Днепрде Орусиянын соккусу эки өмүрдү алды, алтоо жарадар

Шаршембинин кечинде АКШнын Сенаты Украина жана Израилге аскердик, Газага гуманитардык жардам берүү каралган мыйзам долбоорун колдобой койду. Добуш берүү алдында президент Жо Байден Вашингтон Владимир Путиндин согушту жеңишине жол бере албасын айткан.

Сенаттагы добуш берүү

Мыйзам долбооруна республикачылардын бардыгы жана көз карандысыз сенатор Берни Сандерс каршы добуш беришти. Республикачыл мыйзам чыгаруучулардын көбү Киевге жардам берүүнү улантууну колдогону менен, мыйзамсыз иммиграцияга каршы күрөштү күчөтүүнү талап кылууда. Ал эми Сандерс Израилдин «гумандуу эмес аскердик стратегиясына» тынчсыздануусун билдирип келет.

Натыйжада долбоорду 49 сенатор колдоп, 51и «жок» деп добуш беришти. Акча бөлүү жөнүндө талкууну баштоо үчүн 60 добуш зарыл болчу.

Сенаттагы республикачыл азчылыктын лидери Митч Макконнелл «Американын улуттук коопсуздугундагы артыкчылыктуу, анын ичинен өлкөнүн өзүндөгү маселелерди чечүү зарылдыгын» белгиледи.

Колго салынган мыйзам долбоорунда чек араларды бекемдөөгө, Украинага жана Израилге аскердик жардам, Газага гуманитардык жардам бөлүү каралган.

Демократтар менен республикачылар Украина менен Израилге акча бөлүү маселесинде бир нече жумадан бери мунаса таба албай келатышат.

Октябрдын аягында президент Жо Байден Конгресстен эл аралык коопсуздукка жумшалчу каражатты бекитүүнү өтүнгөн. Украинага ал пакеттин алкагында 61 млрд доллар берилмек.

“Путиндин жеңишине жол бере албайбыз"

Сенаттагы добуш берүү алдында Байден мыйзам чыгаруучуларга кайрылып, Конгресстен Кристмасс (жаңы жыл) майрамдарына чейин Киевге мындан аркы каржылык жардамды бекитүүнү талап кылды:

"Путиндин Украинадагы аёосуз аракеттерине күбө болдук. Башка өлкөгө басып кирип, кошунасын өзүнүн темирдей бийлигине баш ийдирүүнү көздөп жатат. Украинанын тынч элине каршы ырайымсыздык кылууда, энергетика секторун бомбалап, элди кычыраган кыштагы суукта, караңгыда калтырууга аракеттенүүдө".

Байден Орусия жеңсе, Украина менен токтоп калбай, башка өлкөлөргө, анын ичинен НАТОдогу союздаштарга да чабуул коюшу ыктымал деп ишенерин белгиледи.

“Андай болсо, америкалык армиянын орус армиясы менен кармашына жетиши мүмкүн”, - деп айтты АКШнын мамлекет башчысы.

“Путиндин жеңишине жол бере албайбыз. Бул биздин улуттук коопсуздугубузга, өнөктөштөрүбүздүн эл аралык кызыкчылыктарына төп келет. Украинага жардам берүүнүн үзгүлтүккө учурашы Путиндин позицияларын күчтөндүрөт”.

Орусия Украинага кеңири масштабдуу согуш ачкан 2022-жылдын февраль айынан бери АКШ Киевге жалпысынан 110 млрд доллардан көп жардам бөлдү.

Орусия Одессадагы маанилүү портко сокку урду

Сенаттагы добуш берүү алдында Reuters агенттигинин кабарчысы сөзгө тарткан Киевдин тургундары Батыштын аскердик жардамы кечеңдегенине тынчсыздануусун билдиришти:

"Кошмо Штаттар жардам бербесе, Украинага абдан жаман болот. Өзүбүз көбүрөөк акча чогултууга, ыктыярчыларды көбүрөөк тартууга аргасыз болобуз деп ойлойм. АКШнын жардамы токтосо, терс таасир этет", - деп айтат Анна Никитенко.

