Иран жакынкы күндөрү Америка Кошмо Штаттары менен эч кандай сүйлөшүү пландалбаганын билдирди.
Бул билдирүү АКШ президенти Дональд Трамп Тегеран "жолугушууну өзү суранганын" жана сүйлөшүүлөр 30-июнда Катарда өтөрүн айткандан кийин жасалды.
Ирандын Тышкы иштер министрлигинин өкүлү Эсмаил Багаи ушул аптада ирандык техникалык топ Катардын борбору Доха шаарына барарын билдирди. Анын айтымында, бул сапардын араб өлкөсүнө бара турган америкалык расмий өкүлдөргө эч кандай байланышы жок.
"Жакынкы күндөрү биз америкалык тарап менен эч кандай деңгээлде сүйлөшүү жүргүзбөйбүз. Америкалык өкүлдөрдүн Катарга барышынын ирандык делегациянын сапарына эч кандай тиешеси жок", - деп билдирди Эсмаил Багаи.
Анын бул билдирүүсү дем алыш күндөрү Америка Кошмо Штаттары менен Иран бири-бирине жооп иретинде сокку уруп, чыңалуу күчөгөн кезде жасалды.
Ага чейин 29-июнда АКШ президенти Дональд Трамп өзүнүн Truth Social социалдык тармагындагы баракчасына "Иран жолугушуу өткөрүүнү суранды. Ал эртең Дохада болот!", - деп жазган.
Ак үйдүн өкүлү Кэролайн Левитт АКШ президентинин атайын өкүлү Стив Уиткофф жана Жаред Кушнер Иран менен сүйлөшүүлөргө катышуу үчүн Дохага барарын билдирди.
"Атайын өкүл Уиткофф жана Жаред Кушнер ушул аптада Дохага жогорку деңгээлдеги жолугушууларга барат. Биз өз ара түшүнүшүү меморандумун талкуулоону улантып жатабыз. Ошол жогорку деңгээлдеги сүйлөшүүлөр алкагында техникалык жолугушуулар да өтөт", - деди ал 29-июнда Fox News телеканалына курган маегинде.
Ал эми Ирандын Тышкы иштер министрлигинин өкүлү Эсмаил Багаи ирандык техникалык топ Катардын банктарында эсеби жабылган 6 миллиард долларлык ирандык активдерди бошотуу маселесин талкуулоо үчүн Дохага бара жатканын билдирди.
Бул каражаттарды бошотуу маселеси 17-июнда Тегеран менен Вашингтондун ортосунда кол коюлган өз ара түшүнүшүү меморандумунун бир бөлүгү болуп саналат. Документ бир нече айга созулган согушту токтотууга багытталган.
Ирандын тышкы иштер министринин орун басары Казем Гарибабади 29-июнда техникалык жумушчу топтун ушул аптада жолугушуусу пландалбаганын билдирген.
"Катар менен консультациялар, анын ичинде экинчи тараптын милдеттенмелеринин аткарылышын көзөмөлдөө маселеси боюнча сүйлөшүүлөр кадимки тартипте уланууда. Бирок айрым маалымат каражаттары жазгандай, Дохада жумушчу топтордун техникалык сүйлөшүүлөрү өтүп жатат деген маалыматты азырынча ырастоо мүмкүн эмес", - деди Казем Гарибабади Ирандын Tasnim News Agency агенттигине курган маегинде.
Анын айтымында, техникалык сүйлөшүүлөрдүн биринчи айлампасы тиешелүү шарттар түзүлүп, жолугушуу качан жана кайда өтө турганы макулдашылгандан кийин гана жумушчу топтордун алкагында өтөт. Бул маселеге байланыштуу арачы өлкөлөр аркылуу консультациялар уланууда.
Бул билдирүүлөр 28-июнда Иран америкалык өкүлдөр менен жолугушуудан баш тарткандан кийин жасалды. Тегеран муну АКШнын Иранга жасаган чабуулдар жана өз ара түшүнүшүү меморандумунун шарттары бузулганы менен түшүндүргөн.
"Себептердин бири - биз эсеби жабылган каражаттарга жетүү мүмкүнчүлүгүнө ээ болгон же болбогонубузду текшерүү. Эгер жетүү мүмкүнчүлүгү жок болсо, анда бул шарт аткарылбаганын билдирет", - деди Ирандын жогорку лидери Али Хоменейинин кеңсесинин өкүлү Мехди Фазели.
