Кыргызстандагы менчиктештирүү жараянын изилдеген белгилүү журналист, Кыргыз Республикасынын маданиятына эмгек сиңирген ишмер Кален Сыдыкова, маселен, мурда PESAC программасына кирген 28 ишкана жалган жерден банкрот деп табылып, анан сатылган деген пикирин билдирди:
- PESAC деген атайын программа келип түшүп, ошонун алкагында Кыргызстандагы 28 ишкананы, чыгашалуу болуп атат, кайра түзүп чыгабыз деп, 60 млн. доллар бөлдүрүп алышкан бийликтегилер. Ага карабай кийин кайра банкрот деп таап, ит-бекер менчиктештирип алышпадыбы. Көрсө, алар бүт - байманасы ташып, Кыргызстандын экономикасын көтөрө турган ишканалар экен. Аларга айылчарба машина куруу заводу, Майлысуу электрлампа заводу, Миңкуштагы оргтехника, Сүлүктү, Ташкөмүр шахта башкармалары, Канттагы цемент-шифер комбинаты, Бишкектеги “Илбирс” заводу жана башкалар кирет. Ошо кезде кимдер мамлекетти, өкмөттү башкарып турса, ошолордон “кустуруп” алыш керек – жоопкерчилигин сурап.
1991-жылы Мамлекеттик мүлк комитети деп алгачкы жолу түзүлүп, мамлекеттик мүлктөрдү менчиктештирүү аркылуу экономикада жеке менчиктердин өзүнчө бир классын пайда кылган абройлуу ведомство азыр, элдик ыңкылаптын жеңишинен кийин Кыргыз Республикасынын мамлекеттик мүлктү башкаруу боюнча мамлекеттик комитети деп кайра түзүлдү. Төраганын биринчи орунбасары Сүйөркул Бакиров менчиктештирүүдө кандай негиздерден улам катачылыктар кеткендигин төмөндөгүчө жалпылаштырат:
- Бир топ кемчиликтер кеткен. Ошол менчиктештирүү мыйзамдарыбыз, менчиктештирүү жоболорубуз өздөрү көбүнчө туура эмес болуптур. Акыркы убактагы текшерүүлөр ырастап олтурат, андыктан көптөгөн нерселер текейден арзан кетип калган. Мыйзам, жоболорду бузуулар андан көп болгон.
Сүйөркул Бакиров кийинки кездерде мурда сатылган объектилерди кайра сатыш үчүн мамлекетке кайтарып алуу аракеттери жүрүп жаткандыгына да токтолду:
- Айрым мыйзамсыз менчиктешкен жайларды азыр сот аркылуу мамлекетке кайтарып алууга күч үрөөдөбүз. Биздин мыйзамдарга ылайык, жеке менчикке өткөн нерселерге тийишүүгө болбойт, маселени сот аркылуу гана каратыш керек. Сатып алып жатканда биз менен түзгөн келишимдеги өнүктүрүү, инвестиция тартуу иштерин жасабагандыгы үчүн “Бермет”, “Аист”, “Архитектор”, “Барчын”, “Ак кайың” пансионаттарын сатып алгандарды биз сотко бердик эле, “Ак кайыңды” кайтарып берүү боюнча соттун чечими чыкты. Калгандары каралып атат. Чүй облакимиятынын гаражы да кайра кайтарылып алынды.
Мамлекеттик мүлктү башкаруу боюнча мамлекеттик комитеттин төрагасынын биринчи орунбасары Сүйөркул Бакиров Жогорку Кеңеш 2004-2006-жылдардын менчиктештирүү программасын алигиче бекитпей келаткандыгына нааразы.
Ал эми Жогорку Кеңеш депутаты Султан Урманаев 2004-2006-жылдардын менчиктештирүү программасынын бекитилбей келатканынын жүйөлүү себептери бар деп эсептейт:
- Бул программаны өткөндө комитетте караганбыз. Өтө татаал маселелер бар анда. Энергетиканы, телекомду менчиктештирүү сыяктуу. Ал программаны бекитип, ырыстуу нерселерибизди бүт сатыкка коюп салсак – таптакыр куржалак калбайбызбы? Аларды сатууга мен дагы каршы болуп атам. Тиешелүү жооп берилет жакында.
Султан Урманаев, эл-журт күткөндөй, Акаев доорундагы менчиктештирүү маселелерин толук текшерип чыгууну жактайт:
- Реприватизация дегенге мен өзү каршымын. Бирок туура эмес менчиктештирилген нерселер жайнап жатпайбы! Ошолорду толук ордуна коюш керек! Болбосо, эл эмнеге ыңкылап жасады эле?!
