Линктер

шейшемби, 23-июль, 2019 Бишкек убактысы 08:37

Кыргызстан

"Манас" менен Mina Corp ийиндеш иштеп калабы?

"Манас" аба майданындагы АКШнын транзиттик жүк ташуучу борбору.

Жогорку Кеңештин Отун-кубат жана кен иштетүү боюнча комитети АКШнын транзиттик борборун күйүүчү май менен камсыз кылуу боюнча келишимдин долбоорун жактырды.

Бул долбоор АКШ тараптан колдоо тапса, мамлекеттин карамагындагы “Манас” күйүүчү май ташуу ишканасына транзиттик борборго керек болгон авиакеросиндин 50 пайызын жеткирүү мүмкүнчүлүгү берилет.

Калган бөлүгү Mina Corporation ишканасына тапшырылат.

Анткен менен “Манас” мамлекеттик ишканасы транзиттик борборду азырынча 20-25 пайызын гана күйүүчү май менен камсыз кыла алаары маалым болууда.

Транзиттик борборго күйүүчү май жеткирүү февралдын акырында башталышы мүмкүн


“Манас” аба майданында АКШнын транзиттик жүк ташуучу борборун күйүүчү май менен камсыз кылуу боюнча АКШ жана Кыргызстандын ортосундагы келишимдин долбооруна ылайык, “Манас” мамлекеттик ишканасы борборго күйүүчү майлардын 20 пайыздан 50 пайызга жакынын жеткирмекчи.

Комитеттин жыйынында маалым болгондой, мамлекеттик ишкананын иши ачык түрдө жүргүзүлүп, ар кыл коррупциялык иш аракеттерге аралашып кетпеши үчүн катуу көзөмөлгө алынат.

Отун-кубат (энергетика) министри Аскарбек Шадиевдин билдиришинче, транзиттик борборго күйүүчү майды мамлекеттик ишкана ташууну баштаса, эң башкысы казынага көп каражат түшөт.

Ансыз деле бул келишимге кол коюу кечеңдеп жаткандыктан Кыргызстан күнүнө 5 миллион сомдон куру калып жатат дейт Шадиев:

- "Манас" аба майданындагы транзиттик борборго бир гана "Мина Корпорейшн" реактивдүү отун ташып келет. Революция болду, революциядан кийин да бул маселе чечилген жок. Декрет чыгып улутташтыруу болду. Дагы чечилген жок. Бүгүнкү күндө биздин өкмөт АКШ менен сүйлөшүп отуруп бир жакшынакай чечимге келди. Алар "макул, 20-50 пайызга чейин силерге берели" дейт. Транзиттик борбордо ар күнү чоң көлөмдөгү күйүүчү заттар колдонулат. Ошол эле учурда аябай көп пайда түшөт. Натыйжада эң эле төмөн деп айтканда бир күндө беш миллион сомдон куру калып жатабыз.

АКШнын транзиттик борбору
“Манас” мамлекеттик ишканасы өткөн жылдын 30-июнунда улутташтырылган Manas Airfuels компаниясынын ордуна түзүлгөн.

Ушул жылдын 1-февралынан тарта бул ишкана транзиттик борборду күйүүчү май менен камсыз кылаары техникалык өкмөттүн тушунда кабарланган болчу.


Аталган ишкананын жетекчиси Максатбек Шариповдун айтымында, эгер келишимге эртерээк кол коюлса, февралдын аягынан тарта күйүүчү майларды ташуу башталышы мүмкүн.

Бирок транзиттик борборду дароо 50 пайыз күйүүчү май менен камсыз кылуу үчүн азырынча мүмкүнчүлүктөр чектелүү экен.

- 50 пайыз деп макулдук алып жатабыз. Бүгүнкү күндө биздин май сактоочу мунай (нефти) базабыздын көлөмү өтө аз. Сегиз эле миң тонна. Аба майданында да сегиз миң тонна. Натыйжада 16 миң тонна батыра алабыз. Мисалы транзиттик борборду 50 пайыз күйүүчү май менен камсыз кылуу үчүн дагы кошумча мунай база алуу керек. Анан акча каражаттарды да көрүшүбүз керек. Ошого карата биз башында айтабыз. 50 пайыз камсыз кыла албайбыз деп. Эки-үч айдын ичинде 20-25 пайыга чейин чыгып калсак, ал жакшы эле жыйынтык болот.

Маалыматка ылайык, эгер “Манас” мамлекеттик ишканасы авиакеросиндин 50 пайызын ташый баштаса бир жылдын ичинде мамлекеттик казынага 50-60 миллион доллар киреше алып келиши мүмкүн.

Учактар үчүн майлар Орусиянын “Газпромнефть-Аэро” компаниясынан алынмакчы.

Мамлекеттик ишкана катуу көзөмөлгө алынат

- Жаңы түзүлгөн “Манас” мамлекеттик ишканасы баягы эскидей иштеп кетпеши үчүн көп катуу шарттарды коюп жатабыз. ...
Ушул тапта АКШнын транзиттик жүк ташуучу борборуна Mina Corp ишканасы күйүүчү май жеткирүүдө.

Бул компания мурдагы президент Курманбек Бакиевдин үй-бүлөлүк бийлиги тушундагы коррупциялык схемага аралашкан деп шектелүүдө.

Мындан улам Башкы прокуратурада компаниянын иши иликтенип жатканын кабарлаган.

АКШ бийлиги болсо Mina Corp компаниясынын ишинде мыйзам бузуу таппаганын билдирип, өткөн жылдын 3-ноябрында Mina Corporation менен кайрадан бир жылга 315 миллион долларлык келишим түзгөн.

Жогорку Кеңештин комитетинин жыйынында белгилүү болгондой, АКШ Mina Corporation камсыз кылып келген күйүүчү майлардын бир бөлүгүн жеткирүү мүмкүнчүлүгүн кыргызстандык ишканага берүүгө даяр.

Эми транзиттик жүк ташуучу борбордун айланасында корруциялык аракеттерге бөгөт коюу үчүн катуу чаралар көрүлмөчү.

Бул тууралуу Жогорку Кеңештин Отун энергетика жана кен иштетүү комитетинин төрагасы Азамат Арапбаев билдирди:

- Жаңы түзүлгөн “Манас” мамлекеттик ишканасы баягы эскидей иштеп кетпеши үчүн мына биз көп катуу шарттарды коюп жатабыз. Бардыгы ачык болуп, депутаттардан же палатадан байкоочу кеңешине мүчө болсун, деген аябай катуу шарттар бар. Анан булар түзгөн контрактты комитеттин мүчөлөрү менен кеңешет. Ачык чыгарабыз.

Парламенттин Отун-кубат жана кен иштетүү комитетинде жактырылган келишим долбоору Жогорку Кеңештин Эл аралык иштер боюнча комитетине жөнөтүлдү.

Андан соң бул долбоорду Кыргыз парламенти жана АКШнын транзиттик борборунун өкүлдөрү жактырышы керек.

Жыйынтыгында өкмөттөр аралык келишим (контракт) түзүлүп, анда транзиттик борборго жеткириле турган күйүүчү майдын көлөмү жана баасы так аныкталмакчы.

Башка макалалардын толук тизмеси

Кыргыз-тажик чек арасында чыр чыкты

Кыргыз-тажик чек арасы.

22-июлда кыргыз-тажик чек арасында чыр чыгып, ок атылды. Кыргызстандын чек ара кызматынын маалыматында беш киши жаракат алды. Бир тажик жаранынын өмүрү кыйылганы кабарланды.

Баткен районунун Ак-Сай айылынан 144 аял жана бала коопсуз аймакка чыгарылды. Алар Баткен шаарында кесиптик лицейдин имаратына жана стадиондо атайын чатырларда жайгаштырылууда. Облус жетекчисинин орун басарынын жетекчилигинде штаб түзүлүп, бул маселе боюнча тийиштүү кызматтар иштеп жатат.аткен облустук ооруканасына баш-аягы сегиз киши жеткирилгенин бейтапканадан "Азаттыкка" билдиришти. Алардын арасында милиция кызматкерлери да бар экени кабарланды. Тажик өкмөтүндөгү ишенимдүү булак бир кишинин өмүрү кыйылып, алты адам жараат алганын “Азаттыктын” тажик кызматына билдирди.

Расмий маалымат боюнча 22-июль күнү саат кечки 17:20лар чамасында Ворух айылынын кире беришинде Тажикстандын желектерин орнотуу учурунда эки тарап чырдаша кетишкен. Ворух айылына чектеш Кыргызстандын Ак-Сай айылындагылар желектердин орнотулушуна каршы болушкан. Бул чатакта аңчылык мылтыктан ок атылган.

Учурда Исфара – Ворух авто жолу жабык турат. Чатак чыккан жерде Кыргызстандын чек ара кызматынын аскерлери жүрөт. Эки тарап чырдын себептерин иликтеп, жаңжалдын уланып кетпеши үчүн алдын алуу иштерин жүргүзүп жатат.

Кыргыз-тажик чек арасындагы чыр чыккан жер.

Ворух кеңешинин Тожикон маалесинин башчысы Гафуржон Жураев кагылышуудан жергиликтүү бир тургун каза тапканын, дагы жети киши жараат алганын “Азаттыктын” тажик кызматына билдирди. Анын айтымында, окуяда кыргыз айылынын тургундары аңчылык мылтыктарды колдонсо, тажик тарап таш ыргыткан.

Каза тапкан киши 52 жаштагы жергиликтүү мугалим Жалолидин Кароев экени белгилүү болду. Жараат алгандардын арасында Согди облусунун Ички иштер башкармалыгынын тергөө бөлүмүнүн башчысы Абдурасул Шомирсаидов да бар.

Тажик өкмөтүндөгү ишенимдүү булак бир кишинин өмүрү кыйылып, алтоо жараат алганын ырастады. Маалыматка ылайык, чатак кыргыз айылдарынын тургундары Исфара-Ворух жолуна Тажикстандын желегин илбөөнү талап кылгандан улам тутанган.

Чек ара чыры боюнча кыргыз өкмөтүнүн Баткен облусундагы өкүлү жана Тажикстандын Согди облусунун башчысы жолуга турганы маалым болду. Бул тууралуу кыргыз өкмөтүнүн Баткен облусундагы өкүлчүлүгүнөн кабарлашты. Алар чек арадагы Дача участогунда кездешери айтылды.

Ал арада Баткен районунун Ак-Сай айылынан 144 аял жана бала коопсуз аймакка чыгарылды. Алар Баткен шаарында кесиптик лицейдин имаратына жана стадиондо атайын чатырларда жайгаштырылууда. Облус жетекчисинин орун басарынын жетекчилигинде штаб түзүлүп, бул маселе боюнча тийиштүү кызматтар иштеп жатат.

Кыргыз-тажик президенттери жолугабы?

Мунун алдында тажик маалымат каражаттары Тажикстандын президенти Эмомали Рахмон ушул аптанын соңуна чейин Ворух анклавына бара турганын жазып жатышкан. Бул Рахмондун 1993-жылдан берки Ворухтагы алгачкы сапары болот деп мүнөздөлгөн.

Буга чейин Тажикстандагы “Азия-плюс” басылмасы өз булактарына таянып, тажик президенти Эмомали Рахмон менен Сооронбай Жээнбеков Исфарада жолугарын кабарлаган.

Кыргызстандын президенти Сооронбай Жээнбеков Тажикстанга жумушчу сапары менен баруусу боюнча сүйлөшүү жүрүп жатканын ырастады. Бул тууралуу Президенттик аппараттан маалымдашты. Анда эки тараптуу кызматташтык, анын ичинде чек ара меселеси талкууланмакчы. Президенттин аппараты эки президенттин жолугушуусунун убактысы жана орду такталып жатканын кошумчалады.

27-июнда президент Жээнбеков Эмомали Рахмон менен телефон аркылуу сүйлөшүп, кыргыз-тажик мамилелерин талкуулаган болчу. Анда президенттер ортодогу чек араны делимитация жана демаркациялоо процессин тездетүү тууралуу макулдашууга жетишишкенин кыргыз мамлекет башчысынын басма сөз кызматы кабарлаган.

4-июлда Сооронбай Жээнбеков Баткен районунун жана Баткен шаарынын тургундары менен жолуккан учурда аларды ар кандай чагымчылдыкка алдырбоого чакырган.

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Эгизбаевдин иштери эмгиче ачыла элек

Уланбек Эгизбаев.

«Азаттыктын» иликтөөчү журналисти Уланбек Эгизбаевдин көзү өткөнүнө 22-июлда туура бир жыл болду. Анын өлүмүнө байланыштуу козголгон кылмыш иши учурда Ысык-Көл облустук сотунда каралып жатат.

Ал эми журналист көзү тирүүсүндө жасаган «Көрүстөндөгү коррупция» иликтөөсү боюнча козголгон дагы бир иш тергелип бүтүп, сотко өтүү алдында турат. Буга чейин ушул эле иликтөөнүн каарманы айыпка жыгылган болчу. Коомчулукта «маркум көрсөтүп, иликтеп кеткен мындан башка да коррупциялык иштер аягына чыкпай жатат» деген нааразы пикирлер бар.

Уланбек Эгизбаевдин каза болгон күнү маркумдун кичи мекени - Кочкордо эскерилди. Ага экс-президент Роза Отунбаева, Жогорку Кеңештин депутаттары, саясатчылар жана кесиптештери барышты.

Уланбек Эгизбаев былтыр 22-июлда Ысык-Көлдөгү «Акун» пансионатында эс алып жүргөн кезде сууга чөгүп, күтүүсүз каза болгон. Анын өлүмүнө байланыштуу пансионаттын администрациясына кылмыш иши козголуп, эс алуу жайынын эки өкүлүнө Жазык кодексинин 258-беренеси («Коопсуздук талаптарына жооп бербеген товарларды чыгаруу же сатуу, иштерди аткаруу же кызмат көрсөтүү») менен айып тагылган. Иш 2018-жылдын ноябрь айында сотко өткөн. Андан бери бери соттук териштирүү тууралуу кенен маалыматтар айтыла элек.

Ысык-Көл облустук сотунун басма сөз катчысы Гүлзада Ашырбаева кийинки соттук жараян 7-августка белгиленгенин айтып, аны мындайча түшүндүрдү.

«Иш соттун демилгеси менен жылдырылган жок. Ага прокурорлордун өтүнүчү негиз болууда. Мамлекеттик айыптоочу сотко «Уланбек Эгизбаевдин аялы келип көрсөтмө берүүсүн» сурап жатат».

Ишти тергеген Ички иштер министрлиги (ИИМ) «Уланбек Эгизбаев сууга чөгүп каза болгон жана ал эс алган пансионатта коопсуздук эрежелери сакталган эмес» деген тыянакка келген. «Акундун» айып коюлган жооптуу кызматкерлеринин аты-жөнү ачык айтыла элек.

Эми Уланбек Эгизбаев көзү тирүүсүндө иликтеген коррупциялык иштерге карата күч түзүмдөрүнүн аракеттерине кайрылсак. Коомчулукта резонанс жараткан «Көрүстөндөгү коррупция» иликтөөсү боюнча Экономикалык кылмыштарга каршы күрөш боюнча мамлекеттик кызмат (Финансы полициясы) кылмыш иштерин козгогон.

Май айында Финансы полициясы иликтөөдөгү көр сатуу фактылары аныкталганын жарыялап, ишти сотко жөнөткөн. Анда Бишкек шаардык аза кызматын көрсөтүү агенттигинин мурдагы жетекчисине, бригадирге, мурда иштеп кеткен жана учурда иштеп жаткан жумушчуларга - жалпысынан төрт адамга айып коюлган. Мекеме бул ишти баш-аягы бир жыл иликтеди.

Финансы полициясынын басма сөз катчысы Анастасия Пискур «Азаттыкка» аталган журналисттик иликтөө боюнча дагы бир кылмыш иши иликтенип бүтүп калганын кабарлады.

«Журналисттик иликтөө боюнча көрүстөндүн мурдагы жетекчисине байланыштуу сотко чейинки өндүрүшкө алынган дагы бир иш иликтенип бүтүп калды. Финансы полициясы ишти бир айдын ичинде сотко өткөрөт».

Уланбек Эгизбаевдин бул берүүсү былтыр 30-майда чыккан. «Көрүстөндөгү коррупция» телепрограммасында Бишкектин Түштүк-Батыш көрүстөнүндөгү коррупциялык схемалары ачык айтылып, кабырларды сатуу бизнеске айланып кеткени баяндалган.

Кийин аталган иликтөөдө бул фактыларды айтып берген Максат Баялиевге каршы Түштүк-Батыш көрүстөнүнүн жетекчиси Чыңгыз Апасов жана бригадир Алихан Алиев «моралдык зыян тарттык» деп сотко арызданган. Ленин райондук соту февраль айында Баялиевди арыздануучуларга 10 миң сомдон төлөп берүүгө милдеттендирген. Юрист Акмат Алагушев иликтөөдө сөз болгон жетекчилердин арызы тууралуу буларды билдирди.

«Сот «иликтөөдө аты адамдар боюнча маалыматтар чындыкка дал келбейт» деп тапкан. Керек болсо аларга айып коюлуп, үстүнөн иш да козголбоптур. Ошондуктан биз сотто иликтөөдө айтылгандарды далилдей албай калдык».

Коомчулукта «Уланбек Эгизбаев көрсөтүп, иликтеп кеткен мындан башка да коррупциялык иштер аягына чыкпай жатат» дегендер бар. Саясатчы Равшан Жээнбеков Уланбек Эгизбаев көтөргөн темалар менен анын иликтөөлөрүндө айтылган коррупциялык иштердин бети ачылбайт деп эсептейт.

Равшан Жеенбеков.
Равшан Жеенбеков.

«Президенттик же биздин жумшак авторитардык система коррупциялык иштерди аягына чыгарууга жол бербейт. Ал жерде кичинекей топтун, бийликтин кызыкчылыгы үстөмдүк кылып турат. Эгерде массалык маалымат каражаттары, күчтүү жарандык коом, күчтүү оппозиция болбосо бийликте иштерди созуп, алаксытып маанилүү иштерди аягына чыгарбай койгонго мүмкүнчүлүгү чоң. Ошондуктан Улан жасаган иштер аягына чыгаарына ишенбейм, көзүм да жетпейт».

