Линктер

ЧУКУЛ КАБАР!
шейшемби, 31-март, 2020 Бишкек убактысы 22:52

Кыргызстан

Кризистен кризиске: Уй жылына илгери үмүт

2008-жылды Кыргызстан жалаң кризис сарсанаасы менен өткөрөт окшоп калды. “Ильич шамынын” жаздан тарта “жалп” өчүрүлүшү жаамы журттун көңүлүнө көк таштай тийип турган кези.

Ошол себептүү республиканын жаш-карысы Токтогулда канча суу топтолгонуна кулак түрүп турушат. Кризис Кыргызстан энергетикасын каптап, салакасын дагыле калк тартууда.

Кыргызстандын экономикалык өнүгүү жана соода министри Акылбек Жапаровдун ырасташынча, быйылкы жылдын макроэкономикалык көрсөткүчтөрү жыл башында болжолдонгон пессимисттик сценарийден итапкан өйдө болду.

- Оптимисттик, негизги, анан пессимисттик болжол түзүп, ушунун кайсынысы келерине жараша иш кылууну ойлогонбуз. Бизде негизги сценарий иштеп атат. Ички дүң продукттун өсүшү 7,6% жетти. Жылдын башында инфляция катуу көтөрүлүп кетти эле. Июнь менен октябрь айларында ал туруктуу кармалды. Улуттук банк менен чогуу аракетибиздин натыйжасында жыл аягына чейин инфляция деңгээли 20% ашпайт деген ишеним бизде бар.

А.Жапаров энергетикалык кризистин салакасынан Кыргызстан канча зыян тартканы жыл соңунда ачыкка чыгарын айтып, ал албетте, ички дүң продукт көлөмүнө таасирин тийгизерин маалымдады.

- Эгер энергетика 1% кыскарса анын айынан ички дүң продукт көлөмү 0,2% азаят. Жыл аягына чейин бизде ИДП 20 – 30% азайышы мүмкүн. Ошону 0,2% көбөйтсө эле энергетика кризисинин салакасы кандай болгону билинип калат. Азырынча бизде так маалыматтар жок.

Акылбек Жапаров өлкөнүн экономикалык багыты өзгөрүлүп баратканын, антишке себеп берген жагдай катары быйылкы жылы соода алака-катыштын өлчөмү 6 миллиардга жакын долларга жеткенин айтты. Министрдин маалымдашынча, сырттан келген буюм-тайымдын жарымына жакынын техникалык жабдуулар, өндүрүшкө керектүү каражаттар түзөт. Ал эми экспорт көлөмү 28% жетип, Кыргызстан жыл сайын чет өлкөгө 1,5 миллиард ашуун долларлык товар чыгарууда.

Экономика илим доктору Жусуп Пиримбаев 2008-жылдын макроэкономикалык көрсөткүчтөрү мурункусунан анча деле өзгөрүлбөгөндүгүн ырастап, кризис шартында ички дүң продукттун өсүшү 11% чейин жетиши мүмкүн болчу деп эсептейт.

- Экономикалык туруктулук бул жылы деле сакталды. Макроэкономикалык көрсөткүчтөр анча деле өзгөргөн жок. Экономикада тынымсыз аракеттер жасалып турушу керек. Эмнелер жасалды дегенде айта турган, макатана турган нерселер аз болууда.

Анткен менен быйыл айыл чарбасындагы өсүш мурда белгиленген чектин жарымына да жете алган жок. Каржылык кризистин капшабы Кыргызстанда биринчи ирет курулуш тармагына тийип, 11 айдын жыйынтыгы боюнча ал өткөн жылга салыштырмалуу 96% араң жетти. Инфляция деңгээли ошол эле өкмөттүн дагы бир маалыматы боюнча быйыл 28% чыкты.

“Инвестициялык тегерек үстөл” долбоорунун жететкчиси Равкат Хасановдун ырасташынча, калктын сатып алуу жөндөмү дагыле бийик бойдон калууда.

- Экономикада резерв пайда болду. Сандар менен белгилечү болсок, азыр керектөө өндүрүштөн 20% жогору болууда. Мына ушул резерв өндүрүштүн өсүшүнө көмөк көрсөтөт.

А бирок быйыл курулуш деми кыйла басаңдап, өткөн жылдын деңгээлине жете албай калды. “Акшумкар” партиясынын төрагасы Темир Сариевдин пикиринде, бул экономикалык өсүшкө терс таасирин тийгизет.

- Өкмөттүн үч жылдык бюджет долбоору киргизилгенде быйылкы экономикалык өсүш 6,6% тегерегинде болорун, инфляция деңгээли 28% чыгарын болжоп жатышат. Өсүш, албетте, бар. Ага сырттан келген мигранттардын акчасы шарт түзүүдө. Себеп дегенде ал керектөө базарын алдыга сүрөйт. Инфляция антип бийик көтөрүлүп атканда айлык, жөлөкпулдар 30% көтөрүлгөн жок. Дегинкиси инфляция деңгээли мындан да жогору. Анткени инфляция деңгээли 350 товардын тизмеси боюнча аныкталат. Кыргызстанда болсо 20-30 товардын баасынан эле аныкташат. Алардын баасы деле 2 эсе көтөрүлүп кетти. Андан да оор маселе өндүрүштүн төмөндөп кетиши болууда. Ал 10% чейин ылдыйлайт. Күнүмдүк турмуш кыйла оор, аны көмүр, отундун баасынын кымбатташынан деле көрсө болот. Жарык өчүп жатат. Жумушсуздук күчөп жатат.

Темир Сариевдин айтуусунда, быйылкы жылы инфляция деңгээли 30% жакындап барганы менен бюджеттин колун карап отургандардын айлык маяна, пенсия, жөлөкпулдар анчалык көбөйтүлгөн жок. Каржылык кризистен чочулаган өкмөт эмдиги жылы айлык акы, пенсия, жөлөкпулдарды көбөйтө албастыгын билдирип, аткаруу бийлиги мугалимдердин эмгек стажына кошулчу төлөмдөргө гана каражат бөлүүдө.

Базар экономикасын бучкактап жүрчү кризис өнүгүүнүн жаңыча жолдорун издөөгө шарт түзөт. Экономика илим доктору Жусуп Пиримбаев Кыргызстан кризистен пайда алышы керек, деген пикирде.

- Кризис базар экономикасын коштоп жүрөт. Өндүрүш кату өнүгүп кетсе да кризис пайда болот. Себеби товарлары өтпөй калат. Анан валюталар ортосундагы дал келбестиктен да проблемалар чыгып калат. Кризистен зыян да, пайда да көрсө болот. Мына энергия ресурстарынын баасы, айыл чарба продукцияларынын баасы аябай түшүп кетти. Ошон үчүн өкмөт күйүүчү-майлоочу майларды арзан кезинде арбын топтоп, жазында дыйкандарга арзан баада берсе бул кризистен биз пайда менен чыгабыз.

Кыргызстан экономикасынын өнүгүшү быйыл өткөн жыл деңгээлине бираз жете бербестигин Экономикалык өнүгүү жана соода министрлигинин жооптуу кызматкери Кубанычбек Айдаралиев да бышыктады.

- Энергетикалык кризис, жыл башында инфляция күчөп кетпесе, дүйнөлүк каржы кризиси биздеги банктардын кредит баштыгына таасирин тийгизбесе бизде экономиканын өнүгүү темпи абдан эле жогору болмок. Болбоду дегенде 12% өсүш болмок. Ал биз үчүн чоң көрсөткүч. Ага жете албадык. Бирок да азыркы шартта экономикалык ахывал түзүк эле.

Каржы кризисинин капшабын Кыргызстан Орусия менен Казакстандагы эмгек мигранттарынан агылып кирчү акча селинин азайышынан сезиши мүмкүн. Акылбек Жапаров чет жердеги кыргызстандыктардын көпчүлүгү тейлөө тармагында иштей тургандыгын маалымдап, алардын өлкөсүнө жөнөтчү акчалары анчалык деле азайбастыгына ишенет.

- 9 айдын жыйынтыгы боюнча биздин эмгек мигранттарынан келчү акчанын көлөмү өткөн жылга салыштырмалу 30% көбөйдү. Бул жерде көбү эмнеликтен сырттан келчү акчалардын агымы азайбай жатканын сурашууда. Биз Миграция комитети менен Москвадагы абалды иликтеп көрдүк. Ал жердеги көрүнүш башка жерлерге деле тийиштүү. Билимдүү, анын үстүнө орус тилин мыкты билишкендиктен биз мигранттардын көпчүлүгү, атап айтканда, 60 – 70% тейлөө, соода тармагында иштешет. Ал жерде мигранттарга берилчү квоталар анчалык азайган жок. Анын үстүнө кыскартуулар да аз болот.

Кыргызстан экономикасынын өнүгүшүнө өзгөчө салым кошуп жаткан сырттагы эмгек мигранттарынын каражаттары, ага кошумча чака жана орто бизнеске түзүлүп жаткан шарттар каржылык кризисинин капшабын кыйла азайтарын айрым адистер белгилешүүдө. Негизи Кыргызстан экономикасынын быйылкы жылдагы өнүгүшүнүн өкмөт алдын-ала түзгөн пессимисттик божомолдон итапкан өйдө чыгышы көптөр үчүн алигече табышмак.


Жаңылыктардын толук тизмеси

Бишкектиктер быйыл жазды үйдө тосту

Коронавируска байланыштуу кирген карантинден улам Бишкектин көчөлөрү бош калды. Машинелердин саны да азайды.

Коронавирус жугузгандар 107 кишиге жетти

31-мартка карата Кыргызстанда коронавирус жуккан 13 киши жаңыдан катталып, илдет жуккандардын жалпы саны 107 адамга жетти. Үч кишинин абалы оор. Бишкекте өзгөчө абал эрежелери күчөтүлүп, аны аткарбагандар айыпка жыгылмак болду.

Кыргызстанда 31-мартка карата дагы 13 адамдан коронавирус табылып, бул илдет жуккандардын жалпы саны 107 кишиге жетти. Бул тууралуу коронавирустун алдын алуу штабынын жетекчисинин орун басары Касымбек Мамбетов билдирди:

«Акыркы эки күндө 23 учур аныкталды, алардын ичинен төрт киши сырттан келген. Калган 19 адам чет өлкөдөн келгендер менен байланышта болгон, тагыраак айтканда, өлкөнүн ичинен жуккан. Илдет өлкөнүн ичинен жуккан 19 кишинин арасында 14 жашка чейинки төрт бала бар. 15 учурга беш үй-бүлөлүк байланыш очоктору себеп болгон».

Мамбетовдун айтымында, оорусу жаңы аныкталгандардын ичинде Бишкекте бирөө, Нарын облусунда үчөө, Ысык-Көл облусунда экөө, Чүй облусунда бирөө, Ош облусунда бешөө жана Жалал-Абад облусунда бирөө бар.

Үч бейтап жандандыруу бөлүмүндө жатат. Эки жарандын абалы орточо оор, бирөө жасалма дем алдырууга кошулду. Коронавирус аныкталган бейтаптардын ичинен 58и аял, 49у эркек, 15 бала, ошондой эле бир жашка толо элек эки наристе жана 31 улгайган адам бар.

Өлкөдө вирустун биринчи учуру 18-мартта катталып, илдет үч адамга жукканы аныкталган. Андан бери 14 күндүн ичинде СOVID-19 вирусу алты облуска жайылды. Талас облусунда вирус жуккандар табылган жок.

Коронавирустун тарашынын алдын алыш үчүн 25-марттан 15-апрелге чейин Бишкек, Ош жана Жалал-Абад шаарларынын, Ош облусунун Ноокат, Кара-Суу райондорунун, Жалал-Абад облусунун Сузак районунун аймактарына өзгөчө абал киргизилген.

Бишкек шаарынын коменданты Алмаз Орозалиев 31-мартта өзгөчө абалдын эрежелерин күчөтүү боюнча буйруккка кол койгонун билдирди. Анын айтымында, өзгөчө абалдын талаптарын аткарбагандарга чара көрүлөт.

Алмаз Орозалиев.
Алмаз Орозалиев.

«Бишкекте түндө 137 адам кармалып, эртең менен коё берилди, - деди ал. - Мен бүгүн дагы чектөөлөрдү күчөтүү боюнча буйрукка кол койдум. Анын эрежелери менен Интернеттен таанышып чыгышса болот. Аны аткарбай калгандар айыпка жыгылат».

Анда «туугандарга, досторго, кошуналарга жана башкаларга конокко барууга, бир үй-бүлө мүчөлөрүнөн сырткары үч адамдан көп чогулууга тыюу салынат» деп айтылат. Ошондой эле өзгөчө абал учурунда коомдук жайда беткапсыз жүргөн адам миң сом, мындайга жол берген юридикалык жактар 5 миң сом өлчөмүндө айыпка жыгылат. Күндүз көчөгө чыгуу эрежесин бузган адамга 3 миң сом, юридикалык жактарга 13 миң сом айып салынат.

Ал эми түнкүсүн кармалгандар коменданттык саат аяктаганча милиция бөлүмүндө болот, жанында документи жоктор ким экени аныкталганча үч суткага чейин камалат. Карантин, обсервация режимин сактабагандык, дарылануудан качуу, оорусун жашырып, башкаларга жугузуу 15 миң сомдон 60 миң сомго чейинки айыппул менен жазаланат. Санитардык-эпидемиологиялык эрежени атайылап же кокусунан бузуунун айынан башкалар жапырт ооруга чалдыкса жаза чаралары Жазык кодексинде жазылган. Мындан тышкары өзгөчө абал учурунда иштөөгө уруксат берилген тараптардын тизмеси жарыяланды. Алар саламаттык сактоо системасы, ооруканалар, шаар инфратүзүмү жана коммуналдык кызматтар, кайра иштетүү өнөр жайы жана айыл чарбасы, азык-түлүк, дары-дармек жана медициналык препараттарды жеткирүү кызматтары.

Ошондой эле жарандарга жашаган жеринен 1,5 чакырым алыс радиуста дүкөнгө, дарыканага барууга тыюу салынды.

Токтайым Үмөталиева.
Токтайым Үмөталиева.

Өзгөчө абалдын эрежелери кызуу талкууларга жем таштады. Укук коргоочу Токтайым Үмөталиева өзгөчө абалдын эрежелери башаламан ишке айланды деп сынга алды:

«Мен негизи биринчи өзгөчө кырдаал тууралуу чечим кабыл алынганда эле ошол туура чечим деп ойлогом. Өзгөчө абалга адегенде даярдык көрүш керек эле. Документацияны жана башка маселени чечип алыш керек болчу. Же болбосо блокпостторго жергиликтүү бийлик же жарандар турушу керек эле. Милицияны, аскер адамдарын киргизүү туура чечим болгон жок», - деди ал.

Дүйнө жүзү боюнча коронавирус 803 миңден ашык кишиге жукту. Бул илдет Кыргызстандын коңшусу Казакстанда 325 кишиден, Өзбекстанда 158 адамдан табылды.

