1991-жылдын соңунда Советтер Союзу ыдырады. Мунун алдында союздук республикаларда эгемендик жана көз карандысыздык үчүн массалык митингдер өткөн.
СССРдин ыдырашы, демократиялык кыймылдар
![Ала-Тоо аянтындагы нааразылык жыйын. 1990-жылдын 5-июну. Советтик Кыргызстанда демократиялык реформаларды жүргүзүүнү жана Ош жергесинде 4-июнда башталган этностор аралык кагылышууну тез арада токтотууну талап кылган кыргызстандыктар (көбүнесе жаштар) Бишкектин Борбордук Ала-Тоо аянтында ири нааразылык жыйынына чогулду. 1990-жылдын 5-июну. Ж.Жекшенин жеке архивинен.](https://gdb.rferl.org/110ba460-3028-45b2-99b8-171b7a52eb7e_w1024_q10_s.jpg)
1
Ала-Тоо аянтындагы нааразылык жыйын. 1990-жылдын 5-июну. Советтик Кыргызстанда демократиялык реформаларды жүргүзүүнү жана Ош жергесинде 4-июнда башталган этностор аралык кагылышууну тез арада токтотууну талап кылган кыргызстандыктар (көбүнесе жаштар) Бишкектин Борбордук Ала-Тоо аянтында ири нааразылык жыйынына чогулду. 1990-жылдын 5-июну. Ж.Жекшенин жеке архивинен.
![“Кыргызстан Демократиялык Кыймылынын" өкүлдөрү Фрунзе (азыркы Бишкек) шаарынын борбордук аянтында нааразылык жыйынын куруп, советтик аскерлердин Балтика өлкөлөрүнөн чыгарылышын талап кылышты. 1991-жылдын 21-январы. Ж.Жекшенин жеке архивинен. ](https://gdb.rferl.org/ec2d8fd1-c653-47c3-a2a6-fd45a2b2e5f4_w1024_q10_s.jpg)
2
“Кыргызстан Демократиялык Кыймылынын" өкүлдөрү Фрунзе (азыркы Бишкек) шаарынын борбордук аянтында нааразылык жыйынын куруп, советтик аскерлердин Балтика өлкөлөрүнөн чыгарылышын талап кылышты. 1991-жылдын 21-январы. Ж.Жекшенин жеке архивинен.
![Кыргызстанда 1990-жылдын май айында "Кыргызстан демократиялык кыймылы" (КДК) негизделип, көп партиялуулук, демократияны камсыз кылуу ураандарын чакырган. "1990-жылдын октябрынын соңундагы окуялар - Кыргызстанда коммунисттик режимдин башчысынын бийликти шайлоо жолу аркылуу тынч өткөрүп берүүсүнүн өрнөгү, тынч өткөн “түстүү ыңкылаптын” алгачкы баскычы болуп калды",- деп жазат белгилүү тарыхчы, профессор Тынчтыкбек Чоротегин.](https://gdb.rferl.org/39dd5d4b-888b-461e-acb9-510795f51e7f_w1024_q10_s.jpg)
3
Кыргызстанда 1990-жылдын май айында "Кыргызстан демократиялык кыймылы" (КДК) негизделип, көп партиялуулук, демократияны камсыз кылуу ураандарын чакырган. "1990-жылдын октябрынын соңундагы окуялар - Кыргызстанда коммунисттик режимдин башчысынын бийликти шайлоо жолу аркылуу тынч өткөрүп берүүсүнүн өрнөгү, тынч өткөн “түстүү ыңкылаптын” алгачкы баскычы болуп калды",- деп жазат белгилүү тарыхчы, профессор Тынчтыкбек Чоротегин.
![1986-жылдын декабрындагы "Желтоксан" деген аталыш менен тарыхта калган Алматыдагы окуялар Советтер Союзундагы масштабдуу демонстрациялардын бири болгон.](https://gdb.rferl.org/86c23a22-622b-4452-a196-1b4588a082f3_w1024_q10_s.jpg)
4
1986-жылдын декабрындагы "Желтоксан" деген аталыш менен тарыхта калган Алматыдагы окуялар Советтер Союзундагы масштабдуу демонстрациялардын бири болгон.
![Бул окуя Казакстандын тарыхында эркиндик үчүн жаштардын күрөшү катары калды.](https://gdb.rferl.org/2244735b-537b-4094-85c1-ba5f568dbe26_w1024_q10_s.jpg)
5
Бул окуя Казакстандын тарыхында эркиндик үчүн жаштардын күрөшү катары калды.
![Казак жаштары Кремлдин Казакстандын Компартиясынын Биринчи катчысы Динмухамед Кунаевди бошотуп, ордуна Геннадий Колбиндин дайындалышына каршы чыгышкан.](https://gdb.rferl.org/73c2fd5b-0338-49ca-8f7e-7b0e75a1d6b6_w1024_q10_s.jpg)
6
Казак жаштары Кремлдин Казакстандын Компартиясынын Биринчи катчысы Динмухамед Кунаевди бошотуп, ордуна Геннадий Колбиндин дайындалышына каршы чыгышкан.
![Демонстрацияны таратуу үчүн советтик жетекчилик Орусиядан аскерлерди жөнөтүп, күч менен баскан. ](https://gdb.rferl.org/d60a2778-e24c-44ed-a181-d6d68a537c5d_w1024_q10_s.jpg)
7
Демонстрацияны таратуу үчүн советтик жетекчилик Орусиядан аскерлерди жөнөтүп, күч менен баскан.