Уланбек Эгизбаев көзү тирүүсүндө «ЖЭБ: 386 млн. доллар кайда короду?», «Бажыдагы уурулук», «Темир жолдогу жемкорлук», «Музейге сарпталган миллиондор», «Мансаптуулардын жер бизнеси», «Саясатташкан мумия» жана башка ондогон иликтөөлөрдү даярдаган.
Ал жасаган иликтөөлөрдүн ичинен учурда Бишкек жылуулук электр борборун модернизациялоого байланыштуу козголгон кылмыш иши сотто каралып жатат.

Бул иште мурдагы эки премьер-министр баш болгон жалпы сегиз киши айыпталууда. Жылуулук борборду оңдоп-түзөөдө бюджетке 111 млн. доллар зыян келгени айтылган. Башкы прокуратура ал эми музейди реконструкциялоодо мамлекеттик бюджет 101,6 млн. сом зыян тартканын билдирип, алты адамга айып койгон. Бул ишти учурда сотто.

Жогорку Кеңештин депутаты Абдывахап Нурбаев Уланбек Эгизбаев иликтөөлөрүндө айтылган фактыларды убагында бийлик да моюнга алганын айтууда.

Абдывахап Нурбаев.
Абдывахап Нурбаев.

«Уландын бардык иликтөөлөрүн коомчулук да, бийлик да моюнга алып, ага каршы эч нерсе айта алышкан эмес. Иликтөөлөр боюнча бирөө да сот берген эмес. Ал ушундай иликтөөлөрү менен коомчулукту ойготуп койду. Улан иликтөөлөрү менен кээ бир адамдардын чыныгы жүзүн көргөзүп койду. Алар бийлик менен сүйлөшүп алган учурда да коррупциялык иштерди жасаганын, мыйзамсыз иштерди кылышканын эл билет».

Уланбек Эгизбаев 28 жашында көз жумган. Ички иштер министрлиги соттук-медициналык экспертизанын жыйынтыгына таянып, журналист сууга чөгүп каза болгонун жарыялаган.

Бир жылда Уланбек Эгизбаевдин элесине арналган Журналисттик иликтөөлөр фонду түзүлдү. Фонд Кыргызстандагы иликтөө журналистикасын өнүктүрүү, коомдогу коррупциялык жана мыйзамсыз көрүнүштөрдү ашкере кылган демилгелерди колдоо жаатында иш жүргүзөт. Уюм иликтөөчү журналисттерге ыйгарылчу Уланбек Эгизбаев атындагы журналисттик иликтөө сыйлыгын негиздеген. Ал жыл сайын Эгизбаевдин туулган күнү - 12-февралда тапшырылат.

Уланбек Эгизбаевге арналган «Чындык деп жанган өмүр» китеп кыргыз жана орус тилдеринде «Азаттык Медиа» мекемесинин демилгеси жана «Сорос – Кыргызстан» фондунун каржылык колдоосу менен жарык көрдү.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Илим казган кызга колдоо жок

Илим казган кызга колдоо жок
please wait

No media source currently available

0:00 0:40:00 0:00

Сулуулукту даңазалаган “Акмөөр”

Сулуулукту даңазалаган “Акмөөр”
please wait

No media source currently available

0:00 0:02:43 0:00

Акмөөр жана Соң-Көл

Дастанга айланган Уланбек

«Чындык деп жанган өмүр» китеби

Уланбек Эгизбаевдин «Чындык деп жанган өмүр» китебине камтылган эскерүүлөрдөн үзүндүлөр.

Сооронбай Жээнбеков, Кыргыз Республикасынын президенти:

- Маркум Уланбек Эгизбаев жаштыгына карабастан, мааниси терең, далилдүү фактыларга таянган журналисттик иликтөөлөрүндө коомдогу курч маселелерди көтөрүп, өлкөнү мите курттай соруп келе жаткан коррупцияга каршы күрөштө мамлекетибизге чоң колдоо көрсөтүп келди.

Роза Отунбаева, Кыргыз Республикасынын экс-президенти:

- Биздин балабыздай болгон жаш жигит. Бирок 28 жаштагы Уланбек көп нерселерди жасоого үлгүрүп кетти. Ал – биздин Данко! Кыргыз журналистикасынын бийиктиги менен күчүн көрсөткөн азамат. Ал таза, калыс Чындыктын өзү болчу.

Венера Жуматаева, "Азаттык" радиосунун кыргыз кызматынын жетекчиси:

- "Азаттык" радиосунда иштеген туптуура беш жыл ичинде Уланбек Эгизбаев Кыргызстандын булуң-бурчун түрө кыдырып, эң аярлуу, чукул жардамга, колдоого муктаж, же тегерегиндеги элден башкача жашаган, кандайдыр ички терең баалуулуктарды аздектеген каармандарды таап, аларды видеого тартып, радио, телеге алып чыгып, баарыбызды таң калтырып келди. Элдин баары сөз кылган, бирок эч ким даап казып чыкпаган коррупциялык иштердин бетин ачып, ондогон иликтөө программаларын даярдады. Кыргыз тилиндеги журналисттик иликтөөнүн деңгээлин көтөрдү. Жалпы эле Кыргызстандагы эр жүрөк, чынчыл журналистиканын символуна айланды.

Айзада Касмалиева, "Азаттык" үналгысынын Бишкектеги кеңсесинин директору:

- Кесиптешибиз Уланбек Эгизбаевдин журналистикада калтырган мурасы мына ошондой бийик парзды аркалаган күчтүн жаралышына дем берип, өсүп келаткан жаш муун үчүн ар дайым үлгү болушу керек. Уланбек Эгизбаевдин атын, жаркын элесин эстен чыгарбоонун бирден бир жолу мына ушул.

Каныбек Иманалиев, Жогорку Кеңештин депутаты:

- Уланбек аз жашады, бирок нускалуу жашады. Уланбек эч кимден жеңилген жок. Кечээтен бери эң мыкты акындар Уланбекке ырларын арнап жазды, бүгүнтөн баштап ага обондорун арнап жазып жатышат. Уланбектин жер үстүндөгү сапары карыды, бирок түбөлүк сапары арыбайт. Эми ал ырга айланат, эми ал дастанга айланат, эми ал арманга айланат, эми ал обонго айланат. Эртедир-кечтир кайсы бир жерде бир сөз жетпей калса, бир чындык жетпей калса, ошондо арман кылып, ушуну Уланбек айтмак эле, ушуну Уланбек кылмак эле деп эстээрбиз... ​

Жанар Акаев, Жогорку Кеңештин депутаты:

- Улан дагы жашаганда коомду тазартмак. Адилеттүү, таза коом түзүш үчүн Уландай адам керек эле.

Чыныбай Турсунбеков, Жогорку Кеңештин депутаты:

- Уланбек өзүнүн жеке кызыкчылыгына келгенде жулунбаган, өтө уяң, тартынчаак жигит болсо, жалпы элдин, мамлекеттин кызыкчылыгына келгенде оттон, суудан тартынбаган азамат эле. Дал ошондой мүнөзү бар эле. Буга чейин айтылгандай, адамдарды тирүү кезинде баалай албайт экенбиз. Эгерде бааласак, Уланбектин иш-аракетине дем-күч бере турган биз элек, ушундай азаматтарыбыздын көп болушу үчүн кол-кабыш кылып, жардам бере турган биз элек. Тилекке каршы, ал жагынан бизден кемчилик кетти.

Амирбек Азам уулу, журналист:

- Уланбек даярдаган видеоберүүлөрдөн казынанын “канын” сүлүктөй соргон коррупционер-жемкорлор менен сүйлөшкөндө, үнү болк этпей, суроолорду казык каккандай бергенин баарыбыз көргөнбүз. Бул анын өз чөнтөгүн акчага толтурууда напсисин араандай ачкан кызмат адамдары Кыргызстандын бүгүнкү абалы үчүн жооптуу экенин терең түшүнүп, алардын “сук дүйнөсүн” тайманбай ачууга бекем бел байлаганынан болсо керек... А телефондон баарлашканда үнү камкор жана мээрман сезилер эле.

Тынчтыкбек Чоротегин, журналист:

- Эгерде бийлик дурус түшүнсө, эл-журт маркум Уланбекти эскерүү чараларына жандуу катышуу жана анын мезгилсиз өлүмүнө жаны ачыгандыгын билдирүү аркылуу коомдогу эки жүздүүлүккө, маселелерди көмүскө чечүү тажрыйбаларына, адилетсиздикке эчак тойгондугун, жапатырмак жаңыланууну, тазаланууну көксөп жаткандыгын тастыктап жатат.

Олжобай Шакир, жазуучу:

- Ие, кайран баатыр, баарыбыз сага карап түзөнөр болдук мындан кийин! Тилин тишине катып жүргөндөр көп бүгүн. Сенин өлүмүң ошолордун абийирин козгоор өлүм болду.

Сени өлдү деген суук кабар элди аралап, жүрөгүн ойготту. Баатырдын өлүмү гана элди ушинтип термелтмек. Манастын чыныгы урпагы белемсиң, Уланбек! Сенин өлүмүң канчалардын уятын козгоп туру бүгүн!

Сарвар Усмон, "Азаттыктын" өзбек кызматынын журналисти:

- Улан өзүнүн журналистикасы менен кыргыз журналистикасын, коомду тазарта баштады. Жок дегенде ушундай үмүт бере алды.

…"Улан" деген ысымдын өзбекче айтылышы "Уул" болот. Кыргыз журналистикасы Уулунан ажырады. Мен муну эч кандай пафосу жок, толук ишеним менен айтып жатам.

Венера Акматова, доцент:

- Чындыкка багышталган реквиемимди көкүрөктөн чыккан сөздөр менен аяктагым келет: Мекенге кызмат кылуу деген ушундай болот! Элге-жерге өрнөк болуу деген ушул! Аз болсо да жарык өмүр сүрдү, көптүн бири болбоду. Ушундай уул тапкан ата-энесине, мектебине, айылына, Кочкор аймагына, мүлдө кыргыз элине рахмат! ​

Аким Кожоев, жазуучу:

- Уландын кайгылуу өлүмү көпчүлүгүбүздүн көзүбүздү ачты, чындыктын куну канчалык кымбатка турарын дагы бир жолу эсибизге салды. Эгемендиктин оош-кыйыш жылдарында улуттун, өлкөнүн келечеги үчүн чыркырап жүрүп жан берген Насирдин Исанов, Сатыбалды Жээнбеков, Дооронбек Садырбаев, Шералы Назаркулов ж.б. сыяктуу чыныгы баатырларды дагы бир жолу эскертти. Уланбек эңсеп жүрүп өтүп кеткен адилет коомду куруу канчалык кыйынга турарын, акыйкатка жетүү оңой эмес экенин дагы бир жолу түшүнгөндөй болдук.

Азамат Тынаев, журналист:

- Кечээ өтө кайгылуу күн болгонуна социалык тармактарда бардыгыбыз күбө болдук. Уланбекти жеке тааныбаган адамдар да анын өлүмүн өздөрүнүн жеке жоготуусу катары кабыл алышты. Бул жөн жерден эмес. Уланбек өзүнүн журналисттик эмгеги менен бул кесипке жан киргизди. Ал бардыгыбызга күч колдонуп революция кылбай эле, өзүндө болгон мүмкүнчүлүк менен көп нерсени өзгөртсө, мыйзамсыздыкка каршы күрөшсө боло турганын көрсөттү, ошого үмүт берди.

Жолдош Турдубаев, публицист:

- Бактылуу жашоону байлык топтоо, бийликке жетүү, айбандык кумарга берилүү ж.б. деп түшүнгөндөр толтура. Уланбектин ЖАШООСУ мындай пас, тар түшүнүккө дегеле сыйбайт. Ал элин, өз өлкөсүн жанындай жакшы көрүп жашады. …Ата-энесин, өмүр шеригин, жакын туугандарын эле эмес, кыргызды, Ааламды кучагына алган ЖАКШЫ КӨРҮҮ сезими менен жашады. Чындыкты, адилеттикти жактап жашады. Баарыбызды ойготуу үчүн сергек, таза ЖАШООГО сөзү менен да, иши менен да чакырган ӨРНӨКТҮҮ ӨМҮР сүрдү.

Редакциядан: Чындык үчүн күрөшкөн чыгаан журналисттин ишин улантуу максатында "Азаттыктын" жамааты "Кыргызстан-Сорос" фондусунун көмөгү менен Улан Эгизбаевдин "Чындык деп жанган өмүр" ("В поисках правды") деген китебин кыргыз жана орус тилдеринде чыгарды.

Экс-президент Роза Отунбаеванын демилгеси менен Журналисттик иликтөө фонду түзүлүп, 2018-жылы 14-сентябрда ишке кирди. Фонд мыкты журналисттик иликтөө чыгарган журналистке жыл сайын Улан Эгизбаев атындагы сыйлык уюштуруп, аны туулган күнү 12-февралда ыйгарып туруу чечимин кабыл алды. Бул сыйлыктын алгачкысы "Азаттыктын" иликтөөчү журналисти Ыдырыс Исаковго, ушул эле конкурстун алкагындагы сыйлыктар журналисттер Карачач Шакировага, Эрик Исраиловго, Адил Турдукуловго, Марина Сколышевага ыйгарылды.

Жыл ичинде Уланбек Эгизбаевге көптөгөн сыйлыктар, наамдар берилди. Кыргыз Республикасынын президентинин жарлыгы менен Уланбекке «Эрдик» медалы ыйгарылды.

Уланбек Эгизбаевдин ысымы өзү окуган Кочкор районунун Көк-Жар айылындагы мектепке коюлду жана бул мектептин бүтүрүүчүсүнө жыл сайын "Азаттык" ыйгарып турчу бир жолку стипендиянын алгачкысы тапшырылды.

"Азаттыктын" белгилүү иликтөөчү жаш журналисти Уланбек Эгизбаев 2018-жылы 22-июлда Ысык-Көлдө эс алып жүргөндө каза болгон.

Уландан уланган жол
please wait

No media source currently available

0:00 0:32:53 0:00

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Түркия: мигранттар акысыз дарылангысы келет

Иллюстрациялык сүрөт.

Түркияда иштеп жүргөн кыргызстандык мигранттар бул өлкө кыргыз жарандарын дарылоого бөлгөн 150 орундук квотанын 50 квотасын өздөрүнө ыйгаруу демилгесин көтөрүп жатышат. Муну мигранттар Түркияда эмгек визасын албай, мыйзамсыз иштегени үчүн ден соолуктан ажырадык деп негиздешүүдө.

27 жаштагы Мунара үстүбүздөгү жылдын апрель айында Түркиянын Анталия шаарында иштеп жүргөн кезде бел омурткасы чоюлуп, операция болгон.

Андан бери кыйла убакыт өтсө да Мунаранын саламаттыгы калыбына келе элек. Абалы начарлаган бейтапты Түркиянын Адана шаарында иштеген таежеси Алтын алып кеткен. Чет жерде мигрант болуп жүргөн Алтын ооруканада жаткан жээнинин абалы күндөн күнгө начарлап жатканын айтты.

"Мунара менчик ооруканада жатат. Белинен ылдый жагын сезбейт. Тили чулдурап, эми эле айтканын унутуп калат. Догдурлар алынын жетишинче карап жатат. Бир дарысы табылбай койду. "Анкарада гана бар" дешти. Ошол дарыны алдырсак, балким жакшы болуп кетет беле... Каражаттын аздыгынан Түркиядагы мекендештерден жардам суроого аргасыз болдум".

Түркияда иштеген кыргыз мигранттар.
Түркияда иштеген кыргыз мигранттар.

​Оору менен алышкан Мунаранын эмгек визасынын мөөнөтү бүткөндө мамлекеттик ооруканадагы дарылануусу да токтогон.

Таежеси Алтындын Түркияда туруктуу жашоого уруксат берген визасы жок болгондуктан шаарды кенен аралагандан коркот. Амалы түгөнүп, Кыргызстандагы туугандарынан келе турган материалдык жардам күтүп турган кези.

2014-жылы Кыргызстан менен Түркиянын өкмөттөрүнүн ортосундагы макулдашууга ылайык, жыл сайын Кыргызстандан 100 бейтап Түркияга келип акысыз дарыланып жүргөн. 2019-жылы май айында квотаны 150 кишиге көбөйтүү боюнча протоколго кол коюлган. Алардын элүүсүн Саламаттык сактоо министрлиги, калганын Түркия элчилиги тандап жиберет.

Жакында социалдык тармактарда ушул 150 кишилик акысыз квотанын элүүсү Түркияда эмгектенип жаткан мигранттарга берилсе деген демилге көтөрүлдү.

Гүлмира Бекмамбетова Анталия шаарында алты жылдан бери оорукчан кишилерди багып, иштейт​. Ал Мунаранын акыбалын көргөндөн кийин квота боюнча сунуш киргизгенин айтты.

"Ушул квотанын жок дегенде элүүсү Түркиядагы эмгек мигранттарына берилсе жакшы болмок. Ушул жылы эле Анталияда эки кыргызстандык келин оор абалда ооруканага түшүп, каза болуп калды. Убактыбыздын баары мекендештерден акча чогултуп, бейтаптарды ооруканага жеткиргенге чейин эле өтүп кетти. Сактап калганга жетишпедик. Бул кадам эмгек мигранттарына үмүт бермек. Сунушубузду мамлекеттик деңгээлде көтөрүп, жооп алсак чоң колдоо болмок".

Түркияда эмгек визасы менен иштеген чет өлкөлүк мигранттар жергиликтүү элдей эле мамлекеттик ооруканада акысыз дарылана алат. Ал үчүн расмий эмгек визасы менен катар мамлекеттик медициналык камсыздандыруу үчүн төлөмдү ай сайын кечиктирбей төгүшү шарт.

Кундуз Мамбетова.
Кундуз Мамбетова.

"Түркияда 150 кишинин акысыз дарыланганы аз деп ойлойм. Мигранттарга 20 орун деле жетмек. Кыргызстандан колунда жоктор ушул квота менен келип дарыланып жатканын көрүп турабыз. Эмгек визасы менен иштейбиз, акысыз дарыланабыз. Туруктуу жашоого уруксаты бар мигранттар квота менен дарыланса болот", - деди көп жылдан бери Стамбулда бала багып иштеген Кундуз Мамбетова.