31-март, Бишкек убактысы боюнча саат 19.50гө карата дүйнө жүзү боюнча бул илдет 804 миң кишиге жугуп, оору башталгандан бери жер шарында 39 миңден ашуун адам бул илдеттен көз жумду.

Эскертүү!

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Окуучулар онлайн окуп баштайт

Окуучулар онлайн окуп баштайт
please wait

No media source currently available

0:00 0:05:57 0:00

Жайың айтам деп баарын айтпа

Жаачылар

"Сөз дайра" берүүсүнүн бул чыгарылышында жай, жаз деген сөздөрдүн бир нече маанисин чечмелейбиз.

Биринчи мааниси, кадимки эле жылдын төрт мезгилинин бири болгон-жай мезгилин түшүндүрөт. «Жай келди» дейт. «Жайы-кышы дебей киши үзүлбөгөн жер экен» дейт. «Биз ал жерде жай бою иштейбиз» дейт. «Жайында келгиле» дейт, дагы ушул сыяктуу…

* * *

Экинчи мааниси - эл орношкон жайды айтат. «Бүгүн силерге орун болбой калды, жайыңарды таап алгыла» дейт. «Конок тосчу жайы начар экен» дейт. «Даярдап койгон жайың жок, кайнатып койгон чайың жок» дейт. «Орусияда кагаз өнөр жайы өнүккөн» дейт. «Өнөр жайы өнүкпөгөн өлкө элек» дейт. «Кыргызстан окуу жайларынын саны боюнча дүйнөдө алдыңкы орунда» дейт. «Ден соолук жайын куруп алдык» дейт. «Адегенде ошол айылдын маани-жайын байкап көргүлө» дейт. «Депутаттардын чоо-жайы кандай экен?» дейт. «Жаман жайын айтам деп, баарын айтат» дейт. «Укпаган неме экен, жайына кой» дейт. «Оюбуз жайынан чыкпай калды» дейт. «Жайма-жай отурганда кирип келишти» дейт.

* * *

Үчүнчү мааниси - «жай адам эле» дейт. «Жай чарба» дейт. «Жай соода» дейт. «Ал атын жай бастырып келатты» дейт. «Жанын жай алдырып койгулачы?» дейт. «Жалгыз калгандан бери Жаңылдын жаны жай таппай жүрөт» дейт. «Бүкөндүн көңүлү бүгүн жай» дейт. «Далай жоону жай кылып, Таластын баарын бай кылып» деген саптар бар. «Акыры бир күн жайыңды табам го, сенин!» деп кекенди” дейт. «Жай табар, жан бактыларга толуп кетти» дейт. «Жайбаракат келатканда балээ баспадыбы» дейт. «Жай турмуш» дейт, «тынч турмуш» дегени. Тилдин грамматикасында «жай сүйлөм» деген бар.

* * *

Төртүнчү мааниси - Жай жайла» дейт. «Жай таш» дейт. «Алмамбет жай ташын сууга салды» дейт.

Бешинчи мааниси - «Дасторкон жай», «китеп жай», «кол жай» ж. б. «Отургандар колун жайып бата беришти» дейт. «Аман турсам, сен үчүн колум жаярмын» дейт. «Аргымак оозун жайды» дейт. «Чачын жайды» дейт. «Сугатчылар эртең эгинге суу жайышат» дейт. «Сиңер жерге суу жай, угар жерге сөз айт» деген бар. «Бутуман кан жая бериптир» дейт. «Бул кабарды элге жай» дейт. «Кой жай» дейт. «Уй жай» дейт. «Жайган жылкысы миң болду» дейт. «Кара шумкарды эми жаялы, табына келди» дейт.

Алтынчы мааниси - жай-жарак. Манас жай-жарагын алып жоого аттанды дейт. «Жай-жарагы жок эле бара бересиңерби?” дейт. “Чөпкө барсак, чарбасынын жай-жарагы жок неме экен” дейт.

* * *

Эми “жаз” сөзүнө келели. “Жаз келди”. “Жакында эле жаз майрамын тостук”. “Жаз келип, күн жылый баштады”дейт.

Экинчи мааниси - “кат жаз”, “сабак жаз”, “Кудайдын жазганын көрөрбүз”, “бала муштумун жазды”, “бой жаз”, “чер жаз”, “кабагыңды жаз” жана башка...

Үчүнчү мааниси - “Анын айбалтасы саал жаза тийди”. “Жаза сүйлөдү”, “ката сүйлөдү” деген эле түшүнүк. “Жазбай атат экен” дейт. “Караңгыда да анын үйүн жазбай табам” дейт. “Машинанын үнү жазбай угулду” дейт. “Жаза кетирбей кууп жетти” дейт. “Ал жаза кетирбей тиктеди” дейт. “Акылдан жаздыңбы?” дейт. “Жаза-буза кармап алдым” дейт. “Мен сага эмнемден жаздым?” дейт.

* * *

Төртүнчү мааниси - жазда. “Башыңа жаздык жазда” дейт.

Эскертүү!

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Топту сүйгөн Толгонай

Топту сүйгөн Толгонай
please wait

No media source currently available

0:00 0:04:48 0:00

Кыргызстанда СOVID-19 жуккандар 100дөн ашты

Бишкек, март, 2020-жыл.

Кыргызстанда 31-мартка карата дагы 13 кишиден коронавирус табылып, бул илдетти жуктургандардын саны 107ге жетти.

31-мартка карата Кыргызстанда коронавирус жуккан дагы 13 учур катталды. Бул тууралуу коронавирусту алдын алуу штабынын жетекчисинин орун басары Касымбек Мамбетов билдирди.

Анын айтымында, жаңы жуккандар Бишкекте бирөө, Нарын облусунда үчөө, Ысык-Көл облусунда экөө, Чүй облусунда бирөө, Ош облусунда бешөө жана Жалал-Абад облусунда бирөө.

Ошону менен бул илдетке чалдыккан кыргызстандыктардын саны 107ге жетти: 51 Жалал-Абад облусунда, Ош облусунда 28. Чүйдө төрт, Баткенде бир, Ош шаарында тогуз, Бишкекте сегиз, Нарын облусунда төрт жана Ысык-Көл облусунда экөө.


Кыргызстанда 31-мартка карата коронавирус жуккан бейтаптардын үчөө реанимацияда жатат. Бул тууралуу коронавирустун алдын алуу штабынын жетекчисинин орун басары Касымбек Мамбетов билдирди.

Реанимациядагы үчөөнүн бирөөнө жасалма дем алдыруу аппараты коюлду. Экөөнүн абалын дарыгерлер орточо оор деп баалап жатышат.

Буга чейин Кыргызстанда коронавирус жуккандардын ичинен жандандыруу бөлүмүнө түшкөн алты бейтаптын бешөө жалпы палатага которулганы, алтоонун бирине да жасалма дем алдыруу аппараты коюлбаганы айтылган.


Ал арада өкмөт ишкерлерди колдоонун финансалык чараларын иштеп чыкты. Бул тууралуу өкмөттүн басма сөз кызматы кабарлады. Маалыматка ылайык, өкмөттүн кризиске каршы чаралары бир нече пункттан турат. Анын алкагында өкмөт Улуттук банкка бир катар сунуштарды киргизген. Бул сунуштарга ылайык, Улуттук банк:

  • кардарларды онлайн тейлөө боюнча түшүндүрүү иштерин жүргүзүшү;
  • сомдун өтүмдүүлүгүн камсыз кылыш үчүн насыялык аукцион өткөрүүнү сунуш кылышы;
  • 2022-жылдын 1-январына чейин коммерциялык банктарга жана коммерциялык эмес уюмдарга пруденциалдык талаптарды жеңилдетиши зарыл.

Өкмөттүн карыжылык чараларынын бир бөлүгүн Кыргыз-орус өнүктүрүү фондунун алкагында ишке ашышы керек. Анын алкагында:

  • Коммерциялык банктар менен чакан жана орто бизнести колдоо линиясы боюнча кыргыз өкмөтү жана Кыргыз-Орус өнүктүрүү фондунан каржыланган долбоорлорду кошуу менен 3 айдан кем эмес мөөнөткө насыялар боюнча негизги суммалар жана пайыздарды узартуу, реструктуризациялоо тууралуу иш алып баруу;
  • Жеңилдетилген шартта насыя алыш үчүн Кыргыз-Орус өнүктүрүү фондунун каражаттарын тартуу;
  • Кыргыз-Орус өнүктүрүү фондунун жол-жоболорун жөнөкөйлөштүрүп, аталган органдан насыя алууну жеңилдетүү;

Элдин массалык түрдө чогулушунун алдын алуу максатында 2020-жылдын 1-июлуна чейин акционерлердин жалпы жыйынын өткөрүү мөөнөтүн жылдыруу каралган.

Мындан сырткары өкмөт ата мекендик өндүрүшчүлөрдү колдоону көздөөдө. Ага ылайык:

  • Мамлекеттик сатып алуу жол-жобосунда ата мекендик ташуучуларга 20% өлчөмүндө жеңилдиктерди берүү жөнүндө ченем бекитилет.
  • Ата мекендик ташуучуларга, өндүрүүчүлөргө жана кызмат көрсөткөн компанияларга өзгөчө абал жана өзгөчө абал режимдери таасир эткен мамлекеттик сатып алуу боюнча келишимдердин мөөнөттөрү кайрадан каралат.
  • Ошондой эле акыркы кырдаалдан жабыр тарткан бизнести колдоо фондун биргеликте түзүү боюнча иш жүргүзүлөт.

Өкмөт учурдагы оор шартта өлкө экономикасын оңдоо жана калыбына келтирүү боюнча бардык аракеттерди кылууга убада берүүдө. Бирок акыркы кырдаалдан жабыр тарткан ишкерлерди колдоо боюнча белгилүү бир суммадагы каражат бөлүү боюнча сунуш камтылган жок.

Коронавируска байланыштуу 25-марттан 15-апрелге чейин Бишкек, Ош жана Жалал-Абад шаарларынын, Ош облусунун Ноокат, Кара-Суу райондорунун, Жалал-Абад облусунун Сузак районунун аймактарына өзгөчө абал киргизилди.

Түнкүсүн көчөгө адам да, машине да чыкпашы керек, күндүз эшикке дүкөнгө, дарыканага жана ооруканага гана барууга уруксат. Топтошуп жүрүүгө, иш-чара өткөрүүгө тыюу салынган.

Эскертүү!

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

«Өзгөчө кырдаалда иштегенге көндүк»

Жаркын Ибраева.

Дарыгерлердин экинчи тобу 30-мартта Баткен, Жалал-Абад жана Ош облустарына жөнөп кетти. «Азаттык» Бишкектен Жалал-Абадга барып, азыр Аксы аймактык ооруканасында иштеп жаткан инфекциолог Жаркын Ибраеваны кепке тартты.

- Бишкектен барган дарыгерлер кантип бөлүштүрүлдү? Сиз иштеп жаткан ооруканадагы вирусту жугузган канча бейтап бар?

- Бул жакка келгенибизге алты күн болду. Жалал-Абаддан координатор тосуп алып, сегиз дарыгерди ар кайсы тарапка бөлүштүргөн. Сузак, Ала-Бука жана Аксы районуна бөлүндүк. Мен Аксы аймактык ооруканасынын инфекциологиялык бөлүмүндө иштеп жатам. Бизде вирус жуккан бир бейтап бар. Абалы жакшы, даттанган жок. Бардыгы штаттык режимде иштеп жатышат.

Жалал-Абаддагы ооруканадагы дарыгерлер.
Жалал-Абаддагы ооруканадагы дарыгерлер.

- Дарыгерлер ушундай шартта иштөөгө даяр беле? Психологиялык даярдыктан өтүшкөнбү?

- Биз моралдык жактан даяр болчубуз. Ошон үчүн корккон деле жокпуз. Бирок психологиялык даярдыктан өтүү мындай учурда абдан оор. Биринчилерден болуп кетип бараткандыктан согушка бараткандай сезилди. Анткени ал учурда вирус тууралуу маалымат Бишкекте бат тарап, биз аны курч кабыл алып калган элек. Бирок мен дарыгер катары өзүмдүн саламаттыгыма кооптонгон деле жокмун. Буга чейин эле ар кандай макалаларды окуп, эл аралык тажрыйба менен таанышып чыккан болчумун.

Экинчиден, корко турган болсоң имунитет алсырайт, ошондуктан дарыгерлерде коркуу сезими эмес, мекенчилдик сезими күч болуш керек. Бирок жакындарыбызга бир аз кыйын болду. Анткени алар үчүн биздин оору күчөп жаткан аймакка кетип баратканыбыз күтүүсүз болду. Бизди узатып жатканда ыйлап: «Үй-бүлөндү, жакындарыңды ойлобойсуңб»у деп жатышты.

- ​Жакындарыңыз, үй-бүлөңүз сиздин кетип жатканыңызды кандай кабыл алышты? Алар менен сүйлөшүп турасызбы?

- Үйдөгүлөр байма-бай чалып, кабар алып турушат. Бирок мен аларга «чалбагыла, бошобойбуз, телефонду жаныбызда алып жүрүүгө болбойт» деп түшүндүрдүм. Убакыт болгондо гана байланышып турам. Бирок бир чети бир ай жакындарыбыздан оолак болгонубуз тескерисинче коопсуз болду. Себеби биз Бишкекте жүргөндө күнүгө бейтаптарды, чет өлкөлүк жарандарды текшерип, анализдерин алчубуз. Ошол учурда өзүмдөн да, жакындарыма, балдарыма вирусту алып келбесем экен деген коркунуч болду. Бул жакта толугу менен шарттар бар. Коргой турган кийимдер бар.

Биз толугу менен жабык ооруканада иштейбиз, нөөмөтүбүз бүткөндө эки жума карантинге алынабыз. Башкача айтканда, анализибиз таза чыкмайын биз адамдардан оолак болобуз. Бир ай - бир жыл эмес. Биз, дарыгерлер бейтаптардын саламаттыгы үчүн андан да көп убакыт бою калып, иштөөгө даярбыз.

Бишкекте болсо мени күткөн үй-бүлөм, эки балам, жолдошум бар. Жолдошум абал курчуп жаткан мезгилде сезгендей мага телефон чалып, «Жаркын, сен баатыр болуп жөнөп калба» деп калды. Ошол эле күнү бизге министрликтен «Бишкектен жиберип жатышат, барып келесиңби?» дешти, мен дароо макул болдум.

- ​Тамак-аш, коргонуучу каражаттар жетиштүүбү?

Жаркын Ибраева.
Жаркын Ибраева.

- Дарыгерлер күнү-түнү тынымсыз иште. Тамак-аш, коргонуучу каражаттар - баары жетиштүү. Кээде эл өзү тамак-ашын көтөрүп келип, дарыгерлерге ыраазычылыгын билдирип жатат.

- ​Аксыдагы элдин, бейтаптардын маанайы кандай? Аларда чоочулоо сезими барбы?

