Кыргызстан

Эң мыкты фильм сыйлыгын “Качкын” тасмасы жеңип алды. Режиссер Дастан Жапар уулунун кулчулук жана көмүскөдөгү маңзат соодасы тууралуу фильми улуттук киносынактын бир канча номинациясына илинген.

Режиссер Дастан Жапар уулу тасманын өзөгү турмушта болгон окуядан алынган дейт:

"Чек арада маңзат ташыган эки бала кулчулуктан качып келе жаткан кызга жолугуп калышат. Аны куткаруу үчүн карызга батып, өздөрүнө түйшүк табат. Тасманын сценарийин жазган Актан Рыскелди 2005-жылы Казакстанга иштегенге барган. Ал жерден кулчулукка кабылып, аягында чек арадагы дарыяны кечип качып келген. Ошол окуя мага катуу таасир эткен. Статистиканы карап көрсөм, дүйнөдө 50 миллиондой адам кулчулукка кабылат экен. Бул сан жыл сайын көбөйүп баратыптыр. Кыргызстандын жарандары көбүнчө Казакстан, Орусия, Түркияда ушундай кордукка кабылат экен. Ушул окуядан кийин тасма тартууну чечтим. Баш-аягы 150 миң доллардай кетти. Бул маркетингге жумшалган акчадан тышкаркы сумма."Ак илбирс" сыйлыгын жеңип алганыбыз бир чети күтүүсүз, бир чети күтүлгөн эле окуя болду. "Качкындын" премьерасы алгач Пусандагы кинофестивалында болгон. Андан бери отуздай эл аралык фестивалга катыштык. Эки гран-при, үч мыкты режиссерлук иш, төрт актерлук иш, эки мыкты сценарий сыйлыктарын жеңип алганбыз. Киносынчылар берген дагы сыйлыктар бар. Тасма социалдык драма болгондуктан фестивалдык форматка туура келди десем болот".

Дагы караңыз

"Инимдин кулчулукка кабылышы "Качкынды" тартууга негиз болду"

Кыска метраждуу көркөм тасмалар ичинен Жандос Жолдошевдин "Байланышы" утса, даректүү тасмалардын арасынан Алиман Токтогулова менен Карашев Жанышовдун "Иттер" тасмасы алды.

Борбор Азиянын эң мыкты тасмасы деген номинация казакстандык режиссер Адил Мерекеновдун "Күзгү жел" тасмасына берилди.

"Ак илбирске" тандоо талабы өзгөрөт

“Ак илбирс” киносыйлыгы быйыл 12-жолу уюштурулду. Маданият, маалымат жана жаштар министринин орун басары Марат Тагаев жаңы жылда сыйлык тапшыруу жоболору өзгөрө турганын айтты.

“Он эки жыл мурда аттуу-баштуу режиссерлор, коомдук уюмдар Кыргызстанда да абройлуу сыйлык болсун деген максат менен "Ак илбирсти" уюштурушкан экен. Буга чейин башкы сыйлыкты автордук, артхаус фильмдер алып келген. Бирок Кыргызстанда азыр коммерциялык кинолор да өнүгүп жатат. Алардын эсебинен Кыргызстан чөлкөмдөгү ата мекендик тасмаларды көп көргөн өлкөгө айландык. Мамлекеттин колдоосу жок эле кино жаратып жаткандар да коомдун реалдуу өкүлдөрү. Ошондуктан сынакка коммерциялык тасмалар дагы кошулсун деп талап койгонбуз. Бирок кеп биздин деле талапта эмес, өзүңүздөр билгендей, бул жолу сыйлыкты жаш режиссерлор алышты. “Ак илбирсти” негиздеген адамдар менен да кеңештик. Министрлик 2026-жылы “Ак илбирсти” колго алып, чыныгы улуттук сынакка айлантуу ниетибиз бар. Бир топ жол-жоболорун өзгөртөбүз. Анткени сынак жарыяланганда бирөөлөр тапшырса, бирөөлөр тапшырбай деле коет экен. Чыныгы таланттуу адамдар сыйлыкка деле умтулбайт тура. Ошон үчүн 2026-жылы сынакка баары тегиз катышкандай жол-жоболорду иштеп чыгабыз”.