29-июнда Иран президенти Масуд Пезешкиан учурда Катардын эсебинде турган ирандык активдер Тегеранга кайтарыларын жарыялады. Бирок америкалык расмий өкүлдөрдүн айтымында, ушул убакка чейин Ирандын жабылган активдеринин эч бири бошотулган эмес.
Дем алыш күндөрү Иран Ормуз кысыгы аркылуу өткөн соода кемелерин аткылаган. Ага жооп катары Америка Кошмо Штаттарынын күчтөрү деңиз каттамдарынын коопсуздугун камсыз кылуу максатында Ирандын жээктеги радардык жана аскердик объектилерине сокку урган.
28-июнда Ирандын тышкы иштер министри Аббас Аракчи Тегеран алдыдагы 30 күндө Ормуз кысыгындагы кеме кыймылын көзөмөлдөөнү кайра өз колуна алганын билдирип, Иран бекиткен маршруттарды айланып өтүүгө аракет кылбоого чакырды.
"Ар кандай кийлигишүү же тең катар жолдорду түзүүгө аракеттенүү кырдаалды курчутуп, чыңалуу жаратып, стратегиялык жактан өтө маанилүү болгон бул суу жолунун кайра ачылышын кечеңдетет", - деди Аракчи. Ал ошондой эле кысыктагы жоопкерчилик толугу менен Иранга таандык деген позициясын дагы бир жолу кайталады.
Ошол эле күнү Иран АКШнын аскердик объекттерин бутага алып, Кувейт менен Бахрейндеги базаларга ракета жана дрондор менен чабуул койгон.
Бул окуядан бир аз мурда АКШ президенти Дональд Трамп эгер Тегеран ок атышууну токтотуу келишимин сактабаса, Вашингтон аскердик өнөктүгүн дагы күчөтүшү мүмкүн экенин эскерткен.
"Биз мындан ары сабырдуу боло албай калышыбыз мүмкүн", - деп жазды АКШ президенти Дональд Трамп социалдык тармактагы билдирүүсүндө. Ал Америка Кошмо Штаттары 28-февралда башталган операцияны "аскердик жол менен соңуна чыгарышы мүмкүн" экенин кошумчалаган.
Чыңалуунун күчөшү Вашингтон Ирандын аскердик объектилерине сокку ургандан бир нече саат өткөндөн кийин болду. АКШ бул чабуулдарды Ормуз кысыгындагы соода кемелерине каршы ирандык аракеттерге жооп катары түшүндүрдү.
АКШнын куралдуу күчтөрүнүн башкы башкармалыгы билдиргендей, 27-июнда мунай ташуучу танкер ирандык дрондун соккусуна кабылгандан кийин америкалык күчтөр Ирандагы дрон сактоочу жайларды, радардык системаларды жана жээктеги байкоо инфраструктурасын бутага алган.
Трамп менен Иран президенти Масуд Пезешкиан согушту токтотууга багытталган акыркы келишим боюнча сүйлөшүүлөрдү жүргүзүү үчүн тараптарга 60 күн убакыт берген 14 пункттан турган өз ара түшүнүшүү меморандумуна кол коюшкан.
Учурдагы сүйлөшүүлөрдүн жүрүшүндө Катар жана Пакистан Вашингтон менен Тегерандын ортосунда арачы катары иш алып барууда.
Убактылуу келишим февралдын соңунда АКШ менен Израилдин Иранга жасаган соккуларынан кийин башталган кагылыштарды токтотуу, кеңири сүйлөшүүлөр уланып жаткан маалда Ормуз кысыгын коммерциялык кеме каттамдары үчүн кайра ачуу максатын көздөгөн.
"АКШ менен Иран чабуулдарды токтотуп, сүйлөшүүлөрдү кайра баштоону макулдашты", - дейт расмий өкүл
(Маалымат АКШнын расмий өкүлүнүн "Эркин Европа/Азаттыкка берген комментарийлерин эске алуу менен жаңыртылды)
АКШ менен Иран бири-бирине каршы чабуулдарды токтотууга, сүйлөшүүлөрдү кайра улантууга жана Ормуз кысыгы аркылуу кеме каттамдарынын коопсуз жүрүшүн камсыз кылууга макулдашты. Бул тууралуу АКШнын расмий өкүлү 28-июнда "Эркин Европа/Азаттыкка" билдирди.