- Эли абдан токтоо, сабырдуу, жөнөкөй келет экен. Эч кандай ызы-чуу кылып, корккон жок. Алардын ар бири өзүнөн, жакындарынан коркуп жатышат. Бирок эмоцияга алдырып, чыр салгандары деле болгон жок. Биздин айтканыбызды аткарып, тазалыкты сактап, ишин улантып жатышат. Тартип бар.

Коронавируска каршы күрөшкөн дарыгер менен маек
please wait

No media source currently available

0:00 0:05:37 0:00
Түз линк


- Биздин окурмандарга кандай кеңеш берет элеңиз?

- Эч коркпоңуздар! Биз, дарыгерлер, баарыңарды коргоого, айыктырууга даярбыз! Аягына чейин иштейбиз. Учурда абал туруктуу. Биз баарыбыз ушул жерден вирустун жайылышын токтотуп калууга аракет кылып жатабыз. Сиздерден болгону үйдө отуруу талап кылынат. Гигиеналык эрежелерди сактаңыз, үйдө болуңуз. Эгер эч ким эшикке, көчөгө чыкпаса вирус жугузгандар болбойт. Ал тарабайт.

- ​Жаркын, ишиңиз илгери болсун. Оорубаңыз!

Эскертүү!

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Карантинге камалган балдар

Иллюстрациялык сүрөт.

Кыргызстанда үч шаарда жана үч райондо өзгөчө абал режими иштей баштаганына 30-мартта беш күн болду.

Өзгөчө абал режими киргенден бери бала бакчалар да жабылды. Ал эми мектеп окуучулары буга чейин эле 16-мартта карантинге тараган.

Өзүн Нурислам деп тааныштырган баланын видео кайрылуусу ушул тапта Интернетте тарап жатат. Ал үйдө окугусу келбегенин, апасы сабакты түшүндүрүп бере албай жатканын айтып, көзүнө жаш алып арызданган.

Ушундан улам азыр бала бакчага, мектепке барбай үйдө отурган балдарга кайрылып, алардын үнүн уктук.

Нурэмир Күмүшбеков.
Нурэмир Күмүшбеков.

- Мен Нурэмир, алты жаштамын. Мен эртең менен туруп бетимди, тишимди жууйм. Анан атам менен көнүгүү жасайбыз. Китептерди окуйм, анан оюнчук ойнойм. Күндөрүм бала бакчадагыдай кызыктуу болбой жатат. Ошондуктан мен чарчадым. Досторумду сагындым.

- Менин атым Толгонай, жети жаштамын. Карантин башталганда биз апам жана сиңдим болуп башка үйдө жашап жатабыз. Анткени таенем менен атам жумушка барып жатышат. Ошондуктан биз коркуп (ред. коронавирус жугуп калат деп) башка үйдө жашап жатабыз. Бирок бири-бирибизди сагынганда алыстан, терезеден көрүп турабыз.

Ал арада мектеп окуучулары аралыктан окуу системасын тесттен өткөрүп жатышат. Билим берүү жана илим министрлигинин чечими менен окуучулар 8-апрелден тартып аралыктан окуй башташат.

Райан Болотбеков.
Райан Болотбеков.

- Менин атым Райан, нөлүнчү класста окуйм. Нарында жашайм. Тиги канаравирус (тили келбей, ушинтип айтат - ред.) деген жаман экен. Ошондуктан колду жууп, антисептик себиш керек экен. Эшикке чыкпай калдык, жумуштар токтоп калды. Шпагатка отурганды үйрөндүм, көнүгүүлөрдү жасап жатам. Карантин мага башында жакчу, азыр жакпай калды. Досторумду сагындым, кечке үйдө отура берген жаман экен. Карантин эртерээк бүтсө экен.

Райан: Досторумду, мектебимди сагындым
please wait

No media source currently available

0:00 0:01:47 0:00


Үйдө отуруп сабак окуган окуучуларга жагып же жакпай жатканына да кызыктык.

Асылай Кеңешова.
Асылай Кеңешова.

- Мен - Асылай Кеңешова, 2-класста окуйм. Карантин убагында мен үйдө отуруп, сабак жазып, китеп окуп жатам. Кызыктуу кинолорду да көрүп жатам. Мага үйдө окуган анча деле жаккан жок. Мектепте окуган кызыктуу болчу, танаписте классташтарым менен ойночубуз. Эртерээк карантин бүтсө мектепке бармакмын. Бирок карантинде ата-энем менен көп убакыт өткөргөн жакты.

Диана Азимова.
Диана Азимова.

- Мен Диана Азимова, Баткен облустук гимназия жатак мектебинде 7-класста окуйм. Бизде азыр онлайн сабактар өтүп жатат. Эжекебиз «Вотсаптан» тайпа ачып, ошол жакка предметтик мугалимдерди кошкон. Алар ошол тайпага тапшырмаларды жөнөтүшөт. Биз аны аткарып, эжекелердин жеке номерине жөнөтөбүз. Көп эле сабактар тест түрүндө болуп жатат. Берилген тапшырмаларды досторубуз менен талкуулап, улуулардан сурап аткарганы мүмкүнчүлүк болгону жагып жатат. Бирок кыйынчылыктар да болуп жатат. Мисалы, жаңы теманы өзүбүз окуп түшүнүп жатабыз. Ал эми мектепте мугалимдер түшүндүрүп берчү.

Айтор, кичинекей балдар менен окуучулардын көпчүлүгүнө карантин бир тараптан жагып жатса, экинчи тараптан тезирээк мектепке кайтып, ээн-эркин ойногусу келгени көрүнүп турат.

Адистер коронавирус илдети балдардын ден соолугу үчүн олуттуу коркунуч жаратпай турганын белгилегени менен карантин режими аларга психологиялык жактан оор өтүшү мүмкүн экенин айтышат. Андыктан ата-энелери аларды алаксытып, убактысын болушунча кызыктуу өткөрүүгө жардам бериши керек.

Өлкөнүн айрым аймактарында киргизилген өзгөчө абал 15-апрелге чейин созулат.

Эскертүү!

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

«Центерранын» күтүүсүз «кайрымы»

Кумтөр.

Эң көп пайда берген Кумтөр алтын кенин иштеткен канадалык «Centerra Gold Inc» компаниясы 2016-жылдан бери биринчи ирет акционерлерине дивиденд төлөп бермей болду.

Таза пайдадан түшкөн үлүш катары анын 2,2 млн. доллары Кыргызстанга бөлүнөт. Муну бир катар талдоочулар Кумтөр алтын кенинин ээси болгон эң ири акционерге көп жылдан бери дивиденд төлөнбөгөнү аз келгенсип, эң эле аз өлчөмдөгү каражат каралган деп сыпатташууда.

«Centerra Gold Inc» компаниясынын директорлор кеңеши 26-марттагы чечими менен акционерлерге 8,2 миллион доллар дивиденд төлөп бермей болду. Бул тууралуу «Centerra Gold Inc» компаниясынын расмий сайтында жарыяланды. Кыргызстан 77,4 миллион акциянын ээси катары 2,2 миллион доллар (175,5 миллион сом) алат. Кирешеден түшкөн акча акционерлерге, анын ичинде Кыргызстанга 2016-жылдан бери биринчи ирет төлөнүп жаткан дивиденд болуп саналат.

Чоң акционерге азыраак дивиденд. Эмнеге?

Мурдагы вице-премьер-министр Базарбай Мамбетов «Кумтөрдөн» эле жыл сайын 17-18 тонна алтын казган канадалык компания төрт жылдан бери биринчи жолу жарыбаган акча бөлгөнү адилетсиздик деп эсептейт.

Базарбай Мамбетов.
Базарбай Мамбетов.

«Көп жылдан бери эч кандай дивиденд төлөбөй жүрүп, анан минтип коронавирус чатагы башталганда канадалык компаниянын итке сөөк ыргыткансып, 2,2 млн. доллар бөлгөнү мени аябай таң калтырат, - деди ал. - Директорлор кеңешинде Кыргызстандын эки өкүлү отурат. Алар биздин кызыкчылыкты коргобой, эмнени карап отурушат? Угушубузга караганда, алар аябай чоң маяна алышат экен. Ошондуктан эле унчукпай отурушат окшойт. Эгерде биз келишимдин шарттарын кайра караганда, алар бизге карата мындай мамиле кыла алмак эмес. «Кумтөрдөн» эле жыл сайын 17-18 тонна алтын казып алып, алардын жылдык дүң кирешеси 750-800 млн. долларга барабар. Бирок минтип бизге дивиденд катары төлөгөн акчасы болсо тигил».

Ошол эле кезде адистер алтындын дүйнөлүк биржалардагы баасы күндөн-күнгө кымбаттап, анын бир унциясы азыр 1600 АКШ долларына чыкканын белгилеп жатышат. Алтын сатуу кирешелүү болуп турган шартта абдан эле аз өлчөмдө таза кирешеден дивиденд төлөнүп жатканы мына ошого байланыштуу сынга алынып жатканы белгиленди.

Төрт жылдан бери төлөнбөгөн акча

«Centerra Gold Inc» компаниясынын директорлор кеңеши кандай негизде кирешесин эсептеп чыгып, 8,2 миллион доллар дивиденд бөлгөнү анын расмий сайтында толук көрсөтүлгөн эмес.

Кыргызстандын соңку тарыхында «Centerra Gold Inc» компаниясы 2011-жылы гана ага эң чоң акционер катары биринчи жолу ири өлчөмдө - 30 млн. доллардан ашуун дивиденд төлөгөн. 2012-жылы 5,8 млн. доллар, 2013-жылы 11,9 млн., 2014-жылы 11,1 млн. доллар жана 2015-жылы 7 млн. доллардан ашык дивиденд төлөп, ошол боюнча 2016-жылдан бери ал негизги акционер катары кирешеден түшкөн пайдадан эч нерсеге ээ болгон эмес.

Кыргыз парламентинде компания чыгашаларын ашкере көбөйтүп көрсөтүп, пайданын көбүн жаңы кендерди ачууга жумшагандыктан дивиденд төлөнбөй калып жатканы боюнча маселе көтөрүлгөн. Бул жагдайды териштирүү боюнча Жогорку Кеңештин тиешелүү комитети бир нече ирет токтом чыгарып, бирок анын бири да аткарылган эмес.

Парламенттин Жер казынасы жана отун-энергетика комплекси боюнча комитетинин төрагасы Кожобек Рыспаев 2019-жылы күзүндө бул маселелерди палатанын кароосуна алып чыгууну сунуш кылган:

Кожобек Рыспаев.
Кожобек Рыспаев.

«Алтынды жер астынан казгыла. Мөңгүнү бузганы жана сууну иштеткени боюнча да биздин парламент комитетинин токтомдору бар. Ошолордун аткарылышын караш керек. Палатанын жалпы кароосуна сөзсүз түрдө алып чыгуу зарыл. Мен мындай жоопкерчиликти мойнума ала албайм. Башка депутаттар мени «Эмнеге «Кумтөрдү» палатага алып чыккан жоксуң?» деп жеп коёт. Сөзүбүзгө туралы. Бирок ал жерде деле эч нерсе болбойт».

Бирок кандайдыр бир белгисиз себептер менен кыргыз өкмөтү менен «Centerra Gold Inc» компаниясынын ортосундагы стратегиялык деп аталган ал келишимди бекитүүнүн астында орчундуу деген ал маселелер каралбай калган.

Өкмөттүн жообу - айласыздык

Биринчи вице-премьер-министр Кубатбек Боронов парламентте кыргыз тарап келишимдин шарттарын сактоого аргасыз абалда экенин моюнга алган жайы бар:

Кубатбек Боронов.
Кубатбек Боронов.

«Кыргызча айтканда, башында ээрге кыйшык отурбаганыбызда мындай болмок эмес. Бул эми 1992-93-жылдары келишим каралып жатканда, 2009-жылдагы макулдашуу бекитилип, анан аны конституциялык мыйзам менен бекитип бербегенибизде, мүмкүн азыркыдай болмок эмес. 2009-жылдагы ошол келишимден кетүүгө мүмкүн болбогондуктан, алардын тобокелчилигине караганда, биздин тобокелчилик жогору болуп, эл аралык арбитражда биздин дооматтар өтпөй, жеңилип калып, анан өзүбүз койгон доого өзүбүз акча төлөп калбайлы деген негизде айла жоктон ошол 2017-жылдагы стратегиялык макулдашууга барганбыз».

Директорлор кеңеши 2017-жылы Кыргызстандын ошол кездеги премьер-министри «Centerra Gold Inc» компаниясы менен стратегиялык келишимге кол коюп, бирок ал эки жылга чукул күчүнө кирбей турган. Кийинки келген өкмөт келишимдеги мөңгүнү казуу, сууну иштетүү жана алтындан түшкөн пайданы бөлүшүү шарттарын кайра карап чыгуу маселесин көтөргөн. Бирок 2019-жылы күзүндө Кумтөрдөгү экологиялык чыгымдын өлчөмү жогорулады деген негизде ал келишим өзгөртүүсүз кабыл алынган. Кыргызстандын «Centerra Gold Inc» компаниясындагы үлүшү азыр 26,4% түзөт.

Эскертүү!

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Өлкөдө коронавирус жуккандар 100гө жакындады

Иллюстрациялык сүрөт.

Кыргызстанда 30-мартка карата дагы 10 кишиден коронавирус табылып, бул илдет жуккандардын саны 100гө жакындады.

Медицина жаатындагы эксперттер вирус жуккандар кескин көбөйөрүн эскертип жатышат. Өкмөт кырдаал өзгөрбөсө мындан да катаал чара көрүүгө мажбур болорун билдирди.

Кыргызстанда Коронавирустун жайылышынын алдын алуу боюнча республикалык штаб 30-мартта өлкөдө СOVID-19 вирусу дагы 10 кишиден аныкталганын кабарлады. Алардын баары тең Жалал-Абад облусунун Сузак районунда.

Ушуну менен өлкөдө коронавирус 94 кишиге жугуп, алардын ичинен Сузактан үч бейтап айыгып чыкты. Вирус табылгандардын ичинен Жалал-Абад облусунда 50 киши, Ош облусунда – 24, Чүй облусунда – 3, Баткен облусунда – 1, Ош шаарында – 8, Бишкек шаарында – 7, Нарын облусунда – 1 киши катталган. Коронавирус аныкталгандардын 53ү аялдар, 41и эркектер.

Вирус жуккандардын эң кичүүлөрү - бирге толо элек эки ымыркай. Дагы жети бала 15ке чыга элек. 16дан 19 жашка чейинкилер төртөө, 20-35 жаштагылар 29 адам, 35-55 жаштагылар 23 киши. Ал эми 55 жаштан жогору курактагылар 29 киши.

Өлкөдө вирустун биринчи учуру 18-мартта катталып, илдет үч адамга жукканы аныкталган. Андан бери 13 күндүн ичинде бейтаптардын саны 94 кишиге жетип, СOVID-19 вирусу беш облуска жайылды. Ысык-Көл жана Талас облустарында вирус чыккан жок.