Евгений Ризаев да ушундай эле ойдо: "АКШ колдоосун токтотсо, арты биз үчүн жакшы болбойт. Европа Биримдигинин кээ бир өлкөлөрү жардам берүүнү улантат деп үмүттөнөм. Германия аскердик жардамын көбөйтүүдө жана колдоп жатат. Кыйын болуп калат, бирок биздин колубуздан эмне келет? Коргоно беребиз".

Ал арада 7-декабрда украин президенти Владимир Зеленский Токио Киевге 1 млрд доллар кошумча жардам бөлүүгө убада бергенин, бул акча өлкө экономикасына “чоң колдоо” болорун билдирди.

Шаршембиде Вашингтондо АКШнын жана Украинанын коргоо министрлери Ллойд Остин менен Рустем Умеров жолугушту.

Эки өлкөнүн өкүлдөрү ошол эле күнү курал-жаракты биргелешип чыгарууну тездетүү жана маалымат алмашуу тууралуу келишимге кол коюшту.

Орус армиясы бейшембиде да кошуна өлкөдөгү ар кайсы жерлерди учкучсуз учактардан аткылоону улантты. Одесса облусунун губернатору Олег Кипер Измаил портундагы маанилүү инфраструктура соккуга учураганын Телеграм-каналга жазды.

Анын айтымында, бир айдоочу каза болду, буудай элеватору, дан сакталган кампа, жүк ташыган машиналар зыян тартты.

Ага чейин украин аскерлери Одесса жана Хмельницкий аймактарында Иранда жасалган 18 дрондун 15и атып түшүрүлгөнүн билдирген.

Ошондой эле Донецк облусундагы Авдеевка шаары үчүн кармаш уланууда. Украин куралдуу күчтөрүнүн Башкы штабы бейшембиде эртең менен маалымдагандай, майдандын 94 жеринде салгылаш жүрдү, Авдеевкада аскерлер 34 чабуулдун мизин кайтарды.

Далилдер көп экенине карабай, Украинага басып киргенден бери Москва жарандык жайларды бутага албаганын айтып келатат.

Кыргызстандын тышкы иштер министри Жээнбек Кулубаев 7-декабрдагы маалымат жыйынында 2022-жылы Орусиянын абактарында жаткандарды Украинадагы согушка тарткан учурлар болгонун ырастады.

Ал "Азаттыктын" кабарчысынын суроосуна жооп берип жатып, министрликтин кызматкерлери Орусиядагы миңден ашуун түрмөлөрдү кыдырып, ал жакта кармалып турган мигранттар менен түшүндүрүү иштерин жүргүзгөнүн айтты.

"2022-жылдын башында ошондой маалыматтар болгон. Биз Орусиянын бийлигине түз кайрылып, "биздин жарандарга чакыруу кылбагыла" деп айтканбыз. Биздин консулдар миңден ашуун түрмөнү кыдырып, маалымат алды. Ал жакта кармалып тургандарга түшүндүрүү иштерин жүргүзүп, ким согушка барса, Кыргызстанда кылмыш жоопкерчилигине тартыларын эскертти. Украинадагы согушка Кыргызстандын канча жараны кеткени боюнча так маалымат жок. Биз деле факты болгондо гана билип жатабыз. Анткени алар жашыруун кол коюп, жашыруун кетип жатышат", - деди Кулубаев.

Орусиянын абактарында жаза өтөп жаткандардын көбү Украинадагы согушка "Вагнер" жеке менчик аскер компаниясы аркылуу барышкан. Алардын ичинен кыргызстандык жарандар да согушка азгырылып, айрымдары көз жумганы кабарланган.