Дагы караңыз

Эне тууралуу тасма казакстандык көрүүчүлөргө жакты

Өлкөдө соңку жылдары “Кыргыз кереметин” кайра жандантуу аракети жүрүүдө. Расмий маалыматтарга таянсак, акыркы үч жылда кинематографияга бөлүнгөн каражат 11 эсе жогорулап, 80 млн сомдон 951 млн сомго жеткен.

Марат Тагаев сыйлык менен катар өкмөт кыргыз киносун креативдүү индустрияга айлантууга аракет кыларын кошумчалады.

“Бизде кинотеатрларда билет системасы электрондошкон эмес. Кайсы бир режиссер тасма тартса, андан пайда көрүшү керек. Бирок кинотеатрлар режиссерго акысын бербей койгон учурлар да бар экен. Ошону жойгону жатабыз. Андан тышкары “Кыргызфильмге” тиешелүү жерге павильон курабыз. Кино тармагы өнүктү дегени менен бизде азыр кинопавильон жок. Ансыз жакшы тартма жаратуу мүмкүн эмес. 2026-жылы Курулуш, архитектура жана турак жай-коммуналдык чарба министрлиги менен ушунун үстүнөн иштейбиз. Болжолдуу эсеби 1 млрд сомдон ашык. Ал жерде жеке тасмалар эле эмес, коңшу мамлекеттер да келип кино тарткандай болушу шарт. Андан тышкары үн жаздыруучу студия керек. Азыр кино тарткандар Орусияга, Казакстанга барып 15-20 миң доллар төлөп, сапаттуу үн жаздырып келет. Ошол акча Кыргызстанга калсын деп жатабыз. Дагы бир баса белгилей кетчү нерсе, цензура болбошу керек. Чыгармачылык, кино цензура болгон жерде өнүгө албайт, аны бардык мамлекеттик органдар түшүнүүгө тийиш”.

Тагаев муну менен катар “Кыргызфильм” жана “Кыргыз сериалдын” көркөм кеңештеринен өткөн тасма, үчүнчү жолу Кинодепартаменттин көркөм жана экспертизалык кеңешинен дагы өтө турганын белгиледи. Ал эми мамлекеттин буюртмасы менен тартыла турган, тарыхый тасмалар же сериалдар Кыргыз кинематографиясы боюнча улуттук кеңештин кароосунан өтүүгө тийиш.

"Сериал тартуу оңой эмес"

Тарыхый тасмалар демекчи, декабрдын соңунда “Кара кыргыз” сериалынын бет ачары болду. Анда өткөн кылымдын 1920-1930-жылдарындагы кыргыз интеллигенциясы жана алардын мамлекетти түптөөдөгү салымы баяндалат.

“Кыргызсериал” мекемесинин колдоосу менен “Арна продакшн” студиясы тарткан сериалдын режиссеру Сүйүн Откеев. Учурда ал режиссерлук кылган дагы бир сериал – “Чоочун киши” Улуттук каналда көрсөтүлүүдө.

Откеевдин айтымында, "Кара кыргызды" тартуу үчүн 35 млн сом жумшалган.