Илдеттин жайылышынын алдын алыш үчүн бийлик 25-марттан тартып Бишкек, Ош жана Жалал-Абад шаарларына, Ош облусунун Ноокат, Кара-Суу райондоруна, ошондой эле Жалал-Абад облусунун Сузак районуна өзгөчө абал киргизген. Ага ылайык коменданттык саат бекитилип, өзгөчө абал режими киргизилген аймактарда кечки саат 8ден таңкы 7ге чейин бардык кыймылга тыюу салынган. Биринчи вице-премьер-министр Кубатбек Боронов эгерде өлкөдө абал өзгөрбөсө катаал чара көрүүгө туура келерин эскертти:

Кубатбек Боронов.
Кубатбек Боронов.

«Коменданттык саат киргизип, элди «түндө көчөгө чыкпагыла» деп отургузуп, күндүз бардык кыймылга уруксат берип койсок натыйжасы начар болот. Ал эми күндүз да кыймылды тыйып, жашоону токтотуп койгонго да мүмкүнчүлүк жок. Ошондуктан азырынча күндүз кыймылды толук токтотпой, элдин көчөгө чыгышын болушунча азайтып жатабыз. Карантиндин тартибин жөнгө салуу жана коопсуздукту камсыз кылуу үчүн Бишкекте 410 жөө кайгуул түзүлдү. Бир офицер менен эки сержанттан турган топ шаарды кыдырып, сыртка чыккандардын себебин тактап, үйлөрүнө киргизет. Эгерде абал мындан да оорлоп кетсе азыркы айтылган шартка (24 саат бою коменданттык саат киргизүү) барууга туура келет. Анда бизде өзгөчө абал киргизилген аймакта жашоо толук токтошу керек. Ошондуктан ар бир адам өзүнө чектөө коюшу зарыл».

Буга чейин коронавирус негизинен Сауд Арабиясына умрага баргандар менен чет өлкөдөн келгендерден чыгып жаткан. Бирок акыркы убакта өлкөдө илдетти бири-биринен жугузгандар чыга баштады. Республикалык штабдын маалыматы боюнча, Кыргызстанда экспресс-ыкма менен лабораториялык изилдөөлөрдөн 5380 адам өткөн. Ал эми ПЦР-тест аркылуу 13 682 адамдан анализ алынган.

Медицина жаатындагы эксперт Айбар Султангазиев Кыргызстандагы акыркы кырдаалды эске алганда илдет жуккандар кескин көбөйүшү мүмкүн экенин айтты:

Айбар Султангазиев.
Айбар Султангазиев.

«Вирусологдордун маалыматы боюнча вирус жуккандардын саны 100дөн ашкандан кийин коронавирус аныкталгандар тез көбөйөт. Мисалы, башка мамлекеттерди карасак 100дөн 1000ге чейинки аралыкта 7-10 күндөй убакыт өтөт. 1000ден 20-30 миңге чейин дагы 10 күн кетет. Азыр күнүгө 10-20 бейтап деп жатсак, кийин жүздөп санап калабыз. Анткени вирусту биринчи жугузгандар кичи ажыдан 12-13-мартта келишкен. Андан кийин алар туугандарын, кошуналарын чакырып той өткөрүштү. Андан бери 13-14 күн өттү. 26-28-март күндөрү вирус жугузгандар көп чыга баштады. Анын үстүнө эти ысыгандар ооруканага дароо келбейт. Алар оору өтүшүп баратканда гана келет. Ошондо 30-марттан баштап 5-апрелдин тегерегинде бейтаптар кескин көбөйөт. Алардын 20% вирустун оор формасы менен оорушу мүмкүн».

Султангазиев ушундан улам Кыргызстан боюнча өзгөчө абал киргизиш керек деп эсептейт.

«Үч шаарга жана айрым райондорго өзгөчө абал киргизгенден кийин деле вирус Нарынга да жетти. Ошондуктан өзгөчө абалды республика боюнча жарыялаш керек. Бир ай үйдө отурсак вирус жугуу коркунучу азаят. Бирок айыл чарбасы менен алектенгендердин иштешине уруксат бериш керек. Алар да эч ким менен контактта болбошу зарыл. Экинчиден, коронавирус жуккан адамдар менен байланышта болгондорду издөө жакын арада мүмкүн болбой калат. Анткени бизде эпидемиологдор жетишсиз. Андыктан адамдарды изоляция кылыш керек. Андан тышкары дарыгерлер үй карантининде жаткан адамдарды тез-тез карап турууга туура келет. Бирок ал үчүн дарыгерлердин атайын кийимдери жок. Аларды камсыз кылыш керек».

Коронавирустун жайылышын токтотуш үчүн өзгөчө абал киргизип, адамдарды үйүндө кармоодон тышкары дагы кандай чара көрүш керек деген маанидеги талкуулар болуп жатат. Жогорку Кеңештин депутаты Абдывахап Нурбаев өлкөдө бардык жеке менчик медициналык мекемелерге коронавирусту аныктоого уруксат берүүнү сунуш кылды:

Абдывахап Нурбаев.
Абдывахап Нурбаев.

«Эгерде оорулуулар көбөйүп кетсе биздин саламаттык сактоо тармагыбыз аны көтөрө албайт. Кошумча каражат берүүгө өкмөттө акча да жок. Ошондуктан айрым маселелердин алдын алууну өкмөт тез арада чече албай жатат. Мен бул боюнча өкмөткө сунуш киргиздим. Жеке менчик ишканалар жумушчуларынын саламаттыгына кызыкчылыгы болуп кызматкерлерин текшертсе жакшы болот да. Муну мамлекет ишке ашыра албайт. Узун кезек болуп кетет. Эгерде жеке менчик медициналык мекемелер да вирусту аныктаса, биз оорулууларды тезирээк таап алмакпыз да, аларды изоляция кылмакпыз».

Адистердин көбү бул боюнча Түштүк Кореянын тажрыйбасын мисал келтирип жатышат. Түштүк Кореяда коронавирус чыккандан көп өтпөй медициналык мекемелерге вирусту аныктоочу экспресс-тесттерди чыгаруу тапшырылган. Ал тесттер бардыгына жеткиликтүү болуп, тест тапшырыш үчүн атайын жайлар ачылган.

Экспресс-тест демекчи, Кыргызстан Беларустан коронавирусту аныктай турган 25 миң тест алдырганы жатат. Буга чейин Кытайдан 112 500 долларга (ташып келүү баасын кошпогондо) 30 миң экспресс-тест сатып алуу маселеси чечилгени кабарланган. Андан мурдараак 5 миң экспресс-тест сатып алынып, анын көбү Жалал-Абад облусуна жөнөтүлгөн.

Саламаттык сактоо министри Космосбек Чолпонбаев менчик медициналык мекемелерге коронавирусту аныктоого уруксат берүү боюнча депутат Нурбаевдин сунушуна жооп берди:

Космосбек Чолпонбаев.
Космосбек Чолпонбаев.

«Дүйнөлүк тажрыйбада инфекциялык ооруларды аныкташ үчүн анализдерди мамлекет жүргүзөт. Кыргызстанда 9 лабораторияда 13 ПЦР менен изилдөөгө мүмкүнчүлүк бар. Экспресс-тесттерди да берип жатабыз. Анын баары мамлекет тарабынан бекер болууда. Жеке менчик медициналык мекемелер анализ кылса туура эмес иштер болуп калышы мүмкүн. Ошондуктан мамлекет гана жасайт. Жеке жактар да жасайбыз десе, анда кандайдыр бир келишим болушу керек. Анткени бул иш мамлекеттин көзөмөлүндө болушу зарыл».

Дүйнө жүзү боюнча коронавирус 720 миңден ашык кишиге жукту жана бул оору 34 миңдей адамдын өмүрүн алды. Кыргызстандын коңшусу Казакстанда 265 кишиден, Өзбекстанда 133 адамдан вирус табылды.

Эскертүү!

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Ош менен Жалал-Абадга дарыгерлер жардамга барды

Жалал-Абад: коронавирустан алгач айыккандар

Жалал-Абаддагы бейтаптарды ооруканадан чыгаруу учуру. 30-март, 2020-жыл.

Жалал-Абадда коронавирустан айыккан үч адам ооруканадан чыгарылды. Алар - 46 жана 44 жаштагы түгөйлөр жана 62 жаштагы аял. Үйүнө кайтып жаткандар алгач коркконун эстеп, дарыгерлерге алкыш айтышты.

30-мартта түш чендерде коронавирустан айыккан үч адамды дарыгерлер ооруканадан кубаныч менен үйлөрүнө узатышты. Социалдык тармактарда тараган видеоматериалда медиктер кол чаап жаткан учурлары тартылган. Дарыгерлердин бири бейтаптарды узатып жатып аларга каалоосун айтты:

«Бул жугуштуу оорулар бөлүмүнөн айыгып чыккан биринчи бейтап сиз болосуз. Мындан кийин оорубаңыз, ден соолукта жүрүңүз. Бала-чаканын үзүрүн көрүңүз, ылайым эч качан оорубаңыз».

Илдеттен сакайгандардын бири, Сузактын Бостон айылынын 46 жаштагы тургуну аялы менен бирге үйүнө чыгып кетип жатат. Ал «Азаттык» менен болгон маегинде баарына ыраазычылык билдирди:

«Дарыгерлерге чоң алкыш айтам. Биздин саламаттыгыбыз үчүн өмүрүн тобокелге салып иштешти. Кандай дары алганымды жакшы билбейм, бирок кымбат дарыларды берип жатышты. Башка адамдарга айтат элем, оорубасын, сак-саламатта болушсун. Дарыгерлерге ишенгиле жана ооруган учурда сөзсүз кайрылгыла. Биз да башында коркуп, стресске түшкөн болчубуз. Бирок, кудайга шүгүр, бул оорудан да айыкса болот экен».

Сузактын Благовещенка айылынын тургуну, 62 жаштагы аял да 14 күндүк изоляциядан кийин үйүнө чыгып жатат. Ал 16-мартта эти ысып Жалал-Абад облустук клиникалык ооруканасынын жугуштуу оорулар бөлүмүнө жеткирилген. Ал коомчулукту бул илдетке каршы күрөшүүгө чакырды:

«Мени бул ооруканага кайсы бир илдетти жугузуп алды деп шек санап алып келишкен. Менде бул тууралуу такыр маалымат жок болчу. Качан гана ооруканага келгенде билдим. Бирок дарыгерлердин бизге кылган сылык мамилеси да биздин сакайып кетишибизге түрткү болду окшойт. Эң негизгиси - Кыргызстаныбыз, анын ичинде эл аман болсун. Ар бир адам бул оорудан сактанышы керек. Азыр мени да үйүмдө күтүп жатышат. Кудайга миң мертебе шүгүр келтирем».

Жалал-Абад клиникалык ооруканасынан чыгарып жатып Республикалык өзгөчө коркунучтуу жугуштуу оорулар жана карантин борборунун директору Сабыржан Абдыкеримов алардан үйдөн сыртка чыкпоону суранды:

«Үйгө барганда эч жакка чыкпаганга аракет кылгыла. Бөлмөлөрдү тазалап, колдон келсе зыянсыздандырып тургула. Бул жактан керектүү каражаттарды беребиз. Үй-бүлөлүк дарыгерлер сиздер менен телефон аркылуу байланышып турат. Кандайдыр бир оорунун белгилери аныкталса дароо байланышыңыздар».

Өкмөттүн облустагы ыйгарым укуктуу өкүлү Нурболот Мирзахмедов коронавирустан айыгып чыккан адамдарга ден соолук каалап, ар бирине таңгакталган беткаптарды тапшырды. Илдеттен айыгып чыккан түгөйдү жергиликтүү бийлик өз үйүнө алып кетсе, бир аялдын турак жайы толук даяр болбогондуктан бүгүнчө оорукананын обсервацияга даярдалган бөлүмүндө калмай болду.

Үйлөрүнө чыгарылган бейтаптардын азыркы абалы боюнча дарыгерлер так маалымат беришкен жок. Бирок Саламаттык сактоо министрлигинин маалыматына караганда, бул үч адамдын акыркы анализдеринен коронавирустун белгилери табылган жок.

Бишкекте өткөн брифинг учурунда министр Космосбек Чолпонбаев бул кыргызстандык медиктер да ушул илдет менен күрөшө ала тургандыгынын далили экенин белгиледи:

Космосбек Чолпонбаев.
Космосбек Чолпонбаев.

«Биринчи учур бизде 17-мартта катталып, 18-мартта жарыя кылганбыз. Аларды 14 күнгө изоляцияга алып, дарылай баштаганбыз. Учурда Жалал-Абад клиникалык ооруканасындагы 3 бейтапты чыгарып жатабыз. Демек, биздин медицина бүткүл дүйнөлүк илдет менен күрөшүп, болгон күч-аракетибизди жумшап жатабыз. Мына ошонун акыбетинде алгачкы жыйынтык жакшы болуп жатат».

Кыргызстанда 30-мартка карата коронавирус жугузуп алгандардын жалпы саны 94 кишиге жетти. Алардын ичинен Жалал-Абад облусунда – 50, Ош облусунда – 24, Чүй облусунда – 3, Баткен облусунда – 1, Ош шаарында – 8, Бишкекте– 7, Нарын облусунда – 1 учур катталган.

Эскертүү!

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Райан: Досторумду, мектебимди сагындым

Райан: Досторумду, мектебимди сагындым
please wait

No media source currently available

0:00 0:01:47 0:00

Биз эми өзгөрөбүз

Иллюстрациялык сүрөт.

Дарыгерлер менен мугалимдерди төбөбүзгө көтөрүп урмат кылып жүрө турган доор келе жатканы тууралуу ойлоном.

Биздин эки революцияны, Акаевдин жана андан кийинки Бакиевдин бийлигинин кулашын… Аларды «Акүйдөн» кубалап чыккан «жапайыларыбыздын» же элдин эмнени эңсегени… ошолордун жонун тепсеп бийликке келгендердин берген убадалары… «Ата-Бейиттин» алдындагы «Бала-Бейит»… андагы кырчынында кыйылган жигиттердин бейиттери… сүрөттөрү… өсүп турган теректер…

Бийликтин тизгинин кармап, анын үзөңгүсүнө бутун коюп бараткандардын балдардын сөөгүн коюп жаткандагы элге берген анттары…

Келиңиздер, ар бирибиз ичибизден балдарга бата кылып, өткөндөрдү кайра баштан эстеп чыгалы?

Өнүккөн өлкө экениңе да карабай, өнүкпөгөн өлкө экениңе да карабай, Жер үстүндөгү адамдардын баарысынын үшүн бирдей алып, башына бирдей келген коронавирус биздин буга чейинки көз караштарыбызды эми өзгөртүүгө тийиш. Биз баарыбыз өзгөрүүгө тийишпиз. Биз эми курулай атак-даңктын, ач көздүктүн, миллиарддаган акча-тыйындын, көр дүйнө жыйгандын, бири-бирибизди көралбастыктын «кулдугунан» бошонушубуз керек. Биз эми өзгөрөбүз.