"Азаттык" "Вагнердин" катарында Украинадагы согушка барып көз жумган кеминде ондон ашуун кыргызстандыкты тактаган.

Буга чейин Би-Би-Синин орус кызматы жарыялаган иликтөөдө Украинадагы согушта Орусия азгырган жүзгө жакын борбор азиялык жаран каза болгонун, анын ичинде Кыргызстандын 19, Өзбекстандын 34, Тажикстандын 40 жараны бар экени айтылган.

Эл аралык чалгын кызматтары өткөн айда Орусияда негизделген "Вагнер" жалданма аскерлер тобунун ордун эми "Редут" деп аталган жеке аскердик компания ээлей баштаганын, ыктыярчылар деген шылтоо менен жалданма адамдарды, анын арасында мурдагы "вагенрчилерди" азгыруу менен алектенип жатканын маалымдашууда.

Американын Украинага кезектеги жардамы аба соккусунан коргонуучу куралдар, HIMARS үчүн жана артиллериялык курал-жарактар, радиацияга, танкка каршы ок-дарылар, аскер техникаларынын тетиктери жана башкаларды камтыйт.

Бул тууралуу "Америка авазы" радиосу маалымдады.

"Орусия согушту жана ырайымсыз баскынчылыгын токтотуп, аскерлерин Украинадан чыгарып кетмейинче, АКШ Украинанын артында турган 50дөн ашуун өлкөнүн коалициясын жетектөөнү улантканы өтө маанилүү", - деп билдирди АКШнын мамкатчысы Энтони Блинкен.

Блинкендин сөзүнө караганда, Конгресс улуттук коопсуздукту камсыздоого кошумча каражат бөлүү чечимин кабыл албаса, бул Украинага берилүүчү акыркы жардамдардын бири болот.

Мамкатчы Украинага Орусиянын баскынчылыгынан коргонууга жана анын келечегин камсыздоого берилүүчү жардам АКШнын улуттук коопсуздугуна тиешелүү экенин жана жалпы дүйнөдөгү тынчтык менен туруктуулукка таасири тиерин айтты. Конгресс улуттук коопсуздукту камсыздоого каражат бөлүүнү тез арада чечүүсү зарыл экенин белгиледи.

Шаршембиде АКШ президенти Жо Байден Конгресстеги республикачыларга кайрылып, Украинага жаңы жардам берүүгө чакырган. Ал Москва Украинаны жеңип алса, НАТОнун мүчөлөрүнө жана анын өнөктөштөрүнө кол салышы мүмкүн экенин эскертти.

"Путин Киевди каратып алуу менен токтобойт, - деп белгиледи Байден, - Ал НАТОнун өнөктөштөрүнө кол салат, мына ошондо америкалык армия орус армиясы менен согушат".

Орусия Украинага 2022-жылы, 24-февралда кол салган. Бул аралыкта АКШ Украинага коопсуздугун камсыздоо үчүн 44 миллиард доллардан ашуун аскердик көмөк көрсөттү.

5-декабрда Украинанын президенти Владимир Зеленский америкалык сенаторлорго кайрылуудан акыркы мүнөттө баш тартты.

Ал жабык жыйында Украинага жардамга кошумча каражат бөлүү тууралуу маселе талкууланмак. Ак үй Киевге бөлүнгөн акча түгөнүп баратканын билдирип, Конгресстен кошумча каражат бөлүүнү суранууда. Украинанын өзүндө айрым аткаминерлер фронттогу кырдаал туңгуюкка кептелгенин айтып жатышат.

Украин президентинин кеңсесинин башчысы Андрей Ермак АКШ жардамды улантпаса, украиндердин Орусияга утулуп калуу тобокелдиги чоң экенин эскертти. Киевдин өкүлү бул тууралуу Вашингтондогу Тынчтык институтунда сүйлөп жатып айтты.