“Сериалдын түрлөрү көп да. Студияда отуруп эле тарта тургандар бар. Мурда көбүнчө ошондой сериалдарды көрчүбүз. Бирок акыркы жылдары АКШда премиум сериалдар тартыла баштады. Айрымдарынын көркөм тасмадан эч айырмасы жок, керек болсо андан да сапаттуу чыгып жатат. “Нетфликс”, HBO компаниялары азыр ошондой сериалдарга басым жасап калды. Башкаларды айта албайм, бирок өзүм тарткан “Чоочун киши” менен “Кара кыргыз” жогорку сапаттагы сериалдарга кирет. Сериал тартуу кинодон да кыйын. Элдин кызыгуусун аягына чейин тажатпай кармап туруш керек. "Чоочун кишиге" үч жылдан бери элдин кызыгуусу жогору. Улуттук каналда акысыз көрсөтүлүп жатат. Күтүп, чыдамы кеткендер үчүн акы төлөгөндөй кылып киргизип койсок сатып алып көргөндөр да бар. Бизде кинопавильон жок да. Казакстанда, Орусияда ошонун ичинде эле отуруп тартышат. Бизде болсо сериал кинодой эле локация менен тартылып жатат. Андан тышкары сценарий. “Чоочун кишини” бүгүнкү күнгө ылайыктап кайра жазып, азыркы шарттар менен тарттык. Эгер 1970-80-жылдарды тартсак, албетте оор болмок. Ал эми “Кара кыргызда” ошол доорду тарттык да. Тарыхчылардын кеңешин укканыбыз менен сценарийди көркөмдөп жаздык. Бул кинодо боло берчү эле тажрыйба. "Этномедиа" сыяктуу онлайн-платформалар аркылуу мамлекеттин каражатына тартылган кино-сериалдар ушинтип элдин кызыгуусуна ээ болуп, кошумча киреше булактары түзүлүп жатканы эң сонун көрүнүш. Болбосо азыркы учурда көптөгөн телеканалдар контент сатып алууда кыйналып жатышат. Андыктан медиа тармагы өнүгүп, сапаттуу контенттердин монетизациясын күчөтүү керек деп ойлойм”.

Телесериалдардын тарыхын карап көрсөк, өткөн кылымдын 1940-50-жылдары Америкада тартыла баштаган экен. Негизги көрүүчүлөрү үй кожейкелери болгондуктан, аларда үй-бүлө маселесине, сүйүү, айрылуу өңдүү сезимди козгогон темаларга көбүрөөк басым жасалган. Мындан улам киностудиялар сценарий жазууга же режиссерлукка аял адистерди көбүрөөк тарта баштаган.

Декабрдын башында Ош шаарында Борбор Азиядагы режиссер айымдардын кинофоруму өткөн. Аны уюштурган режиссер Асел Жураева аялдар киноиндустрияны өнүктүрүүдө чоң күч экенин белгилеп, Түштүк Кореяны мисалга тартты.

“Кинодо аял-эркекке бөлбөш керек деп айтышат. Бирок аялдардын кинодогу орду чоң экенин дагы айта кетишим керек. Карап көрсөм, Түштүк Кореядагы эң популярдуу дорамалардын сценарийин аялдар жазган экен. Бул өлкөнүн киносу эмес, музыкасы да популярдуу болуп жатпайбы. Искусство өлкө экономикасына салым кошууда. “Оскарды” да алып коюшту. Биз деле ошол деңгээлге жете алабыз деп ойлойм. Жалпысынан алганда аялдар арасында сценарий жазгандар аз. Сценаристтерди Б.Бейшеналиева атындагы искусство университетинде эле окутат. Орусияга барып өз алдынча окуп келгендер бар. Жеке студиялар окутат. Мамлекет ушул жагын дагы эске алып, драматургдарды, сценаристтерди даярдоого көңүл бурушу керек. Ошондо гана кыргыз киносунун өз жүзү пайда болот”.

Дагы караңыз

Динара Асанованын кинодогу жети керемети

Буга чейин режиссер Айбек Дайырбеков “Азаттыкка” кино жаатында бир катар адистер жетишпей жатканын айткан эле.

"Кыргызстанда кино таануучу, искусство таануучулар жок. Аниматорлорду даярдаган окуу жайлар жок. Казакстанда ал илгери эле бар болчу. Ошон үчүн алар азыр ондогон тасмаларды тартып жатышат. Кино сынчыларыбыз жок. Экинчи курамды даярдоо деген жок. Музыкалык драма актерун даярдаган факультет Алматыда бар, Бишкекте жок. Биздеги спектаклдерде бийлер бири-бирине окшош. Анткени хореография профессионалдык деңгээлде актердук факультетте окутулбайт. Айта берсе көйгөй көп".