2018-жылы Түркияда 25 миңден ашык кыргызстандык жаран катталган. Алардын 7 миңден ашууну эмгек визасы менен, дээрлик көбү бир жылга гана берилчү туристтик виза менен иштейт. Туристтик виза алуу жараянында мигранттардан талап кылынган медициналык камсыздандыруу белгилүү эле менчик ооруканаларда өтпөсө, көпчүлүк учурда жарабай калат.

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Уландан уланган жол

Уландан уланган жол
please wait

No media source currently available

0:00 0:32:53 0:00

Гориллалар да тууганчыл болушат

Вирунг улуттук паркынын көзөмөлчүсү Патри Карабаранга жетим горилланы ойнотуп жүрөт. Конго Демократиялык Республикасы. 2012-жыл.

Такай жашылча-жемиш жеген адамдар арасында семиздер менен диабеттер аз болушат. Гориллалар да тууганчыл болушат. Электр энергиясын өндүрчү жана суу тазалоочу күн панели. Айбанаттардын жүрүм-туруму Айдын жарыгына көз каранды.

Электр энергиясын өндүрчү жана суу тазалоочу күн панели

Панелдин арткы бөлүгүндөгү күн элементтери электр кубатын өндүрүү үчүн Күндүн жарыгын чогултушат. Күн панели бөлгөн жылуулук дистилляторундагы сууну бууга айлантат. Дистиллятордун бир нече катмар полистрол мембранасы туздуу, шор жана ылай суудагы булганч заттар менен туздарды сүзүп алат. Буу көңдөйлүү полистрол мембрана аркылуу өтүп, таза суу чогулчу идишке жыйналат.

«Бул күн элементинин электр кубатын өндүрүүсүнө таасир этпейт, - дейт изилдөөнүн со-автору Пэн Ван (Peng Wang).​ - Ошол эле учурда сизге таза сууну бонус иретинде берет».

Профессор Пэн Ван Сауд Арабиясынын Тувала шаарындагы Абдалла падыша атындагы илим жана технология университетинин инженери.

Инженерлер түшүндүргөнгө караганда, асман чакчайып ачык болгон күнү кремнийден жасалган күн элементинин эффективдүүлүгү 11% жуук болот.

Эки функциялуу күн панелдери жашыл энергия өндүргөнгө катар таза сууга болгон талапты канааттандырууга чоң огожо. Бүгүнкү суу тазалоочу системалар электр кубатын көп керектешет жана алар үчүн өзүнчө инфраструктура керек.

АКШ жана Батыш Европада таза суунун 50% жакыны электр энергиясын өндүрүүгө сарпталат. Араб өлкөлөрүндө өндүрүлгөн энергиянын 15% көбү деңиз суусунан таза суу алганга кетет.

Бүгүн дүйнө жүзүндө 780 миллион киши таза сууга муктаж. Профессор Вандын айтышынча, алар күнүнө таза сууга жетүү үчүн 200 миллион саат коротушат.

Бул жабдууну туздуу сууларды, ошондой эле деңиз сууларын оор металлдардан тазалоо үчүн пайдалануу мүмкүн. Мындай сууда аз өлчөмдө коргошун, натрий, кальций, магний бар жана андай сууну ичкен кишинин ден соолугу үчүн кооптуу деп эсептейт Дүйнөлүк саламаттык уюму.

Лабораторияда өткөрүлгөн эксперимент кезде аталган жабдуунун прототиби Күндүн жарыгынын 11% жакынын электр кубатына айландырган. Экспериментте Күндүн ордуна кубаттуу лампа колдонулган. Коммерциялык солярдык элементтер демейде Күндүн жарыгынын 10-20% чейинин пайдалуу энергияга айландырышат.

Ушул эксперименттин негизинде диаметри 1 метрге жуук жабдык саатына 1,7 кг таза сууну сүзүп алары айтылат. «Бул ырасында эле жакшы инженердик иш»,- дейт жогорудагы изилдөөгө катышпаган инженер Жорж Ни (George Ni).

Жорж Ни дүйнөдөгү жана АКШдагы кадыр-барктуу Массачусетс технологиялык институнда аспирантурада окуп жүргөндө сууну дистилляциялоо боюнча изилдөөлөрдү жүргүзгөн.

(Булагы: https://www.sciencenews.org, https://www.theguardian.com, https://www.nature.com)

Гориллалар да туугандашып жашайт

Горилла маймылдары арасындагы карым-катнаш, туугандык жана социалдык байланыштар адамдар ортосундагы коомдук катнашка окшошуп кетет. Муну Британиянын Кембриж университетинин (University of Cambridge) аалымдары аныкташты.

Д-р Робин Моррисон айым жетектеген илимий группа Конго Республикасында эки жайда жүздөгөн талаа горилласынын (Gorilla gorilla gorilla) социалдык жүрүм-турумуна алты жыл байкоо жүргүзгөн. Изилдөө береги гориллалар арасында бир нече деңгээлдеги жакындык, туугандык жана түрдүү социалдык байланыштагы өнүккөн коомдук түзүлүш бар экенин айкындаган.

«Гориллалар убактысынын көбүн чытырман токойдо өткөрүшкөндүктөн өз арасындагы кишиге көнүү үчүн эчендеген жылдар керек болушу мүмкүн. Алар дараксыз саздарга суу өсүмдүктөрүн даам татканы келишет. Изилдөөчүлөр көп жылдар бою гориллалардын таң азандан күн батканга чейинки жашоосун билүү үчүн кароолканаларын ушундай жайларга орнотушат»,- дейт Робин Моррисон.

Гориллаларда үй-бүлөсүнөн сырткары таяке-таежелери, чоң ата-чоң энелери, аталаш ага-эжелери (ини-карындаштары), бөлөлөрү кирген коому болот. Коомго болжолдуу түрдө 13 маймыл биригет. Андан чоң коом 39 горилладан турат. Антропологдор гориллалардын мындай түзүлүшүн кишилердин эң байыркы уюмдашкан отурукташуусуна окшоштурушат.

Эгер коомдо үстөмдүк кылган ургаачы гориллалар өз ара тууган болушса, алар көбүнесе бир группада жашоосу мүмкүн. Өкүмдар ургаачылар жакын тууган болушпаса да, бир социалдык группанын анабашылары катары өз ара жакшы мамиледе жашашат.

«Ургаачылардын өмүрү бир нече группада өткөндүктөн, жакын тууганчылыгы жок эркек гориллалар өгөй бир туугандар сыңары бир наталдык группада чогуу жашай беришет, - дейт д-р Моррисон.- Ушинтип улуу курактагы маймылдар арасында социалдык мамиле өнүгөт. Муну дос кишилердин бири биринин компаниясында убакыт өткөрүүсүнө окшоштурса болот».

Эркек гориллалар бойго жеткен кезде үй-бүлөсүнөн кетип, бойдоктордун үйүрүнө кошулуп жашашат.

Окумуштуулардын ырасташынча, гориллалардын чоң үйүрлөрү жылына бир жолу фестивалга окшош жыйын курушат. Алар мындай жыйынга демейде сүйүктүү жемиштерин жыйноо үчүн чогулушат деп боолгошот антропологдор.

«Тамак-ашты өз ара кызматташып издеген жакшы», - деп түшүндүрөт Моррисон айым.- Гориллалар өмүрүнүн башында көп убактысын үй-бүлөсү менен өткөрүшөт. Ушу кезде тамак тапканга тийиштүү жөндөмгө үйрөнүшөт».

Гориллалар ортосундагы татаал социалдык структура - адамдар менен алардын түп атасы гомини́д (лат. Hominidae) үй-бүлөсүндө бир болгонун күбөлөйт, деп бүтүм жасашат илимпоздор.

«Биздин изилдөөлөр жоголуу коркунучу астындагы жаныбарлар абдан акылдуу жана мыкты өнүккөнүн, кээ бирөөлөр мактанып айткан сыңары кишилер алардан өтө деле өзгөчөлөнбөгөнүн дагы бир жолу шарданалады»,- дейт д-р Моррисон.

(Булагы: http://www.sci-news.com, https://technology.inquirer.ne)

Жашылча-жемишти күн сайын жегендин пайдасы

Жашылча-жемиш ден соолукка пайдалуу диетанын негизин түзөт жана кишинин саламаттыгын жакшыртчу клетчатка, калий, магний, антиоксидантарга өтө бай. Ошондой эле жемиш менен жашылчаны такай жеген адамдар арасында семиздер менен кант диабетине чалдыккандар аз болушат.

Жаңы изилдөө жүрөк-кан тамыр ооруларынан көз жумгандардын дээрлик 23% өлүмү жашылча-жемиштерди жетиштүү жебегенге байланыштуу экенин айкындаган. 2010-жылы жемиштерди аз жегендин кесепетинен жүрөк-кан тамыр оорусуна кабылап 1,8 миллион киши жайран болгон. Ал эми жашылчаны аз жегендин айынан 1 миллиондой адам дүйнө салган.

«Жемиш жана жашылча – дүйнөдө өлүмдүн алдын алууга таасир этүүчү модификацияланган рациондун компоненти. Биздин изилдөөнүн жыйынтыгы бүтүн дүйнөдө жемиш жана жашылчаны көп жегенге элди үйрөтүү зарылдыгын тастыктайт»,- дейт изилдөөнүн жетектөөчү автору, д-р Виктория Мюллер.

В. Миллер айым АКШнын Тафт университетинин илимий кызматкери (Victoria Miller, Friedman School of Nutrition Science and Policy at Tufts University).

Жемиш жана жашылчаны кайра иштетилген тамак-аш азыктары, же эт, сүт азыктары менен алмаштыруунун ден соолукка олуттуу зыян келтирчү негативдүү жактары бар экенин белгилешет окумуштуу-диетологдор.

Проф. Дариуш Мозаффарян (Dariush Mozaffarian) белгилегендей, глобалдык деңгээлден алганда, тамак-ашта салт боюнча калориясы, витаминдери, туз менен канты аз кошумча заттарга басым жасалат. Бул изилдөөлөрдүн жыйынтыгы, окумуштуунун айтышынча, жемиш, жашылча жана буурчак сыяктуу организмге пайдалуу азыктарга кеңири болуп, көп колдонуу зарылдыгын жана аларды керектөө дүйнө элдеринин саламаттыгын жакшыртууда чоң потенциал болорун шарданалайт.

Диета боюнча сунуштар бардык өлкөлөрдө бирдей эмес. Бирок бардык рекомендацияларда күнүнө 300 грамм жемиш (эки алма) жеш керектиги сунуш этилет. Вегетариандар үчүн күнүмдүк стандарттык норма 400 грамм. Буга жемиш менен жашылчанын бардык түрү, анын ичинде буурчак да кирет. Аталган жашылча-жемиштин калориясы үч сабизге барабар.

Изилдөөгө караганда, жемиш жана жашылчаны жетишсиз жегенден эркектер көп жабыркайт. Себеби аялдар эркектерге караганда иреттүү тамактанышып, жашылча-жемишти көп жешет.

"Жашылча-жемиштерди жетиштүү жебегенден жүрөк-кан тамыр оорулары пайда болот; мунун таасири кайсы өлкөлөрдө, кишинин жаш курагы жана жынысы боюнча кенен аныкталган эмес».

(Булагы: https://www.zmescience.com, https://www.healio.com)

Айдын жарыгы жана айбанаттардын жүрүм-туруму

Айдын нуру жана жарыгынын деңгээли жан-жаныбарлардын төлүнө, азык издөөсүнө, өз ара мамилесине («сүйлөшүүсүнө») таасир этиши ыктымал. «Жарык, балким, айлана-чөйрөдөгү азык-түлүк ресурстарынан кийинки эле жаныбарлардын жүрүм-турумуна жана физиологиясына таасир этчү маанилүү фактор болушу мүмкүн»,- дейт Шотландиянын Глазго университетинин экологу Дэвид Доминони (Davide Dominoni, University of Glasgow).

Соңку изилдөөлөр көрсөткөндөй, Айдын жарыгы арстанга олжо болчу айбанаттардын жүрүм-турумуна, бок коңуздун багыт тандоосуна, балыктардын өсүшүнө, куштардын миграциясына, атүгүл сайроосуна таасир этет.

Танзанияда жашоочу серенгети арстандары – түнкү аңчылар катары таанымал. Алар айбанаттарга, ошондой эле кишилерге Айдын мерчеми (цикли) салыштырмалуу караңгы кезде (фаза) буктурмадан кол салышат.

Америкалык эколог Мередит Палмер (Meredith Palmer, Princeton University) жана анын кесиптештери 1300 чарчы чакырымдык аймакка 225 видеокамера орнотуп, серенгети арстандары гну антилопасы, зебрага, буйволго кандай аңчылык кыларын изилдешкен. (Бул айбандар негизи чөп менен тамактанышт жана өмүрү үчүн кооптуу караңгы түндө да курсактын айынан оттоп жүрө беришет). Ал эми Snapshot Serengeti жарандык илимий долбоорунун ыктыярдуулары береги жаныбарлардын кол салуу учурундагы абалын миңдеген видеокадрлардын негизинде талдап чыгышкан.

Гнулар, Палмер айымдын айтышынча, Ай нуру күңүрт күндөрү «коопсуз жерлерди түнөк кылышкан». Айдын нуру жарык боло баштаганда, алар коркунучтуу жайларга барып оттой башташкан.

Африка буйволу (Syncerus caffer) арстандардан анча айбыкпайт жана от мол болсо жырткычтарды көп этибарга албайт. Бирок караңгы күчөгөндө жырткычтардан жакшы коргонуу үчүн үйүр-үйүр болуп, топтоло баштайт.

Талаа зебралары (Equus quagga) жана Томсон газелдеринин (Eudorcas thomsonii) жүрүм-туруму да Ай мерчеми менен кошо өзгөргөн. Газелдер Ай чыккандан кийин оттоп алганга ашыгышса, зебралардын тиричилигин ай чыккандан мурда бүткөрмөй же өздөрүн тобокелгесалып жүрмөй адаттары бар.

(Булагы: https://www.sciencenews.org, https://www.biopsychology.com)

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Апта: генерал качты, министрдин кеңешчиси камалды

Бусурманкул Табалдиев

Узаган аптанын урунттуу окуяларына сереп (15-21-июль).

Генерал Бусурманкул Табалдиев из жашырды

Кыргызстандын Ички иштер министрлиги 15-июлда Коргоо кеңешинин мурдагы катчысы, Улуттук коопсуздук боюнча мамлекеттик комитеттин (УКМК) экс-төрагасы Бусурманкул Табалдиевге издөө жарыялады. Министрликтин басма сөз өкүлү Карима Аманкулова кримтөбөл Азиз Батукаевдин мөөнөтүнөн мурда абактан бошоп кеткенине байланыштуу козголгон кылмыш ишинин алкагында Табалдиев суракка чакырылганын, бирок каякта экени белгисиз болуп чыкканын айтты:

«ИИМдин Тергөө кызматы тарабынан кримтөбөл Азиз Батукаевдин түрмөдөн мыйзамсыз бошотулушуна байланыштуу Жазык кодексинин 319-беренеси («Коррупция») боюнча сотко чейинки өндүрүш жүрүп жатат. Бул ишке байланыштуу Бусурманкул Табалдиевдин кайда экени аныкталбагандыктан издөө жарыяланды».

ИИМ 19-июлда Табалдиевдин жүргөн-турган жери тууралуу ыкчам маалымат бар экенин, ал текшерилип жатканын кабарлады. Мунун алдында айрым маалымат каражаттар мурдагы чекист Түркияга чыгып кеткен болушу мүмкүн деген божомолдорду жазышкан. Айрым бир маалыматка караганда, Табалдиевдин кызы Түркияда жашайт, түрк жаранына турмушка чыккан.

Бусурманкул Табалдиев өзү жана анын жакындары ушул кезге чейин үн ката элек.

Мурдагы премьер-министр, экс-депутат Феликс Кулов Табалдиевдин тергөөдөн качып кеткенине ишенбей турганын айтат:

Феликс Кулов
Феликс Кулов

«Чынын айтсам, абдан таң калып жатам. Мен ал кишини жакшы билем. Абийирдүү, мыйзамды сыйлаган адам катары таанычумун. Мисалы, ошол эле Өмүрбек Текебаевге маңзат салып коюшкан «Матрешка гейт» боюнча иште өзүн жакшы жагынан көрсөткөн. Ошондуктан, балким ал тергөөдөн жашырбай эле, убакыттын өтүшүн күтүп жатса керек. Азыркы камоолордун толкуну аяктап, эмоциялар бүткөн соң көрсөтмө берет деген ойдомун».

Бусурманкул Табалдиевдин жагдайы укук коргоо жана тергөө органдарынын жоопкерчилигине байланыштуу маселени козгоду. Борбор Азиядагы Америка университетинин профессору Эмилбек Жороевдин пикиринде, бир убакта күч түзүмдөрүн жетектеген таасирлүү адамдын башка мамлекетке чыгып кетиши бул органдар тууралуу шектенүүнү күчөтөт:

«Бир чети коррупция дейбиз, экинчи жагынан тааныш-билиштиктин фактору. Анын үстүнө мурда жогорку кызматты ээлеген адамга маалымат берип койсо керек. Бул жагынан бир нече маселени ачыкка чыгарат».

Табалдиевдин тергөөдөн из жашырганын Батукаевдин иши боюнча маанилүү көрсөтмөнү жаап-жашыруу аракети катары да сыпаттала баштады. Мында мурдагы президент Алмазбек Атамбаевдин да аты аталып, андан экс-президенттик макамды алуудагы негизги жүйөлөрдүн бири болгон.

Жогорку Кеңештин депутаты Исхак Масалиев бул иште Атамбаевдин аты аталганы көп нерсени аныктайт деген пикирде:

«Кыргызстан кичинекей эле мамлекет. Кримтөбөл өлкөдөн жөн эле чыгып кетиши мүмкүн эмес. Албетте, Атамбаев ага буйрук берди деп айта албайм. Бирок кабары болсо керек. Акыркы жагдайлар ушул маселенин айланасында өнүгүп жатат окшойт».

Табалдиев кримтөбөл Азиз Батукаев мөөнөтүнөн мурда абактан бошогон 2013-жылы Коргоо кеңешинин (азыркы Коопсуздук кеңеши) катчысы болуп иштеген.

