Иран 27-марттын кечинде Эр-Рияд шаарынан көп алыс эмес жерде жайгашкан АКШнын “Канзаада Султан” аба базасына чабуул койду. The New York Times жана The Wall Street Journal басылмалары атын атабаган расмий адамдарга таянып, кеминде 12 америкалык аскер жараат алганын, алардын экөөнүн абалы оор экенин жазды. Жоокерлер снаряд түшкөн учурда базадагы имараттын ичинде болушкан.
ЖМКлар бери дегенде бир ракета жана бир нече дрон менен сокку урулганын кабарлашты. Бир нече май куюучу учак зыян тарткан.
Ишемби күнү АКШнын Борбордук командачылыгынын өкүлү CBS News телеканалына жума күнгө карата аскердик операция башталгандан бери согушта 303 америкалык аскер жарадар болгонун билдирди. Алардын 273ү кайра катарга кошулган. Жараат алгандардын 75% мээси чайкалган, 10 аскер дале оор абалда.
Пентагондун расмий маалыматына караганда, Иранга каршы согуш башталган убактан бери америкалык 13 аскер каза болду.
28-февралда Израил менен АКШ Иранга каршы биргелешкен соккуларды баштаган. Анда Ирандын жогорку лидери Али Хаменеи да өлтүрүлгөн. Натыйжада аймакта кырдаал курчуп кеткен.
28-мартта, ишембиге караган түнү Израил Тегеран жана Ирандын башка шаарларындагы буталарына сокку урууну улантканын Би-би-си жазды. Йемендеги хусилер согушка аралашып, Израилге эки ракета учурду. Ливанда "Хезболла" тобу менен байланышы бар журналисттер Израилдин соккусунан өлтүрүлгөн.
CNN жана Times of Israel гезити хусилер ишемби күнү кечинде Израилге эки ракета учуруп, алар атып түшүрүлгөнүн жазышты. Басылмалардын жазганына караганда, алар канаттуу ракета учурушкан.
Мындан сырткары хусилер Израил курортуна жана Кызыл деңизиндеги Эйлат портуна багытталган учкучсуз учактарды колдонушканын, алардын мизи кайтарылганын Times of Israel жана изралдик 12-канал жазды.
Ишемби күнү эртең менен хусилердин өкүлү Израилге карата баллистикалык ракеталардын тобу учурулганын, Израилге каршы операциялар “агрессия аяктаганга чейин” мындан ары дагы улантыларын жарыялады.
Бир топ маалыматтарга караганда, Тегеранда ишемби күнү ири жардыруулар болду.
Израилдин Коргонуу күчтөрү башка буталардын арасында Ирандын Деңиз өнөр жай уюмунун штаб-үйүнө сокку урганын билдирди. Мекеменин маалыматында бул концерн (Marine Industries Organisation) деңиз куралынын кеңири түрүн өндүрүп, иштеп чыгары жазылган. Концерн Европа биримдигинин, АКШ, Британия, жана башка өлкөлөрдүн санкциясына киргизилген. Ирандын бир нече бөлүгүндө анын заводу бар.
- Хуси козголоңчулары (АКШ террордук деп тапкан) акыркы 24 сааттын ичинде Израилге каршы экинчи жолу ракета учурду. Иранды колдогон йемендик топтун бул кадамы Жакынкы Чыгыштагы жаңжалды күчөтүп жибербейби деген кооптонууларды жаратты.
- Израил да Иранга каршы чабуулдарын күчөтүүдө, 28-марттын кечинде Тегерандагы объектилерге сокку урду.
Ал тапта Тегеран "кас эмес" мамлекеттердин кемелерине Ормуз кысыгынан өтүүгө уруксат берерин жарыялады.
Израил болсо Иранга каршы чабуулдарын күчөттү, 28-марттын кечинде Тегерандагы объектилерге сокку урду. Ошентип аймакта согуш күчөп баратат.
Вашингтон күч топтоону улантып, Жакынкы Чыгышка 3500дөн ашуун аскерин жиберди. АКШнын Борбордук командачылыгынын маалыматына караганда, аймакка жөнөтүлгөндөрдүн 2500ү деңиз аскерлери.
АКШнын ысымы аталбаган расмий өкүлдөрүнө шилтеме берүү менен Washington Post гезити Пентагон Иранда бир нече жумага созула турган кургактагы операциялар планын даярдап жатканын жазды.