“Ак илбирс” кино сыйлыгы тапшырылганга чейин бир күн мурда Бишкекте айтылуу режиссер Төлөмүш Океевге эстелик тургузулган. “Кыргыз кереметин” жараткан муундун өкүлүнүн ысымы эгемендик жылдары “Кыргызфильм” студиясына ыйгарылган.

Кыргыз киносунун тарыхында 1960-1970-жылдарда тартылган көркөм тасмалар “Кыргыз керемети” деп аталат. Сынчылар, көрүүчүлөр мындай аталышты Төлөмүш Океев, Мелис Убукеев, Болот Шамшиев, Геннадий Базаров баштаган көрүнүктүү кинорежиссерлордун ысымы менен байланыштырат.

“Бакайдын жайыты” (Төлөмүш Океев), “Ак кеме”, “Караш-караш окуясы”, "Бөрү зындан"(Болот Шамшиев) , “Ак Мөөр”, “Тайгак кечүү” (Мелис Убукеев) “Саманчынын жолу”, “Буктурма” (Геннадий Базаров), жана башка бир топ тасмалар убагында көрүүчүлөрдүн мыкты баасына арзыган.

Бийликтин дарегине сын айткандарга кылмыш иши козголуп, камакка алынган учурлар быйыл да катталды. Ушуну менен бийлик саясий талааны тазаладыбы? Келерки жылы президенттик шайлоого даярдык башталат, бул жарышта альтернативдүү талапкерлер чыгабы?

Жогорку Кеңештин жетинчи чакырылышы алгач парламенттик шайлоо мыйзамдарын түп-тамырынан өзгөртүп, 30 шайлоо округун түзүштү. 90 депутат үчтөн болуп, ошол округдардан шайланып келмек болду. Демилгечилер бул мыйзам президент менен кеңешилгенин айтып, анда парламенттин курамынын үчтөн бирин аялдар түзүшү керек деген аргумент менен коргошту. Анан дагы бир маанилүү жүйөсү депутаттарды тандоо менен президенттик шайлоо мөөнөтүнүн аралыгын алыстатуу эле. Болбосо парламенттик шайлоо 2026-жылдын ноябрында, президенттики 2027-жылдын башында өтүп, өтө жакын болуп калмак.

Шайлоо мыйзамы карала баштаганда коомчулукта парламенттин мөөнөтүнөн мурда тарашы жөнүндө сөздөр жүрүп, парламент төрагасы Нурланбек Тургунбек уулу аны четке каккан. Төраганын сөзү да, кырдаал да жети айдан кийин толугу менен өзгөрдү.

“Ойлогон ойду кыстаган турмуш жеңет дейт. Мен айткан учурда шайлоо мыйзамы кабыла алына элек эле, президенттик шайлоонун датасы да коюла элек болчу. Демек, өзгөртсө болот. Бул жашоодо өзгөрбөгөн бир гана ыйык Куран. Башкасынын баарын шартка, кырдаалга жараша өзгөртсө болот”, - деген Тургунбек уулу.

Жыйынтыкта парламенттин мөөнөтүнөн мурда таратуу сунушун 72 депутат демилге кылып, ал колдоо тапты. Кыргызстандын тарыхында алгач жолу Жогорку Кеңеш өзүн өзү таркатты.

7-чакырылыштагы Жогорку Кеңештин соңку жылдагы маанилүү чечими кыргыз-тажик чек арасын тактоо долбоорун ратификациялаганы болду. Ошентип Кыргызстан бардык кошуна мамлекеттери менен чек арасын тактады. Саясий эркин көрсөтүп, чечим үчүн жоопкерчиликти өзүнө алган бийликтин аракетин парламент колдоп гана турду. Айрым тилкелер боюнча чечимге макул болбогон депутат Султанбай Айжигитов атайын кызматтын башчысы Камчыбек Ташиев менен кайым айтыша кетти.

Мындан көп өтпөй Айжигитовдун мандатына байланыштуу маселе көтөрүлүп, депутаттыктан четтетилди. Кийин кылмыш иши козголуп, соттук териштирүүлөрү башталды.