Азиз Батукаев 2013-жылы «айыккыс илдетке чалдыкты» деген негизде мөөнөтүнөн мурда абактан бошотулуп, атайын коштоо менен Бишкекке жеткирилген соң Орусияга чыгып кеткен. Буга байланыштуу кылмыш иши быйыл кайра жанданган.

Азырынча Чек ара кызматы Табалдиевдин өлкөдөн чыккан-чыкпаганы тууралуу расмий маалымат бере элек. Буга чейин кылмыш иштеринде аты аталган айрым бир адамдар сыртка чыгып кеткенден кийин гана издөө жарыяланган учурлары байма-бай катталган.

Мурдагы вице-премьер-министр Аскарбек Шадиев өлкөдөн чыгып кеткенден кийин бир нече күндөн соң гана изделе баштаган. УКМК ал Баткенде кыргыз-тажик чек арасындагы сууну кечип өтүп, андан ары АКШга качып кеткен деп билдирген. Шадиев азыркыга чейин издөөдө. Ал сыртка чыгып кеткенге чейин мүлкүнүн көп бөлүгүн сатып жибергенге үлгүргөнү да ачыкка чыккан.

Өзгөчө кырдаалдар министринин кеңешчиси камалды

Апта аяктап калганда өзгөчө кырдаалдар министри Нурболот Мирзахмедовдун жардамчысы Нурбек Жолборсов эки аптага жакын убакыттан бери камакта жатканы белгилүү болду.

Башкы прокуратуранын басма сөз өкүлү Жаркынай Азиева Жолборсовдун иши Кылмыш-жаза кодексинин 319-беренеси («Коррупция») боюнча сотко чейинки өндүрүшкө алынганын ырастады.

«Сотко чейинки өндүрүш 20-июнда ачылган. Жолборсов 6-июлда кармалган. Ишти Аскер прокуратурасы карап жатат».

Аскер прокуратурасы тергөө жүрүп жатат деген жүйө менен бул кылмыш ишине байланыштуу комментарий бере элек.

Мамлекеттик жаза аткаруу кызматынын басма сөз катчысы Элеонора Сабатарова кылмышка шектүү Нурбек Жолборсов Бишкектеги №1 тергөө абагына эки айга камалганын айтты:

«Ал камакта отурат. 6-июлда алып келишкен, 6-сентябрга чейин камалган”.

Нурбек Жолборсовдун камалганына байланыштуу анын атасы Жаныбек Жолборсов «Азаттыкка» комментарий берди. Ал уулу Өзгөчө кырдаалдар министрлигинин Чукул кырдаалдардын таасирин жоюу боюнча түндүк борборундагы каржылык мыйзам бузууга байланыштуу күбө катары прокуратурага барып жүргөнүн, эки аптадай мурун камалганын бышыктады:

«Нурбек күбө катары суракка барган.Тергөө менен кызматташкандар министрге кеңешчиси аркылуу акча берип турганын айтышкан. Ошондон улам Нурбекти прокуратура күбө катары чакырып, тергөө менен кызматташууну сунуш кылган. Нурбек баш тартканы үчүн эки айга камап коюшту. Эч кандай акча менен колго түшкөн жок».

Жолборсов баласынын кармалышында Чукул кырдаалдардын таасирин жоюу боюнча түндүк борборун жетекчиси Асылбек Жусубалиевдин көрсөтмөсү негиз болгонун белгиледи. Азырынча Жусубалиевден бул маселеде комментарий алууга мүмкүн болгон жок. Ошондуктан «Азаттык» Жусубалиевге сөз берип, анын жүйөсүн угууга даяр.

Өзгөчө кырдаалдар министри Нурболот Мирзахмедов «Азаттыкка» кеңешчиси камалган жагдайда аты аталып жаткан Асылбек Жусубалиев жана ал жетектеген Чукул кырдаалдардын таасирин жоюу боюнча түндүк борборундагы каржылык мыйзам бузуу тууралуу «Азаттыкка» комментарий берди. Анын айтымында, Жусубалиев жетектеген мамлекеттик ишкана быйыл жазында текшериле баштаган. Анын жыйынтыгында ири суммадагы акча жок болуп чыккан:

«Биз март айында Чукул кырдаалдардын таасирин жоюу боюнча түндүк борборун текшере баштаганбыз. Ошондо кассадагы алты миллион сом жок болуп чыккан. Ошол жакта иштеген жумушчулар «биздин жетекчи иштебей жатат, чара көрүңүз» деп мага кайрылган. Мен ал жерге баргам. Көрсө, ал ошол убакта ичип алып үч күн жок болуп кеткен экен. Мен анын ишке чыкпай койгонун билген эмесмин. Мен аны чакырып алып, «алты миллион сомду ордуна коюп кой, арызыңды жазып иштен кет» деп айткам. Ал ошол жерден арызын жазып туруп чыгып кеткен. Мен анын арызынын негизинде премьерге кат жазгам. Ал мамлекеттик ишкананын жетекчиси болгондуктан премьердин буйругу менен иштен кеткен».

Нурболот Мирзахмедовдун айтымында, Асылбек Жусубалиев өткөн айдын башында иштен алынган. Ал кеткенден кийин да эсеп-кысап документтери текшерилген, анда дагы миллиондогон сом жетпей калган:

«Ал кеткенден кийин биздин кызматкерлер бухгалтердик документтердин баарын алганбыз. Мен атайын 10 адам бөлгөм. Алар текшергенде кассадагы 16 миллион сом жок болуп чыккан. Муну Жусабалиев кассадан өзү эле алып койгон болот. Мен ушул 16 миллион акча боюнча Аскердик прокуратурага иш козгогула деп материалдарды өткөрүп бергем. Текшерүү дагы деле уланып жатат. Андан сырткары 37 тонна күйүүчү май, төрт тонна А92 үлгүсүндөгү май жок болуп чыгат. Бул боюнча материалдарды да иш козгогула деп прокуратурага өткөрүп бердим. Ушундай текшерүү жүрүп жатканда аны текшергендеге «мен силерге көрсөтөм» дегендей сөздөрдү айткан экен».

Өзгөчө кырдаалдар министрлигинин Чукул кырдаалдардын таасирин жоюу боюнча түндүк жана түштүк борборлору бар. Бул мамлекеттик ишканалар ар кандай тендерлерге катыша алат. Өзгөчө кырдаалдар министрлиги тапшырган жумуштарды аткарат.

Министр Нурболот Мирзахмедов Чукул кырдаалдардын таасирин жоюу боюнча түндүк борбор орусиялык «Росатом» мамлекеттик компаниясынын «РосРАО» ишканасынын субподрядчиги экенин ырастады:

«"Росатом" Түндүк борбору ишти жасагандан кийин «ушунча иш жасалды» деп документтерди тапшыргандан кийин гана ошого жараша акчасын берчү. Алар ошол акчаны мамлекеттин кызыкчылыгы үчүн жумшашы керек эле. Салык төлөшү керек, жумушчуларга айлык бериши керек. Соцфондого төлөшү керек. Булар болсо ошол акчаны кассадан алып коюп жатат. Ишкана бүгүнкү күндө Салык кызматына, Социалдык фондго карыз. Былтыр бир канча тендерлерди жеңип алып, төрт-беш объект боюнча иш жасашкан. Эки-үч дамба курушкан. Орто эсеп менен Өзгөчө кырдаалдар министрлигинин 30-40 миллион сомдук ишин жасашкан. Ишкана өзүн өзү каржылайт, тендерлерге өз алдынча катыша алат».

Эмнеси болсо да министрдин кеңешчиси коррупция боюнча айыпталып, камакка алынганы бир топ күдүк ойлорду жаратты.

Коррупцияга каршы ишкер кеңештин баш катчысы Нурипа Муканова Жолборсовдун ишинин артында чоң кишилер турган болушу мүмкүндүгүн айтып, прокуратура терең иликтеши зарылдыгын белгиледи:

Нурипа Муканова
Нурипа Муканова

«Мындай иштер сүйлөшүүлөр аркылуу ишке ашып, анан бир адам күнөөлүү болуп кармалат. Прокуратура түйүндүн учун табышы керек. Бирок бизде андай иштер аягына чыкпайт. Саясий эрк жетпей калабы, билбейм. Транспорт жана жолдор министринин мурдагы орун басары Азимкан Жусубалиев деле ири өлчөмдө пара алууга айыпталып, бирок анын үстүнөн бирөө-жарым көзөмөл кылганбы же жокпу, ачыкка чыкпай жатпайбы”.

35 жаштагы Нурбек Жолборсов министр Нурболот Мирзахмедов менен ал Сузак районунун акими болуп турган жылдардан бери чогуу иштеп жүргөн. Ага чейин Жалал-Абад мэриясынын жаштар комитетинде жана жаштарга арналган ар кандай долбоорлордо эмгектенген. 2015-жылкы парламенттик шайлоого «Бир Бол» партиясынын тизмесинде болгон.

АКШ: Конгресстеги аялдар Трампка таарынды

Бул жумада АКШнын президенти Дональд Трамп менен Конгресстеги айрым демократ аялдар кайым айтышты. Трамп «Твиттердеги» баракчасына атын атабаганы менен төрт демократ аялга байланыштуу бир канча билдирүү жазды. Анда Конгресстеги «прогрессивдүү» аялдардын тобуна ата-бабаларынын жерине барып, кыйраган жана кылмышка баткан өкмөттөрүнө жардам берүүгө чакырган.

«Өздөрү өкмөтү толук бечел, жемкорлукка баткан, колдорунан эч нерсе келбеген мамлекеттерден чыккан Конгресстеги «прогрессивдүү» демократ аялдар Кошмо Штаттардын элине, дүйнөдөгү эң улуу жана кубаттуу өлкөнүн бийлигине кантип иштеши керек экенин айтып жатышканына көз салуу кызык», - деп жазган Трамп.

Дональд Трамп
Дональд Трамп

Трамп мындай билдирүүлөрүндө эч кимди атынан атаган жок. Бирок баары эле АКШ президенти Конгресстеги төрт аялды - Александрия Окасио-Кортес, Илхан Омар, Эянна Пресли жана Рашида Тлаиб тууралуу айтып жатканын дароо эле боолголошту.

Конгресстеги бул аялдар Трамптын саясатын кескин сындап келгени маалым. Бирок алардын арасынан Илхан Омар гана Америка жергесинде туулган эмес.

36 жаштагы Омар Африканын Сомали өлкөсүндө төрөлгөн. Ал АКШга бала чагында 1997-жылы ата-энеси менен качкын болуп келген.

Трамптын бул билдирүүсүн демократтардын көбү, анын ичинде ушул тапта президенттик орунга үмүт артып турган сенатор Камала Харрис да сынга алды:

«Бул расисттик жана америкалыктарга таптакыр жат билдирүү. «Өзүң келген жагыңа бар» деген сөздү көчөдөн угуп калуу мүмкүн, бирок муну Кошмо Штаттардын президентинен угуу эч мүмкүн эмес эле. Ал өзүнө жүктөлгөн милдеттерди жана америкалыктар андан эмне каалап жатышканын түшүнбөй турат».

Муну алдында Өкүлдөр палатасынын спикери Ненси Пелоси менен жогорудагы төрт аялдын ортосунда Демократиялык партиянын ичинде өз ара пикир келишпестик орун алып жаткан эле. Бирок спикер аларга болушуп, жекшембиде Трамптын билдирүүсүн сындап, «ксенофобиялык» деп атады.

Сөз болуп жаткан төрт айым былтыр ноябрда өткөн шайлоодо өз штаттарында жеңип, Конгресске келишкен. Өкүлдөр палатасына Миннесота штатынан өткөн Илхан Омар жана Мичиган штатынан шайланган Рашида Тлаиб АКШ Конгрессинин тарыхында алгачкы мусулман аял - мыйзам чыгаруучулар. Ал эми 30 жаштагы Александра Окасио Кортес - Конгресстин тарыхындагы эң жаш мыйзам чыгаруучу.

18-июлда Илхан Омар өзү шайланган Миннесота штатына барды. Аны ондогон адамдар «Үйгө кош келдиң, Илхан» деп кубана кыйкырып тосуп алды.

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Бир жакшы менен бир жамандын учугу үзүлбөйт

Капарбек Токтошевдин аңгемелеринен элеттик турмуштун деми уруп, карапайым адамдардын тиричилиги, кулк-мүнөзү алдыга тартылат.

Жазуучу элдик турмуштун жөнөкөй учурларын, ортолук мамиле-катыштардын кызыктуу учурларын көрсөтүүгө кызыгат. «Атанын уулу» баяны ушулар тууралуу.

Чаң жол, арабадагы ата-бала

Тестиер бала менен атасы чабылган чөбүн жалгыз ат чегилген арабага жүктөп үйүнө кайтып келатышат. Августтун түнүндө асманда бажырайган жылдыздарды санап, тестиер бала атасынын жанында келатканына ыраазы. Элеттик турмуштун күндөлүк көрүнүштөрүнүн бири. Атасынын «Өзүмдүн баламсың да, айла-а-найыным!..» деген сөзүнө ичи элжиреп, кубанычы ашып-ташып, эмне деп айтаарын билбей апкаарып турат.

«– Ата-о!

– Ов.

– Мен сенин балаңмын ээ?

– Анан кимдики болмок элең?..

– Анда эмне эле «кайдан чыккан эмесиң» дей бересиң?

– Тентек күчүк десе! – Атасы Ара-Талааны жаңырта каткырды. Анын мындай чер жаза каткырганын биринчи угушу баланын. Дайыма эле ушинтип күлүп жүрсө, атаңгөрү!.. Минтип ойлогуча атасынын жүзүнөн күлкү тарап, биликтей тымды. Кадыресе ойлуу кебетесин кийди да, үңкүйүп башын салды. Эмнени ойлоп, эмнени издейт? Бала ушуга таң».

Бу Назармат чалдын жашы жетимишти таяп, өмүр күзү кышка таяп баратат. Турмуштун ачуу-таттуусун чогуу тартышкан кемпири Жийде 19 бала төрөп, анын он экиси чарчап, калган жетөөн эл катарына кошту. Аман калган балдарынын улуусу элүүгө таяп, кийинкиси кырктын кырында. Кыздары турмуш куруп, өзүнчө бүлө. Алардан атанын көөнү тынч. Эл катары оокат кылып жүрүшөт. Чириген бай же итке минген томаяк эмес, эл ортосу.

Колундагы кенжеси Акматбек абдан эле эрке, анан да кыз-кыркынга өзгөчө жакын жүрүкчөөл бала чыкты. Өң-келбети мыкты, окуп жүргөн чагында курбалдаш кыз-кыркынды мындай кой, кылактаган келиндер менен мамиле түзүп, балакатка толо элек чагында ургаачы кумарын татып, анын азабын да, жыргалын да көп көрдү. Кызыл-ала болуп токмок жеп, кан түкүрүп жатып калган кездери болду, ага деле болбой жеңилбаа турмушка көнүп алды. Чектен чыгып кеткен бала атасын укмак беле.

«Назарматтын өзү да жедеп алы жетпей калганда эркине койгон. – Эки агаң тең жоош, дегеле биздин тукумда сендей тентек жок эле, ушу сенин кайдан чыгып калганыңа таңмын, – десе, кебелбей минткен:

– «Жетөөнүн бири жинди» деп шарыятта айтылат турбайбы, ошо менмин.

– Аман бол айланайын, башка эмне дейин... Ошентип кол шилтеген айласыз. «Бир жакшынын, бир жамандын өмүрү кыска болот» деген ырас. Акматбек бу жалганга көргөзмө үчүн келгенсип аз жашады: күлбөгөндү күлдүрдү, ыйлабаганды ыйлатты; бата да алды, каргыш да укту; таякты кана жеди, и-и далайын токмоктоду; барбаган кыз-кыркыны, баспаган жери калган жок, айтор, баарын көрдү. Өрттөй жанып, суу сепкендей өчтү. «Аскерге барып-келсе өзү эле токтолот» деп турганда жолдош-жоролору тепкилеп өлтүрүп салышты. Анын өлүмүнө көп деле кейиген киши болгон жок. Назармат менен Жийде апа гана жоктоду уулун...

Ошентип Акматбектин артында из калбады. Калганы – «баягы Акматча» деген ылакап менен боорду эзип, үрөй учурган укмуштар... Жо-о, бирок бир жакшы менен бир жамандын учугу үзүлбөйт: жаш болсо да жасап кетиптир пенделик ишин. Жазда жайраган жубарымбектин ашын күздө берээрде аркы өйүздүк Ысырайыл деген киши онду бүтүргөн кызын чачтан сүйрөп Назарматтын улагасына итерди да, эртеси Чүйгө көчө качты. Кыздын аты Гүлшайыр боло турган. Бирок аны эл-журт Мөөр аташчу, көз тайгылткан өңү бар эле бечаранын... Көп өтпөй Назарматтын жалпак тамында ыңаалаган наристе үнү жаңырды. Ал күндү бүт аккудуктуктар эшигинин жылчыгынан шыкаалап тыңшап турушкан. Баланын эркек экенин укканда каалгалар шарактап жабылды белем: «Атасын тартса чекеге чыккан чыйкан болор!» Табылдыны Мөөр эки ай гана эмизди, анан шаарга качып кетти. Ошо бойдон дайынсыз».

Артынан чуу ээрчитип, ак жоолукчандарга аябай жакын уулунан калган туяк, энеси эки ай гана эмизген кичинекей Табылды а-бу дегиче эрезеге жетип, чал-кемпирди кубантты. Табылды атасына бой-келбети жагынан куюп койгондой окшош болгону менен жүрүм-турум, мүнөзү таптакыр башкача чыкты. Токтоо, салабаттуу, жайдары мүнөз жакшынакай жигит болду. Аны көргөн сайын Акматбегин көргөндөй Жийде апа өксөп ыйлайт. Момураган жоош уулу атасынын жолу менен кетип эртелеп жайрап калбаса экен деп Кудайдан тилейт.

Табылдыдан калган туяк

Мектепти бүткүчө Табылды артына жаман сөз илештирбеди. Чал-кемпирдин ишин кылып, ата-апа деп сыйлап, эркелиги жок чоңойду. Кээде чечилип сүйлөп аткандагысы атасына окшошуп кеткени болбосо чал-кемпирдин ишенген уулу шаарда окууга өтүп, ошол жерден аны аскерге алышты.