Дарыгерлер менен мугалимдерди төбөбүзгө көтөрүп урмат кылып жүрө турган доор келе жатканы тууралуу ойлоном.

Ар бириңиздерге ойлонуп көрүш үчүн улуу классик Виктор Гюгонун «Куугунтук жегендер» аттуу романынан төмөнкү жерин которуп сунуш кылууну туура көрдүм.

Улуу жазуучунун мындан эки кылымдай мурдагы же 1830-жылдагы француз революциясы жөнүндө жазганы…

ЖАПАЙЫЛАР

(Виктор Гюго)

Жапайылар…Булар кимдер экендигин түшүндүрө кетели. Революциялык башаламандыктын алгачкы күндөрүндө корккон жана үрөйү учкан эски Парижди басып алууга даяр турган самтыраган, кыжырданган, ачууланган, союлчан, жаалданган бул адамдар эмнелерди каалашты эле? Алар мындан ары эзүүнү таптакыр токтотууну, бөтөн зордукту токтотууну, согушту токтотууну, чоң кишилерге жумуш берүүнү, балдарга билим берүүнү, аялдарга камкордук көрүүнү, эркиндикти, теңдикти, бир туугандыкты, бардыгы бирдей нандуу болушун, дүйнө жүзүндөгү жер үстү бейиш болушун каалашкан. Прогрессти каалашкан. Кембагалдыктын жетер жерине жетип бүткөн, кедейликтен бөлөк жогото турган эч нерсеси калбаган, өтө коркунучтуу, айласыз ач-жылаңач, колдорунда союлу бар, көздөрүндө жек көрүүсү, ооздорунда ыза менен каргышы бар бул адамдар кымбат, ыйык, бакубат, керемет, бейпил турмушту талап кылышкан. Ооба, булар жапайылар болушкан, бирок цивилизацияны каалаган жапайылар болушкан.

Алар өз укуктарын, өз талаптарын жүрөк түшүргөн коркутуу жолу менен болсо да, баскынчылык жолу менен болсо да орноткусу келген; алар адам баласынын тукуму бейиште жашашын каалашкан. Алар бир караганда жырткычтарга окшоп турушкан, бирок адамдарды азап-тозоктон куткаруучулар болушкан. Кара чүмбөткө жамынып алып жарыкты талап кылышкан.

Ушул кыжырданган жана жаалданган, бирок жамандык үчүн эмес, жалаң жакшылык үчүн кыжырданган жана жаалданган адамдардан башка дагы сыпаа жылмайышкан, кийимдерине алтын жалатылган ленталар менен жылдыздарды тагынышкан, ак чачылуу шайы байпак кийишкен, сары мээлейчен, лакталган туфлийчен, өткөн доорлорун колдорунан чыгаргылары келбеген жана кандай болгон күндө дагы аларды сактап кала берүүнү эстетип турган мармар таш каминди айланта курчаган үстөлү бар: орто кылымды, өзүлөрү үчүн ыйык кылып алгандарынын укугун, фанатизмди, наадандыкты, кулчулукту, өлүм жазасы менен согушту, сылык сүйлөмүш болуп кылычты, тозоктун оту менен адамдын башын кесчү жайды даңктагандар да бар эле.

Эгерде биз цивилизацияны максат кылган жапайылар менен жапайычылыкты максат кылган цивилизациялуу адамдардын кимисин тандап аласыңар десе, сөз жок биринчисин тандап алмакпыз.

Бирок, жараткандын жазмышына байланыштуу өзгөрүүнүн балким башка да жолу бар. Өткөндөрдү сактап калыш үчүн же болочок жыргал үчүн баарын эле талкалап жок кылып же баарын эле туңгуюкка кулатып салуунун зарылдыгы жок. Деспотизмдин (жеке бийлөөчүлүк) да, террорчулуктун да кереги жок. Биз прогресске арабанын жолу менен баргыбыз келет.

Буга Кудай жардам берет. Биздин жолубуздун бирдей эместигинин баарын, тең эместигинин баарын теңдеп тура турган бир гана Кудай—Кудайдын бардык саясатынын маңызы ушунда.

(Автордун пикири «Азаттыктын» көз карашын билдирбейт)

Эскертүү!

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Роза Айтматова: Рыскулбек байкем - ГУЛАГдын курмандыгы

Роза Айтматова: Рыскулбек байкем - ГУЛАГдын курмандыгы
please wait

No media source currently available

0:00 0:14:56 0:00

Баары үмүт арткан Бишкек ишсиз отурат

Жогорку Кеңеш. 26-март, 2020-жыл.

2020-жылы Кыргызстанда экономикалык өсүш болорунан үмүт кылбай эле койгон оң. Эң ири үч шаарды карантин каптап, көчөлөрү жымжырт.

Баарынан баш калаага оор болду, өлкөнүн ишенген иштемчил шаары. Чакан бизнес токтоп, банкроттук коркунучунда. Өнүккөн өлкөлөрдүн жолоюна түшүп, ишкерлерди колдоого акча бөлүп берүүгө бюджеттин чама-чаркы чак.

Кыргызстандын экономикасына Бишкектин тийгизген таасирин аныкташ үчүн ашкан акылдын деле кереги жок.

  • 2019-жылы мамлекеттик бюджеттин кирешеси 167 млрд. сомду түздү, анын 60 млрд. сомун Бишкек чогултуп берген. Опол тоодой акчанын 8,5 млрд. сомун гана баш калаа өзүндө калтырат, калганы өлкөнүн башка керектөөлөрүнө жумшалат.
  • Республиканын тышкы соодасынын көлөмү 6,8 млрд. долларды түзөт, анын 4 млрд. доллары Бишкекке тиешелүү.
  • Өлкөгө 851 млн. доллар түз чет элдик инвестиция келсе, анын 367 млн. доллары Бишкекке багышталган каражат.


2020-жылды Бишкек жакшы баштаган. Баш калаанын экономикасынын реалдуу өнүгүшү эки ай ичинде 4,9% көтөрүлгөн. Бардык тармактарда – текстил өндүрүшүнөн жабдууларды орнотууга чейин - өнүгүү байкалган болчу. Мэрия жыл аягына дейре буга чейин ойго кирбеген 10,1 млрд. сом жыйнайбыз деген үмүтү бар эле.

Шаар жетекчилиги эми башка белгилеген божомолдорун кайрадан карап чыгууга мажбур. Жаңы эсептерди эрикпей тактап чыгууга убакыт жок. «Азыр биз социалдык маанилүү товарлардын баасына байкоо жүргүзүү менен гана чектелип калдык», - дейт Бишкек мэриясынын экономика жана инвестициялар департаментинин директорунун орун басары Сато Караш.

Кризис кирип келди

Жугуштуу оорунун залалынан Бишкек менен өлкө экономикасы кандай зыян тартканын так эсептеп чыгыш мүмкүн эмес. Балакеттүү оору дагы канча турары да белгисиз. Андан дүйнөлүк экономика өзгөчө жапа чегүүдө.

Кристалина Георгиева.
Кристалина Георгиева.

Эл аралык Валюта Фондунун (ЭВФ) башчысы Кристалина Георгиева бул кризис 2009-жылдагы апааттан да оор болорун, өнүгүп бараткан өлкөлөр бул апааттан өзгөчө жабыр тартышарын эскертүүдө. Анын айтымында, азыркы учурдун абдан оор мүшкүлү - банкрот болгондор менен жумуштан айдалгандардын үйөр толкуну. Жаалданган мына ушул ээн баш күч баштагы калыбына келе албай араң жан турган коом турмушун ала салдырып кетиши мүмкүн.

ЭВФтин эсебинде экономикасы жаңыдан көтөрүлүп келаткан өлкөлөрдүн кризистен чыгышы чыгышы үчүн бери дегенде 2,5 триллион доллар акча керек. Кристалина Георгиева экономикасы өнүгүп бараткан өлкөлөрдү банкрот менен дефолтторду азайтыш үчүн «эң ири» программаларга каражат аябаганга чакырды.

Кыргызстанда андай каражат дээрлик жок. Жыл сайын өкмөт бюджеттин 15-20 миллиард сомдук таңкыстыгын сырттан келчү жардам акча менен же кымбат мамлекеттик баалуу кагаздардын эсебинен жаап келатат. Премьер-министр Мухаммедкалый Абылгазиев Кыргызстан экономикасынын учурдагы абалын «аябай эле оор» деп атады. Ошондон улам ал 2020-жылдын жыйынтыгында республикалык бюджет болжолдонгон 163 миллиард сомдун 28 миллиардын ала албай калышы ыктымал экенин айтууда.

Жугуштуу оору күчөп жаткан чакта салыктарды азайтууну же албай коюуну өкмөт ойлоно элек. Экономика боюнча вице-премьер-министр Эркин Асрандиев мамлекеттин чама-чаркын «олуттуу баалоого» чакырды.

Бекерчи Бишкек

Өкмөт акчаны кайдан чогултары да белгисиз. Бишкектеги чакан ишкерликтин баары банкроттук коркунучунда. Баш калаада 7,3 миң чакан жана орто бизнес ишканалары бар (республика боюнча 12 миң). Бүтүндөй тармактар кирешесиз калды: мейманканалар, туристтик компаниялар, коомдук тамактануу, сода жайлары, сулуулук салондору, авто жуугучтар, таксопарктар...

«Биз жок дегенде тамактарыбызды ташып берет болушубуз керек деп ойлогонбуз, - дейт тай кафесинин башчысы Сумсарбек Мамыралы. - Бирок бардык жерде блокпосттор турат, такси жүрбөйт, биз эмне кылышыбыз керек? Тааныштарым аркылуу «тамак-аш менен медикаменттерди жеткирип берүүгө» уруксат алууга аракет кылдым, бирок мага өткөрмө беришкен жок. Кызматкерлеримдин баарын акча төлөнчү өргүүгө жөнөттүм, бирок апрелден тартып мүмкүн мага алардын баарын иштен бошотууга туура келет. Ушул бойдон тура берсе мен кафени жабам. Ай сайын үч миңден ашуун доллар жоготуп жатам. Буга чыдаш мүмкүн эмес. Анан да насыя деген бар. Насыяны болсо үйдү күрөөгө коюп алгам, ал жерде апам жашайт».

Бишкектин чакан бизнеси азыр арасат турат: тартып аткан чыгымдары азырынча өтө чоң эмес, ошондон жабыла элек, ошол эле мезгилде кризис соңуна чыгып баратат деп да эч ким айта албайт. Айла жок күтүүгө туура келет, жагдайды карап туруш гана калды.

«Маанайды көтөргүң келет, а бирок азыр кандайдыр бир план түзө коюш кыйын. Убакыттын өтүшүн күтөсүң. Баарын жаңыдан башташ керек. Соода 90-95% түштү. Азыр адамдар эң зарыл деген нерселерди гана сатып алышууда, болушунча үнөмдөөгө өтүштү. Бул жагдай дагы канчага созулары белгисиз. Жашаш керек», - дейт аялдардын бут кийим дүкөнүн кармаган Назгүл. Ал ижарага алган жайдын ээси жакшы учур келгенге чейин ижара акысын төлөбөй эле тура беришине макул болду.

Жугуштуу оорунун эмгек базарына кандай таасир этерин баалаш кыйын. Кыргызстанда көбүнесе айлыкты конверт менен алышат. Расмий статистикага ишенсек, миллион кишини батырган Бишкекте 6 миң киши гана жумушсуз. Эмгек базары эмитен эле кризиске капталууда.

«Өзүм баш болуп беш кызматкерим менен жумушсуз калдык. Марттан тартып кыскартуу тизме боюнча жүргүзүлүп атат, 50% кыскартылды, анан 80%, артынан 90%. Мага СМС жазган кыз ири салондор да карантинге жабыла баштаганын жазды. Мен да жаптым. Өзгөчө абал киргизилгенге чейин эле жапканбыз», – деп билдирди биз менен болгон аңгемесинде маникюр салонунун ээси Айдана. Ал азыр да ижарага алган жайы үчүн айына 18 миң сомдон төлөп жаткан кези.

Келечек бүдөмүк

Кыргыз бийлиги коронавирус менен күрөшүүнүн «Кытай жолун» тандап алды, экономикага зыян келерине карабай катаал карантинди киргизди. Өзгөчө абал режими мурда белгиленгендей 15-апрелге чейин созулат, бирок ал дагы узартылышы деле мүмкүн.

Жакын арада Бишкектин экономикалык жигердүүлүгүн калыбына келтирүү мүмкүн эмес. Жагдайды жаман жагына түрткөн дагы бир нерсе - баш калаа вирусту жайылтуунун салыштырмалуу очогуна айланып баратканы.

(Макаланын түп нускасын бул жактан окусаңыз болот).

Эскертүү!

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Өзгөчө кырдаалды тоготпогон курулушчулар

Өзгөчө кырдаалды тоготпогон курулушчулар
please wait

No media source currently available

0:00 0:06:10 0:00

Сузакта өзгөчө абалдын запкысын тарткан бүлө

Сузакта өзгөчө абалдын запкысын тарткан бүлө
please wait

No media source currently available

0:00 0:04:40 0:00

Кыргызстанда коронавирус дагы 10 кишиден табылды

Ошону менен республикада коронавирусту жуктургандардын саны 94 кишиге жетти.

Саламаттык сактоо министрлигинин маалыматы боюнча 30-мартка карата коронавирус илдетин жаңы жуктурган 10 учур аныкталды. Алардын бардыгы Жалал-Абад облусунан чыккан.

Бул адамдар обсервацияга алынды жана дарыгерлердин көзөмөлүндө жатышат. Алар менен байланышта болгондорду аныктоо иштери жүрүп жатат.

Буга чейин Кыргызстанда вирус табылгандардын көпчүлүгү ооруну четтен жугузуп алса, акыркы күндөрү өлкөнүн аймагында илдетке кабылгандар көбөйүп жатат.

Кыргызстанда үй карантинин сактоо боюнча жана коронавирустун жайылышына каршы киргизилген чектөөлөрдү бузган жарандардын жоопкерчилик чаралары күчөтүлүп, айып салынат. Бул тууралуу Коронавируска каршы республикалык ыкчам штабдын жыйынында айтылды.

Айыппулдун өлчөмүн, кандай тартипте төлөнөрүн өкмөт тактай элек.

Жыйында биринчи вице-премьер-министр Кубатбек Боронов өлкө жарандарын жоопкерчиликтүү болуп, карантинди сактоого чакырды.

«Өзгөчө абал жана өзгөчө кырдаал режимдери киргизилген аймактарда калк көчөлөрдө ээн-эркин жүрүүнү улантууда. Бул инфекциянын жайылышын шарттаган көйгөйлүү маселелердин бири. Бардык чектөөлөрдү аткаруу зарыл. Биз баштагыдай эркин сүйлөшүп, ар түрдүү жерлерге каалагандай барып жүрө албайбыз», - деди Боронов.

Ошондой эле жыйындын жүрүшүндө тиешелүү мамлекеттик органдарга жарандарга дааватка чыгууга тыюу салуу тапшырылды.