"Өз ара түшүнүшүү жөнүндө меморандумдун бардык багыттары боюнча техникалык сүйлөшүүлөр улантылат. Азырынча эки тарап тең аскердик аракеттерди токтотот жана кемелер [Ормуз кысыгы аркылуу] эркин өтө алышат", - деди ал.
Ошол эле учурда Axios басылмасы дагы бир америкалык расмий өкүлгө шилтеме берип, тараптар 30-июнда Катардын борбору Дохада жолугушууну пландап жатканын жазды.
«Биз бардык кинетикалык аракеттерди токтотуу чечимин кабыл алдык", - дейт Axios америкалык аткаминерге таянып. "Кинетикалык аракеттер" термини адатта ракеталык жана аба соккулары сыяктуу түз аскердик операцияларды билдирет.
Эгер бул макулдашуу сакталып калса, акыркы айлардагы чыңалуудан кийин АКШ менен Ирандын ортосундагы эң олуттуу деэскалация болуп калат. Ошондой эле дүйнөлүк мунай ташууларынын маанилүү жолу болгон Ормуз кысыгындагы абалды турукташтырууга жардам бериши мүмкүн.
АКШ аскерлери 28-июнга караган түнү да Ирандын аймагындагы "көптөгөн бутага" сокку урганын, буга Тегерандын коммерциялык кеме кыймылына каршы "агрессиясы" себеп болуп жатканын билдиришти.
АКШ президенти Дональд Трамп, өз кезегинде, Иран жок болушу ыктымал деп эскертти:
"Америкалык учактар атышууну токтотуу тууралуу келишимди кайрадан бузгандыгы үчүн жаңы эле Ирандын ракета жана учкучсуз учак кампаларына, ошондой эле жээктеги радиолокациялык станцияларына сокку урушту. Акыл калчап иш кыла албай кала тургандай учур келиши мүмкүн жана биз баштаган ишти аскердик жол менен бүтүрүүгө аргасыз болобуз. Эгер андай болсо, Иран Ислам Республикасы жок болот", — деп жазды ал социалдык түйүнүнө.
Ошондон бир нече сааттан кийин Ирандын Ислам революциясынын сакчылар корпусу жооп катары АКШ менен байланышы бар объектилерге ракета жана дрон менен сокку урганын маалымдады. Кувейт жана Бахрейн өлкөлөрү аймагына снаряд түшкөнүн билдиришти.
Сакчылар корпусу ошону менен катар атышпоо режими тууралуу келишимди бузган кандай гана аракет болбосун, "бардык дипломатиялык процесстерди толук токтотууга алып келет" деп эскертти.
Кувейттин абадан коргонуу күчтөрү ракета жана дрон чабуулдардынын мизин кайтарганын өлкөнүн армиясы X социалдык тармагында билдирди.
Ирандын Press TV телеканалы Бахрейнде жарылуулар болгондугун кабарлады. Бахрейндин Ички иштер министрлиги өлкөдө абадан коргонуу сиреналары угулуп жатканын белгилеп, жарандарды тынчтыкты сактап, коопсуз жерлерде баш калкалоого чакырды.
Ирандын Ислам революциясынын сакчылар корпусу Кувейттин жана Бахрейндин аймагына жасалган соккулар үчүн жоопкерчиликти өзүнө алды. Тегеран бул чабуулдардын бутасы АКШнын аскердик объектилери болгонун жана бул америкалык соккуларга жооп экенин билдирди.
Бир күн мурда да АКШнын аскерлери Тегерандын Ормуз кысыгындагы соода кемесине жасаган чабуулуна жооп иретинде Ирандын объектилерине сокку урганын, бул Вашингтон менен Тегерандын ортосунда макулдашылган элдешүү келишимине жаңы коркунуч туудурганын билдирген.