Мындай билдирүүдөн көп өтпөй президент Владимир Зеленский АКШ сенаторлору менен пландалган онлайн жыйынга катышуудан баш тартканы маалым болду.

Зеленский аларга фронттогу кырдаал тууралуу айтып, Киев жардамга канчалык муктаж экенин түшүндүрмөк.

Сенаттагы демократтардын лидери Чак Шумер “бул тарыхый учур” экенин белгилеп, Украинага колдоо көрсөтүүнү улантуу керектигин билдирди.

"Зеленский биздин саат үчтөгү брифингге кошула албай калды. Акыркы мүнөттөрдө бир нерсе болду”, - деген Шумер сенаторлордун алдына Украина жардамга канчалык муктаж экенин жакшы билген демократ Марк Уорнер келерин кошумчалады.

Быйыл октябрдын этегинде президент Жо Байдендин администрациясы Украина, Израил, Тайвань жана чек араларды коргоо үчүн бөлүнгөн кошумча 106 млрд долларлык пакетти жактырып берүүнү суранып, Конгерсске кайрылган. Анын 61 млрд доллары Украинага каралган эле.

Республикачылар менен демократтар бул боюнча орток пикир таба албай убара. Республикачылар Мексика менен чек арага көбүрөөк акча бөлүнсө гана бул пакетти жактырарын жүйө келтирүүдө. Демократтар буга макул эмес.

Украинага бөлүнгөн акча түгөнүп баратат

Эгер АКШ Конгресси Украинага кошумча жардам үчүн каржы бөлүүнү жактырбаса, Вашингтон буга чейин бөлгөн акча жыл соңунда түгөнөрүн Байдендин администрациясы 4-декабрда эле эскерткен.

Өкүлдөр палатасынын спикери Майк Жонсонго жолдогон катта Ак үйдүн административдик бюжет боюнча башкармалыгынын директору Шаланда Янг америкалык техника менен курал-жабдыкты жеткирүүнүн токтоп калышы украиндердин фронттогу жетишкендиктерин тобокелге гана салбастан, Орусияга оңтоюнан ойноп берерин белгилеген. Ошол эле күнү Ак үйдүн улуттук коопсуздук боюнча кеңешчиси Жейк Салливан дагы бул тууралуу айтып, буга чейин бөлүнгөн каражат Орусиянын чабуулдарын канчалык ооздуктаганына токтолгон.

"Конгресс Украинага буга чейин бөлгөн каражат Украинага бир катар жерде жеңишке жетип, буга чейин Орусия оккупациялап алган аймактын 50% кайтарууга көмөктөштү", - деди Салливан.

Орусия Украинага кеңири масштабдуу согуш ачкан 2022-жылдын февраль айынан бери АКШ Киевге жалпысынан 110 млрд доллардан көп аскердик жана финансылык жардам бөлдү. Ноябрдын ортосуна чейин Пентагон Украинага бөлүнгөн 62,3 млрд доллардын 97% короткон.

5-декабрда Киевге барган Нидерланддын тышкы иштер министри Брюинс Слот 2024-жылы Амстердам 2,5 млрд евро бөлөрүн жарыялады.

Буга чейин Украин куралдуу күчтөрүнүн мурдагы башкы командачысы Виктор Муженко Би-би-сиге курган маегинде фронттогу кырдаал туңгуюкка кептелгенин, украин армиясы коргонууга өтүүсү зарылдыгын айткан.

Ал эми президент Зеленский 6-декабрда Украин куралдуу күчтөрүнүн күнүндө алдыда жеңиштен башка жол жок экенин белгиледи.

"Эмнени басып өткөнүбүздү эстеп, алдыда дагы эмне күтүп турганын билип алалы. Убактылуу оккупацияланган аймактар үчүн күрдөөлдүү күрөш артта калды. Алдыда аларды бошотуп алуу гана керек. Башка кандай болмок эле? Бул биздин жер, биздин эл. Башка жол барбы? Жок", - деди украин лидери.