Айжигитов өз пикиринен улам Жогорку Кеңештен четтетилген биринчи депутат болгон жок. Былтыр “Бүтүн Кыргызстандын” жетекчиси Адахан Мадумаров менен “Ыйман Нуру” фракциясынын төрагасы Нуржигит Кадырбеков ар кайсы маселелерден улам бийликти сындап чыккан соң мандатсыз калган. Мындай окуялар депутаттардын жогорку бийликке сын айтуудан айбыгып калды дегендер да бар.

“Алар ар бир депутаттын өзүнүн кылык-жоругуна жана буга чейин алып барган ишмердүүлүгүнө жараша болгон окуялар. Жалпы парламентке же конкреттүү бир депутатка кысым болуп жатат деп айта албайм”, - деди Жогорку Кеңештин депутаты Кубанычбек Самаков.

Дагы караңыз

Коррупцияга каршы күрөш: жоон топ аткаминер камалган, "кустуруу" уланган жыл

Камалган, сот жообуна тартылган саясатчылар, активисттер

Өз пикирин билдиргени үчүн ар кандай жагдайда кылмыш иши козголуп, камакка алынгандар быйыл да катталып жатты. Былтыр жыл соңунда Бишкек шаардык кеңешин шайлоодо добуш сатып алууга шектелип камакка алынган “Социал-Демократтар” партиясынын лидери Темирлан Султанбеков ноябрда “массалык башаламандык” боюнча кайра камалды. Мурдараак ал бийликти сынга алып, саясий билдирүүлөрдү жасап жаткан.

Султанбеков менен кошо экс-депутат Шайлообек Атазов, мурдагы президенттин уулу Кадырбек Атамбаев жана бир катар киши “бийликти басып алууга” жана “массалык башаламандыкка” айыпталып кармалды.

Андан көп өтпөй, декабрда жарандык активист Айбек Теңизбайды атайын кызмат “улут аралык кастык козутууга” айыптап кармады. Ал да өзүнүн пикирин активдүү билдирип, бийликтин айрым аракеттерин сынга алып келген жана Ютуб аркылуу саясатчылар менен подкасттарды алып барып келген.

Журналист Адил Турдукулов бул ырааттуу жүрүп келген саясаттын жыйынтыгы дейт.

“Саясий талааны тазалоо. Бул Конституциянын өзгөрүшү менен башталган. Саясатчыларга куугунтук менен уланган. Акыры саясий активисттерге, журналисттерге жетти. Анткени алар өзүнүн пикиринин, сөз эркиндигинин курмандыгы болушту. Жаман жери, бул башка журналисттерге, активисттерге жана блогерлерге жаман белги болуп жатат. Эгерде өз пикириңер болсо, сын болбосо да, орток пикириңер үчүн деле камалып кетишиңер мүмкүн деген белгинин берилип жатышы чоң маселе. Элди токтото албайсың, алардын бугу чыгып турушу керек. Ошол блогерлер жана активисттер ошол буктун бир бөлүгүн канааттандырып турчу”.

Жаңы шайлоо, жаңы эрежелер, жаңы чектөөлөр

Жогорку Кеңешти мөөнөтүнөн мурда шайлоо 30-ноябрга белгиленди. Бийлик бул саясий окуяга тыкыр көңүл коюп, таза өткөрүү дымагын улам-улам белгилеп жатты.

"Бул шайлоону калыс катары башынан аягына чейин мен өзүм көзөмөлдөйм. Эгер кайсы бир округда адилетсиз иштер жаралган болсо, БШКнын териштирүүлөрүнө жеке өзүм барып катышам же комиссия түзүп, ишенимдүү кишилеримди жиберемин. Ар бир иштин жыйынтыгын калыс чыгарабыз".

Жогорку Кеңештин депутаттарын шайлоонун жаңы эрежеси соңку беш жылда четте жүргөн жарандардын талапкер болуусун чектеди. Мындан тышкары кылмыштуу топторго тиешеси бар деген негизде бир канча жаран, анын ичинен мурда депутат болгондор да шайлоого кайра аттана албай калды.

