1 500 кеме жана 20 миңден ашуун деңизчи Ормуз кысыгында камалып калды
Иран Ормуз кысыгын блокадага алгандан улам, Перс булуңунда 1 500дөй кеме жана алардын экипаждары курчоодо калганын БУУнун Эл аралык деңиз уюмунун уюмунун башчысы билдирди.
"Азыркы тапта болжол менен 20 миң деңизчи жана 1500гө жакын кеме камалып турат", - деди уюмдун баш катчысы Арсенио Домингес Панамада өткөн деңиз конвенциясында.
28-февралда АКШ менен Израил Иранга каршы аба соккуларын баштагандан кийин, Тегеран Перс булуңундагы АКШнын өнөктөштөрүнө ракета жана дрондор менен сокку уруп, кысыкты блокадага алган. Согушка чейин дүйнөдөгү мунай менен газдын болжол менен 20 пайызы ушул кысык аркылуу өтчү.
Курчоодо калган деңизчилер "башка өлкөлөрдүн пайдасы үчүн күн сайын өз ишин аткарып жаткан бейкүнөө адамдар", бирок алар "өздөрүнө көз каранды эмес геосаясий кырдаалдын курмандыгы болуп, тузакта калышты", - деди Арсенио Домингес.
Анын журналисттерге билдиришинче, кемелерге урулган 30дан ашуун чабуулдун натыйжасында "он деңизчи каза болгон".
4-май күнү АКШ президенти Дональд Трамп камалып калган кемелерди коштоп өтүү жана кысыкты кайра ачуу үчүн деңиз операциясын баштоону жарыялаган. Бирок кийинчерээк Вашингтон Тегерандан тынчтык сунушуна жооп күтүп жаткандыктан, бул аракетти убактылуу токтотту.
7-майда АКШнын куралдуу күчтөрүнүн башкы башкармалыгы америкалык аскерлер "коркунучтарды жоюп", Ормуз кысыгында бараткан америкалык кемелерге каршы багытталган ирандык күчтөр учкучсуз учактарды, ракеталарды жана чакан кайыктарды жок кылганын билдирди.
"7-майда АКШнын куралдуу күчтөрүнө таандык аскердик кемелери Ормуз кысыгы аркылуу Оман булуңуна өтүп жатканда америкалык аскерлер Ирандын чабуулдарына өзүн коргоо максатында жооп кайтарды", - деп жазды Башкы башкармалык Х социалдык түйүнүнө.
Билдирүүдө кысыктан өтүп бараткан АКШнын куралдуу күчтөрүнө таандык USS Truxtun, Rafael Peralta жана Mason кемелерине ирандык күчтөр "көптөгөн ракета, учкучсуз учак жана чакан кайыктарды" кое бергени, бирок бир дагы америкалык техникага зыян келбегени айтылат.
АКШнын Куралдуу күчтөрүнүн башкы башкармалыгы билдиргендей, алар "АКШ күчтөрүнө каршы чабуул жасаган Ирандын аскердик объектилерин - ракеталык жана дрон учуруучу жайларды, башкаруу жана көзөмөл борборлорун, ошондой эле чалгындоо жана байкоо түйүндөрүн бутага алып, кирип келе жаткан коркунучтарды жок кылышкан".
АКШ президенти Дональд Трамп кийинчерээк ABC News телеканалына курган маегинде Иранга жооп иретинде урулган соккуларды "олуттуу эмес" деп мүнөздөп, 7-апрелде жарыяланган ок атышууну токтотуу режими дагы эле "күчүндө" экенин жана сүйлөшүүлөр уланып жатканын айтты.
Социалдык тармактагы билдирүүсүндө Трамп АКШнын кемелерине "эч кандай зыян келтирилбегенин", бирок "көптөгөн чакан кайыктарга олуттуу зыян келтирилгенин" жазды.
Ал Иранды "акылсыз адамдар башкарат" деп, эгер аларга өзөктүк куралды колдонууга мүмкүнчүлүк берилсе, "аны колдонушары шексиз" деп айтты. Трамп "эгер келишимге тез арада кол коюлбаса, биз аларга мындан да катуу жана агрессивдүү сокку урабыз", - деп билдирди.
Бир күн мурда АКШнын Коргоо министрлиги куралдуу күчтөрү АКШнын портторго койгон блокадасын бузууга аракет кылган Ирандын желеги алдындагы кемеге сокку урганын билдирген. Тегеран бул чабуулдарды ок атышууну токтотуу келишимин бузуу катары баалаган.
Ирандын жарым-жартылай расмий Fars News Agency агенттиги билдиргендей, Ормуз кысыгындагы Кешм аралындагы порттун айрым бөлүктөрүнө белгисиз күчтөр чабуул коюшкан.
