Германиянын канцлери Фридрих Мерц 27-апрелде АКШ Иран менен болгон согушта так стратегияга ээ эмес экенин айтып, жаңжал жакын арада бүтпөшү мүмкүн экенин эскертти.
«Ирандыктар күтүлгөндөн күчтүүрөөк болуп чыкты, ал эми америкалыктардын ишенимдүү стратегиясы көрүнбөйт», — деди Мерц Марсберг шаарындагы мектепте жасаган билдирүүсүндө.
Ал мындай жаңжалдардын негизги көйгөйүн да белгиледи. Мерцтин айтуусуна караганда, «мындай жаңжалдардан кантип чыгууну да билиш керек». Ал Ооганстандагы жана Ирактагы согуштарды мисал келтирди.
«АКШ бул жаңжалга так стратегиясыз кирди. Учурда абдан татаал кырдаал түзүлдү жана бул бизге чоң чыгым алып келүүдө. Бул жаңжал биздин экономикалык көрсөткүчтөргө түз таасирин тийгизип жатат», — деди Фридрих Мерц,
Ал Германиянын Ормуз кысыгын кайра ачууга жардам берүү үчүн миналарды тазалоочу кемелерди жөнөтүү сунушу күчүндө экенин айтты. Бирок ал бул согуш аяктаганда гана ишке ашарын белгиледи.
Январь айында Иранда жалпы өлкө боюнча өткөн нааразылык акциялары күч менен басылган соң, Мерц Ислам республикасынын бийликти сактап калуу үчүн зомбулук колдонушу режимдин аяктап баратканынын белгиси экенин айткан. Ал мындай билдирүү жасаган алгачкы жогорку деңгээлдеги эл аралык саясатчылардын бири болгон.
Ормуз кысыгы жабылгандан кийин ал Евробиримдик санкцияларды жеңилдетүүгө даяр экенин да билдирген.
Ал арада 27-апрелде Еврокомиссиянын төрайымы Урсула фон дер Ляйен санкцияларды алып салуу Иран «негизги өзгөрүүлөргө» барган шартта гана мүмкүн болорун айтып, азырынча аларды жеңилдетүүгө «эрте» экенин белгиледи.
Ливандын бийликтери жекшембиде Израилдин аба соккуларынан 14 киши каза болуп, дагы 37 адам жараат алганын кабарлашты. Анын алдында Израил Ливандын жети калаасынын жашоочуларын "буфердик зонадан" чыгып кетүүгө үндөп, эскертүү тараткан.
Ливандын Саламаттыкты сактоо министрлиги өлгөндөр арасында эки жаш бала, эки аял бар экенин, Израил өзү тараптан бир аскер мерт болгонун билдиришти.
Израил армиясы "ок атуууну токтотуу келишиминин шарттарын бузду" деп Батышта террорчул уюм деп таанылган ХАМАСты айыптап, жети калаанын тургундарын түндүк жана батыш тарапка көчүп кетүүгө үндөгөн.
ХАМАСтын аскерлери негизинен Израил аскердик операция жүргүзүп жаткан Ливандын түштүк тарабында жайгашкан.
АКШ президенти Дональд Трамп Израил менен Ливан атышууну токтотуу режимин дагы үч жумага узартууну макулдашканын билдирди. Анын айтымында, бул чечим Ак үйдө эки өлкөнүн өкүлдөрүнүн катышуусунда өткөн сүйлөшүүлөрдөн кийин кабыл алынды. Алгач 16-апрелде жарыяланган келишим 26-апрелде аякташы керек болчу.
“Жолугушуу абдан жакшы өттү!” - деп жазды Трамп 23-апрелде Truth Social тармактагы баракчасына. Ал ошондой эле АКШ Ливанга “Хезболладан” коргонууга” жардам берүү үчүн аны менен кызматташууга ниеттенип жатканын билдирди.
Сүйлөшүүлөрдө Ливандын атынан анын АКШдагы элчиси Нада Хамаде Моавад, ал эми Израил тараптан элчи Ехиэл Лейтер катышты. Трамптын айтымында, америкалык тараптан жолугушууда вице-президент Жей Ди Вэнс, мамлекеттик катчы Марко Рубио жана АКШнын Израилдеги жана Ливандагы элчилери болгон.
Трамп жакынкы апталарда Ак үйдө Израилдин премьер-министри Биньямин Нетаньяхуну жана Ливандын президенти Жозеф Аунду кабыл алууну кааларын билдирди. Reuters агенттигинин маалыматына караганда, ал журналисттерге Иран “Хезболланы” каржылоону токтотууга тийиш экенин айткан.
Ок атышууну токтотуу режимин узартуу Израил-Ливан чек арасындагы чыңалуу сакталып жаткан учурда ишке ашууда. Келишимге карабастан Түштүк Ливанда кагылышуу жана соккулар уланып, тараптар бири-бирин макулдашуунун бузулушуна айыптап келишкен.
Иран колдоп келген “Хезболла” – Ливандагы куралдуу топ жана ошол эле учурда саясий күч. АКШ аны террордук уюм деп эсептейт, ал эми Евробиримдик анын аскердик канатын гана санкциялык тизмеге киргизген.
Ирандын тышкы иштер министри Аббас Аракчи Ливан менен Израилдин ортосундагы ок атышпоо келишими сакталып жаткан маалда Ормуз кысыгы бардык соода кемелери үчүн “толугу менен ачыларын” билдирди.
Бул жарыядан аз өтпөй АКШнын президенти Дональд Трамп ыраазычылыгын айтып, ошол эле маалда Вашингтон менен Тегеран тынчтык келишимине жетишмейинче Ирандын порттору бөгөттөлө берерин белгиледи.
“Ормуз кысыгы толугу менен ачылды жана бизнес жүргүзүүгө, тоскоолдуксуз өтүүгө даяр. Бирок Иранга гана тиешелүү аскердик-деңиз блокадасы Иран менен келишим 100% аяктамайынча алынбайт”, - деп жазды Трамп Truth социалдык тармагына.
АКШ президенти “маселелердин көпчүлүгү макулдашылганын”, жакын арада кырдаалдын жөнгө салынарын күтөрүн айтты.
Израил менен Ливандын атышууну 10 күнгө токтотуу тууралуу макулдашуусу 17-апрелге караган түнү күчүнө кирди.
АКШ менен Иран 11-апрелде Исламабадда сүйлөшүү өткөргөн. Тегерандын атомдук программасы жана Ормуз кысыгындагы кыймылды жандандыруу өңдүү негизги маселелери боюнча мунаса жетишилбей, АКШ ирандык портторду бөгөттөй баштаган.
АКШ менен Израил чабуул баштаган 28-февралдан бери Тегеран дүйнөдөгү мунай менен газдын 20 пайыздайы ташылган Ормузду иш жүзүндө жапкан.
8-апрелде АКШ менен Иран эки жумалык жарашуу жарыялашкан. Ислам жумуриятынын расмий өкүлдөрү Израилди Ливанга сокку урууну токтотууга үндөп келишкен жана бул убактылуу макулдашуунун бир бөлүгү экенин айтышкан.
Вашингтон жана Тел-Авив Ливан ал келишимге камтылбаганын билдиришкен.
Шерине