“Менимче, ошол ашыкча болду. Ансыз деле ага чейин саясий талаа тазаланган болчу. Кандай оппозициялык күч өтсө деле алар эч кандай туруштук бере албайт болчу. Тескерисинче, алар элдин бир бөлүгүнүн кызыкчылыгын колдоп, парламентте оппозициялык үндөр бар экенин тастыктамак жана ошол нерсе бийликке аброй алып келмек. Парламенттин тышында оппозициянын түзүлүшүнө негиз болот. Чынында кандай гана оппозиция болбосун, ал парламенттин ичинде болсо, туруктуулуктун кепили болот”,-деди Турдукулов.

Дагы караңыз

Элдик курултай: Экономика, чек ара, адам укугу, жол коопсуздугу

Бул шайлоо эрежеси гендердик квотага ыкталганы үчүн аял талапкерлердин активдешүүсүнө шык берди. Жарышка чыккан 460 талапкердин 189у аял талапкер болуп, алардын 29у мандат алды. Шайлоонун жыйынтыгына келгенде айрым округдарда талаш жаралды. Маселен, №8 округдан чыккан мурдагы депутат Жылдыз Жолдошева алдын ала жыйынтыкта алдыда келаткан. Боршайком добуш сатып алууга байланыштуу бул округдагы үч добушкананын жыйынтыгын жокко чыгарган соң Жолдошева мандатка жетпей калды.

“Элдин мага ишенип берген добушу менен эч ким ойнобошу керек. Бул президентке жетсе, ал туура жыйынтык чыгарат. Ал Конституциянын кепили, мурдагы болобу же азыр да эсептейби, үзөңгүлөшү, кесиптеши катары. Алар кыйналып турганда мен аларды таштаган жокмун, саткан жокмун, сатылган да жокмун. Мыйзамсыздык эмес, абакка жатып калганда бир гана мен көп жылдар бою ошолордун жанында болдум. Мен мыйзамсыздыкка кабылып калганда, генерал Камчыбек Ташиев менен Садыр Жапаров “мобу жерде бурмалоо бар экен, бул жерде туура эмес чечим кабыл алыптыр, БШК муну эмнеге кабыл алып жатасыңар” деп балким бир сөз айтып коёр деген үмүт менен кайрылып жатам”, - деди Жолдошова БШКнын жыйынында сүйлөп жатып.

Ошентип бийликке утур-утур сын айтып, социалдык тармактарга билдирүү жазып келген Жолдошева депутат болбой калды. БШКнын чечимин сот да кубаттады.

Парламентте бир канча чакырылыштын депутаттары Бакыт Сыдыков, Талант Мамытов, Айбек Алтынбековдор ат салышкан 13-округдагы шайлоонун жыйынтыгы толугу менен жокко чыкты. Буга 35 добушканага телефон орнотуп, добуш берүүнү видеого тарткан окуя негиз болгон. БШК бул округдагы талапкерлердин баарынын кайра аттануусуна тыюу салды.

Жаңы шайланган Жогорку Кеңеш 17-декабрда ант берип ишин баштады. Жаңы шайланган дегенде кандай, мурдагы чакырылыштагы 50дөй депутат кайра шайланып келди. Албетте, арасында саясатка киришип-кирише элек мандат алгандары да бар.

Парламент төрагасы жана анын орун басарлары, жада калса комитет төрага-төрайымдары да атаандаштык жок шартта, алдын ала макулдашылган талапкерлик менен шайланды. Бул көрүнүштү депутат Элвира Сурабалдиева сынга алды.

“Бүгүн комитет төрагаларынын орун басарларына шайлоо коюптурсуздар. Кечээ диктатура, бүгүн демократия болуп калыптыр. Депутаттардын ортосунда ызы-чуу чыгарбай, кечээки жолуңар менен альтернативасыз талапкерлерди белгилеп коюуңуздарды суранам”.

