүндө күнү-түнү уланган сурак иши башталган. Абдыкерим Сыдыковго Социал-Туран партиясынын ана башчысы, реакциячыл Алаш ордонун куруучусу деген күнөө коюлуп, НКВД тергөөчүлөрү 1933-жылдын 9-майында башталган ишти, 1934-жылдын 9-январында бүткөрүшкөн.

Бу күнү, немец хируругу, кан буугуч жана наркоз маскасын тапкан Фридрих Эсмарх, 1890-жылы чех жазуучусу Карел Чапек, 1922-жылы америкалык биохимик, Нобель сыйлыгынын лауреаты Хара Корана, 1923-жылы композитор Эдуард Колмановский жарык дүйнөгө келген.
XS
SM
MD
LG