![1991-жылдын апрели, Минскидеги Ленин аянтындагы иш таштоо.](https://gdb.rferl.org/4739e903-dedb-4d09-863e-f6e4258a9f01_cx0_cy2_cw0_w1024_q10_r1_s.jpg)
8
1991-жылдын апрели, Минскидеги Ленин аянтындагы иш таштоо.
![Жүз миңдеген кишилер катышкан Литвадагы митинг. Вильнюс, 1989-жылдын 23-августу.](https://gdb.rferl.org/8a4f778a-7e25-4fd2-8cc4-ff701bac29e2_w1024_q10_s.jpg)
9
Жүз миңдеген кишилер катышкан Литвадагы митинг. Вильнюс, 1989-жылдын 23-августу.
![Краснодардагы крым татарлары өз тарыхый журтуна кайтууга уруксат кылууну талап кылышты, 1988-жылдын 6-марты. Крым татарларынын өкүлдөрү байма-бай нааразылык жыйынын өткөрүп, 1944-жылы жазыксыз жерден атажуртунан куулганын билдирип, кайра кайтарууну талап кылышкан.](https://gdb.rferl.org/453bb133-f28d-428e-adac-96f2670c9814_cx0_cy2_cw0_w1024_q10_r1_s.jpg)
10
Краснодардагы крым татарлары өз тарыхый журтуна кайтууга уруксат кылууну талап кылышты, 1988-жылдын 6-марты. Крым татарларынын өкүлдөрү байма-бай нааразылык жыйынын өткөрүп, 1944-жылы жазыксыз жерден атажуртунан куулганын билдирип, кайра кайтарууну талап кылышкан.
![Украина Элдик Кыймылынын улуттук көз карандысыздыкты талап кылган жыйыны. Киев шаары, 1989-жылдын 23-октябры. Бул демократиячыл кыймыл 1989-жылы 16-февралда өз "Манифестин" жарыялап, анда улуттук кайра жаралуу жана мамлекеттик көз карандысыздык идеялары камтылган.](https://gdb.rferl.org/a97ae233-d7d1-4609-bbff-5e499bdd654e_w1024_q10_s.jpg)
11
Украина Элдик Кыймылынын улуттук көз карандысыздыкты талап кылган жыйыны. Киев шаары, 1989-жылдын 23-октябры. Бул демократиячыл кыймыл 1989-жылы 16-февралда өз "Манифестин" жарыялап, анда улуттук кайра жаралуу жана мамлекеттик көз карандысыздык идеялары камтылган.
![Грузиянын улуттук армиясынын жоокери эгемендик жарыяланганына кубанып бийлеп жатат. Тбилисидеги аянт, 1991-жылдын 10-апрели.](https://gdb.rferl.org/8a69951b-ebac-41e0-8c5d-d08631c3389c_w1024_q10_s.jpg)
12
Грузиянын улуттук армиясынын жоокери эгемендик жарыяланганына кубанып бийлеп жатат. Тбилисидеги аянт, 1991-жылдын 10-апрели.
![Тажикстандын Дүйшөмбү шаарындагы нааразылык жыйын, 1990-жылдын 15-февралы. 1990-жылдын 12-февралында Тажикстанда тополоң болуп, 28 киши набыт кеткен.](https://gdb.rferl.org/d1da81aa-23dd-4efe-9a05-36b34dd8ccd8_cx0_cy18_cw0_w1024_q10_r1_s.jpg)
13
Тажикстандын Дүйшөмбү шаарындагы нааразылык жыйын, 1990-жылдын 15-февралы. 1990-жылдын 12-февралында Тажикстанда тополоң болуп, 28 киши набыт кеткен.
![1991-жылы 19-августта КПСС БКнын мүчөлөрүнүн тобу эгемен республикалар шериктештигин түзүүгө жол бербөө максатын көздөп, кутум уюштурган. Москванын Калинин проспектиндеги танкалар.](https://gdb.rferl.org/ea236558-dd1c-4a21-b470-e69b57dd14ee_w1024_q10_s.jpg)
14
1991-жылы 19-августта КПСС БКнын мүчөлөрүнүн тобу эгемен республикалар шериктештигин түзүүгө жол бербөө максатын көздөп, кутум уюштурган. Москванын Калинин проспектиндеги танкалар.
![Кишинёвдогу Молдова элдик фронту уюштурган митинг. 1989-жылдын июнь айы. Митингчилер республиканын саясий жана экономикалык көз карандысыздыгын, улуттук тилдин расмий макамын талап кылышкан.](https://gdb.rferl.org/585a654c-5cb6-40d9-843b-b8259c43f001_cx0_cy2_cw0_w1024_q10_r1_s.jpg)
15
Кишинёвдогу Молдова элдик фронту уюштурган митинг. 1989-жылдын июнь айы. Митингчилер республиканын саясий жана экономикалык көз карандысыздыгын, улуттук тилдин расмий макамын талап кылышкан.
![Азербайжан эгемендүүлүгүн жарыялагандан бир айдан кийинки Бакудагы митинг. 1991-жыл, 21-сентябрь.](https://gdb.rferl.org/f52bccc5-0a7f-4812-b1a9-c7fa62b1e70d_w1024_q10_s.jpg)
16
Азербайжан эгемендүүлүгүн жарыялагандан бир айдан кийинки Бакудагы митинг. 1991-жыл, 21-сентябрь.