Саясат таануучу Эмилбек Жороев депутаттарды топторго бөлүнгөнү тууралуу мындай дейт:

“Партия болгондо, позициясы жок болгону менен баары бир топтошуу маселесинде мааниси бар эле. Азыр парламент биринчи эле күнү түшүнүксүз эле негизде топторго бөлүнүп алышкан. “Бала бакчада он-ондон тизилгиле” деп бөлүштүрүп койгондой ой калтырды. Ар биринин аталыштары эң сонун. Бирок бул идеялык түрдө бөлүнгөндүк эмес. Эми алардын арасында эмне болот? Аларда ат салышуу, атаандаштык болобу дегенге так жана оң жооп жок”.

Дагы караңыз

"Президентти колдогон көпчүлүк келатат". Жаңы парламент күчтүү боло алабы?

Жогорку Кеңештин саясий таасири арттыбы же...

Президенттик башкаруунун фонунда парламенттин таасири артып кетпеши турган иш. Бирок аткаруу бийлиги сунуштаган долбоорлорду ачык талдап, институт катары өзүнүн позициясын көрсөтүп, аткаруу бийлигинин кемчиликтерин, чечимдерин ачык көтөрүп чыга алабы деген суроо турат.

Депутат Элвира Сурабалдиева:

“Коллегаларыма комментарий бербейм. Элдин тандоосу, чечими болду. Биздин округда эл үч депутатты алып келди. Ишенгенден кийин убакыт бериш керек, анан көрүнөт”.

Дагы бир депутат Кубаныбек Самаков парламенттин таасири тескерисинче күчөдү деген пикирде.

“Парламенттин саясий таасири эч кандай азайган жок. Азыр тескерисинче, жер-жерлерден, элдин арасынан даана эл өкүлдөрү тандалып, калктын элегинен өтүп келди десек болот. Демек, мурдагыга салыштырмалуу округдун ичиндеги көйгөйлөрдү түбүнөн билген адамдар эми келди десек болот. Жогорку Кеңеш айылдык же аймактык кеңеш эмес да. Жазган мыйзамдарыбыз жалпы өлкө үчүн болот”.

Кыргыз парламентинде министрлерди, өкмөт башчыны жыйынга чакырып, депутаттар менен аткаруу бийлигинин кызыл чеке талашка түшкөн учурлар болгон. Баш мыйзамдын өзгөргөнү аткаруу бийлиги күчтөнүп, депутаттардын айрым талаптары көңүл сыртында калган учурлар да болду. Мындан улам айрым маселелерде депутаттар министрлердин өзүнүн катышуусун да талап кылып калышчу. Эми бул маселеде да депутаттардын тили кыска болуп калды окшойт. Анткени президент Жапаров бул маселеге депутаттар ант берген күндөгү кайрылуусунда кайрылды.

“Албетте, айрым учурларда министрлер өздөрү келиши керек болгон мыйзам долбоорлору болот. Бирок башка учурларда алардын орун басарлары менен иштешсеңиздер. Анткени мен министрлерди 24 саат бою, керек болсо түн уйкусунан ойготуп алып иштеткен учурларым болот. Күндүз зарыл учурларда чакырып калсам, дайыма эле “Жогорку Кеңештемин, комитеттин же фракциянын жыйынындамын деп күндө эле ушул жерде жүрүшөт. Министр деген күнү-түнү ишин алдыга жылдырышы керек”.

2026: Эми президенттик шайлоого даярдыкпы?

Жогорку Кеңештин шайлоосун тынч өткөргөн бийликтин алдыда эми дагы бир чоң саясий окуя – президенттик шайлоо турат. Парламенттин эрте тарап, эрте шайланышы да ушуга байланыштуу эле.

Садыр Жапаров парламенттик шайлоо алдындагы кайрылуусунда мындай деген:

“Кээ бир саясатчылар же оппозициячылар бир жылдан кийинки өзүнүн президенттик шайлоосуна кам көрүп жатат деп ойлошу мүмкүн. Жок, туугандар, андай эмес. Мен эч бир депутаттан тарагыла деп суранган деле жокмун. Мен беш жыл мурун 80% элдин колдоосу менен өткөм. Кийинки шайлоого талапкерлигимди койсом, 90% менен өтөм деп ишенем”.