«Шаарга Назармат малдан бошоп бара албады. Уулун узатканы Жийде-апа жалгыз кеткен. Кеткен менен кур келбей, жаңы төрөлгөн бала көтөрүп кайтты.

– Кетээринде эки күн жоголуп кетти таптырбай, – дейт кемпир болгон окуяны шашпай баяндап. – Издебеген жерибиз калбады. Оюма нелер гана келбеди-аа!.. – Жүрөгүнүн үшү кеткен кемпир оор үшкүрөт.

– Акыры ушуякка келер деп балдарды поюска салып жаткан жерге келсек, шоп этип чыга калып жүрөт, каралдым. Колунда бу... – Учтуу эрди менен баланы жаңсап көргөзүп. – Айланайын апаке, эчтеке сураба, суранам дейт. Бул менин уулум, эч кимге бербей бага тургула дейт. Ошентип чамаданын да албай түшүп кетти поюсуна...

Баланын атын Алмаз коюшту. Бир ай өттү, Табылдыдан «Түркмөн жериндебиз» деп кат келген. Алмазды издеген да, доолаган да киши болбоду. Ончакты күндөн кийин экинчи кат келди «Ооганстанга аттандык» деген. Анан узакка кабар келбеди. «Мына келет, ана келет» деп турганда кат ордуна Табылдынын табытын алып келип тапшырышты...»

Назармат карыя Экинчи дүйнөлүк согушка катышкан. Акматбегинен калган жалгызы Табылды Ооган согушунан ойрон болуп, сөөгү келди. Жоош деген баласы согуштан кайтпай каларын билгендей артына туяк калтырып кеткенин айт. Карынын жанында эрмек болуп, ата деп желбиреп турган чөбүрөсү ушул Алмаз. Чалды ал атам дейт. Абышка дүйнөлүк уруштан жаракат алып, бирок аман келген. Анын эки иниси канмайдандан кайтпай калышты.

«Абышканы баланын үнү ойготту.

– Ата дейм!

– Ов.

– Өзүмдүн баламсың деп жүрчү ээ мени.

– Макул, айланайын! – Ушинтти да, абышка жана, биякка чыгар алдында ачуусу менен «ушу сен кайдан чыккан эмесиң!» деп урушуп койгонуна өкүндү. Өгүнү эле бу каргашалуу сөздү «экинчи оозанбайм» деп карганган ичинен. Бирок көңүл чиркиниң жаман турбайбы: басса-турса «Алмазым өз канымбы, кандай эне төрөдү экен, таяке-таасы ким, көзүм өтүп кетсе эл эмне дейт баланын башын айлантып?» деген ойлор кыйнайт. Оюна койсо ичинен кан өткөнүнө карабай энесин таап чөбүрөсүн табыштагысы бар. Ошенткенге күч кана?.. Өзүнчө эле бушайман. Ошентип беймаза болуп турганда ооздон чыгып кетет тура бейчеки кеп.

– Макул, каралдым, – деди абышка саам тына калып. Акматбеги бейбаш чыкканы жарытылуу жакшылык көрө элек. Адам баласы жакшылык менен жашка тойбойт көрүнбөйбү: көргөн жакшылыгы канча, бирок көңүл чиркиниң, үмүт чиркиниң самайт экен да кол жеткирди. Жакшылыктан үмүт үзбөдү эле, акыры келди ошо күн. Уулдун уулунун уулунан мындай сөздү угуп туру, эмне арман?..»

Назарматтын көөдөнүн кандайдыр бир жылуу сезим кыса тээп, бир аз аптыгып, жанында бараткан баласына элжиреп, ага кандай жакшы сөз айтсам деп келатты. Кез-кез көңүлүнө келе калчу күдүк оюнан өзү уялып, ошондой ойлогонуна ыңгайсыз сезип отурат. Эмне деп айтат мынабу жанында отурган баласына. Бир келген жашоону жайдаңдаган майрам деп алган Акматбегинен калган Табылдысын Ооган согушу алып, майдандан кайтпасын билип наристесин апасына алып келип таштап кеткенин айтсабы?! Алмаздын тайлары кайда, төрөгөн энеси ким – мунун баары табышмак бойдон калбадыбы. Назармат карыны кээде күмөндүү ойлор каптап, өткөнүн эстегенде бир топ суроолорго жооп таба албай калат. Алмазда өзүнүн, Акматбектин, Табылдынын каны ойноп, жаш кезинде жайран болгондордун тарых-таржымалын билбей чоңоюуда.

Аман жүрсүн

Аны Алмаз кийин билип алар. Ошондо чоң атасы Акматбек турмуштун ачуу-таттуусун жакшылап биле элегинде жок болгонун, аны менен мамиле түзгөн оголе көп аялзатынын ичинен бирөө тукумун улай турган наристени жарык дүйнөгө алып келгенин, ошол бала эр жеткенден кийин өз баласын апасына алып келип таштап кеткенин, тагдырдын татаал жиби Назарматтын уулу менен чөбүрөсүн ушинтип тушап салганын билмек. Назарматтын он тогуз баласынын көбү наристе кезинде чарчап калып, аман калган балдарынын ичинен ушул Акматбегинин тагдыры татаал болду. Табылдысы да билгендей жалгыз уулун ата-энесине таштап кайдагы бир күмөндүү согуштан кайтпай калды. Эми Алмазынын тагдыры кандай болор экен? Ага Назармат карыя эмне деп айтышы керек?! «Өз уулум» деп айтып жүрүңүз деп атпайбы. Албетте, өз уулу, анткени мынабу ак мөңгү жамынган бийик тоолор, аны улай кеткен түздүк,экөө кошулган жердеги боорду ыктай жайгашкан кыштак - Алмаздын туулган жери, анда жашаган айылдыктар өз эли. Назармат кары ушул ойду таап алганына ыраазы болуп чөбүрөсүнө мурда-кийин айтпаган, керемет сырын алдыга жайды.

«Мобу тоону кара! – Чокчо сакалын экчей күнгө, шамалга тотуккан жүзүн Баба-Ата тарапка бурду.

– Ушу тоодон чыккансың. Каның мобу суудан бүткөн, ушу суу чуркап турат денеңде. Мобереги талааны таанып ал! – Бешилик айрынын тишиндей арык, узун манжаларын тарбайтып Ара-Талааны айланта жаңсайт.

– Денең ушу топодон жуурулган. Атаң болуп эмне кылыпмын? Болгону бир уругумсуң, бутагымсың менин. Тамырың кайда билип жүр, садагам! Ушул жердин чынарысың! Ушул элдин уулусуң!..»

Бул сөз абышканын кыйла жылдардан бери сары майдай сактап келаткан сыры болчу. Тоо менен айыл, түнгө көшүлгөн табият атасы менен уулуна бир укмуш ажайып сезилип, тынбай сүйлөп келаткан карыя менен аны угуп отурган тестиер ошол түнү турмуштун бир белесин ашканын сезбей деле калышты окшойт.

Алар келаткан жолдун бир жагында айылдын мүрзөсү жаткан. Ошол мүрзөнүн четиндеги бийик эстелик Табылдыныкы, анын артында жапызыраак эстелик Акматбекке коюлган. Алардын артында калган ишин Алмаз улантат, ал азыр атасынын сыйкырдуу кебине арбалып, чөп үстүндө келатты. Артында тукуму калса ушинтип өткөнүнө кызыгып, карылыкка аз-аздан алдырып бараткан атасына эрмек болуп, анын жанында жүрөт тура. Мына бүгүн Алмаз атасы сайып берген чөмөлө чөптөрдү арабага жүктөшкө жардам берди. Үйүлгөн чөптү басып, кат-каты менен жыйганга жарап калганын көрсөттү.

Бала да жолдо араба ооп каларда жыгылып калабызбы деп чочулап, бирок атасы былк этпей отурганын көрүп, коркуп кеткенине уялып калды. Алмаздын бой жеткенин, анын кийинки тагдыр жолу кандай болорун Назармат чал көрбөй калышы ыктымал. А бирок ал атасы экөө арабага чөптү толтура жүктөп, жылдыз толгон асманды карап үйүнө келишкенин эсинен чыгарбайт болуш керек.

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Улан – коррупциялашкан өлкөдөгү өчпөс ысым

Уланбек Эгизбаев, 1-август, 2016-жыл.

Адамзат тарыхында эң оор замандарда жаралган өз каарманы, өз баатырлары чыкмагы бар. Андай кезең, андай доорлор адамдын кырчындай жашына да, жашамал курагына да карабайт. Адамды ажал кайсыл курагында жалмап кетсе да, бирок тарыхый ысымын ташка-тамга калтырып кетчү инсансардын урку да, табияты да өтө феноменалдуу. Андай өлбөс-өчпөс ысымдар үчүн өмүр-жаштын өлчөмү аз болобу, көп болобу – мааниге ээ эмес.

Маанилүүсү – бул дүйнөгө эмнеге келдим, эмнеге жаралдым деген шекилдеги суроолор жанына тынчтык бербеген адамдар гана тарыхка өз ысымдарын калтырып келишкен.

Тек, башкаларыбыз байыркы кытай даанышманы Лао-цзынын чындыгындагы - “Өз өмүрүн барк албагандарга өмүрдүн да кусуру тиерин” аңдабай да, таназар албай жашайт экенбиз. Бул ойдон окчун жашап жүргөндөрүбүз да канча. Өмүрдүн сая кеткенин көр оозуна жакын калганда гана түшүнөбүз. Аныгында, көөдөнүңдү өрттөгөн чындыкты айталбай тиштенип, кылым менен тең карып да, бирок өмүрдүн кусуру урган куракка чейин жашаганыңдан не опаа?..

Ушул соболго келгенде Улан Эгизбаевдин кыска өмүрү ой калчатып койгону... Учурда маркум менен замандаш канчалаган сомодой жигиттер урунаарга тоо таппай жүрү: тиштерин кайрап, канткенде өлкөбүз дүркүрөп өнүгүп, коррупциялашкан өлкөбүз жемкорлордон арылат деп күйүнүп. Чындап күйүнгөн киши Уландай болсун!

Мекенди, элди сүйүү түшүнүгүн көбүбүз жалындуу сөздөргө коротобуз. Буга келгенде Улан күп-күп, бак-бак сүйлөгөндөрдөн эмес эле. Ал өз өрнөгүн журналисттик ишмердигинде, чыгармачылыгында көрсөттү. Майын чыгара иликтеген материалдары менен коррупционерлердин далайынын уйкусун бузду, далайын кооптондурду. Мына ушунун өзү Уландын эл-жерге арнаган сүйүүсү!

Өмүрүбүздү күрөшкө арнап, Уланга окшоп кимибиз билегибизди түрүнүп, Ак үй, Көк үйдө шыкалган жемкорлордун артынан сая түшүп тынчын алдык?! Арабызда жашабай калган Уландан башкаларыбыздын өмүрүбүз артыкпы мүмкүн?! Анын жанынан биздин жаныбыз артыкпы же? Системалуу коррупция менен күрөшүүдө канчалардын кайраты мокоп, каруусу сынып келатса да, Улан өз чындыгынан кайткан жок. Беттегенин бербеди.

Ушу коррупция менен аёосуз күрөшүүгө келгенде эле баары артына кылчактап: үй бүлөдөгүлөрүнүн коопсуздугун ойлойт экен, өз тагдырын мертинтип алуудан кооптонот экен. А Уланда эмне, үй-бүлө жок беле? Ата-эне жок беле? Жандан кечкидей ийнинде эки башы жок эле анын деле. Буга келгенде анын журналистикке арнаган өмүрү кандай тобокелчилик менен коштолгон өмүр экенине баарыбыз күбө...

​Бийликтеги көрченгел жемкорлордун артынан калбай айыбын бетине коюуга белсенчү Уланга окшогондор бүгүн арабызда чанда кезиккен үчүн кыргыз бийлигинде отургандар элден айбыкпай калганы ушул – шылуундар өлкө казынасын көз көрүнөө тоноп атса да, “Раим миллион” атка конгондордун капчыгына түшкөн тыйындар кайдан келип, кайда житип атса да, мурдубузду балта кеспеген калк экенбиз: күңк-мыңк нааразылыгыбызды социалдык тармактарда ачык жазганыбызга гана эрдемсип отургандайбыз. Жан таттуу, жан ширин баарыбызда...

Болбосо коррупция менен жапатырмак күрөшө турган эл болсок, бийликтегилерге талап коё билет элек ко! Матраимовдордун тегерегинде шек жараткан коррупциялык иштерди кызуусунда талкууладык да, күрөштүн кийинки этабы бир гана “Азаттыктын” журналисттеринин милдетине жүктөлгөндөй отуруп калдык.

Кыргыз коомчулугу бүгүн бир ордунда буйдалып кармалып калганы да ошондон. Арийне, корруциялык шек жараткан окуялар ачыкка чыгары менен борбордук аянтка чогулуп, Украина, Грузия, Армениянын мекенчил жарандарындай чуу салып турган калк болсок, элдин жаалынан чоңдорубуз да айбыгат эле, ийменет эле, өлкө казынасынын каалгасын каалаганча тээп киргенден!

Элин, мекенин сүйгөн калк Украина, Грузия, Арменияныкындай болсун. Эки жолу мамлекеттик төңкөрүш жасарын жасап, бирок кайра эле курченгел, куу чирен жемкор аткаминерлерине бийлик тизгинин кармата берген биздей кантип эрдиги бар, эси жок эл болсун! Элдин бийликке болгон талабы күчтүү болгон жерде гана чиновниктер карапайым калк алдында кичипейил болорун демократиясы өнүккөн өлкөлөрдөн көрүп, эмнеге эсибизге келбейбиз?!

А мезгил дегениң жаа огундай сызып, мамлекетибиз тарыхый мүмкүнчүлүктөрдөн кол жууп отурат! А убакыт деген нерсе мамлекетибиздин өнүгүүсү үчүн эң башкы мааниге ээ болушу керек! Өнүгүү мүмкүнчүлүгүбүз кашаңдап, коррупция баарыбызды колдон-буттан тушап алган деңгээлге жеткен кезде, Улан баатырыбыз көпчүлүккө окшоп реалдуу чындыкка кайдыгер карап жатпаганын анын кыска өмүр өрнөгү көрсөттү. Ал өзүндөгү улуулукту ойготту, кайрат-демди ойготту да айланасында кыбыр эткен жашоодо эмне көрсө, баарына билек түрүндү. Алдуусуна аёосуз күрөш жарыялап, алсызына жардам берүүгө кол сунду.

Майып көрсө да; майыптын аянычтуу тагдырын коомчулукка жөн гана журналист катары чагылдырып койгон милдети менен чектелбей, ага көмөк көрсөтүүгө жарап, элин-жерин тургай, майыпчылыкка кабылган тагдырларды аяп, аларды да сүйгөн улуу адамгерчиликке жеткен сапатын көрсөтүп жүрүп арабыздан кетти!

Мына, эл-жерди жалындуу сөз менен эмес, жапакеч сезим, жалындаган жүрөк менен сүйөр киши Уландай болсун! Кырчын жашында көзү өтүп кетсе да, баатыр элдин урпагыбыз деп көңдөй көкүрөгүн күрсүлдөткөн суу жүрөк кыргыз урпагынын арасында жүргөн анык эр-жүрөгүбүз Улан эле! Улуу, нарктуу элдин урпагыбыз деп шилекей чачырап майдаланган улутубузга абийир эле кайран баатыр!

Олжобай ШАКИР

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Араб туристтери жайлоону жакшы көрөт

Араб туристтери жайлоону жакшы көрөт
please wait

No media source currently available

0:00 0:05:03 0:00

Жайлоонун касиетин качырып бүттүк

Суусамыр жайлоосу.

Бүгүнкү күндөгү жайыттардын жана жайлоолордун кейиштүү абалда экени айтылып келет. Малдын саны көбөйгөнү жайыт талаш дагы күч алды. Бул көйгөйдөн кантип чыкса болот? Канткенде жайлоолордун экосистемасын сактап калабыз? "Жашыл планета" берүүбүздө ушул суроого жооп издейбиз.

Акималиев: Малдын санын көбөйтүп, жайытты унуттук

Бул суроого жооп алуу үчүн белгилүү академик, бир кезде айыл чарба министри болуп иштеген Жамин Акималиевге кайрылдык.

Жамин Акималиев: Жайлоо – бул табияттын элге берген баа жеткис байлыгы. Кыргызстандын жалпы аянты 20 млн. гектар болсо, анын 9 млн. гектарын жайлоо менен жайыт ээлеп жатат.

Соң-Көлдүн акыбалы оор. Жайытты туура колдонбогонубуз аз келгенсип, ар кандай той-топурдун баары ушул жерде өтөт. Адам көп барган жер булганат экен, чөп тебеленет дегендей.
Жамин Акималиев.

Биздин жайлоолордун абасы таза, дээрлик баарында дарылык касиети күчтүү чөптөр өсөт. Тилекке каршы, соңку жылдары биз жайлоонун, жайыттын экосистемасынын бузуп алдык.

Союз маалында малдын саны 10 миллиондон ашып кеткен. Бирок ошого карабай тоютка болгон муктаждыктын 60% жайлоолор жапчу. Ушу күндө кой-эчкинин саны 6,5 миллионго жетип калды. Жылкы, уй, топоз көбөйдү. Бирок жайлоо тоюттун 45% гана берет, бербесе жок.

Буга биз өзүбүз күнөөлүүбүз. Эгемендик алгандан бери айыл четиндеги жайыттарды талкалап, кырманга айландырдык. Алыскы жайлоолор бир нече жыл каралбай, ээн калды. Чөбү желбей, отоо басып кетти. Азыр аларга көчүп барып жатышат, бирок жайытты оңдоого маани бериле элек.

Кыскасы, туура пайдалануу системасынын жоктугунан ушу күндө жайлоолордун 3 млн. гектарга жакыны деградация болду. Азыр андан ажырап калуу алдында турабыз деп айтсам, жаңылышпайм.

“Азаттык”: Ошол экосистемасы бузулган жайлоолорду атай кетсеңиз?

Жамин Акималиев.
Жамин Акималиев.