- PESAC деген атайын программа келип түшүп, ошонун алкагында Кыргызстандагы 28 ишкананы, чыгашалуу болуп атат, кайра түзүп чыгабыз деп, 60 млн. доллар бөлдүрүп алышкан бийликтегилер. Ага карабай кийин кайра банкрот деп таап, ит-бекер менчиктештирип алышпадыбы. Көрсө, алар бүт - байманасы ташып, Кыргызстандын экономикасын көтөрө турган ишканалар экен. Аларга айылчарба машина куруу заводу, Майлысуу электрлампа заводу, Миңкуштагы оргтехника, Сүлүктү, Ташкөмүр шахта башкармалары, Канттагы цемент-шифер комбинаты, Бишкектеги “Илбирс” заводу жана башкалар кирет. Ошо кезде кимдер мамлекетти, өкмөттү башкарып турса, ошолордон “кустуруп” алыш керек – жоопкерчилигин сурап.
1991-жылы Мамлекеттик мүлк комитети деп алгачкы жолу түзүлүп, мамлекеттик мүлктөрдү менчиктештирүү аркылуу экономикада жеке менчиктердин өзүнчө бир классын пайда кылган абройлуу ведомство азыр, элдик ыңкылаптын жеңишинен кийин Кыргыз Республикасынын мамлекеттик мүлктү башкаруу боюнча мамлекеттик комитети деп кайра түзүлдү. Төраганын биринчи орунбасары Сүйөркул Бакиров менчиктештирүүдө кандай негиздерден улам катачылыктар кеткендигин төмөндөгүчө жалпылаштырат:
- Бир топ кемчиликтер кеткен. Ошол менчиктештирүү мыйзамдарыбыз, менчиктештирүү жоболорубуз өздөрү көбүнчө туура эмес болуптур. Акыркы убактагы текшерүүлөр ырастап олтурат, андыктан көптөгөн нерселер текейден арзан кетип калган. Мыйзам, жоболорду бузуулар андан көп болгон.
Сүйөркул Бакиров кийинки кездерде мурда сатылган объектилерди кайра сатыш үчүн мамлекетке кайтарып алуу аракеттери жүрүп жаткандыгына да токтолду:
- Айрым мыйзамсыз менчиктешкен жайларды азыр сот аркылуу мамлекетке кайтарып алууга күч үрөөдөбүз. Биздин мыйзамдарга ылайык, жеке менчикке өткөн нерселерге тийишүүгө болбойт, маселени сот аркылуу гана каратыш керек. Сатып алып жатканда биз менен түзгөн келишимдеги өнүктүрүү, инвестиция тартуу иштерин жасабагандыгы үчүн “Бермет”, “Аист”, “Архитектор”, “Барчын”, “Ак кайың” пансионаттарын сатып алгандарды биз сотко бердик эле, “Ак кайыңды” кайтарып берүү боюнча соттун чечими чыкты. Калгандары каралып атат. Чүй облакимиятынын гаражы да кайра кайтарылып алынды.
Мамлекеттик мүлктү башкаруу боюнча мамлекеттик комитеттин төрагасынын биринчи орунбасары Сүйөркул Бакиров Жогорку Кеңеш 2004-2006-жылдардын менчиктештирүү программасын алигиче бекитпей келаткандыгына нааразы.
Ал эми Жогорку Кеңеш депутаты Султан Урманаев 2004-2006-жылдардын менчиктештирүү программасынын бекитилбей келатканынын жүйөлүү себептери бар деп эсептейт:
- Бул программаны өткөндө комитетте караганбыз. Өтө татаал маселелер бар анда. Энергетиканы, телекомду менчиктештирүү сыяктуу. Ал программаны бекитип, ырыстуу нерселерибизди бүт сатыкка коюп салсак – таптакыр куржалак калбайбызбы? Аларды сатууга мен дагы каршы болуп атам. Тиешелүү жооп берилет жакында.
Султан Урманаев, эл-журт күткөндөй, Акаев доорундагы менчиктештирүү маселелерин толук текшерип чыгууну жактайт:
- Реприватизация дегенге мен өзү каршымын. Бирок туура эмес менчиктештирилген нерселер жайнап жатпайбы! Ошолорду толук ордуна коюш керек! Болбосо, эл эмнеге ыңкылап жасады эле?!