Ак үй бул маалыматты ырастап же четке каккан жок, бирок мындай даярдыктарды күтүлбөгөн кырдаалдарга байланыштуу пландоо аракети катары түшүндүрдү.
АКШда террордук уюм деп таанылган хуси козголоңчуларынын аракети Америка менен Израил баштаган согуш күчөп кетиши мүмкүн деген коркунуч туудурат. Анткени азыр Иран Перс булуңундагы америкалык аскер базалары жайгашкан араб мамлекеттерин бутага алып жатат. Андан да алыскы жерлерди, мисалы, Кипрди, Инд океанындагы Диего Гарсияны бутага алышы ыктымал, бул жерде Улуу Британиянын аскердик базасы бар.
Хусилердин өкүлү Яхья Сари топ Израилдеги "бир нече маанилүү жана аскердик объектилерди бутага алган ракеталар жана дрондорду учурганын" айтты. Бул аракет "Иран менен Ливандагы "Хезболла" тобу жүргүзгөн аскердик операцияларга туш келгенин кошумчалады.
Израилдин аскерлери Йемен тараптан ракета атылганын ырастап, алар Эйлат шаарынын аймагына жете электе кармалганын жарыялады.
Иран тарабынан көп жыл бою курал-жарак менен камсыздалып жана каржыланып келген хусилер согушка катышуудан баш тарткан, бирок алардын ракета учурганы Йемендеги Баб аль-Мандаб кысыгы бөгөттөлүшү мүмкүн деген кооптонууларды жаратты. Себеби, бул кысык аркылуу дүйнөдөгү мунайдын болжол менен 10 пайызы Суэц каналына өтөт.
Согуш башталганы Иран Ормуз кысыгын бөгөттөп, дүйнөлүк базарга мунай жеткирген танкерлер токтоп турат.
Бир күн мурун телекөрсөтүүдөгү кайрылуусунда Сари Иранга кол салуулар улана берсе же согушка башка тараптар кошулса, "түздөн-түз аскердик кийлигишүүгө даярбыз" деп айткан.
"Көп багыттуу согуш"
Израилдин аскерлери Ирандын Деңиз өнөр жай уюмунун объектисине сокку урганын билдирип, бул кадамын аталган ишкана аскердик, деңиз курал-жарактарын иштеп чыкканына байланыштырган.
Израил армиясынын өкүлү, генерал Эффи Дефрин Ирандын курал өндүрүү мүмкүнчүлүктөрү "бир нече күндүн ичинде" талкаланарын айтты.
"Биз көп багыттуу согушка даярданып жатабыз", - деди Дефрин.
Ошол эле маалда Израил Ливанда Иран колдоо көрсөтүп келген "Хезболлага" каршы абадан жана кургактагы операцияларын баштады.
Ирандын президенти Масуд Пезешкиан өз өлкөсүнүн инфраструктурасы же экономикалык жайлары бутага алынса, ага катуу жооп кайтарыларын эскертти.
АКШнын президенти Дональд Трамп болсо аймакта деңиз аскерлерин жана парашютчулардын санын көбөйтүүнү тапшырган. Алар азыр аймакта турган жана АКШнын базаларына жайгаштырылган 50 000 аскерге кошумча күч катары жөнөтүлгөн.
Пакистан Ормуз аркылуу өтүүгө уруксат алды
Пакистандын тышкы иштер министри Исхак Дар Иран Ормуз кысыгынан Пакистандын желеги астында дагы 20 кеменин өтүшүнө макул болгонун, эки кеменин күн сайын өткөрүүгө уруксат берилгенин айтты.
Пакистан өкмөтү Иран менен АКШнын ортосунда ортомчу болууда. АКШнын тынчтык планын Тегеранга жеткирген. Пакистан бийлигии 29-30-мартта Сауд Арабиясынын, Түркиянын жана Мисирдин тышкы иштер министрлерин кабыл аларын жарыялады.
Пакистан Иран менен чектеш өлкө, тараптардын чек арасы 900 чакырымга созулат. Пакистанда шиялар көп. Ирандын калкынын басымдуу бөлүгүн да шиялар түзөрү белгилүү.