Жамин Акималиев: Өтө чоң деградацияга учураган жайлоо - бул Суусамыр. Тогуз жолдун тоомунда турат. Соода кылгандын баары көчүп барган. Ар кандай объекттер салынып жатат. Адам жашаганы менен жайыт каралбай калды. Таштанды көбөйдү, анын баары кайра жер кыртышын, сууну булгап жатат.

Соң-Көлдүн да акыбалы оор. Соң-Көл эми сонун көл деген сөз да. Абасы таза, дарылык касиетке бай чөптөр өскөн жайлоо эле. Аны да талкалап бүттүк. Туура колдонбогонубуз аз келгенсип, ар кандай той-топурдун баары ушул жерде өтөт. Адам көп барган жер булганат экен, чөп тебеленет дегендей. Таштанды, айрыкча желим баштыктар учуп көлгө түшүп жатат. Браконьерлерден калган торлор жатат. Кыскасы, деңиз деңгээлинен 3300 метр бийик турган бул жайлоонун да жанын койбодук.

"Жашыл планета" берүүбүздүн жайлоолор жана жайыттар тууралуу толук чыгарылышын аудиодон уга аласыз.

Соңку кезде Арпа жайлоосунун да абалы начарлай баштады. Бул жердин бетегеси абдан күчтүү. Аны жеген мал бат семирип, сүтү каймактуу болот. Мына ошол чөп азайып, ордун отоо басып баратат. Арпаны Нарын облусунун Ат-Башы, Ак-Талаа райондорунун эли жайлайт. Малдын саны көбөйдү, жайыт талаш күч. Бирок жайытка кам көргөн киши жок.

“Азаттык”: Абалды өзгөртсө болобу? 2008-жылы ушул жайыттар боюнча мыйзам кабыл алынса керек эле?

Коомдук уюм болгондуктан анын ишин эч ким көзөмөлдөй албайт, эч ким ишин тескебейт. Алар келип алып мамлекетке караштуу жайлоону башкарып жатат. Малдын түрүнө карап баасын бычып, бизнес кылышат экен.
Жамин Акималиев.

Жамин Акималиев: Ага убакыт жетти. Жайыт боюнча мыйзамга өзгөртүү киргизүү керек. 2008-жылы кабыл алынган мыйзам эскирип калды, аны азыркы шартка ылайыктап иштеп чыкпаса болбойт. Тез арада инвестиция тартып, программа кабыл алуу зарыл. Атайын адистерди, илимпоздорду жалдап, каражат бөлүп, жайыт пайдалануу системасын чогуу иштеп чыгуу керек.

Өкмөт жакында ирригацияны өнүктүрүү боюнча он жылга келишим түздү. Ага жайлоо менен жайыттарды да кошуу керек. Антпесе кээ бир жайыттарга суу жетпей какырап баратат.

Конституция боюнча жайыт менен жайлоо мамлекеттин менчиги. Демек жайыттарды башкаруу - бул мамлекеттик уюмдардын иши. Айыл чарба министрлиги, анын алдында Жайыт департаменти бар. Ушулар карашы керек эле. Тилекке каршы, Жайыт комитети деген түзүлгөн. Коомдук уюм болгондуктан анын ишин эч ким көзөмөлдөй албайт, эч ким ишин тескебейт. Алар келип алып мамлекетке караштуу жайлоону башкарып жатат. Малдын түрүнө карап баасын бычып, бизнес кылышат экен. Мамлекеттин жеринен коомдук уюмдар пайда көрүп атат сөздүн кыскасы. Ал акча райондордун өзүнө берилсе, президенттин “Аймактарды өнүктүрүү” деген программасына жардам болбойт беле. Ошол акча жайыттарды жакшыртууга жумшалса жаманбы? Кыскасы, кош бийликтин азабынан да жайлоо да, жайыттар да каралбай, талкаланып жатат. Ушуга абдан капамын да.

"Азаттык": Жайлоодо пайдалуу чөптүн ордун отоо, тикенек басып кеткени айтылып келет. Алардан кантип арылуу керек?

Жамин Акималиев: Илимдер академиясы биологиялык жол менен күрөшөбүз деп жатат. Дагы бири отоону химиялык жол менен жок кылууну сунуштап келет. Бул албетте, эффективдүү ыкма, бирок анда мал дагы, жайлоонун экосистемасы дагы зыян тартат. Бул жагын эске албаса болбойт. Бирок ошол иштерди жүргүзүү үчүн алгач илимий изилдөө, каражат керек. Илимий изилдөө мекемелеринин чамасы чак. Ошон үчүн атайын “Жайлоо” деген программа кабыл алып, каражатты кенен бөлүп, иш алып барбасак болбой калды.

Кунары качкан жайыттар
please wait

No media source currently available

0:00 0:22:14 0:00
Түз линк

“Азаттык”: Азыр жер-жерлерде малдын саны көбөйдү, ага жараша жайыт талаш күч алды. Балким жайытты жакшыртуу үчүн малдын санын азайтуу керектир?

Жамин Акималиев: Мен жогоруда төрт түлүктүн саны көбөйгөнүн айттым. 6,5 миллион кой-эчки оңой эмес. Жайытка кам көрө албагандан кийин мындан ары малдын башын көбөйтүүнүн кереги жок. Андан көрө сапатка көңүл буруу керек. Эт жана сүт багытындагы асыл тукум малды багууга өтөлү. Буга мамлекет колдоо көрсөтүшү керек. Таза эттин, таза сүттүн баарын эле тышка сата албайбыз. Демек аны талапка ылайык кайра иштеткен ишканаларды куруу керек. Ошондо гана ЕАЭБге, Европага азык-түлүктү чыгара алабыз.

Жайыт талаш күч алды

Соңку жылдары Кыргызстанда жайыт талаш күч алды. Айрыкча Нарын менен Кочкор райондорунун арасында бул маселе кызыл чеке урушка чейин жеткире баштады.

Кара-Кужур өрөөнүндөгү Кара-Жылга жайыты Кочкорго карайт. Аны Нарын районунун тургундары союз маалынан бери эле ижара алып келишкен.

Учурда бул жерде турак жай курулуп, чакан кыштак пайда болгон. Кочкор районунун тургундары жайытты пайдалангандар чөп айдап, үй куруп алгандарына нааразы.

Жайытка курулган тамдар талаш жаратты
please wait

No media source currently available

0:00 0:03:33 0:00

Буга чейин 22-июнда Нарын районундагы Жерге-Тал айылынын 200дөй тургуну Кум-Бел жайлоосунда нааразылык акциясын өткөргөн.

Алар Кочкор районунун малчылары тез арада көчүп кетишин талап кылышкан. Ал эми кочкорлуктар ал жерде мыйзамдуу отурганын, кийинки жылга чейин эч кайда жылбай турганын айтышкан.

Кум-Бел жайлоосу Нарын районунун Жерге-Тал айыл аймагына карайт. Бирок өкмөттүн токтому менен 2020-жылга чейин Кочкор районунун Исакеев жана Кара-Суу айыл өкмөттөрүнө убактылуу пайдаланууга берилген.

Мындай жайыт талаш маселеси Жумгал, Ак-Талаа райондорунда да курч.

Нарындагы жайыт талаш
please wait

No media source currently available

0:00 0:04:47 0:00

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Жайытка курулган тамдар талаш жаратты

Жайытка курулган тамдар талаш жаратты
please wait

No media source currently available

0:00 0:03:33 0:00

Журналистиканын нугу өзгөрдү

Иллюстрациялык сүрөт.

Бишкекте өткөн «Санарип трансформация шартында маалымат каражаттарындагы эркиндик жана плюрализм» аттуу эл аралык конференцияда Борбор Азия аймагына тиешелүү олуттуу маселелер козголду.

Интернет заманында Кыргызстандагы маалымат каражаттарынын, жарандык журналистиканын коомдук пикир түзүү ролу, жоопкерчилиги кандай болууда? Ушул жана башка суроолорго «‎Арай көз чарай» берүүбүздөн жооп издейбиз.

Талкууга Кыргыз улуттук университетинин журналистика факультетинин ага окутуучусу Чынара Капарова, медиа эксперт Болот Темиров жана журналист Шохрух Саипов катышты.

«‎Азаттык»: Чынара айым, Борбор Азия журналисттери жана медиа эксперттери катышкан бул конференцияда биздин аймак үчүн, анын ичинде Кыргызстанга тиешелүү, мүнөздүү деп эсептелген кандай маселелер козголду? Кайсы бир көйгөйлөрдү бөлүп көрсөтсөк болобу?

Чынара Капарова.
Чынара Капарова.

Чынара Капарова: Конференциянын Кыргызстанда өтүп жатышы маанилүү окуя.

Маалымат каражаттарындагы эркиндик‎ жөнүндө сөз болгондо, Кыргызстан чөлкөмдө алдыңкы орунда. Албетте, бул сыймык. Бирок, биз көкүрөк какканыбыз менен анын дагы оң-терс жактары болууда. Бизде азыр «‎кесипкөй журналистика» жана «‎жарандык журналистика» деген түшүнүк калыптанып калды.

Кесипкөй журналистиканын айдыңын жарандык журналистика ээлеп жатат. Салттуу журналистиканын өкүлдөрүн мыйзамга таяп, жоопкерчиликке чакырса болот, ал эми жарандык журналистиканы кантип тескейбиз? Интернеттин мүмкүнчүлүгүн азыр баары пайдаланып жатат. Салттуу журналистикага караганда социалдык тармактардагы маалыматтардын коомдук пикир түзүүдө таасири күч.

Мисалы, кошуна мамлекеттерде Интернетте маалыматтарды чектөө боюнча аракеттер болору айтылды. Ал чектөөлөр көп учурларда мыйзамсыз экени айтылды. Азыр замандын учкулдугу ушул – жаңы технологиялар кирип жатат, алар журналистикада кеңири колдонулууда. Менимче, ага жараша биздеги мыйзамдарга да өзгөртүү киргизилиши керек.

«‎Азаттык»: Шохрух мырза, сиз конференцияда Кыргызстандагы аймактык маалымат каражаттарынын орду, таасири, улуттук азчылыктардын тилине байланыштуу маселелердин барын айттыңыз, алардын айрымдарын угармандар менен бөлүшө аласызбы? Маселенин өзөгү эмнеде?

Шохрух Саипов.
Шохрух Саипов.

Шохрух Саипов: 2010-жылдагы июнь окуяларына чейин Кыргызстандын түштүгүндө өзбек тилдүү бир канча гезиттер, телерадиолор болгон.

Алардын аудиториялары Ош, Жалал-Абад, Баткен облустарынын жашоочулары болчу. Алардын көбү ар кандай себептер менен жабылган же аталышын өзгөрткөн. Кээ бир маалымат каражаттары кыргыз тилдүү же орус тилдүү болуп өзгөрүп кеткен.

Өзбек тилинде маалымат берген «‎Ош садоси‎» деген гезит же «Ынтымак» деген телерадиолор сыяктуу саналуу маалымат каражаттары калды. Өзбек тектүү журналисттер өзүнүн коопсуздугу үчүн курч маселелерди көтөрүшпөйт, «ички цензура», өзүн-өзү чектөө күчтүү. Ошондуктан келечекте өзбек тилдүү медиа калыптанабы деген суроо актуалдуу бойдон калууда.

«‎Азаттык»: Өзбек тилдүү маалымат каражаттарына байланыштуу мамлекетте башкача саясат же мамиле болуп жатат деп ойлойсузбу?

Шохрух Саипов: Мамлекет кандайдыр бир чектөөлөрдү киргизди деп айта албайм. Менимче, гезит, радио же телевидение болобу, редакциялардын ичинде ушундай саясат болууда. Айрым ички чектөөлөр, айрым күчтөрдүн кызыкчылыгынын кагылыштарынан улам ушундай абал түзүлүүдө. Биз мыйзам талаасында сүйлөшүп, аларды чечүүнүн жолдорун издеп жатабыз.

«‎Азаттык»: Болот мырза, бүгүнкү журналистикада «‎факт-чекинг» деген түшүнүк пайда болду. Жалпак тил менен айтканда ал эмне? Анын милдети, максаты эмнеде? Кыргызстанда «‎факт-чекинг» тажрыйбасы барбы, болсо ал кандай натыйжаларды берүүдө?

Болот Темиров: «‎Факт-чекинг» деген журналистиканын багыты, «‎маалыматты текшерүү, тактоо» деген маанини түшүндүрөт. Учурда «‎фейк-маалыматтар» (жалган маалыматтар) дүйнө боюнча чоң көйгөй жаратууда. Ошол «‎фейктерди» текшерип, тактаган формат — бул «‎факт-чекинг». Кыргызстанда маалымат каражаттарында, социалдык тармактарда кайсы бир окуяга, адамга байланыштуу «‎фейк- маалыматтарды» атайын пропагандалык жана манипуляциялык максатта колдонуп, коомдук пикир түзүүгө аракет кылган учурлар аз эмес.

(Талкуунун толук вариантын ушул жерден угуңуз)

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Чукул кырдаалдар министрлигинде чуу чыкты

Өзгөчө кырдаалдар министрлигинин атайын курамы параддан өтүп баратат.

Өзгөчө кырдаалдар министри Нурболот Мирзахмедовдун кеңешчиси Нурбек Жолборсов коррупцияга шек саналып, эки айга камалды.

Ишти караган Аскер прокуратурасы министрдин кеңешчиси эмне себептен кармалганынын чоо-жайын тергөөнүн кызыкчылыгынан улам айткан жок.

Туугандары аны "тергөө менен кызматташпай койгону үчүн" темир тор артына отургузуп коюшканын билдиришти. Ошондой эле кеңешчи ири өлчөмдө пара алып жаткан деген маалымат да чындыкка дал келбей турганын анын жакындары баса белгилешти.

Нурбек Жолборсовдун иши Кылмыш-жаза кодексинин 319-беренеси "Коррупция" менен сотко чейинки өндүрүшкө алынганын Башкы прокуратуранын коомчулук менен байланышуу бөлүмүнүн прокурору Жаркынай Азиева билдирди:

"Сотко чейинки өндүрүш 20-июнда ачылган. Жолборсов 6-июлда кармалган. Ишти Аскер прокуратурасы карап жатат".

Мамлекеттик жаза аткаруу кызматынын басма сөз катчысы Элеонора Сабатарова кылмышка шектүү Нурбек Жолборсов Бишкектеги №1 убактылуу кармоочу жайына эки айга камалганын бышыктады:

“Камакта отурат. 6-июлда алып келишкен, 6-сентябрга чейин камалган”.

Нурбек Жолборсовдун атасы Жаныбек Жолборсов уулу Өзгөчө кырдаалдар министрлигинин Чукул кырдаалдардын таасирин жоюу боюнча түндүк борборундагы каржылык кылмыштарга байланыштуу күбө катары чакырылып, камалганын айтты:

"Нурбек күбө катары суракка барган. Тергөө менен кызматташкандар министрге кеңешчиси аркылуу акча берип турганын айтышкан. Ошондон улам Нурбекти прокуратура күбө катары чакырып, тергөө менен кызматташууну сунуш кылган. Нурбек баш тартканы үчүн эки айга камап коюшту. Эч кандай акча менен колго түшкөн жок".

Жолборсов уулунун кармалышында министрликтин алдындагы Өзгөчө кырдаалдарга чара көрүү түндүк борборунун башчысы Асылбек Жусубалиевдин көрсөтмөсү роль ойногонун кошумчалады.

Өзгөчө кырдаалдар министри Нурболот Мирзахмедов "Азаттыкка" кеңешчисинин камалышы жана аты аталып жаткан Асылбек Жусубалиев жетектеген мамлекеттик ишканадагы каржылык мыйзам бузуулар тууралуу комментарий берди.

"Биз март айында Чукул кырдаалдардын таасирин жоюу боюнча түндүк борборун текшере баштаганбыз. Ошондо кассадагы 16 миллион сом жок болуп чыккан. Ошол жакта иштеген жумушчулар "биздин жетекчи иштебей жатат, чара көрүңүз" деп мага кайрылуу жасаган".

Мирзахмедовдун белгилешинче, Асылбек Жусубалиев өткөн айдын башында иштен алынган жана министрликте 10 кишиден турган топ түзүлүп, иликтөө жүргүзүлгөн.

"Алар текшергенде кассадагы 16 миллион сом жок болуп чыккан. Муну Жусабалиев кассадан өзү эле алып койгон болот. Мен ушул 16 миллион боюнча Аскер прокуратурасына "иш козгогула" деп материалдарды өткөрүп бергем. Текшерүү дагы деле уланып жатат. Андан сырткары 37 тонна күйүүчү май, төрт тонна А92 үлгүсүндөгү бензин жок болуп чыгат".

Өзгөчө кырдаалдар министрлигинин алдында Чукул кырдаалдардын таасирин жоюу боюнча түндүк жана түштүк борборлору бар. Бул мамлекеттик ишканалар ар кандай тендерлерге катыша алат. Өзгөчө кырдаалдар министрлиги тапшырган жумуштарды аткарат.

​Азырынча Асылбек Жусубалиевден бул иш тууралуу комментарий алууга мүмкүн болгон жок. "Азаттык" анын пикирин коомчулукка угузууга даяр.

Урандын уусун жойчу "Росатомдун" долбоору

Министр Мирзахмедов министрликтин алдындагы түндүк борбору Орусиянын "Росатом" мамлекеттик концернинин РосРАО ишканасынын субподрядчиги экенин ырастады. "Былтыр бир канча тендерди жеңип алып, төрт-беш объект боюнча иш жасашкан. Эки-үч дамба курушкан" - деди министр. Түндүк борбор Өзгөчө кырдаалдар министрлигинин 30-40 миллион сомдук ишин аткарганын кошумчалады.

РосРАОнун коомчулук менен байланыш бөлүмүнүн башчысы Денис Плещенко алардын ишканасы Тоң районундагы Кажы-Сай жана Миң-Куштун аймагындагы Туюк-Суу деген жерлерде көмүлгөн уран калдыктарын зыянсыздандыруу долбоорун ишке ашырып жатканын билдирди.

"Биз Кыргыз Республикасынын Өзгөчө кырдаалдар министрлиги менен иштешебиз. Кыргыз тараптын координатору министрлик, бизден "Росатом". РосРАО - жумушту аткарат" - деди Плещенко "Азаттыкка" берген комментарийинде. Ал ошондой эле тендердин суммасы канча экени тууралуу "кат менен кайрылгыла" деп айткан жок.