Бул аптада бардык эл аралык, анын ичинде Орусиядан келүүчү каттамдар токтотулганы да кабарланды.


Ал арада Кыргызстанда өзгөчө абалдын талаптары күчөдү. Борбор калаанын коменданты Алмазбек Орозалиев Бишкек шаары 30-марттан тартып күчөтүлгөн көзөмөлгө өтүп жатканын билдирди.

Орозалиевдин айтымында, борбор калаанын көчөлөрүнө кошумча 400дөй патрулдук кызматкер чыгат:

"Алар санитардык-карантин эрежелерин бузгандарга карата чара көрүшөт".

30-мартка караган түнү Кыргызстандын аймагында коменданттык саат талабын бузган 148 адам кармалып, милиция бөлүмүнө жеткирилди.

Жалпысынан өзгөчө абал жарыяланган беш күндүн ичинде өлкө аймагында түнкүсүн көчөдө жүргөнү үчүн 1087 адам кармалды.


Дүйнө жүзүндө COVID-19га 665 миңден ашуун киши кабылды.

Ал эми илдетке чалдыккандардын саны жагынан АКШ алдыда. 29-марттагы маалыматтарга караганда, өлкөдө 124 миңден көп киши вирусту жугузуп алган.

Нью-Йорк штатында көрсөткүчтөр абдан жогору болуп жатканына карабай, президент Дональд Трамп Ак Үйдүн коронавируска каршы штабынын сунушутарына таянып, карантин киргизүүгө каршы экенин билдирди. 27-мартта Трамп пандемиянын айынан кыйын абалга туш болгон экономикага жардам берүү үчүн 2 триллион доллар бөлүү тууралуу мыйзамга кол койгон.

Ал арада вирус алгач пайда болгон Кытайдын Ухань шаары эки айлык изоляциядан кийин ачылып, кадыресе турмушка кайтууда.

Эскертүү!

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Өзгөчө абалдын талаптары күчөйт

Бишкектин көчөлөрүнө кошумча 400 патрулдук кызматкер чыга баштайт.

Бишкек шаары 30-марттан тартып күчөтүлгөн көзөмөлгө өтүп жатат. Бул тууралуу борбор калаанын коменданты Алмазбек Орозалиев билдирди.

Орозалиевдин айтымында, борбор калаанын көчөлөрүнө кошумча 400дөй патрулдук кызматкер чыгат:

"Алар санитардык-карантин эрежелерин бузгандарга карата чара көрүшөт".

30-мартка караган түнү Кыргызстандын аймагында коменданттык саат талабын бузган 148 адам кармалып, милиция бөлүмүнө жеткирилди.

Жалпысынан өзгөчө абал жарыяланган беш күндүн ичинде өлкө аймагында түнкүсүн көчөдө жүргөнү үчүн 1087 адам кармалды.


Коронавируска байланыштуу Бишкек, Ош жана Жалал-Абад шаарларынын, Ош облусунун Ноокат, Кара-Суу райондорунун, ошондой эле Жалал-Абад облусунун Сузак районунун аймактарына 25-марттан 15-апрелге чейин өзгөчө абал киргизилген.

Бул аралыкта аталган аймактарда коменданттык саат учурунда (кечки саат 8ден таңкы 7ге чейин) көчөдө адам да, автомашина да жүрбөшү керек.

Түштүккө дарыгерлердин экинчи тобу жөнөтүлдү

Ал арада дарыгерлердин экинчи тобу Баткен, Жалал-Абад жана Ош облустарына жөнөп кетти.

Эпидемиологиялык абалга байланыштуу Баткен, Жалал-Абад жана Ош облустарына барып иштөө ниетин билдирген дарыгерлердин экинчи тобу Бишкектен жөнөп кетти. Бул тууралуу 30-мартта Саламаттыкты сактоо министрлиги кабарлады.

Коронавирус көп катталган облустарга жөнөгөн доктурлардын экинчи бригадасы. 30.03.2020
Коронавирус көп катталган облустарга жөнөгөн доктурлардын экинчи бригадасы. 30.03.2020


Мекеменин маалыматына караганда, алар аталган облустардагы эпидемияга каршы жана дарылоо иш-чараларына катышат.

“Жогорку квалификациядагы медицина кызматкерлери бир айга жөнөп кетишти. Алар облустук клиникалык ооруканаларга жардам берет” деп айтылат министрликтин маалыматында.

Дарыгерлер бригадасы жеке коргонуу жана тамактануу үчүн зарыл каражаттар менен толук камсыз болду. Аларга кошумча айлык төлөнүп берилет.

25-мартта Жалал-Абад облусуна Бишкектен сегиз доктурдан турган бригада барган.

Ал арада министр саламаттык сактоо министри Космосбек Чолпонбаев Жалал-Абадда коронавирустан айыккандар бар экенин айтты. Бул тууралуу ал Ош, Жалал-Абад облусунда коронавирус аныкталган адамдарды дарылаш үчүн Бишкектен кошумча медициналык бригада жөнөтүү учурунда билдирди.

Саламаттык сактоо министрлигинин маалыматы боюнча инфекционист, пульмонолог, анестезиолог–реаниматологдордон турган тогуз дарыгер коронавирус жуктуруп алган бейтаптарды дарылоого бир ай бою көмөктөшөт.

Алар менен жолуккан саламаттык сактоо министри Космосбек Чолпонбаев дарыгерлер үчүн бардык шарттар түзүлгөнүн, эң башкасы ооруну жугузуп албай өз милдетин так аткаруу зарыл экенин билдирди.

Кыргызстанда 30-мартка карата 84 адам коронавирус жугузуп алганы аныкталган. Алардын ичинен 39 адам Жалал-Абад облусунда, 31 адам Ош облусунда, эки адам Ош шаарында, бир адам Баткен облусунда, Чүй облусунда эки, Бишкек шаарында сегиз жана Нарын облусунда бир адам катталган.

Эскертүү!

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Кыргызстан: коронавирус дагы 26 кишиден аныкталды

Ошону менен республикада коронавирусту жуктургандардын саны 84 кишиге жетти.

Бул адамдар обсервацияга алынды жана дарыгерлердин көзөмөлүндө жатышат. Алар менен байланышта болгондорду аныктоо иштери жүрүп жатат.

Жаңы аныкталгандардан эки адам Чүй облусунда, төртөө Бишкек шаарында, бир адам Нарын шаарында, алтоо Ош облусунда, 13 адам Жалал-Абад шаарында жашайт. Бул тууралуу Саламаттык сактоо министрлигинин штабынын жетекчисинин орун басары Касымбек Мамбетов билдирди.

"Бүгүнкү күндө 84 киши болуп калды. Жаңы катталган 26 киши менен байланышта болгондорду тактап, үй карантинине ала баштадык", - деди Мамбетов.

Ошентип республикада коронавирусту жуктургандардын саны 84 кишиге жетти. Алардын ичинен үч киши жандандыруу бөлүмүндө жатат.

Учурда республика боюнча обсервацияда жаткан адамдардын саны – 4886 киши. Үй карантининде жаткан адамдардын саны – 3338 киши.


Буга чейин Кыргызстанда вирус табылгандардын көпчүлүгү ооруну четтен жугузуп алса, акыркы күндөрү өлкөнүн аймагында илдетке кабылгандар көбөйүп жатат.

Чет өлкөлөр демекчи, 27-мартта дүйнөнүн ар кыл бурчтарында СOVID-19ду жугузган беш кыргыз жараны катталган. Алардын үчөө Пакистанга дааватка барып жугузуп алса, бирөө Сауд Арабиясынын Жидда шаарында ооруканада. Дагы бир кыргызстандык Испанияда ооруп калганы маалым болду.

Кыргызстандын бийлиги коронавирусту жайылтпаш үчүн бардык аракеттер көрүлүп жатканын билдирүүдө. Анын алкагында 25-марттан бери баш калаа Бишкек баштаган үч шаар менен төрт райондо өзгөчө абал режими уланууда. Бирок буга карабай режимди сактабагандар четтен чыгып жатканын бийлик өкүлдөрү айтып чыгышты.

Эгер мындай кете берсе 24 сааттык коменданттык саат киргизүү муктаждыгы жараларын Саламаттык сактоо министрлиги эскертти.

Карантин бизнести онлайнга көчүрдү
please wait

No media source currently available

0:00 0:07:06 0:00


29-мартта коменданттык саат тартибин бузган 150 адам кармалды. Алардын ичинен 115 адам Бишкек шаары, 15и Ош шаары, сегизөө Жалал-Абад шаары, бирөө Сузак району, бирөө Ноокат району, 10 адам Кара-Суу району боюнча райондук ички иштер бөлүмдөрүнө жеткирилди. Бул тууралуу Ички иштер министрлиги кабарлады. Кармалгандар арасында түшүндүрүү иштери жүргүзүлүп, коменданттык сааттын аякташы менен бошотулушту. Төрт күндүн ичинде өлкө аймагында 939 жаран коменданттык саатты бузганы үчүн кармалган.

Өзгөчө абал менен карантин режиминен улам жүз миңдеген адам көчөгө чыга албай калды. Ушундан улам базарда, кафе-ресторандарда күнүмдүк жумуш кылып, киреше тапкан калктын аялуу катмары азык-түлүктөн каржала баштаганы тууралуу маалыматтар келип жатат.


Ал эми дүйнөдө коронавирустан каза тапкандардын саны 30 миңден ашты. Өлүмдөрдүн үчтөн бир бөлүгү Европага туура келет. Италияда жана Испанияда 29-мартта 800дөн ашык адам вирус козгогон оорудан көз жумду.

Дүйнө жүзүндө COVID-19га 665 миңден ашуун киши кабылды.

Ал эми илдетке чалдыккандардын саны жагынан АКШ алдыда. 29-марттагы маалыматтарга караганда, өлкөдө 124 миңден көп киши вирусту жугузуп алган. Нью-Йорк штатында көрсөткүчтөр абдан жогору болуп жатканына карабай, президент Дональд Трамп Ак Үйдүн коронавируска каршы штабынын сунушутарына таянып, карантин киргизүүгө каршы экенин билдирди. 27-мартта Трамп пандемиянын айынан кыйын абалга туш болгон экономикага жардам берүү үчүн 2 триллион доллар бөлүү тууралуу мыйзамга кол койгон.

Ал арада вирус алгач пайда болгон Кытайдын Ухань шаары эки айлык изоляциядан кийин ачылып, кадыресе турмушка кайтууда.

Эскертүү!

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Карантин учурундагы билим жана тамаша

Кыргызстанда 25-марттан тарта үч шаарда жана үч райондо өзгөчө абал режими иштей баштады. Мындан улам айрым мугалимдер, тренинг өткөндөр онлайн иштөөгө өтүштү.

Кыргызстандыктар ушу тапта өзгөчө абалга байланыштуу үйүндө карантинде жакындары менен отурган кези.

Маселен, укук коргооочу Азиза Абдирасулова карантин учурунда небересине, короо-жайына көңүл буруп калганын айтууда:

Азиза Абдирасулова.
Азиза Абдирасулова.

"Жакындарыма көптөн бери көңүл бурбай калдым эле. Ушул күндөрдү ошого сарптадым. Неберем, абышкам менен үйдө ойноп, эс алып жатабыз. Короо-жайды тазалап, картошка айдадык. Уулум, келиним да жанымда. Ошентип баарыбыз чогуу үйдөбүз", - деди укук коргоочу.

Ошол эле учурда карантин маалында ишин үй шартында улантып жаткандар да бар. Көпчүлүк мекемелер кызматкерлери үчүн аралыкта иштөөгө шарт түзүп берди.

Карантин учурунда элдин көбү Интернетке байланып, буга жараша онлайн билим берүү жана тренингдер да көбөйдү. Билим берүү жана илим министрлиги 8-апрелден тартып орто мектептин окуучуларын аралыктан окутууга даярданып жатат.

Бирок министрлик жана жалпы билим берүү тармагы аралыктан окутууга даяр эместигин адистер белгилешүүдө. Алардын бири - билим берүү боюнча эксперт Кеңешбек Сайназаров бир канча педагогдор менен биргеликте ZOOM программасы аркылуу аралыктан окутуунун шарттары жана эрежелери тууралуу онлайн вебинар даярдай баштады.

"YouTube" жана "Фейсбук" социалдык тармактарында түз көрсөтүлүп жаткан вебинар мугалимдердин даярдыгы жана окуучулардын билимин аралыктан текшерүү маселесин талкуулайт.

Сайназаров соңку кризистен пайдаланып, онлайн окутууну жөнгө салууга кезек келгенин айтууда:

Кеңешбек Сайназаров.
Кеңешбек Сайназаров.

"Бул учур биздин онлайн билим берүүгө даяр эмес экенибизди ачык эле көрсөттү. Ошон үчүн биз ушундай сабактарды баштадык. Кызыгы, ага болгон муктаждыкты дароо эле байкадык. Түз эфир учурунда мугалимдер кошулуп , активдүү суроолорду берип жатышты. Жалпысынан жогорку окуу жайлардын студенттерине сабак беребиз. Ушул кризистен пайдаланып, онлайн билим берүүгө өтүп алсак да болот. Бирок ал учурда окуучулардын кайтарымдуулугу же тагыраагы аларга ТВ аркылуу берген билимди текшерүү зарылчылыгы пайда болот".

Аталган вебинарды бир күндө 20 миңден ашуун адам көргөн. Айтмакчы, медиа адистери карантин башталгандан бери KYRNETте көрүүчүлөрдүн саны өскөнүн айтышкан. Ушундан улам окутуу, тренингдер мектеп окуучуларына эле эмес, ар кандай тематика, маселен SMM, туура тамактануу жолдору же фитнес тренер менен машыгуулар да өтүүдө.

Ал эми Инстаграмда атактуулар, блогерлер өзүн-өзү өнүктүрүү боюнча 40 күндүк марафон башташты. Түз эфирде кеңеш айткандардын бири - ишкер, "Курак" форумунун теңтөрагасы Айжан Чыныбаева. Ишкер марафон жана үйдө отурган кезде убакытты туура пайдалануу боюнча кеңештери менен бөлүштү:

Айжан Чыныбаева.
Айжан Чыныбаева.

"Марафон адамдарга өзүн-өзүн өнүктүрүү тууралуу кеңештерди берет. Анын алкагында бир канча спикерлер ар кандай багыттар боюнча күнүгө Инстаграмда түз эфирде колдонуучулардын суроолоруна жооп берет. Негизи эле карантин учурунда үй-бүлө өзүн-өзү алаксытуу үчүн ар кандай пайдалуу иштерди алдын-ала пландап алса болот. Чогуу отуруп кино көрүп, кийин аны же окулган китеп тууралуу талкуу уюштуруп дегендей. Бул чоңдор жана балдар үчүн кызыктуу, алардын ой жүгүртүүсүнө жакшы көнүгүү. Ошол эле тазалыкты сактоо боюнча мисалы, балдар бир күнү чоңдор бир күнү үйдү жыйнайт деп бөлүштүрүп алыңыз. Болушунча күндү кызыктуу өткөрүүгө аракет кылыңыз”.