Исламабад ошондой эле АКШнын өнөктөшү - бирок терроризмге каршы күрөшүү сыяктуу маселелерден улам эки тараптын алакасында көп учурда чыңалуу пайда болот. Пакистан Перс булуңундагы араб мамлекеттери менен да тыгыз байланышта.
АКШ ушул аптада Иранга согушту токтотуунун 15 пункттан турган планын жиберген.
Израилдик 12-каналдын маалыматына караганда, документте Иран өзөктүк курал менен уранды байытуудан баш тартып, байытылган урандын корун жана бардык маалыматты Атомдук энергетика боюнча эл аралык агенттикке өткөрүп бериши керек, Натанз, Исфахан жана Фордодогу өзөктүк объектилерин жок кылып, аффилирленген топторду каржылоону токтотушу, Ормуз кысыгын ачып, ракета учурууну чектеши, алардын аралыгын кыскартышы, аны коргонуу максатында гана колдонушу керек деген талаптар кымталган.
The Bangkok Post гезити жазгандай, Тегеран Тайланддын мунай тарткан танкерлеринин кысыктан өткөрүүгө да көнгөн. Бирок бул кабар расмий бышыктала элек.
28-февралда Израил менен АКШ Иранга каршы биргелешкен соккуларды баштагандан бери болжол менен 1300 адам мерт болгону кабарланган. Алардын арасында Ирандын жогорку лидери Али Хаменеи да бар. Натыйжада аймакта кырдаал курчуп кеткен.
Иран жооп катары Израилге, Иорданияга, Иракка жана АКШнын Перс булуңундагы аскер объектилери жайгашкан өлкөлөргө дрон жана ракета менен чабуул коюп келет.
Израил Ирандан тышкары, Ливанда Иран колдогон "Хезболла" тобуна байланышы бар объектилерге сокку уруп жатат.
Иран ушул тушта дүйнөлүк мунайдын маанилүү бөлүгү өткөн Ормуз кысыгын дээрлик бөгөттөп турат. Мындан улам мунайдын дүйнөлүк баасы кымбаттады. Ушул тушта Перс булуңунда бир топ соода кемеси токтоп турат.
АКШнын президенти Дональд Трамп Ормуз кысыгын курчоо башталганын жарыялады. Трамптын жекшембидеги билдирүүсүнө караганда, Американын аскер-деңиз күчтөрү "Ормузга кирүүгө жана чыгарууга аракет кылган бардык кемелерди блокадага алат".
Кошмо Штаттарынын Борбордук командачылыгы 12-апрелдин кечинде курчоо Ирандын бардык портторуна тиешелүү экенин жана 13-апрелде Вашингтон сааты менен эртең менен башталарын билдирди.
Трамп флотко Иранга кысыктан өтүү үчүн акы төлөгөн кемелердин баарын аныктап, кармоону тапшырды.
"Мыйзамсыз төлөм төлөгөн ким болбосун ачык деңизден коопсуз өтө албайт", – деди ал.
Жалпыга маалымдоо каражаттары жазгандай, Иран акыркы жумаларда айрым кемелерден кысыктан өтүү үчүн миллион долларга чейин акы алган. Мындай шартты негизинен Иран жана анын көмүскө флоту менен байланышы бар 250дөй кеме кабыл алганы айтылган.
Президент Трамп АКШ Ормуз кысыгын минадан тазалап, кандай чабуул болбосун катуу жооп кайтарарын эскертти.
11-12-апрелде Пакистанда өткөн Иран менен сүйлөшүүлөр тууралуу комментарий берип жатып Трамп тараптар өзөктүк маселе боюнча мунаса таппаганын айтты.
Ирандын Ислам революциясынын сакчылар корпусу жекшембинин түнү Ормузга жакын аймакта кандай аскердик кемелер пайда болбосун Тегеран муну ок атышууну токтотуу кежимин бузуу катары карай турганын жарыялаган.
Билдирүүдө кысык ирандык күчтөрдүн көзөмөлүндө экени, жарандык кемелер андан атайын шарттарды сактоо менен өтүп жатканы айтылат.
АКШ менен Иран өткөн аптада ок атышууларды эки аптага токтотууну макулдашкан. Келишимге ылайык, Ормуз кысыгы ачылышы керек болчу. Кемелердин кыймылы бир аз убакыт калыбына келип, Израил Ливанга сокку урганда Тегеран кайра жаап койду.
Шерине