Быйыл май айында Кажы-Сайдагы уулуу калдыктар көмүлгөн жерде иштеген жумушчулар айлап эмгек акысын ала албай жатканына арызданышкан. Асылбек Жусубалиев "РосРАО" акча которбой жатат деп, маселени Москваны көздөй бурган. Орусиялык ишканынын баш кеңсеси журналисттерге тиешелүү акча эбак эле Бишкекке которулганын билдирген.

Миң-Куш жашагысы келет (22-ноябрь, 2012-жыл)

2013-жылы Орусия менен Кыргызстандын ортосунда уран калдыктарын зыянсыздандыруу программасы башталган. Анын экинчи этабында - 2017-2023-жылдары Кыргызстандын аймагындагы уулуу калдыктарды рекультивациялоо үчүн курулуш иштери жүргүзүлөт деп пландалган.

Нурипа Муканова.
Нурипа Муканова.

Коррупцияга каршы ишкер кеңештин баш катчысы Нурипа Муканова Жолборсовдун ишинин артында чоң кишилер турган болушу мүмкүндүгүн айтып, прокуратура терең иликтеши керектигин белгиледи:

“Мындай иштер сүйлөшүүлөр аркылуу ишке ашып, анан бир адам күнөөлүү болуп кармалат. Прокуратура түйүндүн учун табышы керек. Бирок бизде андай иштер аягына чыкпайт. Саясий эрк жетпей калабы, билбейм. Транспорт жана жолдор министринин мурдагы орун басары Азимкан Жусубалиев деле ири өлчөмдө пара алууга айыпталып, бирок анын үстүнөн бирөө-жарым көзөмөл кылганбы же жокпу, ачыкка чыкпай жатпайбы”.

​35 жаштагы Нурбек Жолборсов министр Нурболот Мирзахмедов менен ал Сузак районунун акими болуп турган жылдардан бери чогуу иштеп жүргөн. Ага чейин Жалал-Абад мэриясынын жаштар комитетинде жана жаштарга арналган ар кандай долбоорлордо эмгектенген. 2015-жылкы парламенттик шайлоого "Бир Бол" фракциясынын тизмесинде талапкер болгон.

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Исламдагы укук жана анын тарыхы

Имам Сарахсийдин Өзгөндөгү күмбөзү.

Борбор азиялык дин аалымы Абу Бакр Мухаммед ибн Абу Сахл Ахмед Ас Сарахсий (имам Сарахсий) диндин өнүгүшүнө, илимге кошкон салым жөнүндө маек.

«Азаттык» радиосунун «Биз жана дин» түрмөгүнүн кезектеги чыгарылышында дин аалымдарынын тарыхтагы орду, бийлик башындагылар менен мамилеси, илимге, коомдук пикирди жаратууга, башкаруу системасына кошкон салымы жөнүндө кеп кылдык.

Теманы Борбор Азиялык атактуу дин ишмери имам Сарахсийдин мисалында дин укугу боюнча илимдин доктору Жаркынбай Себетов менен эксперт Канатбек Мурзахалилов талкуулашты.

Канатбек Мурзахалилов: - 2018 – жылдын октябрь айында Бишкекте Борбор Азиядагы эң чоң мечиттин ачылышы болуп өттү. Ага имам Сарахсийдин аты ыйгарылды. Кыргызстандын башка аймактарында бул кишинин аты менен аталган башка дагы көптөгөн мечит, медреселер бар. Ал эми Өзгөндөгү бул кишинин күмбөзү оңдолуп, кайрадан салынганын билебиз. Мындан тышкары мавзолейинин жанына исламий китепкана да бар. Деги имам Сарахсий өзү ким болгон?

Жаркынбай Себетов: - Баарыбызга белгилүү болгондой, пайгамбарлар мал-мүлк, дүнүйө, байлыкты мураска калтырбайт. Алардын бизге калтырган мурасы - бул илим. Ал эми пайгамбарлардын мурасына ээ болуу – эң чоң бакыт, эң зор сыймык. Мына ушул илимий мураска ээ болуп, анын муундан муунга өтүшүнө жана илимдин өнүгүшүнө, элдин диний түшүнүгүнүн өрчүшүнө салым кошкон көптөгөн аалымдар жашап өткөн.

Жаркынбай Советов.
Жаркынбай Советов.

Алардын бири - имам Сарахсий. Ал 1009-жылы азыркы Түркмөнстандын Серахс деген жеринде туулган. Кийин Бухарага көчүп келип, ушул жерде илим алып, андан кийин белгилүү бир саясий себептерден улам өмүрүнүн көп убактысын Өзгөндө өткөрүп, 1090-жылы көз жумган.

Канатбек Мурзахалилов: - Имам Сарахсий Өзгөндөгү зынданга эмне үчүн камалган? Негизги себеби эмнеде?

Жаркынбай Себетов: - Сарахсийдин «Зиядатуз-зиядат» аттуу эмгеги бар. Ушул китептин бир жеринде «насаат катары айткан сөзүм үчүн камалдым» деп айткан сөзү бар. Ал эми «Шархус-Сиярил-кабир» аттуу китебинде аны ошол учурдагы башкаруучу камаганын жана буга айрым бузукулар себепкер болгонун айткан.

Тарых барактарына карай турган болсок, мына ошол Сарахсий жашаган учурларда бийлик менен аалымдар ортосунда пикир келишпестик байма-бай болуп турганын көрүүгө болот. Керек болсо аалымдар бийликке сын айтканы үчүн дарга асылган учурлар да кездешет. Мындагы пикир келишпестиктин эки негизги себеби болгон. Биринчиси - салыктардын түрүнүн жана өлчөмүнүн көбөйүшү. Экинчиси - бийликтин исламдын сунний багытынан четтеши.

Эми, Сарахсийдин камалышына келе турган болсок, жогоруда да айтылгандай, өзүнүн үстүртөн гана айтканы бар. Мындан башка да анын камалышына негиз болгон окуянын кандайча болгону тууралуу булактарда ар түрдүү версиялар айтылганы менен так, ынанымдуу маалыматты кездештирүү кыйын. Бирок камакка алынышынын негизги себеби катары ошол учурдагы саясий абалды атаса болот.

Канатбек Мурзахалилов: - Кандай саясий абал себеп болгон?

Жаркынбай Себетов: - Китептердеги маалымат, имам Сарахсийдин өзүнүн айткандары боюнча ал ошол учурдагы бийликтин кандайдыр бир саясатын сындаган. Ошол сындан улам же болбосо түздөн-түз сындабаса да өзүнүн сабактарынын учурунда айтылган сөздөрүн айрым адамдар падышага жеткирип барганы үчүн камакка алынган.

Канатбек Мурзахалилов: - Белгилүү болгондой, ал камалып отурган учурда 30 томдук «Мабсут» китебин 14 жыл ичинде жазган деген маалыматтар бар. Бул китепти ал эч бир адабиятка карабастан шакирттерине оозеки түрдө айтып берген дешет. Имам Сарахсийдин бул эмгеги ислам дүйнөсүндөгү башка аалымдардын чыгармаларынан эмнеси менен айрымаланат?

Жаркынбай Себетов: - Туура, тарых булактарында имам Сарахсий 1073-жылдан 1087- жылга чейин Өзгөндөгү бир зынданда камалгандыгы тууралуу маалыматтар бар. 15 жылга жакын убакытта имам Сарахсий убактысын жөн өткөрбөйүн деп өзү зындан астында туруп окуучуларына сабак өтүп турган. Мына ушул сабак учурунда колунда эч кандай калем, кагаз, китеп сыяктуу каражаттар болгон эмес. Ал өзү ылдыйда отуруп сөздөрүн айтып турган, окуучулары жогоруда туруп Сарахсийдин айткан сөздөрүн жазып турушкан. Кийин ушул айтылган сөздөр, жазылган жазуулар биригип имам Сарахсийдин «Мабсут» аттуу 30 томдук эң чоң эмгеги деп эсептелген китеби пайда болгон.

«Мабсут» – ханафий мазхабынын фыкх маселелерине байланыштуу көз караштары жана алардын далилдери эң кеңири түрдө изилденген алгачкы жана эң көлөмдүү эмгек болуп эсептелет. Ислам ааламындагы, өзгөчө ханафий-мазхабына тиешелүү болгон эң баалуу китептердин катарына кирет.

Канатбек Мурзахалилов: - Имам Сарахсийдин ханафий аалымдарынын арасындагы орду кандай?

Жаркынбай Себетов: - Шариятта Сарахсийдин орду өтө чоң. Ханафи- мазхабында аалымдар илимине, илимге кошкон салымына жана илимий жетишкендиктерине карап жети даражага бөлүнөт. Имам Сарахсий мына ошол даражалардын үчүнчүсүнө жеткени айтылат. Мунун мааниси «шариятта өкүмү белгиленбеген маселелерге ханафий-мазхабында белгиленген усул-эрежелердин негизинде өзү өкүм чыгарганга кудрети жеткен аалым» дегенди билдирет. Мына ушундай деңгээлдеги аалым болгону үчүн андан кийин жазылган китептердин дээрлик баарында анын атын, кандайдыр бир маселе боюнча айткан пикирин кеңири кездештирүүгө болот.

Канатбек Мурзахалилов: - Өзү Сарахсийдин деңгээлине жеткен аалымдар барбы?

Жаркынбай Себетов: - Бар. Сарахсийдин окуучусунун небереси имам Казыхан деген өзгөндүк аалым болгон. Бул киши да Сарахсийдин деңгээлине жеткен аалым.

Канатбек Мурзахалилов: - Казыхан аалымыбыз жөнүндө массалык маалымат булактарында чагылдырылган материал жок. Мындан сырткары илимий изилдөөлөр да жүргүзүлбөй жатат. Ушул аалымыбыз жөнүндө маалымат бере кетсеңиз.

Жаркынбай Себетов: - Жогоруда айткандай Казыхан имам Сарахсийден кийин жашаган. Аны атасы, чоң атасы да казылык милдетти аткарышкан. Өзү да Бухарада жашап, ошол жактан билим алып, Бухарада казы болуп иштеген. Өзгөндөн чыккан белгилүү аалымдардын катарында. Анын жазган китептери да фыкх илиминде, өзгөчө ханафи мазхабында өтө бааланган эмгектердин катарына кирет.

Канатбек Мурзахалилов.
Канатбек Мурзахалилов.

Канатбек Мурзахалилов: - Буйруса Сиз менен имам Казыхан жөнүндө маегибизди кийинки чыгарылыштарда улайбыз. Эми имам Сарахсийге кайра келсек. Имамдын башка эмгектери да ханафий мазхабынын усул жаатындагы эрежелеринин толукталышында жана системалаштырылуусунда эң негизги булак катары колдонулат деп айтылат...

Жаркынбай Себетов: - Жогоруда 15 жыл Сарахсий зынданда отурганын айтпадыкпы. Ошол зынданда отурганда алгач «Мабсут» деген китебин жазган. Андан кийин фыкх усулу багытындагы китебин жазган. Алгач «Асул же болбосо фыкх усулу деген эмне?» деген маселени тактап алсак. Мисалы, «бул парз, бул важип, бул арам» дегендей өкүмдөрдү айтабыз да. Шарияттагы мына ошол өкүмдөрдү чыгаруунун жол-жобосун, эрежелеринин жыйындысын камтыган илим тармагы «фыкх усулу» деп аталат. Эми имам Сарахсийдин бул багыттагы ишмердигине келе турган болсок, ал «Мабсутту» жазгандан кийин, андагы айтылган маселелер, пикирлер, өкүмдөр кандай жол менен же кандай ыкма менен пайда болгонун түшүндүрүш үчүн «Усул» деп аталган дагы бир китеп жазган. Бул китеп имам Сарахсий зындандан чыккандан кийин Өзгөндө жазылган эмгек болуп эсептелет.

Канатбек Мурзахалилов: - «Имам Сарахсий жети миңден ашуун китепти жатка билип, ошол китептердеги окуялардын үзүндүлөрүн айткан» деген маалыматтарды окуп калдык. Бул жөнүндө эмнелерди айта аласыз?

Жаркынбай Себетов: - Имам Сарахсийдин өтө зээндүү аалым болгондугу жөнүндө да көптөгөн маалыматтар кездешет. Зынданда эч кандай китеп, кагаз, калем колдонбой туруп 30 томдук китепти окуучуларына айтып берип, жаздырганы буга далил.

Канатбек Мурзахалилов: - «Фыкх илими менен катар эле имам Сарахсий математика, алгебра илимдеринде да билимдүү болгон, ыр жазуу менен алектенген» деп айтылат...

Жаркынбай Себетов: - Бул акыркы мезгилдеги изилдөөчүлөрдүн туура эмес берген маалыматы болуп эсептелет. Айтылган нерсе аалымдардын аттарынан улам адашып калган нерсе. Математик, алгебра жаатында да белгилүү болгон Сарахсий деген аалым – башка киши.

Канатбек Мурзахалилов: - Дүйнөлүк алкакта ислам аалымдарынын сап башында турган имам Сарахсийдин мурастарын изилдөө, үйрөнүү жаатында кыргызстандык жана башка өлкөлөрдүн окумуштуулары тарабынан бүгүнкү күндө кандай иштер жүрүп жатат?

Жаркынбай Себетов: - Анын жазган китептери басылып, ар кандай тилдерге которулуп жатат. Буга мисал катары, анын 30 томдук «Мабсут» деген китеби түрк тилине которулуп жарыяланган. Өзгөчө Түркия мамлекетинде бул аалымдын ишмердүүлүгү өзгөчө бааланып, көптөгөн илимий-практикалык конференциялар, симпозиумдар өткөрүлгөн. Имам Сарахсий боюнча илимий макалалар жазылган. Ал эми Кыргызстанга келе турган болсок, диний жана илимий чөйрөдөгү адамдар бул аалымдын ишмердүүлүгүнө көңүл бөлбөй келебиз. Өзүбүздүн аймактан чыккан көптөгөн аалымдарыбыз бар болгонуна карабастан, бизде ушул нерсеге маани берилбейт.

Эми Сарахсий боюнча айтсак, 2013-жылы Кыргызстан мусулмандарынын диний башкармалыгы тарабынан «Ханафий мазхабынын улуу аалымы – имам Сарахсий» аттуу илимий-практикалык конференция өткөн. Конференциянын алкагында ал тууралуу чакан китеп кыргыз тилинде муфтият тарабынан даярдалган. Ошондой эле жакын арада эле имам Сарахсий тууралуу түрк тилинен которулган китеп да жарыкка чыкты. Бирок имам Сарахсий боюнча кеңири, масштабдуу илимий иш-чара азырынча Кыргызстанда өткөрүлө элек.

Канатбек Мурзахалилов: - Имам Сарахсийдин күмбөзүн реставрациялоо, жогоруда айтылгандай күмбөзүндөгү исламий китепкананын түзүлүшү 2007-жылы муфтияттын, Ош мамлекеттик университетинин мугалимдер жамаатынын демилгеси менен түрк өкмөтүнүн колдоосу аркылуу ишке ашкан. Эми сиз айткан Кыргызстандын аймагынан чыккан ислам жаатындагы белгилүү аалымдар боюнча илимий изилдөө иштерине динамика берип, алардын ишмердүүлүгүн калктын кеңири катмарына кантип жеткирсек болот?

Жаркынбай Себетов: - Эң алгач эле бул маселеге диний жана илимий чөйрөдөгү адамдар кызыкдар болушу керек. Биздин аймакта жашап өткөн аалымдардын өмүр баянын изилдегенге, «алар кандай иш жүргүзгөн, кандай эмгектерди жазышкан, бул эмгектерде кандай пикирлерди айтышкан» дегенге биринчи кезекте өзүбүз демилге көтөрүшүбүз зарыл. Мындан сырткары мындай иштерди жасоо каражатка келип такалат. Бирок бул жараян да акырындап өз нугуна түшөт деген ойдомун.

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Жеңишбектин куткаруучу роботу

Жеңишбектин куткаруучу роботу
please wait

No media source currently available

0:00 0:13:06 0:00

Тор артындагы кыял

Тор артындагы кыял
please wait

No media source currently available

0:00 0:30:33 0:00

Кытай ишкерлери каматкан судьянын соту

Иллюстарциялык сүрөт.

Биринчи май райондук соту мурдагы судья Элвира Жаркеева баштаган алты кишиге тиешелүү кылмыш ишти кароону улантты.

Бул кылмыш иши боюнча сот отуруму 16-июлда башталган. Бул күнү Бишкек шаарындагы Элебаев көчөсүндөгү №2 көп кабаттуу үйүндө батир сатып алууга катышкан төрт күбө суралды.

Айыптоочу тарап судья Жаркеевага "кылмыштуу топ менен келишип алып, чет элдик инвесторлорго таандык мүлктү өзүнө ыйгаруу максатында бир катар мыйзамсыз чечимдерди чыгарган" деген кине тагууда.

Биринчи май райондук сотунда жараянга учурда абакта жаткан Элвира Жаркеева, Рустам Маманов баштаган айыпталуучулар алып келинди.

Алардын ичинен Мамановду үй камагына чыгаруу тууралуу өтүнүч келтирилди. Бирок судья адвокаттын суранычын четке какты.

Сот отурумунда аудио жана видео жазууларды жүргүзүүгө уруксат берилген жок. Жараян түштөн кийин да уланмак. Бирок күбөлөрдүн келбей калганына байланыштуу сот отуруму 30-июлга жылганын Биринчи май райондук сотунун басма сөз катчысы Асел Равшанбекова "Азаттыкка" билдирди.

19-июлдагы отурумдан кийин Рустам Мамановдун адвокаты Назгүл Алымова экспертизага ишенбей турганын айтты.

"Экспертизаны өткөргөн эксперттер жеке менчик ишканаларда иштешет. Алар Кытай тарап менен келишим түзүп жатат. Экспертизаны өткөрүп бергенге кытай тарап акча бөлүп берген. Анан албетте күмөн санайт экенсиң".

Ал эми Элвира Жаркееванын адвокаты Рустам Абдурауфов соттук иш тууралуу кенен маалымат берүүнү каалаган жок. Ал Жаркеева медиага чыгууну каалабасын айтуу менен чектелди.