Ушул эле Инстаграмда "Үйдө отур" хэштеги менен атактуулар ролик, пост жазып таратып, колду жууп, дезинфекция кылуу боюнча дүйнөлүк челленжди колдоп кетишти.

Адистер коронавируска байланыштуу кырдаал, үйдөн чыкпай отуруу шарты адамдарга ар кандай таасир этерин эскертип, убакытты туура өткөрүү, стресске кабылбоо боюнча ар кандай сунуштарды айтып жатышат. Алар стресс иммунитеттин күчүн жоготуп, мунун өзү ооруну жугузуп алуу коркунучун жогорулатарын белгилешет. Ушундан уламбы, вирус тууралуу маалыматтарды ар кандай тамашага айландырган учурлар да арбын.

Вайнерлер үчүн карантин эң көп тамашага алынган темага тез эле айланды. Жогорудагы вайндын автору, актер Актан Рыскелдиев мындай тамашалар элди терс кабарлардан алаксытып, ошол эле маалда үйдө отуруп, эрежелерди сактоого чакырат дейт:

"Эң башкы кеңеш - үйдө отур. Үйдө отуруп дүйнөнү сактай аларыңа ишен деп жатабыз да. Ошон үчүн биз да болушунча элге ушундай кеп-кеңештерди берип жатабыз".

25-марттан тартып өлкөдөгү айрым аймактарда анын ичинде Бишкекте коменданттык саат киргизилди. Социалдык тармактарда кызуу талкууга алынган бул видеонун автору өкмөттүн эрежеси аткарылып жатканын текшергиси келгенби, айтор кечки саат тогузда Бишкектин ээн көчөлөрүн телефонго тарта баштаган.

Автордун бул видеосун патрулдук автоунаа менен келген милиция кызматкерлери токтотуп калды. Сыягы, бул адам өзгөчө абалды бузуп, милиция кармап кеткен адамдардын катарына кошулду окшойт.

Ушундай тамаша аралашкан билдирүү, посттор социалдык тармактарда тарап жатат. Өлкөнүн айрым аймактарында өзгөчө абал 15-апрелге чейин кабыл алынганын эске салабыз. Адистер бул убакты билим алуу, китеп окуу же дагы башка пайдалуу иштерге жумшоону сунуш кылышат.

Эскертүү!

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Беттин көркү нур менен

Иллюстрациялык сүрөт.

"Сөз дайра" берүүсүндө бет, кеп, кепе деген сөздөрдүн маанисин чечмелейбиз.

«Бет» деген сөздү чечмелейли. «Бети сууктан үшүп кетти». «Бети албырып чыкты». «Бети купкуу боло түштү». «Бетинин нуру өчүп калыптыр».

* * *

«Эр жигит эл четинде, жоо бетинде». «Бети ачылары менен душман алсыз болуп калат». «Келин кайнатасынын үйүнө барганда бетин басып жүгүнүп кирди». «Көлдүн бети көйкөлүп турат». «Жердин бети көөп келатты». «Быйыл деги эле Күндүн бетин көрбөдүк».

* * *

«Бети жок неме экен, бир кесим этке таарынып, оозуна келгенди оттоп жүрөт, ооруп калган окшойт» дейт. «Ал айткан сөз 7-томдо, 132-бетте» дейт. «Анын колу жабыла ат коюп жөнөп калышты» дейт. «Бет бактырбай бороон боздоп туруп алды» дейт.

* * *

«Балам эми китепти өз бет алдынча окуп калды» дейт. «Бетме-бет чыга калды» дейт. «Экөө акыры бет маңдай кезигишти» дейт. «Анын адаты, бет алды сүйлөй берет» дейт.

* * *

Эми «кеп» сөзүнө келели. «Кеп сал», «кеп айт», «кеп ур». «Жип кессең - узун кес, кеп салсаң - кыска сал» деген макал айтылат. «Кеп урушуп отурдук» дейт, кеп салышып отурдук дегенди билдирет.

* * *

«Кептен кеп чыгып, ал кайдан келип, кайда баратканын бүт айтып берди» дейт. «Айткан кептин учуна чык» дейт. «Кеп жебеген кежир экен» дейт. «Кеп-сөзгө келбеген иттиги бар эле» дейт. «Кепке да, эпке да келбеди» дейт. «Керүүдөгү талдайсың, кеп айттырсак кандайсың?» деген ыр саптары жазылып калган.

* * *

«Кеп» сөзүнүн экинчи мааниси - «Кеби кетип калган үй экен» десе, «кейпи начарлап, эскирип калган үй дегени. «Кеп жыгач» дейт. «Өтүкчү ултарчу өтүгүнүн кеп жыгачын колуна алды» дейт. «Кеп баштык» дейт. «Кеп такыя» дейт. «Эчкини кеп союп, чанач кылды» дейт. «Кеп дөңгөч» дейт. «Агай тарых музейине жапайы айбанаттардын кебин жасаган» дейт.

* * *

«Кеп» сөзүнүн үчүнчү мааниси - «кепкең үй экен» десе, кең үй экен дегени. «Ичи кепкенен» дейт. «Кеңиптир, кепкең жолуңуз» дейт.

* * *

Төртүнчү мааниси - «Кепе шалаш» дейт. «Там кепе» дейт. «Жер кепе» дейт. «Ат кепе» дейт. «Уй кепе» дейт. «Тоок кепе» дейт. «Кепе-сепе экен» деп коёт. «Чөп кепе» деп да коёт.

* * *

«Кепер» дегенди көбү азыр биле беришпейт. Организмдеги өтө ысыкты - кыргыз табыптар «кепер ысык» деп, тескерисинче организмдеги өтө суукту - «кепер суук» деп коюшкан.

Эскертүү!

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Санаага салган насыя, жолдо калган студенттер

Маевка, 27-март, 2020-жыл

Дүйнөнү бейпайга салып жаткан коронавируска байланыштуу түзүлгөн кырдаал «Азаттык» радиосуна кайрылгандардын санын да көбөйттү.

"Эл үнү" программабызга кайрылгандардын көбүн "Ишсиз, маянасыз отуруп калган кезде банктан алынган насыяны кантип төлөйбүз?" деген маселе түйшөлтүүдө.

Ошондой эле чет өлкөлөрдөн өз мекенине кайта албай, жардам сураган жарандарыбыздын кайрылууларына орун беребиз.

Суроо узаткандардын бири Марат Кошалиев:

- Кредитти кантип төлөйбүз? Мисалы, биздин үй-бүлөдө мен эле иштеп бала-чакамды багам. Азыр карантин учурунда кантебиз?

Кыргызстандын биринчи вице-премьер-министри Эркин Асрандиев 26-марттагы брифингде төмөнкүчө жооп берди:

- Түзүлгөн кырдаалга байланыштуу Улуттук банк тарабынан коммерциялык банктарга бардык төлөмдөрдү, анын ичинде негизги сумма жана үстөк төлөө мөөнөтүн үч айдан кем эмес мөөнөткө узартуу боюнча сунуш берилген. Андан тышкары «насыя өз убагында төлөнбөгөнү үчүн айып пул салынбайт» деген так чечим кабыл алынган. Демек, төлөө мөөнөтү өтүп кетсе дагы эч кандай айып пул салынбайт.

Беш балалуу эне Маматова Манира «өзгөчө абал учурунда көчөгө чыга албай, балдарыбызга жөлөк пул алууга документтерди чогулта албай жатам. Аны өткөрүү мөөнөтү узартылабы?

- Беш баланынын апасымын. Эч жерде иштебейм. Жөлөк пул алып, күнүмдүк оокат ашыбызды эптеп келатканбыз. Жөлөк пулдун мөөнөтү марттын онунда бүттү. Кайрадан документ чогултуп тапшырууга кырдаалга байланыштуу үйдөн чыга албай калдым. Балдарым жаш. Кичүүсү бир жаш төрт айлык. Биздин абалыбызды түшүнүп, өкмөт кол сунуп, жардам берет деген үмүттөмүн. Кырдаалга байланыштуу азык-түлүк да камдай албадык. Кандай кылсак болот?

Эмгек жана социалдык коргоо министринин орун басары Ализа Султанбекова төмөнкүдөй жооп узатты:

- Биз азыр өкмөткө буйрук даярдап сунуш киргиздик. Ал буйрукта көрсөтүлгөн жөлөк пулдун мөөнөтү ушул күндөрү бүтүп жаткандарга узартылары белгиленген. Азырынча айтыш эрте. Эч кандай кам санабай эле койсун, бул айдыкын толук төлөп бердик, кийинки айдыкын төлөп бергиче ал буйрук кабыл алынып калат деген үмүттөмүн.

Өз атын атагысы келбеген жаран атайын эсепке түшүп жаткан каражат кандай пайдаланылып жатканына кабатыр экенин билдирди.

- Коронавируска каршы күрөшүү үчүн атайын ачылган эсепке которулган акча боюнча айтайын дегем. Азыр бул жерге 11 миллион сомдон көп акча чогулду деп айтып атышат. Бирок биз баарыбыз эле андан көп акча которулганын билебиз. Ушул боюнча силер иликтөө жүргүзүп көрсөңүздөр.

Вице-премьер-министр Эркин Асрандиевдин жообу:

- Бул каражаттар үчүн Финансы министрлигинде атайын эсеп ачылган. Андан тышкары эки мамлекеттик банк: Айыл банк менен РСК банкта дагы эсептер ачылган. Ал эки банкка түшкөн акча күн сайын Финансы министрлигинин эсебине которулуп турат. Бүгүнкү күнгө карата 35 миллион 294 миң сом чогулду. Башка жарандарыбыз, айрым ишкерлерибиз да салымдарын өз алдынча кошуп жатышат.

Ошол эле маалда бул акча кайда коротулаары тууралуу дагы көп суроолор пайда болууда. Мен силерге айтып кетейин, өз ыктыяры менен берип аткан каражаттарды «бир гана эсепке топтогула” деп биз айта албайбыз. Анткени муну жарандарыбыз өз эрки менен жасап жатышат. Мен жогоруда айткан эсептерден тышкары, башка банктарда өз демилгелери менен башка да эсептер ачылышы мүмкүн. Биз буга тыюу сала албайбыз. Ошондуктан интернетте «15 миллион, 5 миллион, үч миллион сом которулду» деп жүрөт. Анын баары сөзсүз эле ошол Финансы министрлигинин эсебине түшүп атат деген ой туура эмес.

Үч эсепке канча акча түшсө биз ошого гана жооп бере алабыз. Финансы министрлигинде ачылган эсеп жана анда топтолгон каражат боюнча коомдук байкоочу кеңеш түзүлүп атат. Ага эки депутат жана коомчулуктан эки-үч адам кошулат. Аны коомчулук өзү сунуштап атат. Ал кеңешмеге ким киргенин жакын арада жарыялайбыз. Ошол кеңешме күн сайын топтолгон каражатты көзөмөлдөп, каякка, эмнеге корогонун, канча сомго эмне сатып алынганына байкоо салып турат. Ошондой эле биз интернетке да жарыялап турабыз.

Эң негизги максат каражат даректүү муктаж болгон адамдарга, медициналык кызматкерлерге түз жетиш керек. Бул каражаттын колдонулушу болушунча ачык-айкын болушу зарыл.

Ара жолдо калган студенттер

Польшада жана Түркияда окуган кыргыз жарандары «өлкөгө келе албай жатабыз, Билим берүү министрлиги көмөк көрсөтө алабы?” деп суранышты. Алардын бири Түркиядан чалган Абдуллах Иминов абалын мындайча түшүндүрдү:

- Кыргызстандын жаранымын. Азыр Түркияда студентмин. Бул жакта коронавируска байланыштуу университеттерде окугандар каникулга таркатылды. Мындан улам биз жашаган жатаканалар жабылды. Ошентип чет өлкөлүк студенттер көчөдө калдык. Биздин жашай турган жерибиз жок. Кыргызстанга учуп кетели деп билет алсак, авиакаттамдар токтоп калды. Бишкек-Стамбул чартер каттамдары жүрүп жатканын уктук. Кантип кетиш керек? Эмне кылсак болот?

Билим берүү жана илим министрлигинин Эл аралык бөлүмүнүн башчысы Чынара Мааткеримованын жообу:

- Билим берүү министрлиги Коопсуздук кеңешинин чечимдерин аткаруу максатында 16-19-март күндөрү Кыргызстандын чет мамлекеттердеги элчиликтерине жана кырктан ашуун мамлекеттин Билим берүү министрликтерине кат жөнөтүп, ал жактарда окуган кыргызстандык студенттердин тизмелерин сураганбыз. Онго жакын өлкөдөн тизмелерди алдык. Анын ичинде Польшадагы студенттер бар. Биз алар менен байланыштабыз. Андан тышкары ал тизмелерди биз Коопсуздук кеңешине, республикалык штабга жана өкмөт аппаратына тапшырабыз. Өкмөт Тышкы иштер министрлигине жана Транспорт министрлигине тапшырма берип, чет жактарда калган студенттерди алып келүүнүн жолдорун караштырат.

"Азаттык": Ал эми жолдо калган студенттердин тагдыры кандай болуп чечилет?

Чынара Мааткеримова: Бүткүл дүйнө чек араларын жаап атат. Ар бир өлкө авиакаттамдарды, жол каттамдарын токтотту. Ошондуктан авиакаттамдар ачылган күндөрү Тышкы иштер министрлиги иштеп чыгат болуш керек. Жол ачуу маселеси, асманды ачуу маселесин, биз чече албайбыз. Мүмкүн болгондо топтоп чыгарып кетиши ыктымал.

Вьетнамда калган мигранттар

Вьетнамдын Нячаң шаарында мейманканаларда иштеген 20дан ашуун кыргызстандык учурда өз мекенине кайта албай турат. Бул тууралуу алардын бири Кутман Молдакунов «Азаттыкка» билдирди.

- Кыргызстанга кайталы деп болгон акчабызга билет алганбыз. 26-мартта Вьетнамдан Новосибирскиге, ал жактан Бишкекке учмакпыз. Аэропортко барганыбызда, «S-7 Airlines» компаниясы «алгач бортко орусиялыктарды гана алабыз, орун калса силерди батырабыз» деп айтышты. Бирок биз батпай калдык. Эми Орусия чет жактан баргандарды кабыл албай тургандыгы кабарланууда. Эмне кыларыбызды билбейбиз. Биз турист эмеспиз, бул жакта иштеп, тапканыбызды Кыргызстанга салып келатабыз.

Тышкы иштер министрлигинин расмий өкүлү Уланбек Дыйканбаевдин 27-мартта берген жообу:

- Жардам, албетте, болот. Бирок бул бир күндө же бир саатта чечиле турган маселе эмес. Республикалык штабга бардык мамлекеттик органдар тартылган. Кандай негизде жардам беребиз, баары макулдашылып, такталып чечилет. Четтеги жарандарыбыз Кыргызстандын чет өлкөлөрдөгү элчиликтери жана консулдуктары менен байланышта болуп турушу керек.