Садыр Жапаров кийинки президенттик жарышка чыкса талашсыз утуп чыгарына өзү эле эмес, саясий айдыңда, эл арасында да ишенимдин басымдуу экени байкалат. Анын беш жылдык башкаруусундагы коррупцияга каршы күрөш, криминалдын жок кылынышы, экономикалык өсуштөр, ири курулуштардын жүрүп жатканы эл арасында жылуу кабыл алынууда.

Дагы караңыз

2025-жыл: Чек аранын чечилиши, Борбор Азиядагы коопсуздук

Дагы бир жагынан бийликтин саясаты менен макул болбой, сынга алган саясатчылардын кылмыш иши козголуп, камалганы же кандайдыр жоопко тартылганы, оппозициянын алсырашы менен азыркы жетекчилик үчүн саясий талаа бошоду дейт эксперттер.

“Кыргызстандын саясатында шайлоолордо бир эле интрига бар. Ал шайлоонун жыйынтыгынан улам төңкөрүш же күтүлбөгөн окуялардын болуп кетиши. Бирок рецепти бир эле – бүт саясий оппоненттер менен диалогго, компромисске баруу, бир саясий платформаны түптөө. Анткени кыргыз мамлекетине душмандар жок, алардын баары күйүп бышат, саясий оппонент дегендердин деле оюнда Кыргызстан өнүксүн деген тилеги бар. Реалдуулукка келсек, президенттик шайлоо да бийликтин сценарийи боюнча эле өтөт деп ойлойм. Анткени парламенттик шайлоону деле өз нугунда, бийлик каалагандай өткөндүгү президенттик шайлоого даярдык десек болот”, - дейт Адил Турдукулов.

Борбордук шайлоо комиссиясынын төрагасы Тынчтык Шайназаровдун да азыркы президенттин шайлоодо утуп келишине күмөнү жок.

“Менин БШК төрагасы катары эмес, өзүмдүн жеке оюм, Садыр Нургожоевич азыр президенттик шайлоого барса, 80-85% менен утуп чыгат”.

Соңку жылдары президентке удаа эле саясий упай топтогон Улуттук коопсуздук мамлекеттик комитетинин төрагасы Камчыбек Ташиев болду. Кылмыштуулук менен күрөшүүдөн баштап жер-жерлердеги бийлик өкүлдөрүнүн ишмердигин текшерип, катаал чараларды колдонгону, утур-утур жардамга муктаж жарандарга камкордук көрсөткөнү эл арасында алкоого алынып турат. Кийинки президенттик тууралуу сөз козголгондо бир альтернативага татыктуу деп Ташиевдин эле ысымы айтылат. Бирок ал буга чейин эле журналисттерге берген маегинде позициясын так атаган.

“Мен 2027-жылы президенттик шайлоодо талапкер катары ат салышпайм. Мен урматтуу президентибиз Садыр Нургожоевичти колдойм. Ал Конституцияга ылайык юридикалык жактан дагы эки мөөнөткө президент болууга акылуу. Эл биздин мындай чечимди кубаттайт деп ойлойм”.

Шайлоонун мөөнөтү да, андагы негизги фаворит так болгону менен кыргыз саясатында Жапаров менен жарышка чыкчу алган башка саясатчы барбы деген суроо ачык турат.

“Президент Жапаров кайра шайлоого барса, кынтыксыз жеңип келеринен шегим жок жана шайлоодон кийин дүрбөлөң, күтүлбөгөн жагдай болот дегенди күткөн жерим жок. Билбейм, Жапаровго атаандаш болуп кайсы бир саясатчы чыкканын элестете албай турам”, - деди Эмил Жороев.

Бирок тең атаандаштыктагы шайлоону өткөрүү бийликтин жоопкерчилигиндеги маселе экенин эске салгандар да болду.