Ушул тапта Украинанын Авдеевка шаарынын айланасында айыгышкан кармаш уланууда. Орус күчтөрү соңку бир нече жумадан бери Донецк облусунун чыгыш тарабында жайгашкан калааны курчап алуу аракетин көрүп жатат. 6-декабрда Башкы штаб тараткан билдирүүдө украин армиясы каршылаштарынын 23 чабуулунун мизин кайтарганы белгиленет.

WP: Контрчабуул пландагыдай болгон жок

Америкалык The Washington Post басылмасы 4-декабрда Украинадагы контрчабуулдун жүрүшү тууралуу кеңири макала жарыялады. Эки бөлүктөн турган макалада украин армиясынын контрчабуулунан күтүлгөндөй жыйынтык чыкпай калганы белгиленип, анын себептери иликтенген.

Журналисттер Кошмо Штаттардагы, Евробиримдиктеги жана Украинадагы ондогон аткаминер, офицерлер жана фронттогу аскерлер менен сүйлөшкөн. Макалада белгиленгендей, Киевдеги жетекчилик 2022-жылдын күзүндөгү ийгиликтерин кайталоого үмүттөнүп турган. Анда украин күчтөрү Харьков облусунун теңин жана Херсон облусунун бир бөлүгүн орус армиясынан бошотушкан. Ошондуктан бул жолу да бир нече багыттан контрчабуулга киришкен. Батыш аткаминерлери украин аскерлери чачыранды болбой, бир багытка күчүн топтосо болмок деген пикирин айтышкан. Анткен менен украин аскердик эксперттери Киевдин стратегиясын ката болгон деп санашпайт. Бул тууралуу Аскердик-укуктук иликтөө борборунун эксперти Олександр Мусиенко “Азаттыкка” фронттогу кырдаалды түшүндүрдү:

“Фронт тилкеси абдан чоң. “Силер ары чегинип, орус армиясына Купянсктын тегерек-четин басып алганга мүмкүнчүлүк бергиле” дегендерди кандай түшүнсө болот? Мисалы, бир жыл мурун эле ошол жактагы, Харьков облусундагы украин жерлери орус күчтөрүнөн тазаланган. Ал кезде украин армиясынын абдан мыкты контрчабуулдук аракеттери ийгилик менен аяктаган. Түштүктөгү контрчабуул үчүн ошол жактардан кетип, бир жыл мурда араң алган аймактарды кайра душманга таштап кетүү керек беле? Менимче, ошол операцияларга катышкан армиянын бөлүктөрү, аскерлер жана оккупацияланган аймактан бошотулган тургундар муну түшүнмөк эмес. Ошондуктан украин бийлигинин алдында комплекстүү максат жана тапшырма турду. Бул деген өлкө чыгышындагы аймактарды, өзгөчө бир жыл мурда баскынчылардан бошотулган аймактарды орус армиясынын чабуулдарынан коргоп, орус күчтөрүнүн алдыга жылуусун ооздуктап, ошол эле маалда контрчабуул аракеттерин жүргүзүү дегенди билдирет эле”, - деди Мусиенко.

Контрчабуул башталгандан көп узабай украин армиясы "Суровикиндин сызыктарына" туш болгон. Аларды Орусия бир нече ай бою курган. Ал “сызыктар” үч баскычтан турат. Бул терең казылган траншеялар, "ажыдаардын тиштери" деп аталган үч бурчтуу бетон тосмолор, анан миналанган талаалар. Бул коргонуу системасы орусиялык генерал Сергей Суровикиндин буйругу менен курулгандыктан "Суровикиндин сызыктары" деген атка конгон.

Буга чейин Украинанын президенти Зеленский өлкө чыгышында жана түштүгүндө контрчабуул жай жүрүп жатканын белгилеп, кийинки жылга армиянын конкреттүү планы бардыгын белгилеген.