"Азаттык" радиосунун "Эл үнү" программасына +996-550-98-87-55 номери аркылуу кайрылсаңыз болот.

Эскертүү!

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Айылдык кеңештин катчысын атып салышкан

«Ата-Бейит».

Мурзабек Тазабек уулу - алгачкы муун интеллигенттердин бири. Айылда агартуу, чарба жагында иштеп жүргөн кезинде камакка алынып, 1938-жылы атылып кеткен.

Анын үй-бүлөсү көргөн азап-тозокторду айтып отурса узун сөз. 1958-жылы акталган.

Сталиндик репрессиянын курмандыктарын «Эскерүү китебинде» Мурзабек Тазабек уулу жөнүндө кыскача маалымат берилген.

Архивдик маалымат

«Аты-жөнү: Тазабеков Мурзабек, 1896-жылы Кыргыз ССРинин Ысык-Көл областындагы Жети-Өгүз районундагы Жаргылчак селосунда туулган.

Улуту: кыргыз.

Жашаган жери: Кыргыз ССРинин Ысык-Көл областындагы Жети-Өгүз району, колхоздун мүчөсү.

Камакка алынган: 5-март, 1938-жыл, антисоветтик агитациясы үчүн.

Өкүм: 13-март 1938-жыл, эң жогорку жазага өкүм чыгарылган.

Эскертүү: 27-апрель, 1989-жылы акталган».

Мурзабек Тазабеков Көл кылаасындагы Жети-Өгүз районундагы Кичи-Жаргылчак айылындагы алгачкы агартуучу, биринчи мугалим, арабча жазганды, окуганды билген сабаттуу адам болгон.

Кичине кезинен Жети-Өгүз, Кызыл-Суу, Каракол жакта медреседен окуп, кат таанып, бир топ жыл айылындагы балдарды окуткан. Кийин совет бийлиги келгенде «Үлгүлүү жаш» колхозунун текшерүү комиссиясынын төрагасы, 1938-жылы Ак-Терек айылдык кеңешинин катчысы болуп иштеген. Ушул жылы аны «революцияга каршы үгүт жүргүзгөн, совет бийлигин жактырбаган жат элемент» деп, «улутчул» деген айып коюп, Фрунзеде «үчилтиктин» өкүмү менен камалганына бир ай толо электе атып салышкан. Ошентип 39 жаштагы чарба кызматкери айыпкер аталып, оор күнөөгө кириптер болгон. Андайларга аёо болчу эмес, баарына РСФСР Кылмыш кодексинин 58-беренеси колдонулган. Совет бийлиги ойго кирбес опуртал айып менен өз элин кызыл кыргынга салган.

Мурзабек Тазабек уулу кантип жок кылынганы жакындарына деле белгисиз бойдон калган. Билгендердин айтымында, эрте жазда малчылардын ал-абалын билип келгени тоого барып, андан кайтып келип НКВД издеп келгенин угат да, «күнөөм жок болсо эмнеге чакырды экен» деп айылдык кеңештин кеңсесине кеткен бойдон кайрылган эмес. Ошол күндөн тартып аялы Турсун азап тартып, күйөөсүн көрүп келиш үчүн үч айлык кызын көтөрүп жөө-жаландап башында Караколго, кийин Фрунзеге чейин каттаган. Мурзабек Тазабек уулунун үй-бүлөсү кандай азаптарга туш келгени кызы Бурулуш Мурзабекованын 2013-жылы Бишкектен чыккан «Менин атам (Тагдыр)» деген эскерүү китебинде кенен-кесир баяндалган.

«Контурдун үй-бүлөсү», «контурдун кызы» деген уйгактай жабышкан жалаадан корунган кызы кандай тоскоолдуктарга кабылганы өкүнүч менен эскерилген.

«Комсомолго өтөрдө өмүр баянымды айтардан мурда эмне дээримди билбей, кыска гана «атам өлгөн» дей салып, атамдын «чыккынчы, душман» экенин классташтарым билип коюшпасын деп, эки бетим ысып чыкканы али жадымда. Кийин жогорку окуу жайын бүтүп, КПССтин катарына өткөндө деле атабыздын кылган ишине нааразы болуп, ата мээримине куса болуп турсак да, сезимибизде бир чоң күч жек көрүүгө мажбур кылчу. Атабыздын эмне иш кылганын 3-4 жаштагы бала кайдан билет элем», - деп жазат Бурулуш Мурзабекова.

Бурулуш энеге окшоп атасынан эрте ажырагандар ал кезде көп болчу. Алардын атасын жаңы бийлик душман катары жок кылып, сөөгү кайсы жерде жашырылганы да жабык сыр бойдон калган. Бир жубантчу нерсе - совет бийлиги анын жакындарын кодулап, туугандарын абакка тыгып, балдарын жетимдер үйүнө өткөрткөн жок.

Караколдун жөө жолу

Ал кезде «эл душмандарынын» жакын туугандары опсуз азапка туш келишкен, аялдары сүргүнгө айдалып, балдары жетимдер үйүнө өткөрүлүп, канча тагдырлар жок жеринен күйүп кетти. Мурзабек камалып кеткенден кийин Турсун апа жөө-жалаңдап Караколго канча каттады? Эч кимге арызын айтпай башына туш келген азапты көтөрдү. Убакты-сааты болуп калганда балдарына алардын айрымдарын айтып берчү. Жаргылчак айылы менен Караколдун ортосу картадан жакын көрүнгөнү менен жөө кишиге итапкан жол.

««Кичи-Жаргылчактан жөө чыкканыбызда, Шалбаага чейин тынбай жүрүп отуруп, ошол жерден өргүп алып, эртеси Караколго эрте кирип барчубуз. Атаңа тамак-аш, кийим-кече алып баратканда колумда кичинекей эмчектеги бала. Ошондо буттун таманы мөлтүрөп, жерди басуудан заарканып, суй жыгылчубуз. Айлыбыздан Абылкасым деген адам да кошо айдалбадыбы, анын аялы Акжолтой экөөбүз бирге бараар элек, - деп көзүнүн жашын төгүп, терең улутуна андан аркы кебин уланта турган. - Атаңдан кеткен боюнча кат-кабар алган жокпуз. Караколдун түрмөсүндө отурганда нечен курдай жөө барган күндөр болду, ал кезде кайдагы унаа, кайдагы ат, болгон мал-мүлктү конфискациялап алса...

Биз менен кошо күйөөлөрүнө тамак кийиргени жазуучу Аалы Токомбаевдин аялы, дархандык Жунуштун аялы да барар эле. Эч бирөөбүздүн алып барган азык-түлүгүбүздү алмак түгүл иттер менен арсылдатып кубалап, машине менен суу чачып, түрмөнүн эшигине да жолотушчу эмес. Үйүбүздүн маңдайында бир чети кошуна, бир чети Азарбектин тукумдары деп эсептелген ошол кездеги «Үлгүлүү Жаш» колхозунун башкармасынын төрагасы Момокеев Жумадылдан баланы догдурга алып барууга машине сурасам «контрдун үй-бүлөсүнө ат берүүгө болбойт го» деп тескери басып кетпедиби. Ошентип жүрүп 3 айлык Шааркан деген кызыма суук тийип, эти ысып-күйүп, үйгө жетип-жетпей чарчабадыбы. Ошондогу Шаарканым тирүү болсо, сенден эки жаш кичүү болот эле», - деп энем оор үшкүрүп, качанкы өткөн бактысыз тагдырын эске түшүргөндө, көзүн жашка толтуруп, үнсүз отуруп калчу, маркум», деп эскерет Бурулуш Мурзабекова.

Советтик идеологиялык үгүт машинеси ал кезде эл чарба жетишкендиктерин, жети жылдык пландын аткарылышын, советтик жашоо жыргалын күн-түн калктын кулагына куюп, жаркын турмуштун ары жагында эчен бейкүнөө жандар атылып, жок кылынып турганын айтчу эмес. Социализм тарых тактысынан шыпырылып түшкөнчө кандуу кылмышын жашырып, катаал сырды катып келди. Мурзабектин бир уул, эки кызы бар эле. Уулу Мукайыл мектепти аяктагандан кийин чарбалык иштерге аралашып, 50 жашка жетпей каза болуп калган. Энесинин колундагы Шааркан деген үч айлык чүрпөсү түрмөгө жөө-жалаңдап каттаган кезде суук тийип чарчап калды. Турсун эне Караколдон Фрунзеге которулган күйөөсүнө тамак-ашын көтөрүп алып Жаргылчактан Балыкчыга чейин кеме, калган жолун жүк ташуучу машинелерге түшүп келген. Атайын келип жарытылуу жооп ала албай, «алыска айдалган, кат жазууга укугу жок дегендердин катарына кошулган экен» деп айылына кайтып кеткен.

Жакындарынын дайынын билбей ар кайсы мекемелердин босогосун жырткан андайлар ал кезде толтура эле. Кандуу жазалоонун арааны ачылып, адам өмүрү түккө арзыбай турган кез. Мурзабек Тазабек уулу НКВДнын кызматкерлери 1938-жылдын 5-мартында үйүнө издеп келип таппай калышканда тоого качып кетсе аман калар беле? Анын асманында кара булут айланып, тагдыры калтыс учурга капталганын айылдык кеңештин чабарманы Үсөн ата аялына эскертип, «тоого качып кетсин, жабык машине менен көк шапкечендер келишти, келүүчүлөр келди, кеңсеге барбасын, айткыла» деп какшап кеткен экен. «Айыбы жок адамды кантип эле камап, атып койсун» деген баёо ишенимге алданган Мурзабек сөз укпай койгонун Турсун апа өкүнүч менен эскерип жүрүп өтүп кетти: «"Менин эмне кылган күнөөм үчүн камайт экен же ичип-жегеним бар бекен, барайынчы" деп кеңсеге барып бербедиби. Ошол түндөн кийин үйгө кылчайган жок...»

Армандуу балалык

1953-жылы 5-мартта «бардык элдер менен адамдардын улуу атасы» Сталин көз жумган. Тагдырдын тамашасын караңыз - ошондон 15 жыл илгери, 1938-жылы 5-мартта колхоз иштери менен жүргөн Мурзабек Тазабек уулун камакка алышкан. Сталин өлгөндө 1-курстун студенти Бурулуш Мурзабекова өксүп-өксүп ыйлаган. Бир жылдан кийин ал турмушка чыгып, үйүнө төркүлөп келгенде атасынын өлгөнүн угузушкан. Атасынын айыбы жоктугун, ал деле башкаларчылап ак жеринен аёосуз жазага кабылып атылып кеткенин кызы кийин билген. Атасынын жок кылынганын балдары 16 жыл өткөндөн кийин угуп отурушпайбы. Анын кайсы жерде атылганы, сөөгү кайда жашырылганы жакындарына белгисиз бойдон калды. Билим алууга дилгир Мукайыл Мурзабеков арызданып жүрүп атасынын качан атылганын акыры тапкан.

«Көрсө, атамды камалгандан бир айга жеткирбей,1938-жылы 27-мартта эле атып салган тура. Муну мен 1990-жылдын апрель айында атамдын акталгандыгы жөнүндөгү КГБдан, прокуратурадан жиберилген официалдуу дүмүрчөктөрдөн билдим. Өмүр бою бетибизге кара көө болуп келген «контр» деген сөздөн, «контрдун үй-бүлөсү» деген жийиркеничтүү сөздөн кутулдук. Көрсө элдеги «ак ийилет, бирок сынбайт» деген накыл сөз анык экен.

Атам менен абакта бирге олтурган, кийин бошонуп келген Сарыгул, дархандык Жунуш аталардан сураштырсак, түрмөдөгүлөрдү ит ордуна көрүп, жырткычтарча мамиле кылып, кыйнаган тура, кээси таяктын уусу өтүп өлүптүр, балким, атам деле таяктан өлгөндүр...

Атабыздан эрте жетим калыптырбыз. Энебиз бизди, карыган кайын энесин багам деп жүрүп көкүрөгү тешилиптир. Соко айдап, эгин бастырыптыр. Кыскасы согуш убагындагы энелерге таандык оор түйшүктү тартып, алдыңкы колхозчу, звеньевой болуп жүрүп, кийин эс алууга чыгып, картайганда өлдү», деп жазат Бурулуш Мурзабекова эскерүү китебинде.

Атасы камакка алынгандан кийин тестиер Мукайыл апасынын жардамчысы болуп калган. Бурулуш атасынан төрт жашында калган. Мурзабек Тазабек уулу кадимки Солтобай ырчынын тукумдарынан болгон. 1916-жылкы Үркүндө Тазабек ыстарчындын көзү өтүп, балдары Мурзабек, Ысабек, Мааданбек көпчүлүк эл менен Кытайдагы кыргыз качкындардын азап-тозогун башынан кечирген. Тазабек ата уулу Мурзабекти айылдагы казыналык медреседен окуткан. Ал киши оокат-турмушу жетиштүү адам болгон. Уулу Мурзабек көргөн-билгенин кагазга түшүргөн кадыресе жамакчы акын болгон. Анын Сары-Жазга бир топ мергенчилер менен аңчылыкка барып жалгыз аяк жолунан башка катнашы жок алыскы тоо арасындагы жашоо-турмушту жазган узун сюжеттүү ыры сакталып калган. Булардан тышкары ал чоң атасы Солтобайдын айтымындагы бир топ элдик поэмаларды жазып алып кыргыз эл оозеки чыгармаларын чогултуу ишине кол кабыш кылган. Ал эми анын өзүнүн кол жазмалары камакка алынганда жок болуп кеткен. Айтса, ошол отузунчу жылдарга чейин Мурзабек Тазабек уулу айылындагы мергенчилер биримдигинде аңчы болуп азыраак иштеп калган.

Мурзабек Тазабек уулу 1937-1938-жылдары өзгөчө күчөп кеткен кандуу жазалоонун курмандыгы болду. Анын апыл-тапыл камакка алынып, бир айга жетпей атылып кетиши бир топ түкшүмөл суроолорду жаратат. Камакка алынгандан кийин көпкө кармалбай «үчилтиктин» өкүмү менен эң оор жазага кабылышы айылдык карапайым инсандын «жалпы тизме үчүн» гана садагага чабылганын айгинелеп турат. Артында калган жалгыз уулу Мукайылдын талыкпаган аракети менен иш-аракетинде кылмыштын жоктугуна байланыштуу көп жылдан кийин толук акталган. Жалгыз уулу Мукайыл кыйла жыл бою партиялык уюмдун катчысы, кызы Бурулуш ардактуу эс алууга чыкканча мектепте кыргыз тили жана адабиятынан мугалим болуп иштеди. Анын атасына тургузган эстелиги «Менин атам (Тагдыр)» эскерүү китеби болуп калды. Китепте Мурзабек Тазабек уулунун айрым чыгармалары да топтолгон.

Эскертүү!

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Дагы жүктөңүз

XS
SM
MD
LG