Ирандын мамлекеттик басылмалары снаряд өлкөнүн түштүгүндөгү, америкалык аскерлердин улам бир соккусуна кабылып келаткан Сирик аймагына түшкөнүн жазышкан. Өлкөнүн Ислам революциясынын сакчылар корпусу аскер-деңиз флоту буга жооп катары аймактагы америкалык аскерий объектилерге сокку урганын билдирген.
АКШнын аскерлери Тегерандын Ормуз кысыгындагы соода кемесине жасаган чабуулуна жооп иретинде Ирандын объектилерине сокку урганын, бул Вашингтон менен Тегерандын ортосунда макулдашылган элдешүү келишимине жаңы коркунуч туудурганын билдирди:
"26-июнда АКШнын Борбордук командачылыгынын (CENTCOM) күчтөрү Ормуз кысыгы аркылуу өткөн коммерциялык кемеге жасалган кечээки чабуулга жооп катары Иранга сокку урду".
25-июнда Кошмо Штаттардын президенти Дональд Трамп Ирандын учкучсуз учактары кысыктагы жүк ташуучу кемелерге сокку урганы тууралуу маалыматка АКШнын ыктымал жообу боюнча журналисттердин суроосуна “Сиздер угасыздар” деп жооп берген.
Трамп сокку урулганга чейин Иран кысыктагы коммерциялык кемелерге төрт согуштук дрон учурганын соцтармакка жазган.
"Дрондордун бири чоң жана өтө кымбат жүк ташуучу кеменин үстүнкү палубасына кулап түшкөн. Кеме зыянга учураган, бирок сапарын уланта алды. Биз дагы үч учкучсуз учакты атып түшүрдүк", - деп жазган Трамп.
АКШнын вице-президенти Жей Ди Вэнс Х социалдык тармагына “зомбулукка жараша жооп болорун” билдирген.
"Иран ок атышпоо келишимине кол койгон. Биз аны сактап жатабыз. Меморандумду ишке ашыруу боюнча пикир келишпестиктер болсо, чалышсын. Бирок зомбулукка жараша жооп болот", - деп жазган ал.
Вашингтон менен Тегеран Ирандагы, Жакынкы Чыгыштагы, анын ичинде Ливандагы согушту токтотууга багытталган меморандумга кол коюлгандан кийинки техникалык сүйлөшүүлөрдү Швейцарияда кайра улантууну көздөп жатышат. Тынчтык келишими бекем болбой, тараптар бири-бирин аны бузду деп айыптоодо.
Ирандын мамлекеттик басылмалары снаряд өлкөнүн түштүгүндөгү, америкалык аскерлердин улам бир соккусуна кабылып келаткан Сирик аймагына түшкөнүн жазышты. Өлкөнүн Ислам революциясынын сакчылар корпусу аскер-деңиз флоту буга жооп катары аймактагы америкалык аскерий объектилерге сокку урганын билдирди.
Ошентип, 17-июнда АКШ менен Ирандын ортосунда согушту токтотуу жана стратегиялык жактан маанилүү суу жолун ачуу боюнча Швейцарияда макулдашылган алкактык келишимге кол коюлгандан бери Ормуз кысыгында кеме чабуулга кабылган биринчи окуя катталды.
25-июнда The Wall Street Journal (WSJ) гезитинин булактары Ирандын Ислам революциясынын сакчылар корпусу Омандын жээгине жакын жерде Сингапурдун желеги астында бараткан жүк ташыган кемеге сокку урганын жазган. Натыйжада капитан отурган бөлүк зыян тартканы кабарланган. Деңиздеги жүк ташууну тескеген британиялык уюмдун (UKMTO) маалыматы боюнча, экипаж жабыркаган эмес.
WSJ жазганына караганда, чабуулга чейин Ирандын деңиз-аскер күчтөрү кемелерге Тегеран менен макулдашылган маршруттан чыкпоо керектигин эскерткен.
Иран кемелер өлкөнүн жээгине жакын жерден өтүүгө жана Ормуз иштери боюнча атайын башкармалыктын уруксатын алууга тийиш деп келатат.
АКШ менен Иран согушту токтотуу багытында жалпы макулдашууга кол койгону менен бул маанилүү маршрутка байланыштуу тынчсыздануу кала берүүдө, айрым маалыматтарда ал жерди ирандык миналардан тазалоо зарыл.
Шерине