"Иран куралдуу күчтөрү менен душмандын ортосундагы атышуулар учурунда Бахман портунун коммерциялык бөлүктөрү жабыркады", - деп билдирген агенттик.
Жээкте жашаган тургундар да социалдык тармактарда жардыруулардын үнүн укканын билдиришкен. Кешм аралындагы күбөлөр деңиздин үстүнөн жаркылдаган учкундарды көрүшкөнүн жана жарылуулардын үнүн укканын айтышкан.
Fars News Agency агенттиги "душман" менен атышуу болгонун, анын натыйжасында Кешмдеги пирстердин бири жабыркаганын билдирди.
Tasnim News Agency да Бендер-Аббас порт шаарында бир нече жардыруунун үнү угулганын кабарлады.
Маалыматтарды көз карандысыз булактар аркылуу ырастоого мүмкүн болгон жок. Бирок бул окуялар АКШ президенти Дональд Трамп Иран бийлиги АКШ сунуштаган тынчтык келишимин кабыл албаса, кайрадан сокку уруларын эскерткен учурга туш келди.
Тегеран болсо АКШнын сунушун карап жатканын жана жоопту пакистандык ортомчулар аркылуу берерин билдирди.
Ирандын мамлекеттик IRNA маалымат агенттиги билдиргендей, Тегеран Пакистандын ортомчуларына АКШ менен сүйлөшүү боюнча жаңы сунуш берди.
Сунуш 30-апрель күнү кечинде берилгени кабарланууда жана анын мазмуну белгисиз.
The Guardian басылмасынын маалыматы боюнча, план согуштук аракеттерди токтотууга жана Ормуз кысыгын кайра ачууга багытталган деп болжолдонууда.
Ал эми Ирандын өзөктүк программасы боюнча деталдуу сүйлөшүүлөр кийинки этапка жылдырылат.
Ирандын Тышкы иштер министрлигинин басма сөз катчысы Эсмаил Багаи маегинде “согушту токтотуу жана узак мөөнөттүү тынчтык” Тегерандын АКШ менен болгон ар кандай сүйлөшүүлөрүндөгү башкы артыкчылыгы бойдон каларын айтты.
CBS телеканалынын маалыматына караганда, ортомчулар сунушту АКШга берди. Пакистандын дипломаттары жаңы сунуш тынчтык келишимине жетүүгө көмөк болорун билдиришти.
Ак үй жаңы сунуш боюнча комментарий берүүдөн баш тартты.
Кийинчерээк, 1-майда АКШнын президенти Дональд Трамп Ирандын жаңы сунушуна канааттанбай турганын айтты.
Буга чейин ал эгер Тегеран сүйлөшүүнү кааласа “байланышка чыкса болорун”, бирок адегенде өзөктүк курал жасоо пландарынан баш тартууга тийиш экенин белгилеген.
АКШнын президенти Дональд Трамп согушту токтотуу боюнча Тегерандын соңку сунушуна наарызылыгын билдирди. «Азаттык» менен маектешкен жогорку расмий өкүлдүн айтымында, мындай реакцияны планда Ирандын өзөктүк программасы тууралуу сөз болбогону жаратты. Америкалык администрация жаңжалды дипломатиялык жол менен чечүү үчүн уранды байытууну катуу көзөмөлдөө жана чектөө маселесин камтышы керек деген позицияны карманат.
27-апрелде Ак үйдүн басма сөз катчысы Кэролайн Левитт Трамп коопсуздук боюнча кеңешчилери менен Ирандын жаңы сунушун талкуулаганын ырастаган. Ушу тапта ок атышууну убактылуу токтотуу режими иштеп жатат.
Тегеран жаңы план тууралуу маалыматты бышыктай элек. Axios басылмасы өз булактарына таянып жазгандай, Ислам жумурияты АКШ Ормуз кысыгынын блокадасын алууга тийиш жана өзөктүк программа боюнча сүйлөшүүлөр кийинки мөөнөткө жылсын деген шарт койгон.
Ал арада АКШнын мамлекеттик катчысы Марко Рубио дүйшөмбүдө Fox News телеканалына берген интервьюда азыркы жаңжалды жөнгө салууда өзөктүк маселе борбордук орунду ээлерин билдирди. Мамлекеттик департаменттин жетекчиси Ирандын башында радикалдуу лидерлердин турганы өзү эле кооптонуу жаратарын, бирок Тегерандын өз таасирин өлкөнүн сыртында жайылтуу аракети ого бетер каматама кыларын белгиледи.
Ирандын бийлиги атомдук куралдын үстүнөн иштеп жатканын четке кагууда. Ошол эле маалда уранды жарандык максаттар үчүн зарыл болгон деңгээлден жогору байытпоо талабына көнбөй жатат.
Шерине