Бишкектин Свердлов райондук сотунун мурдагы төрайымы Элвира Жаркееваны кызматынан 2018-жылы август айында президент Сооронбай Жээнбеков Соттор кеңешинин сунушу менен бошоткон.

Мурдараак кытай ишкерлери менен жер талашты деп Жогорку Кеңештин мурдагы депутаты Рустам Маманов менен ишкер Рустам Воинов камалган. Кийинчерээк бул адамдар башка бир кылмыш иши боюнча жаза өтүп жатканы белгилүү болгон. Анткен менен соттолуп жаткандардын адвокаттары кылмыш иши акыйкат тергелбей, сот маани бербей жатат деген билдирүү менен чыгышууда.

Жаркееваны жарга такаган иштин таржымалы

2016-жылы кытайлык эки ишкер укук коргоо жана сот органдарынын колдоосуна таянган уюшкан топко бизнесин тарттырып жибергени боюнча ошол кездеги президент Алмазбек Атамбаевге кайрылган.

Курулуш, тоо-кен жана тамак-аш тармагына миллиондогон доллар акча салып, бирок соттордун мыйзамсыз чечими менен андан ажыраган кытай ишкерлери аларды каралоо жүрүп жатканына даттанышкан.

Жергиликтүү ишкерлер тескерисинче өздөрү алдамчылыктын курмандыгы болушканын айтып, соттор алардын бузулган укугун гана калыбына келтиргенин жүйө келтиришкен.

Кытай ишкерлери Гао Жин Вей жана Чен Мао Чун 2012-жылы ири ишкердик долбоорлорду ишке ашыруу үчүн Кыргызстанга келген. Президенттин наамына жазылган кайрылууда алар башында Бишкектеги “БЛС” деген курулуш компанияны сатып алып, 280 батирлүү элиталык типтеги көп кабат үй курушканы көрсөтүлгөн. Бирок төрт жылдан кийин сот экинчи тараптын катышуусуз эле кыймылсыз мүлктү компаниянын мурдагы ээсине кайтарып салган. Чечимди Бишкектин Свердлов райондук сотунун судьясы Жаркеева чыгарган.

Кытай ишкери Гао Жин Вейдин адвокаты Анатолий Сафонов соттун чечими мыйзамды одоно бузуу менен чыкканын айткан эле:

"Судья Жаркеева бир эле жолку соттук жыйында менчик укугунан ажыраткан акылга сыйбаган чечим чыгарды. Ошол эле кезде ал акылга сыйбаган чечим кабыл албастан, андагы таңкалычтуу укуктук эмес жагдайларга жол берди. Жаркеева аталган сот чечиминде ага нааразы тараптарга кассациялык жана апелляциялык даттанууга тыюу салган. Бул деген маңызында соттук коргоо укугуна тыюу салуу дегендик. Бул адамдардын конституциялык укугун чектөө".

Кытай ишкерлери Бишкектин Свердлов райондук сотунун бул чечимин жокко чыгарууну өтүнүп, шаардык сотко да даттанышкан. Бирок шаардык сот райондук соттун чечиминдеги укуктук ченемдер бузулду деген дооматка карабастан аны өзгөртүүсүз калтырган. Ошондой эле кытайлык ишкерлер алдамчылык жол менен бизнести тартып алуу фактысы боюнча Экономикалык кылмыштар боюнча мамлекеттик кызматка арыз жазган.

Бирок кылмыш иши козголгон менен бир күндөн кийин ал ишти Башкы прокуратура өзүнө чакыртып алып, тергөө иштери токтотулган. Кытай ишкерлеринин өкүлү Элмира Умарова бул ишке өтө чоң кызыкдар күчтөр кийлигишип жаткан жагдайга токтолгон:

"Башкы прокуратура баш болуп, УКМК, тиешелүү сот органдары биргелешип алып, кайсы бир чоң күчкө жардам берип жатканы ачык эле байкалып турат. Буга чейин соттор Гао Жин Вейди жана анын кызыкчылыгын коргогон тарапты сотко чакырбай туруп эле мына ушундай чечимдерди кабыл алуунун өзү эмнени туюнтат? Мыйзамды уруп ойнобостон, ушинтип ашкере аша чабууга кимдин чоң эрки жетип, ким сотторду ушуга түртүп жатат? Негизи эки ортодо келишим болгон үчүн анан кытай ишкери чоң акчасын жумшап, мына ошол көп кабат үйдү салып баштаган. Анан курулуш бүткөндөн кийин ага акчасын жумшабаган эле мына ошол Воинов деген адам эми “макулдашууга мен кол койгон эмесмин” деп чыкканы кандай? Эгерде Воинов кол койбогон болсо, анда Кытай ишкери Гао Жин Вейдин үстүнөн кылмыш ишин козготуп, аны отургузуп салмак. Анда эмнеге “ага жасалма кол коюну жасаган” деген негизде кылмыш ишин козгошпойт. Анткени андай нерсе болгон эмес".

Кытайлык эки ишкер алардын бизнес кызыкчылыгы тебеленген жагдай боюнча Кытайдын Кыргызстандагы элчилигине дагы кайрылганы белгилүү болгон.

Мурдагы судья баш болгон алты адамды камоого негиз болгон арыздын ээлери, Гао Жин Вей жана Чен Мао Чун сот жараянына катышкан жок. Алардын адвокаты жабырлануучулар Кытайда экенин маалымдады.

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Атамбаевдин "айбаты", бийликтин кадамы

Алмазбек Атамбаев.

Мурдагы президент Алмазбек Атамбаев үчүнчү жолу суракка баруудан баш тартты.

Мурдагы президент Жогорку Кеңеш аны кол тийбестиктен мыйзамсыз ажыратканын, андыктан суракка барбай турганын айтып келет.

Алмазбек Атамбаевдин адвокаты Сергей Слесарев Атамбаевдин суракка чакырылышы мыйзамсыз экенин белгилеп, ички иштер министри Кашкар Жунушалиевге үчүнчү ирет кат менен кайрыла турганын маалымдады.

"Бул менин үчүнчү катым. Биринчи катты тергөөчүгө, экинчисин Тергөө кызматынын башчысына жөнөткөм. Муну министрге жиберем. Себеби, Алмазбек Атамбаевди кол тийбестиктен ажыратуу боюнча парламенттин токтому аларга мурдагы мамлекет башчыны суракка чакырууга укук бербейт", - деди жактоочу.

ИИМдин Тергөө кызматы Алмазбек Атамбаевди кримтөбөл Азиз Батукаевди абактан бошотуу ишине күбө катары көрсөтмө берүүгө чакырып келет.

Ал ортодо мурдагы президенттин кеңешчиси Кундуз Жолдубаева “Бийлик 19-июлда мурдагы президентти күч менен кармоого даярданып жатат” деген маалымат таратты. ​

Анын айтымында, ушу тапта Кой-Таштагы "Атамбаевди коргоо штабына” эл чогулуп жатат.

Кундуз Жолдубаева.
Кундуз Жолдубаева.

“Акыркы кырдаалга байланыштуу бүгүн саат 8де “элдик штабдын” ыкчам жыйын курат. Жыйналыш жабык өтөт. Анын жыйынтыгын жалпыга маалымдоо каражаттарына жарыялайбыз”, - деди Кундуз Жолдубаева.

Ички иштер министрлиги Атамбаевдин тарапташтары тараткан маалыматты төгүндөгөн да, ырастаган да жок.

Коомчулукта суракка баруудан баш тарткан Алмазбек Атамбаевге бийлик мыйзам чегинде кандай чара көрөт деген суроо жаралды.

Эгемен Кыргызстандын тарыхында мындай тажрыйба алгачкы жолу болуп жаткандыктан юристтер кырдаалды ар кандай чечмелешүүдө.

“Адилет" укук клиникасынын жетекчиси Чолпон Жакупова маселени чечүү татаалдашып кеткенин эске салды.

“Мыйзам боюнча чакырууну үч жолу четке каккан учурда, суракка мажбурлап алып келсе болот. Бирок бул жөнөкөй маселе эмес. Бир жактуу айтыш кыйын. Бул иште укуктан мурда саясат биринчи орунга чыкты. Бир адам бардык өлкөнү шантаж кылып атат. Маселени ушунчалык саясатташтырып жибердик. Эки тарап бири-бирин коркутуп жаткандай эле элес калтырат”.

Буга чейин Венгриядагы Борбордук Европа университетинин докторанты, конституциялык укук боюнча адис Сания Токтогазиева да "Азаттыкка" курган маегинде маселе саясатташып кеткенине белгилеген.

Сания Токтогазиева.
Сания Токтогазиева.

"Бул жерде Конституциялык палатанын эки түрлүү чечим чыгарууга шарты бар. Биринчи - «бийлик бутактарынын ортосундагы тең салмактуулукту сактагыбыз келет жана Жогорку Кеңештин ички ишине эч кандай тиешебиз жок» деп, Атамбаевдин адвокаттарынын арызын карабай коюшу мүмкүн. Эгерде жакшылап укуктук негиздеме берсе, мындай чечим деле туура болот.

Экинчи – Атамбаев тараптын арызын кабыл алса, анда Конституциялык палата парламенттин куугунтугуна даяр болушу керек. Эгер ошол жүктү тартууга киришсе, биз эл катары да, коом катары да Конститутуциялык палатаны коргоого аракеттенишибиз абзел. Ошол себептен Конституциялык палата бардык нерсени таразалап, тең салмактап, азыркы болгон саясий жана укуктук кырдаалды, процессти эске алып, мыйзамдуулукту орнотууга жана конституционализмди бекемдөөгө салым кошо турган чечим кабыл алат деп ойлойм.

Азыр Атамбаевдин маселеси укуктук талаадан чыгып, саясий процесске өтүп кетти. Эгерде Конституциялык палата Жогорку Кеңештин токтомун Конституцияга туура келбейт деп эсептесе, анда бул процессти кайта башынан баштоого шарт түзөт", - деген Сания Токтогазиева.

Буга чейин ИИМ Атамбаевге 8-июлда, андан кийин 10-июлда чакыруу жиберген.

Бирок Кой-Таштагы үйүнүн алдында тарапташтары менен жолугушкан Алмазбек Атамбаев суракка барбай турганын айтып, буга азыркы бийликке ишенбесин жана мыйзамсыз иштер болуп жатканын жүйө келтирген.​

«Мен эмнеге ИИМге барышым керек? Кандайдыр бир кагаздар, суроолор болсо түптүз эле адвокатым Слесаревге бере берсе болот. Бирок азыркы бийлик Конституцияны, мыйзамды сыйламайынча булардын оюндары менен ойногум келбейт», - деген Атамбаев.

27-июнда Жогорку Кеңеш Алмазбек Атамбаевди экс-президент статусунан ажыраткан. Парламенттин бул чечими укук коргоо органдарына аны кылмыш жообуна тартууга мүмкүнчүлүк берет.

Мурдагы президенттин тарапкерлери муну "саясий куугунтук" деп атап, бийликти айыптап келет. Бирок Атамбаевдин кескин сынына президент Сооронбай Жээнбековдун командасы жооп бере элек.

Парламенттеги бир нече депутат жана Атамбаевдин тарапташтары анын экс-президент макамынын алынышы, буга байланыштуу депутаттык комиссиянын түзүлүшүнүн мыйзамдуулугун тактоо үчүн Конституциялык палатага 25-июнда кайрылган. Алардын кайрылуусу Конституциялык палатага келип түшкөн жана каттоого алынган. Азырынча кайрылууну өндүрүшкө алуу же андан баш тартуу боюнча Конституциялык палата чечим чыгара элек.

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Зардалы: жар боорундагы жалгыз жол

Зардалы: жар боорундагы жалгыз жол
please wait

No media source currently available

0:00 0:03:27 0:00

Мурдагы депутат абактан үйгө которулду

Музаффар Исаков.

Сузак райондук соту 15-июлда Жогорку Кеңештин мурдагы депутаты Музаффар Исаковду жана аны менен кошо айыпталып, беш жылга соттолгон эки адамдын бөгөт чарасын карап, үй камагына чыгарды.

Бул чечим Жогорку соттун ишти кайра кароо тууралуу 3-июлда чыгарган бүтүмүнүн негизинде кабыл алынган.

Жалал-Абад облустук сотунун басма сөз катчысы Мирлан Төрөмаматов Музаффар Исаковдун баш коргоо чарасы жактоочусунун өтүнүчүнүн негизинде өзгөртүлгөнүн "Азаттыкка" билдирди.

«Сузак райондук соту Музаффар Исаковду 2019-жылдын 15-сентябрына чейин үй камагына чыгарды. Аны менен бирге айыпталып, камалган райондук архитектуранын дагы эки кызматкери үй камагына бошотулду. Ал эми Таш-Булак айылынын мурдагы башчысы Жолдошбай Эргешовдун жактоочусу өтүнүч келтирбегени үчүн баш коргоо чарасы өзгөртүлгөн жок. Жогорку соттон кайтарылган иш 29-июлда Сузак сотунда каралат».

Ушул жылдын 14-майында жер сатууга байланышкан коррупциялык иштери үчүн айыпталып, 2017-жылы кылмыш иши козголгон мурдагы депутатты Жалал-Абад облустук соту жети жылга эркинен ажыраткан.

Сот залынан камакка алынган Исаков Жазык кодексинин 43-беренесинин 2-бөлүгү («Кылмыш жасоону уюштурган же анын аткарылышына жетекчилик кылган адам, ошого тете уюшкан тобун же кылмыштуу уюмду түзгөн, же болбосо аны жетектеген адам уюштуруучу деп таанылат»), 320-беренесинин 3-бөлүгү («Кызмат абалынан кыянаттык менен пайдалануу») менен күнөөлүү деп табылган.

Сот Музаффар Исаков менен кошо жергиликтүү бийликтин мурдагы үч өкүлүнө беш жылдан жаза мөөнөтүн берген. Алар "2010-жылдан 2015-жылга чейин Сузактагы Таш-Булак айыл аймагынын башчысы болуп турганда Мамлекеттик каттоо органдары менен жең ичинен сүйлөшүп алып, 14 гектардан ашуун айыл чарба багытындагы жерди жеке менчик турак жай курууга бөлүп берүү тууралуу 315 мыйзамсыз токтом чыгарган" деп айыпталууда.

Жергиликтүү укук коргоочу, мурдагы депутатка каршы арызданган Анарбай Орозов соттун чечимине нааразы экенин билдирди.

Анарбай Орозов.
Анарбай Орозов.

"Тоок уурдагандар түрмөдө отурса, мамлекетке миллиондогон сомдук зыян алып келген адамдын үй камагына чыкканы акыйкатсыздык. Жогорку соттун ишти кайра кароого жөнөткөнүн, жазадан бошотуу аракети катары түшүнсөк болот. Бул Кыргызстанда мыйзамдар иштебей, сот реформасы ишке ашпай жатканын көрсөтөт. Акыйкатты билбеген соттордун иштөөгө акысы жок деп ойлойм. Музаффар Исаков толук жазасын алышы керек".

Жарандык активист жана жабырлануучулардын биринин жактоочусу Майрам Алтыбаева Исаковго чыккан бул өкүмдөн шек санап турганын айтты.

"Мен бул ишке башынан тарта катышып келе жатам. Башкы прокуратура 14 гектар жерди мыйзамсыз бөлүштүргөн деп козгогон ишке ошол учурдагы район акими, Жерге жайгаштыруу жана кыймылсыз мүлккө укуктарды каттоо башкармалыгынын, Архитектура бөлүмүнүн башчылары түздөн түз тиешелүү болгон. Бирок иштери тергөөдөн алынып, кыскартылып кеткен. Алардын ордуна жөнөкөй кызматкерлер жазага тартылды. Сузак райондук сотунун төрайымы жети жылга камалган Исаковду кайсыл мыйзамдын негизинде үй камагына чыгарганы бизге белгисиз болуп турат. Андай болсо ушул иш боюнча айыпталып, азыр камакта жаткан мурдагы айыл башчы Жолдошбай Эргешовду чыгарыш керек болчу".

​Бул кылмыш иштин алкагында 2008-2015-жылдары Сузак районунун акими болгон, азыркы өзгөчө кырдаалдар министри Нурболот Мирзахмедов да сурак берген. Ал буга чейин “Азаттыкка” берген интервьюсунда Таш-Булак айылындагы жер мыйзамсыз сатылып жатканын кылмыш иши козголгонго чейин билбегенин айткан.

"Менин билишимче, бул жердин көпчүлүгү трансформациялоодон өтпөй туруп эле сатылып кеткен. Райондук администрация көзөмөлдөөчү органга кирбейт, ошондуктан ага биздин күчүбүз жетпейт. Сузак району боюнча жалпысынан 44 миң гектар айдоо аянты бар. Ал жерлердин кайсынысы чекесинен берилип жатканын жалгыз аким карай албайт. Аны Жерге жайгаштыруу жана кыймылсыз мүлккө укуктарды каттоо башкармалыгы көзөмөлдөйт. Мындан сырткары айыл өкмөттөр өз карамагындагы жерлерди өздөрү караш керек. Бизге жер сатылып жатат деген маалымат түшкөн эмес", - деген Нурболот Мирзахмедов.​

Мамлекеттик айыптоочу Музаффар Исаковду 12 жылга эркинен ажыратып, жаза мөөнөтүн күчөтүлгөн тартипте өтөөнү жана анын үй-мүлкүн мамлекеттин пайдасына алууну соттон сураган.

Жалал-Абаддын Сузак райондук соту былтыр декабрь айында бул ишти карап, «Коррупция» беренесин «Жер мыйзамдарын бузуу» беренесине которуп, мурдагы депутатты үч жылдык сыноо мөөнөтү менен жети жылга шарттуу түрдө эркинен ажыраткан.

Музаффар Исаков былтыр декабрь айында депутаттык мандатты өз ыктыяры менен өткөрүп берген. Аны өз үйүнөн табууга мүмкүн болгон жок, ал өзүнө коюлган айыптар негизсиз экенин айтып келет.

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Жалал-Абадда жолдун курулушу токтоду

Жалал-Абадда жолдун курулушу токтоду
please wait

No media source currently available

0:00 0:05:02 0:00

Дагы жүктөңүз

XS
SM
MD
LG